<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom">
  <author>
    <name>Lichermione</name>
  </author>
  <generator uri="https://hexo.io/">Hexo</generator>
  <id>https://licee.top/</id>
  <link href="https://licee.top/" rel="alternate"/>
  <link href="https://licee.top/atom.xml" rel="self"/>
  <rights>All rights reserved 2026, Lichermione</rights>
  <subtitle>天行健，君子以自强不息；
地势坤，君子以厚德载物。</subtitle>
  <title>LichermioneX 的博客</title>
  <updated>2026-11-11T02:00:00.000Z</updated>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <category term="道家" scheme="https://licee.top/tags/%E9%81%93%E5%AE%B6/"/>
    <category term="老子" scheme="https://licee.top/tags/%E8%80%81%E5%AD%90/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="道德经"><a href="#道德经" class="headerlink" title="道德经"></a>道德经</h1><p><a href="#ddj-contents">八十一章目录</a>　·　<a href="#ddj-01">道经</a>　·　<a href="#ddj-38">德经</a></p><p>原文与异文依古文岛所载《老子》通行本。各章的白话译文、词注和段评为本次整理撰写。<a href="https://www.guwendao.net/guwen/book_db8fe8b5a11f.aspx">古文岛原书</a></p><h2 id="道经"><a href="#道经" class="headerlink" title="道经"></a>道经</h2><p><a id="ddj-01" name="ddj-01"></a></p><h3 id="第一章"><a href="#第一章" class="headerlink" title="第一章"></a>第一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道可道，非常道；名可名，非常名。无名天地之始，有名万物之母。故常无，欲以观其妙；常有，欲以观其徼。此两者同出而异名，同谓之玄，玄之又玄，众妙之门。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">能够用言语讲明的道，并非恒常的道。能够给出的名称，也并非恒常的名称。没有名称时，天地由此发端。有了名称，万物由此生发。所以，从恒常的“无”去看，可以见到其中的幽微。从恒常的“有”去看，可以见到它显露的边际。两者出于同一根源，名字却不同，都可以说是幽深。再往幽深处探，种种奥妙便从这里开启。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">道可道：后一“道”用作动词，可理解为说出、讲明。徼（jiào）：边界，这里可指事物显露出来的端倪。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本版在“常无”“常有”后断句，可以先把它们看作观察同一事物的两个位置。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_63ba586b03e1.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-02" name="ddj-02"></a></p><h3 id="第二章"><a href="#第二章" class="headerlink" title="第二章"></a>第二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下皆知美之为美，斯恶已；皆知善之为善，斯不善已。故有无相生，难易相成，长短相形，高下相倾，音声相和，前后相随，恒也。是以圣人处无为之事，行不言之教，万物作焉而不辞，生而不有，为而不恃，功成而弗居。夫唯弗居，是以不去。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下人都认出什么是美，丑也随之显了出来。都认出什么是善，不善也随之显了出来。有和无相互生成，难和易相互成就，长和短靠对照显出，高和低相互依存，音与声彼此应和，前与后彼此相随，这样的关系始终存在。因此圣人以无为的方式办事，以身示教。万物兴起，他不推拒。使万物生长，却不占为己有。做了事不以此自恃，有了功也不占着。正因为不居功，功业才得以留存。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">相形：经由比较显出彼此的形状或特点。不辞：不推辞、不拒绝，页末另列“不为始”的异文。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(高下相倾 一作：高下相盈；万物作焉而不辞 一作：万物作焉而不为始)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半章连举六对日常经验，后半章转到谁该占有功劳，可以留意这一转折。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1b6bf917f516.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-03" name="ddj-03"></a></p><h3 id="第三章"><a href="#第三章" class="headerlink" title="第三章"></a>第三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不尚贤，使民不争；不贵难得之货，使民不为盗；不见可欲，使民心不乱。是以圣人之治，虚其心，实其腹；弱其志，强其骨。常使民无知无欲。使夫知者不敢为也。为无为，则无不治。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不把贤能者捧得高高在上，人们就少了争竞。不把稀有物品看得贵重，人们就少了偷盗的诱因。不把惹人贪求的东西摆出来，人心就少受搅扰。因此圣人治理时，使百姓放下心中的盘算，吃饱肚子，减弱争胜的意愿，强健筋骨。让人们平时少有机巧的知识和追逐的欲望，使好用智巧的人也不敢妄动。用无为的方式做事，事情便都能得到治理。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">见（xiàn）：显露、展示。虚其心、实其腹：“虚”“实”都用作使动，意为使内心空下来，使肚子充实。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次“不”分别指向社会推崇的人、珍视的物和公开展示的东西，先看是谁在制造欲望。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_707abe280c97.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-04" name="ddj-04"></a></p><h3 id="第四章"><a href="#第四章" class="headerlink" title="第四章"></a>第四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道冲，而用之或不盈。渊兮，似万物之宗。挫其锐，解其纷，和其光，同其尘。湛兮，似或存。吾不知谁之子，象帝之先。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道是空虚的，取用它，仿佛总填不满。多么深啊，好像万物都有源头在这里。它磨去锋芒，解开纠结，调柔耀眼的光芒，同尘土混在一起。多么沉静啊，仿佛就在那里。我不知道它从何而生，看起来连天帝也在它之后。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">冲：虚空。帝：此处一般指古人所说的天帝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句在“谁之子”后又向上追问了一层，却仍用“象”字保留猜测的余地。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_efa351ddc1c3.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-05" name="ddj-05"></a></p><h3 id="第五章"><a href="#第五章" class="headerlink" title="第五章"></a>第五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地不仁，以万物为刍狗；圣人不仁，以百姓为刍狗。天地之间，其犹橐籥乎？虚而不屈，动而愈出。多言数穷，不如守中。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地没有人所讲的仁爱，把万物看作祭礼中的草狗。圣人也不凭个人的仁爱去偏顾百姓，把百姓看作草狗。天地之间，大概像一具风箱吧？里面空着，送风的本领却不会耗尽，越拉动，风越往外出。话一多，往往很快便到了尽头，不如守住中间那片空处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">刍狗：祭祀时用草扎成的狗。橐籥（tuó yuè）：古代鼓风的装置，靠中空的腔体送风。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次“刍狗”之后忽然出现风箱，读到“守中”时，可以再想想风从哪里出来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2eb38f157c06.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-06" name="ddj-06"></a></p><h3 id="第六章"><a href="#第六章" class="headerlink" title="第六章"></a>第六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">谷神不死，是谓玄牝。玄牝之门，是谓天地根。绵绵若存，用之不勤。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山谷那种虚空而能生发的力量不会消亡，它叫作幽深的母性。这个母体的门户，就是天地滋生的根。它连绵不断，若有若无，取用它也不会枯竭。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">玄牝（pìn）：玄指幽深，牝指雌性，在这里用以比喻生成万物的本源。不勤：一解为不疲竭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一章只用了谷、门、根几个形象，可以顺着它们去想，一个空处怎样容许新事物产生。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cf224778b5bd.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-07" name="ddj-07"></a></p><h3 id="第七章"><a href="#第七章" class="headerlink" title="第七章"></a>第七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天长地久。天地所以能长且久者，以其不自生，故能长生。是以圣人后其身而身先，外其身而身存。非以其无私邪？故能成其私。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天长存，地长久。天地能够如此长久，是因为它们没有专为自身谋求生存，反倒因此得以长存。圣人也把自己排到后面，却走到了前面。把自身的利害放在一旁，自身反得保全。或许正因为他没有私心，所以他自身的事也得以成全。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">后其身：让自己居后。外其身：把自己的安危、利害暂且置于度量之外。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(后其身 一作：退其身)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把开头的“生”和末尾的“私”连起来读，留意本章怎么解释一个出人意料的结果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4b01871e420d.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-08" name="ddj-08"></a></p><h3 id="第八章"><a href="#第八章" class="headerlink" title="第八章"></a>第八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上善若水，水善利万物而不争。处众人之所恶，故几于道。居善地，心善渊，与善仁，言善信，政善治，事善能，动善时。夫唯不争，故无尤。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最好的德行像水。水善于滋养万物，从不争先，总停在别人嫌弃的低处，所以接近道。居处善于选定位置，内心善于保持深沉，待人有仁厚之意，说话能够守信，执政能理顺事务，办事能发挥才干，行动能把握时机。正因为不去争，才免于招来怨尤。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">几（jī）于道：接近道。尤：责怪、过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">想到水时容易先想到柔软，本章最先点出的却是它给谁带来好处，又流向哪里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_01bcd8413ca9.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-09" name="ddj-09"></a></p><h3 id="第九章"><a href="#第九章" class="headerlink" title="第九章"></a>第九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">持而盈之，不如其已。揣而锐之，不可长保。金玉满堂，莫之能守。富贵而骄，自遗其咎。功遂身退，天之道也。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">捧着器物还要继续注到满，不如适时停手。把器物反复锤打得极其锋利，这锋刃也维持不久。金玉堆满厅堂，没有人能一直守得住。有了财富地位又骄傲起来，是把祸患留给自己。事情做成便退下来，这合乎天的运行之道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">已：停下。揣（chuǎi）：这里通常解作锤击，使器物变尖。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“盈”写容器到了极限，“锐”写锋刃到了极限，这两个物象给末句的“退”作了铺垫。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e1902fa4008b.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-10" name="ddj-10"></a></p><h3 id="第十章"><a href="#第十章" class="headerlink" title="第十章"></a>第十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">载营魄抱一，能无离乎？专气致柔，能如婴儿乎？涤除玄览，能无疵乎？爱民治国，能无为乎？天门开阖，能为雌乎？明白四达，能无知乎？生之、畜之，生而不有，为而不恃，长而不宰。是谓玄德。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">让身心抱持为一，能做到彼此不分离吗？收摄气息，使它柔和，能像婴儿那样吗？洗去内心观照事物时的遮蔽，能使它不留瑕疵吗？爱护百姓、治理国家，能做到不妄加干预吗？在天地门户的开合变动中，能守住雌柔的位置吗？对四方都看得清楚，能放下自恃的智巧吗？使万物生长，供养它们长大。使之生而不据为己有，有所作为而不以功自恃，引导成长而不去支配，这叫作深远的德。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">玄览：幽深的内在观照，异文作“玄鉴”，有明镜之意。畜（xù）：养育。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(玄览 一作：玄鉴)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面是六个“能……乎”的自问，最后才落到一个可观察的动作：养大之后，是否还想支配它？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b657c458f63d.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-11" name="ddj-11"></a></p><h3 id="第十一章"><a href="#第十一章" class="headerlink" title="第十一章"></a>第十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">三十辐共一毂，当其无，有车之用。埏埴以为器，当其无，有器之用。凿户牖以为室，当其无，有室之用。故有之以为利，无之以为用。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">三十根车辐聚在同一个轮毂上，靠毂心空出来的孔，车轮才能装在轴上使用。揉捏黏土做成器皿，靠其中空的部分，器皿才能盛物。开出门窗建成居室，靠当中的空处，人才能居住。所以，实有的部分提供便利，空出来的部分让这些便利真正派上用场。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">毂（gǔ）：车轮中心供车轴穿过的部件。埏埴（shān zhí）：揉捏黏土。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">依次想象一个堵死的轮毂、填实的陶碗和封满的房间，就能看出三个例子各自落在何处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5ac2d5dc003d.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-12" name="ddj-12"></a></p><h3 id="第十二章"><a href="#第十二章" class="headerlink" title="第十二章"></a>第十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">五色令人目盲；五音令人耳聋；五味令人口爽；驰骋畋猎，令人心发狂；难得之货，令人行妨。是以圣人为腹不为目，故去彼取此。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">缤纷的色彩让人眼花，繁密的乐声让人听不清，浓厚的滋味让人口味失准。纵马田猎会叫人兴奋到失去克制，难得的财货会妨碍人的操行。因此圣人照料能让腹中充实的需要，放下只求耳目痛快的追逐，在两者之间作这样的取舍。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">爽：这里指差失，如口味失去辨别力。畋（tián）猎：打猎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">章末把“腹”和“目”放在一起。一个关乎吃饱，一个关乎想看，前面列举的五色、五音和珍宝也就有了衡量的尺度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e4f379e849f4.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-13" name="ddj-13"></a></p><h3 id="第十三章"><a href="#第十三章" class="headerlink" title="第十三章"></a>第十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宠辱若惊，贵大患若身。何谓宠辱若惊？宠为下，得之若惊，失之若惊，是谓宠辱若惊。何谓贵大患若身？吾所以有大患者，为吾有身，及吾无身，吾有何患？故贵以身为天下，若可寄天下；爱以身为天下，若可托天下。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">受宠或受辱，都让人惊惶。看重自身，也就看重会落到自身的大患。为什么说宠辱都让人惊惶？受宠的人处在仰赖他人的位置，得到宠遇会惊，失掉它也会惊。为什么把大患与自身连在一起？我会有大患，是因为我有一个要顾着的自身。若能放下这个自身，又有什么祸患能困住我？所以，把自己的生命看得足够珍贵、肯以这种心情承担天下的人，可以把天下交付给他。能珍爱自身、以这样的态度面对天下的人，可以把天下托付给他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">宠为下：受宠者居于被动、依附的位置。无身：可理解为放下对自身的执著，古来解读不一。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先看受宠者的惊惶来自谁，再看章末把天下托给怎样的人，这两问可以连起来读。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a765101151fd.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-14" name="ddj-14"></a></p><h3 id="第十四章"><a href="#第十四章" class="headerlink" title="第十四章"></a>第十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">视之不见，名曰夷；听之不闻，名曰希；搏之不得，名曰微。此三者，不可致诘，故混而为一。其上不皦，其下不昧，绳绳兮不可名，复归于无物。是谓无状之状，无物之象，是谓惚恍。迎之不见其首，随之不见其后。执今之道，以御今之有。能知古始，是谓道纪。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">看它却看不见，叫作“夷”。听它却听不见，叫作“希”。伸手去抓却抓不到，叫作“微”。这三方面无法追究到底，于是浑然合一。它的上方不显明亮，下方也不显昏暗，延绵不断，无法给它定名，又归到无具体物象的状态。这就是没有形状的形状、没有实物的形象，只能说它恍惚难定。迎上去看不到它的头，跟在后面看不到它的尾。把握今天仍在运行的道，来应对当下存在的事物，由此还能认识远古的开端，这便是贯穿道的线索。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">搏：用手抓取。纪：理丝的头绪，引申为贯通事物的线索。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(执今之道 一作：执古之道)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本版正文作“执今之道”，可对照括注的“执古之道”，体会认识当下与追溯开端的两种起点。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a3d4775ed3da.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-15" name="ddj-15"></a></p><h3 id="第十五章"><a href="#第十五章" class="headerlink" title="第十五章"></a>第十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之善为士者，微妙玄通，深不可识。夫唯不可识，故强为之容：豫兮若冬涉川；犹兮若畏四邻；俨兮其若客；涣兮若冰之将释；敦兮其若朴；旷兮其若谷；混兮其若浊；孰能浊以止，静之徐清？孰能安以久，动之徐生？保此道者，不欲盈。夫唯不盈，故能蔽而新成。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候那些真正有修养的人，精微通达，深得难以辨明。既然看不透，只好勉强描摹：他举步谨慎，如同冬天涉水。他留心四周，如同顾忌四邻。他庄重，像在人家作客。他舒展，像冰即将消融。他敦厚，像未经加工的木头。他空阔，像山谷。他浑然混同，像一池浊水。谁能让浊水安顿下来，在静中慢慢变清？谁能在安定中持久，再从活动里渐渐生出活力？守着这条道的人不求满盈。正因为不求满盈，才可以历经衰旧而重新生成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">朴：未经雕琢的木材。蔽：这里可解为敝旧，指向事物由旧到新的变化。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(古之善为士者 帛书版：古之善为道者；能蔽而新成 帛书版：能蔽而不成)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">浊水变清、静处生机都带着一个“徐”字，读这两问时不妨把速度也算进去。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7e3866adb87f.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-16" name="ddj-16"></a></p><h3 id="第十六章"><a href="#第十六章" class="headerlink" title="第十六章"></a>第十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">致虚极；守静笃。万物并作，吾以观复。夫物芸芸，各复归其根。归根曰静，静曰复命。复命曰常，知常曰明。不知常，妄作凶。知常容，容乃公，公乃王，王乃天，天乃道，道乃久，没身不殆。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">让内心的虚空达到极处，把安静守得笃定。万物一齐兴起，我从中观察它们怎样回返。事物纷纷生长，终究各自回到自己的根。回到根本叫作静，静下来叫作回复生命原有的状态。能这样回返，是长久的常道。懂得这条常道，便叫明。看不见它而贸然行动，会招来凶险。懂得常道，胸怀就能容纳万物。能容便能公正，公正便有为王的气度，进而合天、合道，得以长久，一生也无所危殆。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">复：回返。没（mò）身：到生命终结，指一生。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(王 一作：全)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先有“万物并作”的热闹，才有观察者眼中的“归根”，静和动都在这一幅图景里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d46440d06b59.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-17" name="ddj-17"></a></p><h3 id="第十七章"><a href="#第十七章" class="headerlink" title="第十七章"></a>第十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">太上，不知有之；其次，亲而誉之；其次，畏之；其次，侮之。信不足焉，有不信焉。悠兮，其贵言。功成事遂，百姓皆谓：“我自然”。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最好的统治者，百姓甚至觉察不到他的存在。稍次的，百姓亲近他、称赞他。再次的，百姓畏惧他。更次的，百姓轻慢他。施政的人信用不足，百姓就不会信服。他悠然而慎重，不轻易发号施令。等到事情办妥，功业成就，百姓都说：“这是我们自己做成的。”</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">太上：最高的一等。自然：自己如此，此处是百姓说自己本来就能这样做成。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(不知有之 一作：下知有知)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四种统治只用了百姓的反应来区分，最后一句甚至把说话的位置交给了百姓。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3c90f5f32a41.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-18" name="ddj-18"></a></p><h3 id="第十八章"><a href="#第十八章" class="headerlink" title="第十八章"></a>第十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大道废，有仁义；智慧出，有大伪；六亲不和，有孝慈；国家昏乱，有忠臣。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大道废弛之后，人们才特别标举仁义。智巧兴起，便出现了大规模的诈伪。家人失和之后，孝顺和慈爱才格外显眼。国家昏暗混乱的时候，忠臣的身影才凸显出来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">六亲：泛指关系密切的家人。伪：人为造作，引申为欺诈、虚假。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读到“忠臣”，不妨回看它前面的“国家昏乱”：被人看见的美名，也透露了怎样的处境？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fc8ab38fd21b.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-19" name="ddj-19"></a></p><h3 id="第十九章"><a href="#第十九章" class="headerlink" title="第十九章"></a>第十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">绝圣弃智，民利百倍；绝仁弃义，民复孝慈；绝巧弃利，盗贼无有。此三者，以为文不足，故令有所属。见素抱朴，少私寡欲，绝学无忧。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">抛开对圣名和智巧的推崇，百姓能得到百倍的益处。放下标榜的仁义，百姓会回到亲人间的孝顺慈爱。断绝取巧逐利，盗贼便失去由以出现的条件。这三句话，单作表面的说法还不够，还得让人有所依归：显出本来的朴素，抱住未经雕琢的质地，少一点私心和欲求，放下使人多生计较的学问，便少了忧扰。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">文：外表的文饰，也可指成文的说法。素、朴：未经染色的丝与未经加工的木材。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">连读三个“绝”之后，再看作者用哪两件普通材料说明人还可以依归什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0634c8dad60f.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-20" name="ddj-20"></a></p><h3 id="第二十章"><a href="#第二十章" class="headerlink" title="第二十章"></a>第二十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">唯之与阿，相去几何？善之与恶，相去若何？人之所畏，不可不畏。荒兮其未央哉！众人熙熙，如享太牢，如春登台。我独泊兮其未兆，沌沌兮，如婴儿之未孩；儽儽兮若无所归。众人皆有余，而我独若遗。我愚人之心也哉！俗人昭昭，我独昏昏；俗人察察，我独闷闷。澹兮其若海；飂兮若无止。众人皆有以，而我独顽似鄙。我独异于人，而贵食母。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">恭敬地答一声“是”，和随口应一声“嗯”，差得有多远？善与恶，又相去多远？别人畏惧的，我也不能全然不畏。茫茫无边，这样的情形何时才到尽头！众人兴高采烈，像赴丰盛的祭宴，又像春日登台游乐。只有我淡然，心意还没有显露，懵懂得像还不会笑的婴儿，疲惫得仿佛无家可归。人人看上去都有富余，只有我仿佛有所失落。我真有一颗愚人的心啊！众人明明白白，唯独我昏昏沉沉。众人辨察精细，唯独我懵然无知。沉静的时候像海，风吹一般飘荡，没有止处。众人都各有所能，只有我像个愚钝的乡人。我与众人不同之处，就在于珍重那养育生命的根源。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">太牢：古代以牛、羊、豕三牲举行的祭礼，此处借指盛宴。食母：以“母”比作养育生命的本源，可理解为从道得到滋养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把一连串“众人”和“我独”分别读一遍，会听出本章由自嘲渐渐转向自陈的声调。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a38d526de63b.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-21" name="ddj-21"></a></p><h3 id="第二十一章"><a href="#第二十一章" class="headerlink" title="第二十一章"></a>第二十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔德之容，惟道是从。道之为物，惟恍惟惚。惚兮恍兮，其中有象；恍兮惚兮，其中有物；窈兮冥兮，其中有精；其精甚真，其中有信。自今及古，其名不去，以阅众甫。吾何以知众甫之状哉？以此。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">深厚的德表现出来，总是沿着道而行。说到道这个存在，它恍恍惚惚，难以定形。可是在恍惚之中有形象，在恍惚之中有真实的事物。往幽深昏暗处看，其中有精微的实质。这实质十分真切，能够从中得到印证。从今天追溯到古时，道的名字始终流传，凭着它可以考察万物的开端。我凭什么知道万物起初的情状？就凭这个。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">孔：大，这里的“孔德”指深厚广大的德。众甫：“甫”有始义，可解作万物的开端。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">注意“其中有”怎样由象、物逐步说到精与信，这些词给开头的“恍惚”添了哪些内容？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f545a4029d76.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-22" name="ddj-22"></a></p><h3 id="第二十二章"><a href="#第二十二章" class="headerlink" title="第二十二章"></a>第二十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“曲则全，枉则直，洼则盈，敝则新，少则得，多则惑。”是以圣人抱一为天下式。不自见，故明；不自是，故彰；不自伐，故有功；不自矜，故长。夫唯不争，故天下莫能与之争。古之所谓“曲则全”者，岂虚言哉！诚全而归之。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">肯弯曲便能保全，受了屈也可能伸直。低处能够蓄满，破旧能够更新。取少一些反能有所得，取多了反倒迷乱。因此圣人守住统一的根本，给天下作示范。他不刻意显示自己，反而明朗。不坚持唯有自己正确，反而显出是非。不夸耀自己的本领，反而留下功绩。不自高自大，反而能长久。正因为他不去争，天下便没人能和他争。古人说“弯曲才能保全”，哪里是句空话！确实能这样做，完整才会归到他身上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">式：榜样、准则。伐：夸耀自己的功劳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“洼则盈”可以用一处积水来验证，再回头想想“曲则全”在做人上可能怎样发生。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a35ba47e31ff.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-23" name="ddj-23"></a></p><h3 id="第二十三章"><a href="#第二十三章" class="headerlink" title="第二十三章"></a>第二十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">希言自然。故飘风不终朝，骤雨不终日。孰为此者？天地。天地尚不能久，而况於人乎？故从事於道者，同於道；德者，同於德；失者，同於失。同於道者，道亦乐得之；同於德者，德亦乐得之；同於失者，失亦乐得之。信不足焉，有不信焉。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">少发号施令合于自然。狂风刮不了一早晨，暴雨也下不了一整天。这风雨是谁造成的？天地。连天地都不能让这种猛烈状态长久，何况人？所以，行事依道的人就与道相应，行事合德的人与德相应，行有所失的人也与失相应。与道相应，道也乐于接纳他。与德相应，德也乐于接纳他。与失相应，失也同样归到他身上。自己拿不出充足的信用，别人自然不会信任。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">希言：少说话，引申为少作号令。飘风：来势迅猛的旋风、狂风。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">狂风和暴雨声势很大，作者偏偏量它们持续了多久。这个尺度也可用来衡量人的号令。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6a2267e29f55.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-24" name="ddj-24"></a></p><h3 id="第二十四章"><a href="#第二十四章" class="headerlink" title="第二十四章"></a>第二十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">企者不立；跨者不行；自见者不明；自是者不彰；自伐者无功；自矜者不长。其在道也，曰余食赘行，物或恶之，故有道者不处。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">踮起脚跟，站不稳。把步子跨得过大，走不远。急于表现自己，反倒显不出清明。认定自己处处正确，反倒不能彰显道理。夸耀功劳，功劳反而立不住。抬高自己，也不能长久。从道来看，这些举动如同多余的饭食和多余的负担，常受厌弃，所以懂得道的人不让自己处在这种状态里。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">企：抬起脚跟站立。赘行：可指多余的行为，也有把“行”解作“形”，比为身上赘瘤的读法。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(企者 一作：跂者)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章先让人试着站、试着走，然后才谈自夸和自是。两个费力的姿势已经预示了结果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4691812e8b23.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-25" name="ddj-25"></a></p><h3 id="第二十五章"><a href="#第二十五章" class="headerlink" title="第二十五章"></a>第二十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有物混成，先天地生，寂兮寥兮，独立而不改，周行而不殆，可以为天地母。吾不知其名，字之曰道，强为之名曰大。大曰逝，逝曰远，远曰反。故道大，天大，地大，人亦大。域中有四大，而人居其一焉。人法地，地法天，天法道，道法自然。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有一个浑然自成的存在，在天地形成以前就已生成。它寂静空旷，独立存在而不改，循环运行而不停歇，可以看作天地的母体。我不知道它的名字，姑且给它取字叫“道”，勉强形容它叫“大”。大到不断运行，运行便达于远方，到达远方又回返。因此道大、天大、地大，人也大。天地之间有四种大，人居其中之一。人取法于地，地取法于天，天取法于道，道以自身本来的样子为法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">字：这里作动词，指给它一个称呼。自然：自己如此，即依其自身的样子运行。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(人亦大 一作：王亦大；而人居其一焉 一作：而王居其一焉)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头坦言“不知其名”，接下来的“道”和“大”便都带着试着命名的意味。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0b1278714ab5.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-26" name="ddj-26"></a></p><h3 id="第二十六章"><a href="#第二十六章" class="headerlink" title="第二十六章"></a>第二十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">重为轻根，静为躁君。是以君子终日行不离辎重，虽有荣观，燕处超然，奈何万乘之主，而以身轻天下？轻则失根，躁则失君。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">沉重是轻快的根基，安静是躁动的主宰。因此君子走一整天，也不离开随行的载重车辆。即使有华美的景物或住处在眼前，他也能安然停居，超然自处。拥有万乘兵车的国君，怎么能够行事轻率，用自身的妄动对待天下呢？轻率就会丢掉根基，躁动就会丢掉主宰。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">辎重（zī zhòng）：行军或出行时携带的物资及载运它们的车辆。燕处：安居、闲处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">随行物资行动迟缓，却支持着人走一整天。先看见这种依赖，再读首句的“重”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e5728e963d3a.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-27" name="ddj-27"></a></p><h3 id="第二十七章"><a href="#第二十七章" class="headerlink" title="第二十七章"></a>第二十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">善行，无辙跡；善言，无瑕谪；善数，不用筹策；善闭，无关楗而不可开；善结，无绳约而不可解。是以圣人常善救人，故无弃人；常善救物，故无弃物。是谓袭明。故善人者，不善人之师；不善人者，善人之资。不贵其师，不爱其资，虽智大迷。是谓要妙。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">善于行走，不留下车辙般的痕迹。善于说话，找不出可指摘的破绽。善于计算，不靠算筹。善于关门，不用门闩也打不开。善于打结，不用绳索也解不开。因此圣人始终善于帮助人，没有谁被丢下。也善于保存和运用物，没有什么被当成废物。这可以叫作承续内在的明察。所以，善人可以做不善者的老师，不善者也能给善人以借鉴。不尊重可以教自己的人，不珍惜可以借鉴的对象，即使自认聪明，也会陷入很深的迷惑。这就是其中精微的要处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">关楗（jiàn）：门闩一类的闭门装置。资：凭借、借鉴，也有材料之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">五个“善”先从手艺谈起，后来转到一个具体的人是否会被丢下，留意“善”字怎样换了着眼点。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2ecc436e70d2.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-28" name="ddj-28"></a></p><h3 id="第二十八章"><a href="#第二十八章" class="headerlink" title="第二十八章"></a>第二十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知其雄，守其雌，为天下谿。为天下谿，常德不离，复归于婴儿。知其白，守其黑，为天下式。为天下式，常德不忒，复归于无极。知其荣，守其辱，为天下谷。为天下谷，常德乃足，复归于朴。朴散则为器，圣人用之，则为官长，故大制不割。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">明白雄强的力量，却甘守雌柔，就能像天下溪流汇聚的低处。能居于低处，恒久的德便不离身，人也回到婴儿般的状态。明白什么是明亮，却守得住幽暗，就能给天下作榜样。能作榜样，恒久的德就不走样，人也回到没有界限的状态。明白荣耀，却肯安处卑下，就像容纳众流的山谷。能这样容纳，德才充足，人也就回到未经雕琢的本真。整木分开，可以制成各样器具。圣人善用它们，便能统领百官。高明的裁制能使各得其用，又保全整体。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“谿”同“溪”，这里取其居低受水之意。“朴”本指未经加工的木材。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次说“复归”，落脚的意象从婴儿转到整木，读末句时可以回想木材分成器具的那一刻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_34b2b4ac9802.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-29" name="ddj-29"></a></p><h3 id="第二十九章"><a href="#第二十九章" class="headerlink" title="第二十九章"></a>第二十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">将欲取天下而为之，吾见其不得已。天下神器，不可为也，不可执也。为者败之，执者失之。是以圣人无为，故无败；无执，故无失。夫物或行或随；或嘘或吹；或强或羸；或载或隳。是以圣人去甚，去奢，去泰。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">想把天下取到手，再照自己的意思摆布，我看这条路走不通。天下是一件神圣的器物，经不起妄加改造，也攥不牢。强行改造就会弄坏它，紧抓着就会失掉它。所以圣人顺其自然而无所败，放开占有之心而无所失。事物有的走在前，有的跟在后，有的呵出暖气，有的吹出凉气，有的强壮，有的瘦弱，有的支撑得住，有的会倾覆。因此圣人舍弃极端、奢侈和过度。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“神器”用来指天下，含有不能任人摆弄的意思。“羸”指瘦弱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前后、冷热、强弱几组差异，说明一双手为什么握不住整个天下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4fbbe80a6941.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-30" name="ddj-30"></a></p><h3 id="第三十章"><a href="#第三十章" class="headerlink" title="第三十章"></a>第三十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">以道佐人主者，不以兵强天下。其事好还。师之所处，荆棘生焉。大军之后，必有凶年。善者果而已，不敢以取强。果而勿矜，果而勿伐，果而勿骄。果而不得已，果而勿强。物壮则老，是谓不道，不道早已。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">依道辅佐君主的人，不凭兵力使天下屈服。以武力加诸人，后果容易回到自己身上。军队驻扎过的地方长出荆棘，大战过后往往接着荒年。善于用兵的人达到目的就收手，不敢借此逞强。即使有了成果，也不自负、不夸功、不骄人，只把用兵看作迫不得已的事，事情办成就不再施压。事物强盛到极处就趋于衰老，这叫背离了道，背离道的事很快会到尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“果”在这里指达成目的。“伐”在“勿伐”里指夸耀功劳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">驻军留下的荆棘，把一场仗的得失从战场一直算到了田里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8a1801317ce6.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-31" name="ddj-31"></a></p><h3 id="第三十一章"><a href="#第三十一章" class="headerlink" title="第三十一章"></a>第三十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫兵者，不祥之器，物或恶之，故有道者不处。君子居则贵左，用兵则贵右。兵者不祥之器，非君子之器，不得已而用之，恬淡为上。胜而不美，而美之者，是乐杀人。夫乐杀人者，则不可得志于天下矣。吉事尚左，凶事尚右。偏将军居左，上将军居右，言以丧礼处之。杀人之众，以悲哀泣之，战胜以丧礼处之。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">兵器带来不祥，众生也有厌恶它的，所以有道者不以它安身。君子平居尊左，到了用兵的时候却尊右。兵器不祥，君子通常不取用它，迫不得已用了，也以平静克制为上。即使获胜也不把胜利当作美事。赞美杀伐，就是从杀人中取乐，这样的人无法在天下实现志愿。吉礼崇左，凶礼崇右，副将居左，主将居右，表明用兵当按丧礼看待。杀死了那么多人，就该为他们悲伤落泪，即使打了胜仗，也该用丧礼来面对。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“不处”指不以此自居或以此为常。“凶事”在这里主要指丧事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">留意主将在右的位置，它预先点出了最后一句为什么要用丧礼。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_00b8f8bcc56e.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-32" name="ddj-32"></a></p><h3 id="第三十二章"><a href="#第三十二章" class="headerlink" title="第三十二章"></a>第三十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道常无名，朴虽小，天下莫能臣。侯王若能守之，万物将自宾。天地相合，以降甘露，民莫之令而自均。始制有名，名亦既有，夫亦将知止，知止可以不殆。譬道之在天下，犹川谷之於江海。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道向来没有名称。质朴的本原虽看似微小，天下却没有谁能把它收作臣属。侯王若能守住它，万物会自行归往。天地之气相合，降下甘露，无须有人发号施令，甘露自然均匀洒落。开始建立制度，就有了种种名分。名分既立，也要懂得在哪里停下，知止才可免于危险。道与天下万物的关系，好比江海承接百川溪谷的水。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“宾”在“自宾”中有自愿归附之意。“名”在“始制有名”中也包含制度划定的职分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章让人先看露水怎样落，再看溪水向哪里流，两幅图景都没有发令者。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_985b84b7f0a6.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-33" name="ddj-33"></a></p><h3 id="第三十三章"><a href="#第三十三章" class="headerlink" title="第三十三章"></a>第三十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知人者智，自知者明。胜人者有力，自胜者强。知足者富。强行者有志。不失其所者久。死而不亡者寿。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">能了解别人，是有智慧，能看清自己，是有明见。能胜过别人，说明有力气，能克服自身的弱点，才见得强。懂得满足的人已经富足，肯勉力前行的人心有志向。能守住自己立身之处的，可以持久。身死而仍有所存的，才算得上长寿。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“强行”中的“强”指勉力。“死而不亡”可理解为人死后其道或影响仍在。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头把“知”和“胜”的对象从别人换成自己，后面谈富与寿时，衡量的眼光也随之改变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1b96a26bcf42.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-34" name="ddj-34"></a></p><h3 id="第三十四章"><a href="#第三十四章" class="headerlink" title="第三十四章"></a>第三十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大道泛兮，其可左右。万物恃之以生而不辞，功成而不有。衣养万物而不为主。常无欲，可名于小；万物归焉而不为主，可名为大。以其终不自为大，故能成其大。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大道流行，无论左右都可到达。万物靠它而生，它从不推辞，功业完成，也不据为己有。它让万物得到庇护和养育，却不做它们的主人。它一向没有占取的欲望，可以称它为小。万物都来归依，它仍不做主人，又可以称它为大。正因它始终不自居为大，才成就了这份广大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“泛”形容水流漫延，借以写道无所不到。“衣养”是像供给衣食那样庇护、养育。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个道既叫“小”又叫“大”，两个称呼都与它怎样对待万物有关。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e79ec2a7c142.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-35" name="ddj-35"></a></p><h3 id="第三十五章"><a href="#第三十五章" class="headerlink" title="第三十五章"></a>第三十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">执大象，天下往。往而不害，安平泰。乐与饵，过客止。道之出口，淡乎其无味，视之不足见，听之不足闻，用之不足既。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">守住大道所呈现的整体，天下人会前来归往。人们来到这里不受伤害，便能安稳、平和而舒泰。音乐和美食能够留住过路人，道一说出口却很清淡，几乎尝不出滋味。看它，看不出足以吸引目光的形状，听它，听不出悦耳的声音，用起来却永无尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“大象”指大道的整体意象。“既”在这里是尽、完的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">过客会为音乐和食物停步，末句把注意力从一时的吸引转向长久的作用。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_06a93801cd62.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-36" name="ddj-36"></a></p><h3 id="第三十六章"><a href="#第三十六章" class="headerlink" title="第三十六章"></a>第三十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">将欲歙之，必固张之；将欲弱之，必固强之；将欲废之，必固兴之；将欲取之，必固与之。是谓微明。柔弱胜刚强。鱼不可脱于渊，国之利器不可以示人。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">要使一样东西收合，它得先张开。要使它变弱，它得先强盛。要使它衰废，它得先兴起。要收取它，得先给与。这就是从细微处看明变化。柔弱能够胜过刚强。鱼离不开深水，一国赖以居优势的手段也不该拿出来向人炫示。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“歙”（xī）是收合。“微明”可理解为看出尚未显露的转变。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四句话各从结果倒推一步，读时可以试着按张、歙的顺序把过程正过来想。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_10cf82da938a.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-37" name="ddj-37"></a></p><h3 id="第三十七章"><a href="#第三十七章" class="headerlink" title="第三十七章"></a>第三十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道常无为而无不为。侯王若能守之，万物将自化。化而欲作，吾将镇之以无名之朴。镇之以无名之朴，夫将不欲。不欲以静，天下将自定。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道从不强行造作，万事却没有一件因此不能成就。侯王若能守住这一点，万物就会自行生长变化。变化中若有贪求冒出来，我就以那无名的质朴使它安定。安定下来，贪求也会止息。欲念止息而得清静，天下自然就能安定。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“作”在“欲作”中指兴起。“镇”是使其安定。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“自化”到“自定”，中间特意写了欲念萌动的一刻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0fcfecffaff1.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><h2 id="德经"><a href="#德经" class="headerlink" title="德经"></a>德经</h2><p><a id="ddj-38" name="ddj-38"></a></p><h3 id="第三十八章"><a href="#第三十八章" class="headerlink" title="第三十八章"></a>第三十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上德不德，是以有德；下德不失德，是以无德。上德无为而无以为；下德无为而有以为。上仁为之而无以为；上义为之而有以为。上礼为之而莫之应，则攘臂而扔之。故失道而后德，失德而后仁，失仁而后义，失义而后礼。夫礼者，忠信之薄，而乱之首。前识者，道之华，而愚之始。是以大丈夫处其厚，不居其薄；处其实，不居其华。故去彼取此。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">德深的人不把自己的德挂在心上，所以真有德。德浅的人唯恐丢了德的样子，反而少了德。前者不强作，也不图什么，后者也求无为，心里却另有目的。最高的仁主动做事而无所图，最高的义有所行动，也有明确的用意。讲礼的人照礼行事，旁人不响应，就捋起袖子去拉扯。道失落了才强调德，德失落了才强调仁，仁失落了才强调义，义失落了才强调礼。忠诚与信实已经淡薄，礼的形式才格外突出，纷乱也由此生端。自以为能预知一切，只触到了道的浮华，愚昧从这里起头。所以有担当的人立足于深厚与实在，舍掉浅薄和浮华。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“扔”在此是牵引、拉扯。“前识”指预先识知，这里带有以先见自负的意味。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从顾念自己的德，到拉着别人行礼，动作一步步由内心移向他人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cd970e7de01c.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-39" name="ddj-39"></a></p><h3 id="第三十九章"><a href="#第三十九章" class="headerlink" title="第三十九章"></a>第三十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔之得一者，天得一以清；地得一以宁；神得一以灵；谷得一以盈，万物得一以生；侯王得一以为天下正。其致之也，谓天无以清，将恐裂；地无以宁，将恐废；神无以灵，将恐歇；谷无以盈，将恐竭；万物无以生，将恐灭；侯王无以正，将恐蹶。故贵以贱为本，高以下为基。是以侯王自谓孤、寡、不榖。此非以贱为本邪？非乎？故至誉无誉。是故不欲琭琭如玉，珞珞如石。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">从前各有得到“一”的，天靠它清明，地靠它安宁，神靠它灵验，山谷靠它充盈，万物靠它生长，侯王靠它做天下的首领。由此推想，天失去清明的凭借，恐怕会崩裂，地失去安宁，恐怕会倾坏，神失去灵验，恐怕会止息，山谷失去充盈，恐怕会干涸，万物失去生机，恐怕会灭绝，侯王失去立身的根本，恐怕会跌倒。尊贵以卑贱为根本，高处以低处为根基，所以侯王称自己孤、寡、不榖。这岂不正是以卑下为本？最高的声誉可以不显为声誉，也不必刻意让自己像玉一样耀眼，或像石头一样粗硬。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“一”在这里指使天地万物各得其所的共同根本。“孤、寡、不榖”是古代君主的自谦之称。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从高处往下看根基，再读君王的三个自称，就能看出“贵以贱为本”如何进入语言。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f20c948fe183.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-40" name="ddj-40"></a></p><h3 id="第四十章"><a href="#第四十章" class="headerlink" title="第四十章"></a>第四十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">反者道之动；弱者道之用。天下万物生于有，有生于无。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">返回，是道运动的方式。柔弱，是道起作用的方式。天下的万物从“有”中生起，而“有”又从“无”中生起。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“反”可读作返回，亦含向相反方向转化之意。“用”指实际发生的作用。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句把“有从哪里来”又问了一次，读时可留意“万物”和“有”并非同一层次。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_033fbfc80f3f.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-41" name="ddj-41"></a></p><h3 id="第四十一章"><a href="#第四十一章" class="headerlink" title="第四十一章"></a>第四十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上士闻道，勤而行之；中士闻道，若存若亡；下士闻道，大笑之。不笑不足以为道。故建言有之：明道若昧，进道若退，夷道若颣。上德若谷，大白若辱，广德若不足，建德若偷，质真若渝；大方无隅；大器免成；大音希声；大象无形；道隐无名。夫唯道，善始且善成。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上等的人听说道，就勤勉地去实行。中等的人听说了，时而记得，时而忘却。下等的人听了便大笑，倘若引不来这种笑，也还谈不上道。所以旧有的格言说，明亮的道看似昏暗，前行的道像在后退，平坦的道好像崎岖。深厚的德像虚空的山谷，至白仿佛蒙了污，广大的德仿佛还不够，立得住的德看似松懈，本质真纯看似已经改变。最大的方正看不见棱角，最大的器不受一个成形的样子拘限，最大的声音听来稀微，最大的形象没有固定的轮廓。道隐而无名，唯有道善于使万物发生，也善于使它们成就。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“颣”（lèi）本指丝结，在这里形容不平。“大器免成”依本页正文解作不局限于定形，异文“晚成”则侧重成就较迟。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(大器免成 一作：大器晚成)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">听者的笑声引出一串“若”字，后文不断指出第一眼所见会怎样落空。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_89f674258f7c.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-42" name="ddj-42"></a></p><h3 id="第四十二章"><a href="#第四十二章" class="headerlink" title="第四十二章"></a>第四十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道生一，一生二，二生三，三生万物。万物负阴而抱阳，冲气以为和。人之所恶，唯孤、寡、不穀，而王公以为称。故物或损之而益，或益之而损。人之所教，我亦教之。强梁者不得其死，吾将以为教父。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道生出浑一，浑一生出两端，两端又生出第三，万物由此展开。万物背负阴而怀抱阳，二气交融而成和谐。人们都嫌弃孤、寡、不穀这些称呼，王公却用来自称。因此有时减去了反有增益，增加了反遭损失。前人教给人的，我也这样教人。逞强横行的人不能得其善终，我把这句话当作施教的根本。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“冲气”这里可理解为阴阳交融之气。“教父”指教导的根本或出发点。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先看阴阳如何相合，再看王公怎样用低下的称呼说自己，两处都写到相反的两面。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f2f188c05710.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-43" name="ddj-43"></a></p><h3 id="第四十三章"><a href="#第四十三章" class="headerlink" title="第四十三章"></a>第四十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下之至柔，驰骋天下之至坚。无有入无间，吾是以知无为之有益。不言之教，无为之益，天下希及之。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下最柔软的，能在天下最坚硬的东西中自由穿行。无形的东西，能进入看似全无缝隙之处。我因此知道无为也有它的益处。不靠言辞的教化、不靠强作而产生的益处，天下很少有人达到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“无有”指没有可限定的形体。“无间”指没有空隙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把目光放到“无间”上，就会明白这里为什么偏用最柔的事物来写穿行。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_032fb5a2bdbc.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-44" name="ddj-44"></a></p><h3 id="第四十四章"><a href="#第四十四章" class="headerlink" title="第四十四章"></a>第四十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">名与身孰亲？身与货孰多？得与亡孰病？甚爱必大费；多藏必厚亡。故知足不辱，知止不殆，可以长久。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">名声和自己的生命，哪一个与你更亲？生命与财货，哪一个分量更重？得到东西却丢失了自己，损害究竟落在哪里？爱惜外物太过，必定要付出很大的代价，积藏得太多，损失也会很重。所以懂得满足，就能免于受辱，知道收手，就能免于危险，这样才有可能长久。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“亲”指切身、亲近。“病”在这里指为害、造成损伤。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开篇三问留给读者权衡的余地，后面才写积藏的代价。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f3f96558dff4.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-45" name="ddj-45"></a></p><h3 id="第四十五章"><a href="#第四十五章" class="headerlink" title="第四十五章"></a>第四十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大成若缺，其用不弊。大盈若冲，其用不穷。大直若屈，大巧若拙，大辩若讷。躁胜寒，静胜热。清静为天下正。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最大的成就看起来似乎还有缺处，用起来却不会败坏。最充盈的仿佛空虚，用起来却无穷尽。极直的看似弯曲，极巧的看似笨拙，极善于说理的反而显得口拙。活动能抵御寒冷，安静能克服暑热。清静可以成为天下的准则。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“冲”在这里指虚空。“讷”指说话迟缓，不善于辞令。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两句都在“若”字后再加一句“其用”，提醒人从实际作用检验外表。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_001b7e3e4171.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-46" name="ddj-46"></a></p><h3 id="第四十六章"><a href="#第四十六章" class="headerlink" title="第四十六章"></a>第四十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下有道，却走马以粪。天下无道，戎马生於郊。祸莫大于不知足；咎莫大于欲得。故知足之足，常足矣。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下依道而治，就把善跑的马退下来，用到田间积肥耕作。天下背离道，连临近都城的郊野也有军马产驹。没有比永远不满足更大的祸患，也没有比一心想占有更多更大的过错。所以，由知足带来的富足，才是长久的富足。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“却走马”是让奔走作战的马退下来。“粪”在这里作动词，指给田地施肥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是马，一幅画面在农田，一幅在战地，两句便让不同的天下有了具体模样。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6b041486e2ba.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-47" name="ddj-47"></a></p><h3 id="第四十七章"><a href="#第四十七章" class="headerlink" title="第四十七章"></a>第四十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不出户，知天下；不窥牖，见天道。其出弥远，其知弥少。是以圣人不行而知，不见而明，不为而成。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">足不出户，也可以了解天下。不向窗外窥望，也可以领会天地运行的道理。一味往外走，走得越远，所知反倒可能越少。所以圣人不必远行就能知晓，不必事事亲见就能明白，不妄加干预也能使事情办成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“牖”（yǒu）是窗。“弥”表示越发、更加。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“出户”和“窥牖”把向外探求写得很具体，可以据此追问老子所说的“知”究竟指什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_aadb0261d471.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-48" name="ddj-48"></a></p><h3 id="第四十八章"><a href="#第四十八章" class="headerlink" title="第四十八章"></a>第四十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">为学日益，为道日损。损之又损，以至於无为。无为而无不为。取天下常以无事，及其有事，不足以取天下。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">做学问，所学一天比一天增加。修习道，强加在事物上的东西一天比一天减少。减了再减，直至无为。到了无为的境地，事情反而无不可以成就。要赢得天下，常在于不去生事扰民。等到处处生事，也就不足以赢得天下了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“日损”指逐日有所减省。“无事”在论天下时偏指不以政令扰动百姓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章先列出增与减两种用功方式，末尾再把“减”放到治理天下的情境里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1019321fb676.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-49" name="ddj-49"></a></p><h3 id="第四十九章"><a href="#第四十九章" class="headerlink" title="第四十九章"></a>第四十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人无常心，以百姓心为心。善者，吾善之；不善者，吾亦善之；德善。信者，吾信之；不信者，吾亦信之；德信。圣人在天下，歙歙焉，为天下浑其心，百姓皆注其耳目，圣人皆孩之。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人不固守一套自己的心意，他把百姓的心意放进自己心里。对善良的人，我善待他，对尚不善良的人，我也善待他，使善得以生长。对守信的人，我信任他，对尚不守信的人，我也以信相待，使信得以生长。圣人居于天下，小心收敛自己，为天下保持一颗浑厚质朴的心。百姓都把耳目集中在他身上，他则像照料孩子一样照料大家。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“无常心”指不把一己的成见立为恒准。“孩之”可理解为像对待孩子那样对待他们。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“不善者”和“不信者”是两句中最要紧的对象，最能看出这种待人方式的分量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d910ae77f87.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-50" name="ddj-50"></a></p><h3 id="第五十章"><a href="#第五十章" class="headerlink" title="第五十章"></a>第五十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">出生入死。生之徒，十有三；死之徒，十有三；人之生，动之于死地，亦十有三。夫何故？以其生生之厚。盖闻善摄生者，路行不遇兕虎，入军不被甲兵；兕无所投其角，虎无所用其爪，兵无所容其刃。夫何故？以其无死地。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">人出而生，终而入死。走在生路上的，十人中有三人，走在死路上的，也有三人。本可活着，一举一动却把自己推向死地的，又有三人。为什么？因为他们把保全、奉养自己的生命看得太重。听说善于保全生命的人在路上不遭犀虎，入军阵也不被兵甲所伤。犀没有地方抵角，虎没有地方落爪，兵刃也没有地方刺入。为什么？因为他没有把自己置于死地。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“十有三”依一种古注读作十分之三，另有读作十三的解释。“兕”（sì）是古书中形似犀牛的兽。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半追问人怎样自己走入死地，后半便把这个问题倒过来写成犀角与虎爪无处可落。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9162563f6bc5.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-51" name="ddj-51"></a></p><h3 id="第五十一章"><a href="#第五十一章" class="headerlink" title="第五十一章"></a>第五十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道生之，德畜之，物形之，势成之。是以万物莫不尊道而贵德。道之尊，德之贵，夫莫之命而常自然。故道生之，德畜之；长之育之，亭之毒之，养之覆之。生而不有，为而不恃，长而不宰。是谓玄德。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道使万物生出，德让它们蓄养壮大，各种具体条件赋予形体，所处的形势促成它们成熟。因此万物都尊道贵德。道受尊重、德受珍视，没有谁下过这样的命令，向来就是自然而然。所以道生万物，德养万物，使它们长大、发育、成形、成熟，又抚养、庇护它们。生养而不占有，付出而不倚仗功劳，扶助成长而不支配，这就是深厚幽远的德。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“畜”在这里读 xù，指蓄养。“亭之毒之”是说使万物成长、成熟。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把“生、畜、长、育”一路读到“覆”，就能看出结尾三句放下的究竟是什么权力。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d963c5226b1b.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-52" name="ddj-52"></a></p><h3 id="第五十二章"><a href="#第五十二章" class="headerlink" title="第五十二章"></a>第五十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下有始，以为天下母。既得其母，以知其子；既知其子，复守其母，没身不殆。塞其兑，闭其门，终身不勤。开其兑，济其事，终身不救。见小曰明，守柔曰强。用其光，复归其明，无遗身殃；是为袭常。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下有其开端，可以把它看作天下的母亲。找到这个根源，就能认识由它生出的万物。认识了万物，又守住它们的根源，一生便可免于危险。收住感官欲求的出口，关紧门户，终身不至劳困。把口子尽数敞开，又不断添上事务，终身便难以自救。能看出细微的征兆，叫作明，能守住柔和，叫作强。运用向外照见的光，又回到自身的明觉，就不会给自己留下灾殃。这叫承续恒常之道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“母”“子”比喻根源及由它生出的万物。“兑”指孔窍、开口，这里可联系感官与欲求来读。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从母到子又回到母，和篇末从光复归于明，有相似的往返次序。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_207b11669133.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-53" name="ddj-53"></a></p><h3 id="第五十三章"><a href="#第五十三章" class="headerlink" title="第五十三章"></a>第五十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">使我介然有知，行於大道，唯施是畏。大道甚夷，而人好径。朝甚除，田甚芜，仓甚虚；服文采，带利剑，厌饮食，财货有餘；是谓盗竽。非道也哉！</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">假如我略有一点见识，走在大道上，唯一担忧的是偏离正路。大道很平坦，人们却喜欢走小径。朝廷的庭院修整得洁净，田地荒得厉害，粮仓空得厉害。居上位的人却穿着华服，佩着利剑，吃喝到饱，财物还有盈余。这样的人带头劫夺，简直是群盗的首领。哪里合乎道呢！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“施”在此可读为偏斜。“盗竽”依古说可解作众盗的领头者，网页另录异文“盗夸”。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(盗竽 一作：盗夸)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“朝”“田”“仓”紧挨着出现，顺次看这三个地方，再读华服与利剑，分配的轻重便很分明。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c0ef47c29d22.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-54" name="ddj-54"></a></p><h3 id="第五十四章"><a href="#第五十四章" class="headerlink" title="第五十四章"></a>第五十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">善建者不拔，善抱者不脱，子孙以祭祀不辍。修之于身，其德乃真；修之于家，其德乃余；修之于乡，其德乃长；修之于邦，其德乃丰；修之于天下，其德乃普。故以身观身，以家观家，以乡观乡，以邦观邦，以天下观天下。吾何以知天下之然哉？以此。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">根基建得好，就拔不走。抱持得牢，就脱不掉。这样的事业能传下去，子孙的祭祀也会延续。把道修在自身，德就真切，修在一家，德便有余泽，修在一乡，德便增长，修在一国，德便丰厚，修在天下，德便遍及各处。所以就自身观察自身，就家庭观察家庭，就乡里观察乡里，就一国观察一国，就天下观察天下。我凭什么知道天下是这样的？凭的正是这种观察。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“不辍”指不中断。“邦”指国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“修”字经过身、家、乡、邦、天下五处，后面的五个“观”又把这些层次逐一照看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ac57565ce2ec.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-55" name="ddj-55"></a></p><h3 id="第五十五章"><a href="#第五十五章" class="headerlink" title="第五十五章"></a>第五十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">含德之厚，比于赤子。蜂虿虺蛇不螫，攫鸟猛兽不搏。骨弱筋柔而握固，未知牝牡之合而朘作，精之至也。终日号而不嗄，和之至也。知和曰常，知常曰明，益生曰祥，心使气曰强。物壮则老，谓之不道，不道早已。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">德性深厚的人，好比初生的婴儿。蜂蝎毒蛇不来螫他，猛禽野兽不来扑他。他骨头软、筋也柔，手却握得紧。还不知男女交合，生殖器已能自然勃起，这是精气充足。啼哭整天而声音不哑，这是气息调和到了极处。懂得调和，就懂得生命的常理。懂得常理，才算明察。刻意增益生命，反有凶兆。用意志驱使气息，便成了逞强。事物壮盛之后就会衰老，强求壮盛就背离了道，背道也就早早走到尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">赤子指初生的婴儿。祥在此有两解，可训为征兆，也有解作吉祥的，此处取警兆义。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">婴儿握得紧，却无意逞力。读到篇末的“强”字，可与这只小手对照。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6a1d07c7fa26.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-56" name="ddj-56"></a></p><h3 id="第五十六章"><a href="#第五十六章" class="headerlink" title="第五十六章"></a>第五十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知者不言，言者不知。塞其兑，闭其门；挫其锐，解其纷；和其光，同其尘，是谓玄同。故不可得而亲，不可得而疏；不可得而利，不可得而害；不可得而贵，不可得而贱；故为天下贵。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">懂得的人不急于开口，夸夸其谈的人并未真懂。收住向外泄露的孔窍，关上门户。磨平锋芒，理开纠结。收敛光彩，和众人同处尘世，这叫深处相通。这样的人，旁人无法用亲近或疏远来左右他，也无法用利益、伤害、抬举或贬低来左右他，所以天下人看重他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">兑指开口、孔窍，可指口或感官的门户。玄同指泯去锋芒和分别之后，与万物相通。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末段的亲疏、利害、贵贱成双出现，试想每一对通常怎样影响一个人的选择。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_38866e5c11c4.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-57" name="ddj-57"></a></p><h3 id="第五十七章"><a href="#第五十七章" class="headerlink" title="第五十七章"></a>第五十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">以正治国，以奇用兵，以无事取天下。吾何以知其然哉？以此：天下多忌讳，而民弥贫；民多利器，国家滋昏；人多伎巧，奇物滋起；法令滋彰，盗贼多有。故圣人云：“我无为，而民自化；我好静，而民自正；我无事，而民自富；我无欲，而民自朴。”</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">治国要守正，用兵讲出奇，赢得天下要少生事。我凭什么知道？看这些情形就知道了。禁忌越多，百姓越穷。人们拥有的利器越多，国家越混乱。机巧越多，奇异的物品越多。法令越繁密显著，盗贼也越多。所以圣人说，我不妄加干预，百姓自会变化。我喜好安静，百姓自会归正。我不多事扰民，百姓自会富足。我不追逐欲望，百姓自会质朴。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">弥、滋都有更加的意思。取天下指取得天下的归附。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">留意结尾四个“自”字，百姓在每一句里都能自己做成一件事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c8d3513b8415.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-58" name="ddj-58"></a></p><h3 id="第五十八章"><a href="#第五十八章" class="headerlink" title="第五十八章"></a>第五十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其政闷闷，其民淳淳；其政察察，其民缺缺。祸兮福所倚；福兮祸所伏。孰知其极？其无正邪？正复为奇，善复为妖。人之迷，其日固久。是以圣人方而不割，廉而不刿，直而不肆，光而不耀。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">政事宽缓，百姓就淳厚。政事事事苛察，百姓就学会躲闪。灾祸旁边倚着福，福里面又伏着祸，谁能知道这种转变的尽头？难道就没有恒定的准则吗？正的会变成反常，好的也会变得怪异。人们对此迷惑，已经很久了。因此，圣人有方正的棱角，却不割伤人。边缘清利，却不划伤人。行事正直，却不放肆。有光，却不刺眼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">察察指苛细明察。刿是用利刃划伤。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">结尾的方、廉、直、光各有可取之处，再看它们各自在什么地方收住了。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_61c20ef47f98.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-59" name="ddj-59"></a></p><h3 id="第五十九章"><a href="#第五十九章" class="headerlink" title="第五十九章"></a>第五十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">治人事天，莫若啬。夫唯啬，是谓早服；早服谓之重积德；重积德则无不克；无不克则莫知其极；莫知其极，可以有国；有国之母，可以长久；是谓深根固柢，长生久视之道。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">治理人事、奉行天道，没有比爱惜力量更好的了。唯有懂得收敛，才能及早顺应常道。及早顺应，就能不断积累德性。积德深厚，就没有什么困难不能克服。到了这种地步，谁也量不出他的限度。这样的人可以掌理国家。掌握了立国的根本，国家才能长久。这就是根扎得深、立得稳，也是使生命长存的道理。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">啬本指节用、爱惜。母在“有国之母”中比喻使国家得以维系的根本。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“啬”一直读到“有国”，每一句怎样承接上句，构成了全章的推论。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d02716f98ce5.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-60" name="ddj-60"></a></p><h3 id="第六十章"><a href="#第六十章" class="headerlink" title="第六十章"></a>第六十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">治大国，若烹小鲜。以道莅天下，其鬼不神。非其鬼不神，其神不伤人。非其神不伤人，圣人亦不伤人。夫两不相伤，故德交归焉。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">治理大国，好比烹调小鱼。以道来主持天下，鬼怪便不显神威。细说来，鬼怪仍有神力，这力量却不伤人。再说一步，圣人也不伤人。两方面都不加伤害，彼此的德泽便汇合在一起。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">小鲜是小鱼。莅指临、主理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头只说小鱼，没有明说做法。读完两次“不伤人”，再想频繁翻动会怎样。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d9e21dacc705.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-61" name="ddj-61"></a></p><h3 id="第六十一章"><a href="#第六十一章" class="headerlink" title="第六十一章"></a>第六十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大邦者下流，天下之牝，天下之交也。牝常以静胜牡，以静为下。故大邦以下小邦，则取小邦；小邦以下大邦，则取大邦。故或下以取，或下而取。大邦不过欲兼畜人，小邦不过欲入事人。夫两者各得所欲，大者宜为下。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大国好比江河的下游，是天下的雌柔者，也是众流交汇的地方。雌性常以安静胜过雄性，安静使它居于下位。因此大国肯对小国谦下，就能得到小国归附。小国肯对大国谦下，也能得到大国接纳。一方借谦下得到归附，一方因谦下得到接纳。大国所求不过是兼容、养护更多的人，小国所求不过是加入大国、为它效力。若要双方各得所愿，大国尤其应当放低自己。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">下流指水向低处流而汇合之地。牝、牡分别指雌性、雄性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两边都用了“下”，末句却把责任特意放到大国一方。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ef2be017a929.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-62" name="ddj-62"></a></p><h3 id="第六十二章"><a href="#第六十二章" class="headerlink" title="第六十二章"></a>第六十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者万物之奥。善人之宝，不善人之所保。美言可以市尊，美行可以加人。人之不善，何弃之有？故立天子，置三公，虽有拱璧以先驷马，不如坐进此道。古之所以贵此道者何？不曰：求以得，有罪以免邪？故为天下贵。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道是万物可以藏身的深处。善人把它当作珍宝，不善的人也靠它得以保全。好听得体的话可以赢得敬重，美好的行为可以使人受到推举。一个人即使不善，哪里就该舍弃他呢？所以新立天子、任命三公时，纵然献上双手合抱的玉璧，后面跟着四马驾的车，也比不上安坐而献此道。古人为什么看重它？不正因为求道的人可以得到它，犯过错的人也有机会免罪吗？所以它受到天下珍视。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">奥原指室内深处，可引申为庇护之所。拱璧是双手捧持的大玉璧，驷马指四马驾的车。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全章最值得停一停的是“不善人”仍能得到什么，由此可理解为什么道比玉璧更珍贵。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a85f98f4661c.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-63" name="ddj-63"></a></p><h3 id="第六十三章"><a href="#第六十三章" class="headerlink" title="第六十三章"></a>第六十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">为无为，事无事，味无味。大小多少。报怨以德。图难于其易，为大于其细；天下难事，必作于易；天下大事，必作于细。是以圣人终不为大，故能成其大。夫轻诺必寡信，多易必多难。是以圣人犹难之，故终无难矣。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以不妄为的态度做事，以不滋事的态度办事，在平淡中品味。把小事看得同大事一样重，把少量也当作值得认真对待的数量。遇到怨恨，以德相待。要在事情还容易时谋划难题，在事情还细小时着手大事。天下的难事都从容易处发生，大事都从细微处发生。所以圣人始终不自任大事，反能成就其大。轻率许诺必定少能守信，凡事都看得容易，就会遇上许多困难。所以圣人对容易的事也认真看待，最终能够免于困境。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">大小多少一句十分简省，这里按把小看作大、把少看作多来读。图是谋划、考虑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把“轻诺”放回前文：答应时只需一句话，履约的难处往往从这里开始。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cbe230d1ebe0.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-64" name="ddj-64"></a></p><h3 id="第六十四章"><a href="#第六十四章" class="headerlink" title="第六十四章"></a>第六十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其安易持，其未兆易谋；其脆易泮，其微易散。为之于未有，治之于未乱。合抱之木，生于毫末；九层之台，起于累土；千里之行，始于足下。为者败之，执者失之。是以圣人无为，故无败，无执故无失。民之从事，常于几成而败之。慎终如始，则无败事。是以圣人欲不欲，不贵难得之货，学不学，复众人之所过，以辅万物之自然而不敢为。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">局面安定时容易维持，变故还没有苗头时容易谋划。脆的东西容易裂，细微的东西容易散。要在事端尚未显现时着手，在混乱发生前调理。两手合抱的大树，从细小的嫩芽长起。九层高台，从一筐筐土堆起。千里路，从脚下迈出。强行去做容易坏事，紧抓不放容易失去。圣人不强为，因而不致把事情弄坏。不固执占有，因而没有那样的损失。人做事往往快成功时才弄坏它。到收尾时还能像开头那样慎重，事情便能善终。所以圣人所向往的是少欲，不珍重稀奇财物。学习人们忽略的功课，回过头来补救众人的过失，帮助万物各自生长，不敢强加安排。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">泮指分解、消散。几成是接近成功，“几”读 jī。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一章同时看两个时刻：事情刚有苗头时，以及快要做成时。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bf9326eb9ea5.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-65" name="ddj-65"></a></p><h3 id="第六十五章"><a href="#第六十五章" class="headerlink" title="第六十五章"></a>第六十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之善为道者，非以明民，将以愚之。民之难治，以其智多。故以智治国，国之贼；不以智治国，国之福。知此两者亦稽式。常知稽式，是谓“玄德”。“玄德”深矣，远矣，与物反矣，然后乃至大顺。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古来善于依道治理的人，不着意使百姓变得机巧，想让他们保持朴拙。百姓难以治理，缘于智巧太多。因此靠机巧治国，是国家的祸害。不靠机巧治国，是国家的福分。懂得这两条，就有了可以参照的准则。常常记得这条准则，叫作深厚幽微的德。这种德深而且远，和世间争巧逐利的方向相反，由此才到达充分和顺的境地。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">愚本有愚昧之义，在本章与“智多”对举，此处取朴拙义。稽式指可查考、效法的准则。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先看“愚”与“智”是谁对谁说的，再想一想这番话对治理者自身提出了什么要求。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5619c7a3fe12.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-66" name="ddj-66"></a></p><h3 id="第六十六章"><a href="#第六十六章" class="headerlink" title="第六十六章"></a>第六十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">江海之所以能为百谷王者，以其善下之，故能为百谷王。是以圣人欲上民，必以言下之；欲先民，必以身后之。是以圣人处上而民不重，处前而民不害。是以天下乐推而不厌。以其不争，故天下莫能与之争。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">江海能成为众多山谷水流的归宿，因为它善于处在低处，所以百川归往那里。圣人要居于百姓之上，说话必先对人谦下。要走在百姓前面，行动上必先把自己放在他们后面。这样，他居于上位，百姓没有负重的感觉。他居于前面，百姓也不觉得受害。所以天下人乐于推举他，不会厌弃他。因为他不争，天下反倒没有人能和他争。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">百谷指许多溪谷，也借指谷中之水。民不重指百姓不觉得上面的人压得沉重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从海的位置转到说话和做事的位置，“下”和“后”把一个比喻落到了日常举动上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a4e22b988b06.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-67" name="ddj-67"></a></p><h3 id="第六十七章"><a href="#第六十七章" class="headerlink" title="第六十七章"></a>第六十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下皆谓我道大，似不肖。夫唯大，故似不肖。若肖，久矣其细也夫！我有三宝，持而保之。一曰慈，二曰俭，三曰不敢为天下先。慈故能勇；俭故能广；不敢为天下先，故能成器长。今舍慈且勇；舍俭且广；舍后且先；死矣！夫慈以战则胜，以守则固。天将救之，以慈卫之。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下人都说我的道太大，仿佛不像任何熟知的事物。正因为它大，才显得无所像。若果真像某种具体的东西，它早就显得狭小了。我有三样珍宝，始终持守着：一是慈爱，二是节俭，三是不敢抢在天下人前头。有慈爱才生得出勇气，节俭才有余力广施，不抢先才当得起众人之长。如今若抛下慈爱只求勇敢，抛下节俭只求扩张，抛下退让只求领先，那便走向灭亡。怀着慈爱迎战，能够取胜。用它守护，能够稳固。天要救助谁，就用慈爱守护他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">肖意为像、相似。器长可理解为众人之长，具体说法历来有别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面说“不敢为天下先”，后面却说能做“长”。试着分清抢先与受人推举。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_03f008cf82bf.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-68" name="ddj-68"></a></p><h3 id="第六十八章"><a href="#第六十八章" class="headerlink" title="第六十八章"></a>第六十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">善为士者，不武；善战者，不怒；善胜敌者，不与；善用人者，为之下。是谓不争之德，是谓用人之力，是谓配天古之极。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">善于领兵的人不逞威武，善于作战的人不凭怒气，善于取胜的人不轻易同对手争斗，善于用人的人肯把自己放在别人之下。这叫作不争的德行，也就是借重他人力量的本领。古人认为，这样与天相配，已是极高的境界。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">士在此指武士或领兵之人。与在“不与”中可理解为交争。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四种“善”排在一起，末句从胜敌转向用人，说明作者眼中的本领也要看如何对待身边的人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2ab0e40a84bb.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-69" name="ddj-69"></a></p><h3 id="第六十九章"><a href="#第六十九章" class="headerlink" title="第六十九章"></a>第六十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">用兵有言：“吾不敢为主，而为客；不敢进寸，而退尺。”是谓行无行；攘无臂；执无兵；扔无敌。祸莫大于轻敌，轻敌几丧吾宝。故抗兵相若，哀者胜矣。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用兵的人有句话：我不敢先作主挑起争端，宁肯作为应对的一方。不敢向前争一寸，宁肯向后退一尺。这就像列阵却不显阵势，举臂却仿佛无臂，手持兵器却仿佛无兵可执，面对敌人却仿佛没有敌人可与之争。祸患没有比轻视对手更大的，轻敌几乎会丢掉我所珍惜的东西。所以两军相当时，心怀悲悯的一方能够取胜。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">主、客比喻主动发起的一方和随后应对的一方。哀可指悲悯，也有人侧重受迫而悲愤。</font></p><p title="原书异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">异文　(扔无敌 帛书版作：乃无敌)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“无敌”紧接“轻敌”的警告，连起来读才能体会作者为什么一再说“不敢”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_53184c2637c6.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-70" name="ddj-70"></a></p><h3 id="第七十章"><a href="#第七十章" class="headerlink" title="第七十章"></a>第七十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾言甚易知，甚易行。天下莫能知，莫能行。言有宗，事有君。夫唯无知，是以不我知。知我者希，则我者贵。是以圣人被褐而怀玉。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">我说的话很容易懂，也很容易做，可天下人竟不能懂，也不能照着做。言论有来处，行事有主旨。人们不了解其中的根由，也就不了解我。了解我的人少，取我为准则的人也就可贵。所以圣人外面穿着粗布衣，怀里却揣着美玉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">则我是以我为准则、取法于我。被读 pī，是穿着的意思，褐是粗布衣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">结尾的粗衣和美玉，请读者想一想：眼睛看得到的，与真正值得珍惜的，相隔有多远？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_87f5b181ff2f.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-71" name="ddj-71"></a></p><h3 id="第七十一章"><a href="#第七十一章" class="headerlink" title="第七十一章"></a>第七十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知不知，尚矣；不知知，病也。圣人不病，以其病病。夫唯病病，是以不病。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">知道自己有所不知，这是高明。本来不知道，却自以为知道，这是毛病。圣人没有这种毛病，因为他能把这种毛病当作毛病。正因为能觉察病之为病，才免得被它困住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">尚在这里指高明、可贵。病病的前一个“病”作动词，有以之为病的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“病”字从名词变成动作，读懂这个变化，就能读出本章说的自省。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3dc2270369f6.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-72" name="ddj-72"></a></p><h3 id="第七十二章"><a href="#第七十二章" class="headerlink" title="第七十二章"></a>第七十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">民不畏威，则大威至。无狎其所居，无厌其所生。夫唯不厌，是以不厌。是以圣人自知不自见；自爱不自贵。故去彼取此。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">百姓不再畏惧威势，更大的威胁便会来到。不要把他们的住处逼得狭小，不要压迫他们赖以为生的生活。正因不逼迫他们，他们才不厌弃治理者。于是圣人了解自己，却不刻意表现自己。爱惜自己，却不自抬身价。他舍弃炫示和自贵，取自知和自爱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">狎在此通常解作狭、逼迫。厌字前后有别，前一处可读作压，后一处有厌弃之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从百姓住在哪里、靠什么生活，读到末尾的“自贵”，可见权威也有很具体的边界。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d993d4de8569.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-73" name="ddj-73"></a></p><h3 id="第七十三章"><a href="#第七十三章" class="headerlink" title="第七十三章"></a>第七十三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">勇于敢则杀，勇于不敢则活。此两者，或利或害。天之所恶，孰知其故？是以圣人犹难之。天之道，不争而善胜，不言而善应，不召而自来，繟然而善谋。天网恢恢，疏而不失。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">凭勇气冒进，会招致杀身。有勇气克制自己，反能保全。两种勇，结果有利也有害。天所厌恶的，谁说得清它的缘故？所以圣人遇到这事也觉得难。天道不争而能取胜，不说话却能应答，无人召唤也自然到来，从容舒缓却安排得宜。天网广阔，网眼虽疏，仍无所遗漏。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">繟然读 chǎn rán，形容宽缓从容。恢恢是广大、宽广的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头把“不敢”也称作勇，随后写天道的从容，两段可对读。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_447eec1e2892.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-74" name="ddj-74"></a></p><h3 id="第七十四章"><a href="#第七十四章" class="headerlink" title="第七十四章"></a>第七十四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">民不畏死，奈何以死惧之？若使民常畏死，而为奇者，吾得执而杀之，孰敢？常有司杀者杀。夫代司杀者杀，是谓代大匠斲。夫代大匠斲者，希有不伤其手矣。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">百姓若不怕死，怎能再拿死来吓他们？假如百姓始终怕死，而对那些犯禁作乱的人，我可以抓来处死，谁还敢犯呢？然而自有司掌生杀者行杀。代替它杀人，就好比代替高明的木匠挥斧砍削。代大匠动斧，很少有不伤到自己手的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">司杀者指掌管生杀者，常被理解为天道。斲读 zhuó，意思是砍削木料。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半章设想刑罚怎样吓住人，后半章忽然去看挥斧者自己的手，视角随之倒转。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_071ce48f5f52.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-75" name="ddj-75"></a></p><h3 id="第七十五章"><a href="#第七十五章" class="headerlink" title="第七十五章"></a>第七十五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">民之饥，以其上食税之多，是以饥。民之难治，以其上之有为，是以难治。民之轻死，以其上求生之厚，是以轻死。夫唯无以生为者，是贤於贵生。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">百姓挨饿，是因为在上者耗用的赋税太多，所以他们饥饿。百姓难以治理，是因为上面干预太多，所以治理起来困难。百姓不再看重自己的性命，是因为上面的人过分追求优厚的生活，所以百姓连死亡也看轻了。能不把一切作为都用在奉养自身上的人，胜过一心珍重自己生命的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">食税指享用税赋。上在本章指居于统治地位的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">连续三句都从百姓的处境说起，追问原因时却一次次把目光移向上面的人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f6a76296267e.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-76" name="ddj-76"></a></p><h3 id="第七十六章"><a href="#第七十六章" class="headerlink" title="第七十六章"></a>第七十六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">人之生也柔弱，其死也坚强。草木之生也柔脆，其死也枯槁。故坚强者死之徒，柔弱者生之徒。是以兵强则灭，木强则折。强大处下，柔弱处上。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">人活着时身体柔软，死后就变得僵硬。草木活着时柔嫩，死后便干枯。所以坚硬强直属于趋向死亡的一类，柔韧属于富有生机的一类。因此兵力一味逞强就会覆灭，树木过于刚硬就容易折断。强大者落到下位，柔弱者反居上位。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">坚强在这里首先写身体的僵硬。徒指同类、同一类事物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">身体和草木先让人看见什么叫“柔”，后文谈兵与强弱才有了可以对照的实物。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_20a9014644d4.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-77" name="ddj-77"></a></p><h3 id="第七十七章"><a href="#第七十七章" class="headerlink" title="第七十七章"></a>第七十七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天之道，其犹张弓欤？高者抑之，下者举之；有余者损之，不足者补之。天之道，损有余而补不足。人之道，则不然，损不足以奉有余。孰能有余以奉天下，唯有道者。是以圣人为而不恃，功成而不处，其不欲见贤邪。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天道不正像拉弓吗？高的一端往下压，低的一端往上举。过多处减一点，不足处补一点。天道削减有余，补给不足。人间的做法却常常相反，从本来就不足的人那里取走，供养已经有余的人。有谁能把自己的余裕拿出来供给天下？只有循道的人。所以圣人做了事也不以此自恃，事情做成也不占住功劳，大概是因为他不愿显出自己有多贤能吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">抑是向下按压。见贤的“见”读 xiàn，意思是显露自己的贤能。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">张弓要把高处压低、低处举起。接着看人间的财物流向，为什么它会使原有的差距更大？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_eb4aafb86155.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-78" name="ddj-78"></a></p><h3 id="第七十八章"><a href="#第七十八章" class="headerlink" title="第七十八章"></a>第七十八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下莫柔弱於水，而攻坚强者莫之能胜，以其无以易之。弱之胜强，柔之胜刚，天下莫不知，莫能行。是以圣人云：「受国之垢，是谓社稷主；受国不祥，是为天下王。」正言若反。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下再没有比水更柔弱的，可用来冲击坚硬的东西，又没有什么胜得过水，因为没有什么可以取代它。弱能胜强，柔能胜刚，天下人都知道，却没有人真能做到。所以圣人说，能承受一国耻辱的人，才称得上社稷之主。能担起一国祸患的人，才称得上天下之王。正直切实的话，听来往往像是反话。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">垢本指污垢，这里比喻国之耻辱。社稷原指土神和谷神，这里代指国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">试着把“受”字和水放在一起看，就能懂得这段话为什么用承受的本领谈一国之主。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_692bc624844a.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-79" name="ddj-79"></a></p><h3 id="第七十九章"><a href="#第七十九章" class="headerlink" title="第七十九章"></a>第七十九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">和大怨，必有余怨，安可以为善？是以圣人执左契，不责于人。故有德司契，无德司彻。天道无亲，常与善人。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">深重的怨恨即便调解了，也一定还有余怨，怎能就算处理得好？所以圣人拿着自己手中的左契，却不用它向别人催索。有德的人守着契券，无德的人专管征取。天道没有偏爱的亲属，却常常与善人相助。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">契是可分作两半、相合为凭的契券。彻在此一般理解为征收、索取。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">左契在手意味着本来有据可索，分寸正在有这个凭证之后怎么做。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d0c7c7a10357.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-80" name="ddj-80"></a></p><h3 id="第八十章"><a href="#第八十章" class="headerlink" title="第八十章"></a>第八十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">小国寡民。使有什伯之器而不用；使民重死而不远徙；虽有舟舆，无所乘之；虽有甲兵，无所陈之。使民复结绳而用之。甘其食，美其服，安其居，乐其俗，邻国相望，鸡犬之声相闻，民至老死不相往来。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">设想一个疆域小、人口少的国家：虽有能抵十人百人之力的器具，也用不上。百姓看重性命，不向远处迁徙。虽有车船，平日用不到。虽有盔甲兵器，也无须陈列。让人们重新用结绳来记事。他们觉得自己的食物甘美，衣服好看，住处安稳，习俗可乐。邻国举目可见，鸡鸣狗叫彼此听得见，人们却直到老死也不必往来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">什、伯指十、百，什伯之器的确义有不同解释，译文取能抵多人之力的器具一说。舆指车。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">邻国近到能听见鸡犬声，却可以各自生活到老。读这幅图景，尤其值得看人们拥有什么、又愿意使用什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_536bfa49604b.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-81" name="ddj-81"></a></p><h3 id="第八十一章"><a href="#第八十一章" class="headerlink" title="第八十一章"></a>第八十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">信言不美，美言不信。善者不辩，辩者不善。知者不博，博者不知。圣人不积，既以为人，己愈有，既以与人，己愈多。天之道，利而不害；圣人之道，为而不争。</font></p><p title="白话译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">可信的话未必动听，专求动听的话未必可信。善良的人不逞口才，好逞口才的人少有真善。真正明白的人不求事事广博，一味求广博的人未必真明白。圣人不为自己积藏，尽力替别人做事，自己反倒更充实。尽力给别人，自己反倒更丰足。天道使万物受益而不伤害它们。圣人做事，也不与人相争。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">信指真实可信。积指积聚、私藏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面把言辞、辩才和见闻逐一拿来对照，结尾落到为他人做了什么，视线由说话转向行动。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_18313b3243d4.aspx">本章原文</a>　·　<a href="#ddj-contents">返回目录</a></p><p><a id="ddj-contents" name="ddj-contents"></a></p><h2 id="八十一章目录"><a href="#八十一章目录" class="headerlink" title="八十一章目录"></a>八十一章目录</h2><h3 id="道经篇目"><a href="#道经篇目" class="headerlink" title="道经篇目"></a>道经篇目</h3><table><thead><tr><th>章次</th><th>原文开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ddj-01">第一章</a></td><td>道可道</td></tr><tr><td><a href="#ddj-02">第二章</a></td><td>天下皆知美之为美</td></tr><tr><td><a href="#ddj-03">第三章</a></td><td>不尚贤</td></tr><tr><td><a href="#ddj-04">第四章</a></td><td>道冲</td></tr><tr><td><a href="#ddj-05">第五章</a></td><td>天地不仁</td></tr><tr><td><a href="#ddj-06">第六章</a></td><td>谷神不死</td></tr><tr><td><a href="#ddj-07">第七章</a></td><td>天长地久</td></tr><tr><td><a href="#ddj-08">第八章</a></td><td>上善若水</td></tr><tr><td><a href="#ddj-09">第九章</a></td><td>持而盈之</td></tr><tr><td><a href="#ddj-10">第十章</a></td><td>载营魄抱一</td></tr><tr><td><a href="#ddj-11">第十一章</a></td><td>三十辐共一毂</td></tr><tr><td><a href="#ddj-12">第十二章</a></td><td>五色令人目盲</td></tr><tr><td><a href="#ddj-13">第十三章</a></td><td>宠辱若惊</td></tr><tr><td><a href="#ddj-14">第十四章</a></td><td>视之不见</td></tr><tr><td><a href="#ddj-15">第十五章</a></td><td>古之善为士者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-16">第十六章</a></td><td>致虚极</td></tr><tr><td><a href="#ddj-17">第十七章</a></td><td>太上</td></tr><tr><td><a href="#ddj-18">第十八章</a></td><td>大道废</td></tr><tr><td><a href="#ddj-19">第十九章</a></td><td>绝圣弃智</td></tr><tr><td><a href="#ddj-20">第二十章</a></td><td>唯之与阿</td></tr><tr><td><a href="#ddj-21">第二十一章</a></td><td>孔德之容</td></tr><tr><td><a href="#ddj-22">第二十二章</a></td><td>曲则全</td></tr><tr><td><a href="#ddj-23">第二十三章</a></td><td>希言自然</td></tr><tr><td><a href="#ddj-24">第二十四章</a></td><td>企者不立</td></tr><tr><td><a href="#ddj-25">第二十五章</a></td><td>有物混成</td></tr><tr><td><a href="#ddj-26">第二十六章</a></td><td>重为轻根</td></tr><tr><td><a href="#ddj-27">第二十七章</a></td><td>善行</td></tr><tr><td><a href="#ddj-28">第二十八章</a></td><td>知其雄</td></tr><tr><td><a href="#ddj-29">第二十九章</a></td><td>将欲取天下而为之</td></tr><tr><td><a href="#ddj-30">第三十章</a></td><td>以道佐人主者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-31">第三十一章</a></td><td>夫兵者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-32">第三十二章</a></td><td>道常无名</td></tr><tr><td><a href="#ddj-33">第三十三章</a></td><td>知人者智</td></tr><tr><td><a href="#ddj-34">第三十四章</a></td><td>大道泛兮</td></tr><tr><td><a href="#ddj-35">第三十五章</a></td><td>执大象</td></tr><tr><td><a href="#ddj-36">第三十六章</a></td><td>将欲歙之</td></tr><tr><td><a href="#ddj-37">第三十七章</a></td><td>道常无为而无不为</td></tr></tbody></table><h3 id="德经篇目"><a href="#德经篇目" class="headerlink" title="德经篇目"></a>德经篇目</h3><table><thead><tr><th>章次</th><th>原文开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ddj-38">第三十八章</a></td><td>上德不德</td></tr><tr><td><a href="#ddj-39">第三十九章</a></td><td>昔之得一者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-40">第四十章</a></td><td>反者道之动</td></tr><tr><td><a href="#ddj-41">第四十一章</a></td><td>上士闻道</td></tr><tr><td><a href="#ddj-42">第四十二章</a></td><td>道生一</td></tr><tr><td><a href="#ddj-43">第四十三章</a></td><td>天下之至柔</td></tr><tr><td><a href="#ddj-44">第四十四章</a></td><td>名与身孰亲</td></tr><tr><td><a href="#ddj-45">第四十五章</a></td><td>大成若缺</td></tr><tr><td><a href="#ddj-46">第四十六章</a></td><td>天下有道</td></tr><tr><td><a href="#ddj-47">第四十七章</a></td><td>不出户</td></tr><tr><td><a href="#ddj-48">第四十八章</a></td><td>为学日益</td></tr><tr><td><a href="#ddj-49">第四十九章</a></td><td>圣人无常心</td></tr><tr><td><a href="#ddj-50">第五十章</a></td><td>出生入死</td></tr><tr><td><a href="#ddj-51">第五十一章</a></td><td>道生之</td></tr><tr><td><a href="#ddj-52">第五十二章</a></td><td>天下有始</td></tr><tr><td><a href="#ddj-53">第五十三章</a></td><td>使我介然有知</td></tr><tr><td><a href="#ddj-54">第五十四章</a></td><td>善建者不拔</td></tr><tr><td><a href="#ddj-55">第五十五章</a></td><td>含德之厚</td></tr><tr><td><a href="#ddj-56">第五十六章</a></td><td>知者不言</td></tr><tr><td><a href="#ddj-57">第五十七章</a></td><td>以正治国</td></tr><tr><td><a href="#ddj-58">第五十八章</a></td><td>其政闷闷</td></tr><tr><td><a href="#ddj-59">第五十九章</a></td><td>治人事天</td></tr><tr><td><a href="#ddj-60">第六十章</a></td><td>治大国</td></tr><tr><td><a href="#ddj-61">第六十一章</a></td><td>大邦者下流</td></tr><tr><td><a href="#ddj-62">第六十二章</a></td><td>道者万物之奥</td></tr><tr><td><a href="#ddj-63">第六十三章</a></td><td>为无为</td></tr><tr><td><a href="#ddj-64">第六十四章</a></td><td>其安易持</td></tr><tr><td><a href="#ddj-65">第六十五章</a></td><td>古之善为道者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-66">第六十六章</a></td><td>江海之所以能为百谷王者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-67">第六十七章</a></td><td>天下皆谓我道大</td></tr><tr><td><a href="#ddj-68">第六十八章</a></td><td>善为士者</td></tr><tr><td><a href="#ddj-69">第六十九章</a></td><td>用兵有言</td></tr><tr><td><a href="#ddj-70">第七十章</a></td><td>吾言甚易知</td></tr><tr><td><a href="#ddj-71">第七十一章</a></td><td>知不知</td></tr><tr><td><a href="#ddj-72">第七十二章</a></td><td>民不畏威</td></tr><tr><td><a href="#ddj-73">第七十三章</a></td><td>勇于敢则杀</td></tr><tr><td><a href="#ddj-74">第七十四章</a></td><td>民不畏死</td></tr><tr><td><a href="#ddj-75">第七十五章</a></td><td>民之饥</td></tr><tr><td><a href="#ddj-76">第七十六章</a></td><td>人之生也柔弱</td></tr><tr><td><a href="#ddj-77">第七十七章</a></td><td>天之道</td></tr><tr><td><a href="#ddj-78">第七十八章</a></td><td>天下莫柔弱於水</td></tr><tr><td><a href="#ddj-79">第七十九章</a></td><td>和大怨</td></tr><tr><td><a href="#ddj-80">第八十章</a></td><td>小国寡民</td></tr><tr><td><a href="#ddj-81">第八十一章</a></td><td>信言不美</td></tr></tbody></table>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A65-%E9%81%93%E5%BE%B7%E7%BB%8F/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A65-%E9%81%93%E5%BE%B7%E7%BB%8F/"/>
    <published>2026-11-11T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="道德经"><a href="#道德经" class="headerlink" title="道德经"></a>道德经</h1><p><a href="#ddj-contents">八十一章目录</a>　·　<a href="#ddj-01">道经</a>　·　<a]]>
    </summary>
    <title>道德经</title>
    <updated>2026-11-11T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <category term="孔子" scheme="https://licee.top/tags/%E5%AD%94%E5%AD%90/"/>
    <category term="论语" scheme="https://licee.top/tags/%E8%AE%BA%E8%AF%AD/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="论语"><a href="#论语" class="headerlink" title="论语"></a>论语</h1><p><a href="#ly-contents">逐章目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/book_1bd76a1c3d01.aspx">古文岛《论语》原书</a></p><p>原文按古文岛二十篇的次序排录。章号采用“篇号.章号”，如 1.1 表示《学而》第一章。每章附自撰的白话串讲、词注和段评。</p><table><thead><tr><th>第一至五篇</th><th>第六至十篇</th><th>第十一至十五篇</th><th>第十六至二十篇</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-v01">学而</a></td><td><a href="#ly-v06">雍也</a></td><td><a href="#ly-v11">先进</a></td><td><a href="#ly-v16">季氏</a></td></tr><tr><td><a href="#ly-v02">为政</a></td><td><a href="#ly-v07">述而</a></td><td><a href="#ly-v12">颜渊</a></td><td><a href="#ly-v17">阳货</a></td></tr><tr><td><a href="#ly-v03">八佾</a></td><td><a href="#ly-v08">泰伯</a></td><td><a href="#ly-v13">子路</a></td><td><a href="#ly-v18">微子</a></td></tr><tr><td><a href="#ly-v04">里仁</a></td><td><a href="#ly-v09">子罕</a></td><td><a href="#ly-v14">宪问</a></td><td><a href="#ly-v19">子张</a></td></tr><tr><td><a href="#ly-v05">公冶长</a></td><td><a href="#ly-v10">乡党</a></td><td><a href="#ly-v15">卫灵公</a></td><td><a href="#ly-v20">尧曰</a></td></tr></tbody></table><p><a id="ly-v01" name="ly-v01"></a></p><h2 id="学而篇第一"><a href="#学而篇第一" class="headerlink" title="学而篇第一"></a>学而篇第一</h2><p><a href="#ly-toc-01">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ef5866d11f0a.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-01-01" name="ly-01-01"></a></p><h3 id="1-1-学而时习之"><a href="#1-1-学而时习之" class="headerlink" title="1.1　学而时习之"></a>1.1　学而时习之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“学而时习之，不亦说乎？有朋自远方来，不亦乐乎？人不知而不愠，不亦君子乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，学到的道理能按时温习、亲自实践，心里自然喜悦。志同道合的朋友从远处来，怎会不快乐？别人不了解自己，也不因此怨恼，便有君子的修养。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">说，读 yuè，同“悦”。愠，心中怨恼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三句话里，最后一种情形最见功夫：没有朋友来，甚至无人理解，还能否安然自处？</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-02" name="ly-01-02"></a></p><h3 id="1-2-其为人也孝弟"><a href="#1-2-其为人也孝弟" class="headerlink" title="1.2　其为人也孝弟"></a>1.2　其为人也孝弟</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有子曰：“其为人也孝弟，而好犯上者，鲜矣；不好犯上而好作乱者，未之有也。君子务本，本立而道生。孝弟也者，其为仁之本与！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有子说，一个人孝敬父母、尊敬兄长，却喜欢冒犯在上者，这种人很少。平素不爱犯上却喜欢作乱的，更没见过。君子把力气用在根本处，根本立稳，道才能生长。孝敬父母兄长，大概就是实践仁的根本吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弟，读 tì，同“悌”，指敬爱兄长。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“本立而道生”取草木生长为喻，有子从家里能够练习的事说起。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-03" name="ly-01-03"></a></p><h3 id="1-3-巧言令色"><a href="#1-3-巧言令色" class="headerlink" title="1.3　巧言令色"></a>1.3　巧言令色</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“巧言令色，鲜矣仁！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，话总拣讨喜的说，脸色总摆得叫人满意，这样的人少有真正的仁心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">令色，特意摆出和悦的神色以取悦别人。鲜，少。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“鲜”留下了判断的分寸，也提醒人留意好听话背后的动机。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-04" name="ly-01-04"></a></p><h3 id="1-4-吾日三省吾身"><a href="#1-4-吾日三省吾身" class="headerlink" title="1.4　吾日三省吾身"></a>1.4　吾日三省吾身</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“吾日三省吾身：为人谋而不忠乎？与朋友交而不信乎？传不习乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，我每天反复检查自己。替人办事，有没有尽心？同朋友相处，有没有守信？老师传授的东西，有没有练习过？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">省，读 xǐng，反省、检查。传，这里指师长所授。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三问都落在可以回想的事情上，一天的言行就成了检点自己的凭据。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-05" name="ly-01-05"></a></p><h3 id="1-5-道千乘之国"><a href="#1-5-道千乘之国" class="headerlink" title="1.5　道千乘之国"></a>1.5　道千乘之国</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“道千乘之国，敬事而信，节用而爱人，使民以时。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，治理一个能出千辆兵车的国家，办事须尽心谨慎，承诺要可信。节约开支，爱惜人力，征用民力也要选择合宜的时候。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">使民以时，按合适的时节征发劳役，尤其要顾及农时。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从一次征役是否妨碍耕种，可以看出“爱人”怎样落实在政务里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-06" name="ly-01-06"></a></p><h3 id="1-6-弟子入则孝"><a href="#1-6-弟子入则孝" class="headerlink" title="1.6　弟子入则孝"></a>1.6　弟子入则孝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“弟子入则孝，出则弟，谨而信，泛爱众，而亲仁，行有余力，则以学文。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，年轻人在家孝亲，出门敬长，办事谨慎，说话守信，广泛关爱众人，多亲近仁厚的人。做到这些还有余力，再学习诗书礼乐等文化。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文，这里概指典籍、礼乐等文化之学。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首说学习，这里把学习放回年轻人一天中会遇到的各种关系。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-07" name="ly-01-07"></a></p><h3 id="1-7-贤贤易色"><a href="#1-7-贤贤易色" class="headerlink" title="1.7　贤贤易色"></a>1.7　贤贤易色</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“贤贤易色；事父母，能竭其力；事君，能致其身；与朋友交，言而有信。虽曰未学，吾必谓之学矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，敬重贤德胜过看重美色，侍奉父母肯尽力，事奉君主肯献身，与朋友往来能够守信。即使这种人自称没有求过学，我也认定他已经学有所成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">致其身，把自身交付出来，指肯尽力以至献身。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子夏验看一个人学得怎样，看的四件事都要在待人时显出来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-08" name="ly-01-08"></a></p><h3 id="1-8-君子不重则不威"><a href="#1-8-君子不重则不威" class="headerlink" title="1.8　君子不重则不威"></a>1.8　君子不重则不威</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子不重则不威，学则不固。主忠信，无友不如己者，过，则勿惮改。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子举止不庄重，就缺少使人敬重的威仪，所学也难以扎根。以尽心守信为主，不要同不如自己的人结交。发现过错，别害怕改正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">惮，畏难。“学则不固”此处依所学不牢固之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">结交什么人、如何待自己的过错，这两件事都能影响所学是否稳固。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-09" name="ly-01-09"></a></p><h3 id="1-9-慎终追远"><a href="#1-9-慎终追远" class="headerlink" title="1.9　慎终追远"></a>1.9　慎终追远</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“慎终追远，民德归厚矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，慎重地办理亲人的丧事，诚心追念久远的先人，百姓的风气也会逐渐趋于敦厚。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">终，这里指亲人的去世。远，指久远的祖先。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从亲人离世到追念远祖，亲厚之心如何延续，是这两句所关心的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-10" name="ly-01-10"></a></p><h3 id="1-10-子禽问于子贡曰"><a href="#1-10-子禽问于子贡曰" class="headerlink" title="1.10　子禽问于子贡曰"></a>1.10　子禽问于子贡曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子禽问于子贡曰：“夫子至于是邦也，必闻其政，求之与，抑与之与？”子贡曰：“夫子温、良、恭、俭、让以得之。夫子之求之也，其诸异乎人之求之与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子禽问子贡，孔子每到一国总能听到当地政务，是他去求教，还是人家主动相告？子贡说，老师以温和、善良、恭敬、节制、谦让的态度使人愿意相告。老师这种求知的方法，大概和别人有所不同吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">抑，还是，用来提出另一种可能。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子禽在问消息从哪里来，子贡请他看说话人为什么愿意开口。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-11" name="ly-01-11"></a></p><h3 id="1-11-父在"><a href="#1-11-父在" class="headerlink" title="1.11　父在"></a>1.11　父在</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“父在，观其志；父没，观其行；三年无改于父之道，可谓孝矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，父亲在世时，看一个人的志向。父亲去世后，看他的实际行为。三年间能保持父亲留下的行事之道，可以称得上孝了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">没，读 mò，去世。三年，联系古代为父母守丧的礼制。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“志”和“行”分别放在父亲在世与身后，观察的是儿子自己能做主时的选择。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-12" name="ly-01-12"></a></p><h3 id="1-12-礼之用"><a href="#1-12-礼之用" class="headerlink" title="1.12　礼之用"></a>1.12　礼之用</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有子曰：“礼之用，和为贵。先王之道，斯为美。小大由之，有所不行。知和而和，不以礼节之，亦不可行也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有子说，行礼贵在和谐，古代贤王的做法，美就美在这里。但大小事情一概只求和顺，也有行不通之处。光知道去求和，却没有礼来节制，也办不成事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">节，用作动词，指调节分寸，使合乎尺度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这段先称美“和”，再追问“和”靠什么维持分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-13" name="ly-01-13"></a></p><h3 id="1-13-信近于义"><a href="#1-13-信近于义" class="headerlink" title="1.13　信近于义"></a>1.13　信近于义</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有子曰：“信近于义，言可复也。恭近于礼，远耻辱也。因不失其亲，亦可宗也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有子说，守信应当贴近义，作出的承诺才经得起兑现。恭敬应当合礼，才可远离耻辱。依靠的人若是值得亲近的，也就可以奉他为依归。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">复，这里指兑现诺言。宗，尊奉、依归。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有子把功夫推到答应之前：能不能兑现，要先问这件事合不合宜。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-14" name="ly-01-14"></a></p><h3 id="1-14-君子食无求饱"><a href="#1-14-君子食无求饱" class="headerlink" title="1.14　君子食无求饱"></a>1.14　君子食无求饱</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子食无求饱，居无求安，敏于事而慎于言，就有道而正焉，可谓好学也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子吃饭不一味求饱足，居住不一味求舒适。做事勤快，说话慎重，还主动接近有道的人，请他纠正自己。这样就可称作好学。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">就，走近、前往。正，匡正自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最后一步是请别人指出偏差，好学也要能给纠正留一个位置。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-15" name="ly-01-15"></a></p><h3 id="1-15-贫而无谄"><a href="#1-15-贫而无谄" class="headerlink" title="1.15　贫而无谄"></a>1.15　贫而无谄</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“贫而无谄，富而无骄，何如？”子曰：“可也。未若贫而乐，富而好礼者也。”子贡曰：“《诗》云：‘如切如磋，如琢如磨’，其斯之谓与？”子曰：“赐也，始可与言《诗》已矣，告诸往而知来者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问，贫穷却不奉承，富有却不傲慢，这样如何？孔子说，可以了，还赶不上贫而能乐、富而好礼。子贡想起《诗经》写工匠反复切磋琢磨，问是不是这个意思。孔子高兴地说，赐啊，现在可以同你谈《诗》了，告诉你一件事，你便能推出下一层。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">切、磋、琢、磨，是加工骨、角、玉、石等材料的工序。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子说了两层境界，子贡能再添一个工匠的比喻，正是“知来”的现场例子。</font></blockquote></div><p><a id="ly-01-16" name="ly-01-16"></a></p><h3 id="1-16-不患人之不己知"><a href="#1-16-不患人之不己知" class="headerlink" title="1.16　不患人之不己知"></a>1.16　不患人之不己知</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不患人之不己知，患不知人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不必为别人不了解自己忧愁，应当担心的是自己还看不清别人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不己知，即“不知己”，不了解自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“知”字，调换谁是认识者，忧虑就变成了可以用功的事。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-01">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v02" name="ly-v02"></a></p><h2 id="为政篇第二"><a href="#为政篇第二" class="headerlink" title="为政篇第二"></a>为政篇第二</h2><p><a href="#ly-toc-02">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_eec1d4c6eb80.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-02-01" name="ly-02-01"></a></p><h3 id="2-1-为政以德"><a href="#2-1-为政以德" class="headerlink" title="2.1　为政以德"></a>2.1　为政以德</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“为政以德，譬如北辰，居其所而众星共之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，执政者靠德行来治理，像北极星安居其位，众星环绕着它。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">北辰，古人用来标示北天极的星。共，通“拱”，环绕。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这个比喻让人先看领导者立身的位置，再看众人怎样向他聚拢。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-02" name="ly-02-02"></a></p><h3 id="2-2-诗》三百"><a href="#2-2-诗》三百" class="headerlink" title="2.2　诗》三百"></a>2.2　诗》三百</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“《诗》三百，一言以蔽之，曰：‘思无邪’。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，《诗经》三百篇的旨趣，用一句话可以概括，就是“思无邪”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蔽，概括、总括。思无邪，语出《诗经·鲁颂·駉》，孔子借来总评《诗》。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子借用《诗》中的一句来谈整部《诗》，读诗的方法也藏在这次引用中。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-03" name="ly-02-03"></a></p><h3 id="2-3-道之以政"><a href="#2-3-道之以政" class="headerlink" title="2.3　道之以政"></a>2.3　道之以政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“道之以政，齐之以刑，民免而无耻。道之以德，齐之以礼，有耻且格。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，用政令引导、用刑罚整齐百姓，人们可能只求免罚，心中没有羞耻感。以德行引导、以礼节约束，则人能知耻，也会自己归向正道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">格，此处依“正、归正”之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种治理都可能使人守规矩，孔子还要问，当惩罚不在眼前时人会怎么做。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-04" name="ly-02-04"></a></p><h3 id="2-4-吾十有五而志于学"><a href="#2-4-吾十有五而志于学" class="headerlink" title="2.4　吾十有五而志于学"></a>2.4　吾十有五而志于学</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾十有五而志于学，三十而立，四十而不惑，五十而知天命，六十而耳顺，七十而从心所欲，不逾矩。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子回顾自己：十五岁立志求学，三十岁有了立身的根基，四十岁遇事不易迷惑，五十岁懂得天命，六十岁听人说话能够通达，七十岁依心意行事也不会越过应守的尺度。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矩，本是画方形的尺，引申为应守的规度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“志于学”到“从心所欲”，准则逐步化入了自己的判断和举止。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-05" name="ly-02-05"></a></p><h3 id="2-5-孟懿子问孝"><a href="#2-5-孟懿子问孝" class="headerlink" title="2.5　孟懿子问孝"></a>2.5　孟懿子问孝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟懿子问孝，子曰：“无违。”樊迟御，子告之曰：“孟孙问孝于我，我对曰‘无违’。”樊迟曰：“何谓也？”子曰：“生，事之以礼；死，葬之以礼，祭之以礼。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟懿子请问孝，孔子答，不可违背。后来樊迟驾车，孔子提起这句话，樊迟追问不能违背什么。孔子说明，父母在世，依礼奉养。去世以后，依礼安葬，也依礼祭祀。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">御，驾车。无违，据下文是说不违背礼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“无违”的对象要读到樊迟发问才明白，后半段也替读者问了一次。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-06" name="ly-02-06"></a></p><h3 id="2-6-孟武伯问孝"><a href="#2-6-孟武伯问孝" class="headerlink" title="2.6　孟武伯问孝"></a>2.6　孟武伯问孝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟武伯问孝。子曰：“父母唯其疾之忧。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟武伯问孝。孔子的回答是，让父母只为你的疾病担忧。意思是，子女应谨慎自持，少让父母为自己的行为操心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">其，此处解为子女。此句也有从体会父母忧子之心来释孝的读法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">回答只举父母的一种忧虑，却让人想到生活中还有多少忧虑原可避免。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-07" name="ly-02-07"></a></p><h3 id="2-7-子游问孝"><a href="#2-7-子游问孝" class="headerlink" title="2.7　子游问孝"></a>2.7　子游问孝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游问孝。子曰：“今之孝者，是谓能养。至于犬马，皆能有养；不敬，何以别乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游问孝。孔子说，如今有人以为供得起父母就叫孝，然而犬马也能得到饲养。若缺少敬意，把人奉养起来和养动物如何分别？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">养，供给饮食生活所需。“犬马皆能有养”这里依犬马亦受饲养之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“敬”字放在物质供养之后，点出了单凭账目看不见的部分。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-08" name="ly-02-08"></a></p><h3 id="2-8-子夏问孝"><a href="#2-8-子夏问孝" class="headerlink" title="2.8　子夏问孝"></a>2.8　子夏问孝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏问孝。子曰：“色难。有事，弟子服其劳；有酒食，先生馔，曾是以为孝乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏问孝。孔子说，难的是脸上的神色。遇事晚辈代劳，有酒饭请长辈先用，只做到这些，难道就算孝了吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">色，脸色、神情。先生，指父兄等先于自己出生的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">端饭、服劳都做得到，做这些事时脸上的神色仍值得细看。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-09" name="ly-02-09"></a></p><h3 id="2-9-吾与回言终日"><a href="#2-9-吾与回言终日" class="headerlink" title="2.9　吾与回言终日"></a>2.9　吾与回言终日</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾与回言终日，不违，如愚。退而省其私，亦足以发，回也不愚。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我同颜回谈了一整天，他没有一句反对，像是愚钝。我观察他离开以后私下的言行，却见他足以发挥所听的道理。颜回并不愚钝。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">回，颜回。发，把领会的意思表现出来、加以发挥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子把观察延长到谈话结束以后，才看清这位沉默的学生。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-10" name="ly-02-10"></a></p><h3 id="2-10-视其所以"><a href="#2-10-视其所以" class="headerlink" title="2.10　视其所以"></a>2.10　视其所以</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“视其所以，观其所由，察其所安，人焉廋哉？人焉廋哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，看他做什么，看他走什么路，再看他心里安于什么。这样看，一个人还能藏到哪里去？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">廋，读 sōu，隐藏。安，内心安于、乐于。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三个动词把观察由行动推向来路，最后推到一个人的安顿之处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-11" name="ly-02-11"></a></p><h3 id="2-11-温故而知新"><a href="#2-11-温故而知新" class="headerlink" title="2.11　温故而知新"></a>2.11　温故而知新</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“温故而知新，可以为师矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，反复温习已经学过的东西，又能由此生出新的认识，就可以做老师了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">故，已经学到、知道的内容。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">旧材料能不能回答新问题，是这句话对“温习”的要求。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-12" name="ly-02-12"></a></p><h3 id="2-12-君子不器"><a href="#2-12-君子不器" class="headerlink" title="2.12　君子不器"></a>2.12　君子不器</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子不器。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子不应把自己局限为一件只有固定用途的器具。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">器，器具，各有一定用途。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">许多场合都要自己作判断，一项熟练的本领还不能替人作尽所有选择。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-13" name="ly-02-13"></a></p><h3 id="2-13-子贡问君子"><a href="#2-13-子贡问君子" class="headerlink" title="2.13　子贡问君子"></a>2.13　子贡问君子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问君子。子曰：“先行其言而后从之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问怎样做君子。孔子说，要讲的事先做出来，再让话跟在行动后面。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">从，跟随，此处说言语跟随行动。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句话只调整言与行的先后，却能检验一句许诺有多少分量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-14" name="ly-02-14"></a></p><h3 id="2-14-君子周而不比"><a href="#2-14-君子周而不比" class="headerlink" title="2.14　君子周而不比"></a>2.14　君子周而不比</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子周而不比，小人比而不周。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子周到地对待众人，不结成偏私的小圈子。小人为了私利结党，不能公平地照顾众人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">周，广泛而公正地与人相处。比，读 bì，此处指私相亲附。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种人都在与人来往，分别在亲近一方会不会因此亏待另一方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-15" name="ly-02-15"></a></p><h3 id="2-15-学而不思则罔"><a href="#2-15-学而不思则罔" class="headerlink" title="2.15　学而不思则罔"></a>2.15　学而不思则罔</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“学而不思则罔，思而不学则殆。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，只管学而不思考，容易迷惘而无所得。只顾自己思考却不肯求学，认识也会陷入危险。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">罔，迷惘。殆，这里取有危险、靠不住之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">学习给思考以凭据，思考也让人辨清所学到底说了什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-16" name="ly-02-16"></a></p><h3 id="2-16-攻乎异端"><a href="#2-16-攻乎异端" class="headerlink" title="2.16　攻乎异端"></a>2.16　攻乎异端</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“攻乎异端，斯害也已！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，专力钻研偏离正道的说法，会造成祸害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">攻，这里取用力研习之意。“异端”的确切所指历来有不同解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一句没有列出具体学派，解释时应把孔子的话和后人划定的派别界线分开。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-17" name="ly-02-17"></a></p><h3 id="2-17-由"><a href="#2-17-由" class="headerlink" title="2.17　由"></a>2.17　由</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“由，诲女知之乎！知之为知之，不知为不知，是知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子对仲由说，我来教你怎样对待知道与不知道。清楚的承认清楚，还没弄懂的就承认没弄懂，这才是真正明智。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">女，通“汝”，你。末句的“知”可读为“智”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最后一个“知”问的是能否准确辨认前面两种状态。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-18" name="ly-02-18"></a></p><h3 id="2-18-子张学干禄"><a href="#2-18-子张学干禄" class="headerlink" title="2.18　子张学干禄"></a>2.18　子张学干禄</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张学干禄。子曰：“多闻阙疑，慎言其余，则寡尤；多见阙殆，慎行其余，则寡悔。言寡尤，行寡悔，禄在其中矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张想学谋求俸禄的办法。孔子说，多听，有疑问的先放一放，对其余的也慎重开口，便少过失。多看，没把握的先放一放，对其余的也谨慎去做，便少后悔。言行做到了这两点，求仕的条件也就在其中。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">干禄，求取俸禄。阙，暂且搁置。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">多闻多见以后仍有该留白的地方，“阙”字给言行留下了核实的时间。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-19" name="ly-02-19"></a></p><h3 id="2-19-哀公问曰"><a href="#2-19-哀公问曰" class="headerlink" title="2.19　哀公问曰"></a>2.19　哀公问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公问曰：“何为则民服？”孔子对曰：“举直错诸枉，则民服；举枉错诸直，则民不服。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁哀公问，怎样才能使百姓信服？孔子答，把正直的人提拔起来，放在邪曲者之上，百姓就服。若把邪曲的人压在正直者头上，百姓便不服。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">错，这里同“措”，安置。直、枉分别借指正直和邪曲的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">君主一次用人的决定，就向百姓表明谁会受到奖赏。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-20" name="ly-02-20"></a></p><h3 id="2-20-季康子问"><a href="#2-20-季康子问" class="headerlink" title="2.20　季康子问"></a>2.20　季康子问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子问：“使民敬、忠以劝，如之何？”子曰：“临之以庄，则敬；孝慈，则忠；举善而教不能，则劝。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子问怎样让百姓恭敬、尽心并愿意努力。孔子答，庄重地对待他们，人们便会恭敬。自己孝亲慈幼，人们便会尽心。提拔有长处的人，教导还不会的人，大家就能受到鼓励。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">劝，在这里指受到勉励、肯努力。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">季康子问要百姓怎样，孔子三次从主政者能先做什么回答。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-21" name="ly-02-21"></a></p><h3 id="2-21-或谓孔子曰"><a href="#2-21-或谓孔子曰" class="headerlink" title="2.21　或谓孔子曰"></a>2.21　或谓孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或谓孔子曰：“子奚不为政？”子曰：“《书》云：‘孝乎惟孝，友于兄弟，施于有政。’是亦为政，奚其为为政？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有人问孔子为什么不参与政事。孔子引《尚书》的话说，孝顺父母，友爱兄弟，这份行为影响到政事，本已是在参与治理。何必非得有官职才算从政？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">友于兄弟，对兄弟友爱。施，延及、影响。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子把家庭中能够亲自实行的责任也纳入了政治生活。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-22" name="ly-02-22"></a></p><h3 id="2-22-人而无信"><a href="#2-22-人而无信" class="headerlink" title="2.22　人而无信"></a>2.22　人而无信</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人而无信，不知其可也。大车无輗，小车无軏，其何以行之哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，一个人没有信用，实在不知道他凭什么行得通。好比大车少了輗，小车少了軏，还怎么走得起来？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">輗（ní）、軏（yuè），古代车辕前端连接牵引装置的部件。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">信用像一枚连接部件，本身不显眼，一缺少它，原本齐备的车子也走不了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-23" name="ly-02-23"></a></p><h3 id="2-23-子张问"><a href="#2-23-子张问" class="headerlink" title="2.23　子张问"></a>2.23　子张问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问：“十世可知也？”子曰：“殷因于夏礼，所损益，可知也；周因于殷礼，所损益，可知也。其或继周者，虽百世，可知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问，往后十代的情况能知道吗？孔子答，商继承夏礼，有哪些增减可以考见。周继承商礼，增减也有迹可寻。若有继周而起的朝代，依这种承袭变通的道理，百代之后也能推知个大概。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">因，沿袭。损益，减去与增加。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子给的线索是可考察的制度变迁，推论将来先得看清以前改动了什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-02-24" name="ly-02-24"></a></p><h3 id="2-24-非其鬼而祭之"><a href="#2-24-非其鬼而祭之" class="headerlink" title="2.24　非其鬼而祭之"></a>2.24　非其鬼而祭之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“非其鬼而祭之，谄也；见义不为，无勇也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，祭祀不属于自己应祭的鬼神，是有意求媚。看见义所当为的事却不去做，是缺少勇气。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鬼，这里指应依身份、亲属关系祭祀的亡灵。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一件是越过自己的本分讨好，一件是遇到自己的本分却后退。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-02">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v03" name="ly-v03"></a></p><h2 id="八佾篇第三"><a href="#八佾篇第三" class="headerlink" title="八佾篇第三"></a>八佾篇第三</h2><p><a href="#ly-toc-03">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7c068bb8a890.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-03-01" name="ly-03-01"></a></p><h3 id="3-1-孔子谓季氏"><a href="#3-1-孔子谓季氏" class="headerlink" title="3.1　孔子谓季氏"></a>3.1　孔子谓季氏</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子谓季氏：“八佾舞于庭，是可忍也，孰不可忍也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季氏在自家庭院里用天子规格的八佾舞。孔子评论，这种事他都忍心做，还有什么做不出来？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">佾，读 yì，古代舞队的行列。八佾是天子的礼制规格。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读懂“于庭”便知道孔子为何动怒：表演地点是大夫的私家庭院。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-02" name="ly-03-02"></a></p><h3 id="3-2-三家者以《雍》彻"><a href="#3-2-三家者以《雍》彻" class="headerlink" title="3.2　三家者以《雍》彻"></a>3.2　三家者以《雍》彻</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">三家者以《雍》彻，子曰：“‘相维辟公，天子穆穆’，奚取于三家之堂？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国三家大夫祭祀结束时唱《雍》诗撤去祭品。孔子问，诗唱的是诸侯助祭、天子仪态庄严，三家厅堂里哪一点当得起这样的歌词？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">彻，通“撤”，撤下祭品。辟公，诸侯。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子的批评直接取自歌词：堂上实际的人，能与歌里的人对得上吗？</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-03" name="ly-03-03"></a></p><h3 id="3-3-人而不仁"><a href="#3-3-人而不仁" class="headerlink" title="3.3　人而不仁"></a>3.3　人而不仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人而不仁，如礼何？人而不仁，如乐何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人没有仁心，该怎样实行礼？人没有仁心，又怎么能真正运用乐？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乐，这里指与礼制相连的音乐、歌舞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次问“如何”，让目光从器物和仪节移到主持仪式的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-04" name="ly-03-04"></a></p><h3 id="3-4-林放问礼之本"><a href="#3-4-林放问礼之本" class="headerlink" title="3.4　林放问礼之本"></a>3.4　林放问礼之本</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">林放问礼之本，子曰：“大哉问！礼，与其奢也，宁俭；丧，与其易也，宁戚。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">林放问礼的根本。孔子称赞这个问题重要：一般礼节与其奢华，宁可俭朴。办理丧事，与其仪节办得娴熟周全，宁愿哀伤真切。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易，此处取治办熟练、仪节周到之意。戚，悲哀。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">丧礼办得流畅与心里悲哀是两件事，林放问“本”，孔子便在两者难兼时作选择。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-05" name="ly-03-05"></a></p><h3 id="3-5-夷狄之有君"><a href="#3-5-夷狄之有君" class="headerlink" title="3.5　夷狄之有君"></a>3.5　夷狄之有君</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“夷狄之有君，不如诸夏之亡也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，连当时被称作夷狄的地方尚且有君长，诸夏的君臣名分却乱得像没有君主了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亡，通“无”。“不如”也有解作“不及”者，读作夷狄虽有君仍不及诸夏无君。此处从讥诸夏失序之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一句历来有不同读法，联系篇中鲁国大夫僭礼的事，可以读出对当时政治的感慨。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-06" name="ly-03-06"></a></p><h3 id="3-6-季氏旅于泰山"><a href="#3-6-季氏旅于泰山" class="headerlink" title="3.6　季氏旅于泰山"></a>3.6　季氏旅于泰山</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季氏旅于泰山。子谓冉有曰：“女弗能救与？”对曰：“不能。”子曰：“呜呼！曾谓泰山不如林放乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季氏越过身份去祭泰山。孔子问在季氏任职的冉有，不能设法劝阻吗？冉有说不能。孔子叹息，难道泰山之神辨别礼的能力，还不如曾来请教礼之本的林放？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">旅，按礼举行的山川祭祀。救，在这里指制止失礼之举。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上文问礼的林放在此再度出现，孔子借他反问，祭山的人有没有先问自己是否合礼。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-07" name="ly-03-07"></a></p><h3 id="3-7-君子无所争"><a href="#3-7-君子无所争" class="headerlink" title="3.7　君子无所争"></a>3.7　君子无所争</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子无所争，必也射乎！揖让而升，下而饮。其争也君子。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子平素没有什么要同人争。若说有，大概是射礼吧。上场前作揖谦让，下场后依礼饮酒，连这种竞争也能显出君子的风度。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">揖，两手合拱行礼。饮，指射礼结束后的饮酒礼节。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有了胜负，仍要一同完成前后的礼节，才看得出“君子之争”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-08" name="ly-03-08"></a></p><h3 id="3-8-子夏问曰"><a href="#3-8-子夏问曰" class="headerlink" title="3.8　子夏问曰"></a>3.8　子夏问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏问曰：“‘巧笑倩兮，美目盼兮，素以为绚兮’何谓也？”子曰：“绘事后素。”曰：“礼后乎？”子曰：“起予者商也，始可与言《诗》已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏问，诗写女子笑得好看、眼睛顾盼有神，又以素白衬出绚丽，是什么意思？孔子答，绘画要有素地作根基。子夏便问，礼也要后于内在的质地吗？孔子赞叹，是商启发了我，现在可以同你谈《诗》了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">商，子夏之名。“绘事后素”有不同解说，此处取先有素地而后施彩。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">学生从绘画想到礼，老师也承认受了启发，这场问答本身就值得留意。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-09" name="ly-03-09"></a></p><h3 id="3-9-夏礼吾能言之"><a href="#3-9-夏礼吾能言之" class="headerlink" title="3.9　夏礼吾能言之"></a>3.9　夏礼吾能言之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“夏礼吾能言之，杞不足征也；殷礼吾能言之，宋不足征也。文献不足故也，足则吾能征之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，夏代的礼我能讲，但杞国留存的东西不够用来验证。殷礼我也能讲，宋国的依据同样不足。典籍和通晓旧礼的人不够，若材料充足，我就能加以验证。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">征，验证。文献，古注以“文”为典籍、“献”为贤者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">能说出一套旧礼与能拿材料证实它，孔子分得很清楚。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-10" name="ly-03-10"></a></p><h3 id="3-10-禘自既灌而往者"><a href="#3-10-禘自既灌而往者" class="headerlink" title="3.10　禘自既灌而往者"></a>3.10　禘自既灌而往者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“禘自既灌而往者，吾不欲观之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，举行禘祭，开头酌酒灌地的礼节过后，我就不想再看下去了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">禘，读 dì，宗庙中的大祭。灌，以酒灌地的祭仪。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子明确说从什么时候起不想看，却没有在此章指明是哪一道程序出了问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-11" name="ly-03-11"></a></p><h3 id="3-11-或问禘之说"><a href="#3-11-或问禘之说" class="headerlink" title="3.11　或问禘之说"></a>3.11　或问禘之说</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或问禘之说。子曰：“不知也。知其说者之于天下也，其如示诸斯乎！”指其掌。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有人问禘祭的道理。孔子说，我不知道。真懂这一道理的人面对治理天下，大约像看这里一样清楚吧。说着指了指自己的手掌。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">示诸斯，这里指给人看眼前的这个地方，所指由下文的手掌点明。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“不知”之后，孔子没有讲繁复仪节，反用手掌打了一个治理天下的比方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-12" name="ly-03-12"></a></p><h3 id="3-12-祭如在"><a href="#3-12-祭如在" class="headerlink" title="3.12　祭如在"></a>3.12　祭如在</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">祭如在，祭神如神在。子曰：“吾不与祭，如不祭。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">祭祀祖先，像祖先真在眼前。祭神，也像神就在面前。孔子说，应当由我参加的祭祀，若我没有亲自参与，对我便等于没祭。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，读 yù，参加。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“如在”要求祭者在心中面对所祭者，末句进一步问祭者自己在不在场。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-13" name="ly-03-13"></a></p><h3 id="3-13-王孙贾问曰"><a href="#3-13-王孙贾问曰" class="headerlink" title="3.13　王孙贾问曰"></a>3.13　王孙贾问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王孙贾问曰：“‘与其媚于奥，宁媚于灶’，何谓也？”子曰：“不然，获罪于天，无所祷也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">王孙贾引用俗语，说与其讨好屋里的尊位，不如讨好灶神，问这是什么意思。孔子答，不是这样。若已经得罪了天，到哪里祷求都没用了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">奥，室内西南角，是室中尊位。灶，烹饪处，此处借指灶神。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">俗语问向谁求更灵，孔子把话题移到了求告者自己做了什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-14" name="ly-03-14"></a></p><h3 id="3-14-周监于二代"><a href="#3-14-周监于二代" class="headerlink" title="3.14　周监于二代"></a>3.14　周监于二代</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“周监于二代，郁郁乎文哉！吾从周。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，周代参考夏商两代礼制，形成了何等丰富完备的文化！我愿意遵从周礼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">监，参照、借鉴。二代，夏和商。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在“从周”之前先说周怎样借鉴前人，交代了选择所凭的理由。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-15" name="ly-03-15"></a></p><h3 id="3-15-子入太庙"><a href="#3-15-子入太庙" class="headerlink" title="3.15　子入太庙"></a>3.15　子入太庙</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子入太庙，每事问。或曰：“孰谓鄹人之子知礼乎？入太庙，每事问。”子闻之，曰：“是礼也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子进鲁国太庙，每件事都询问。有人因此讥笑，谁说这位鄹人的儿子懂礼，怎么事事还要问？孔子听见了说，进庙这样询问，本来就是礼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鄹，读 zōu，鲁地名。鄹人之子，指孔子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">旁人把提问当作不懂，孔子却把询问本身也算进了礼节。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-16" name="ly-03-16"></a></p><h3 id="3-16-射不主皮"><a href="#3-16-射不主皮" class="headerlink" title="3.16　射不主皮"></a>3.16　射不主皮</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“射不主皮，为力不同科，古之道也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，按古时的射礼，评射不以能否射穿皮革为主要标准，因为人们的力气并不相同。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">皮，指箭靶所用的皮革。科，等类。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">既然射手的力量各异，评射的规矩就不能只看穿透的深浅。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-17" name="ly-03-17"></a></p><h3 id="3-17-子贡欲去告朔之饩羊"><a href="#3-17-子贡欲去告朔之饩羊" class="headerlink" title="3.17　子贡欲去告朔之饩羊"></a>3.17　子贡欲去告朔之饩羊</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡欲去告朔之饩羊，子曰：“赐也！尔爱其羊，我爱其礼。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡想免掉每月告朔仪式所供的活羊。孔子说，赐啊，你爱惜的是这只羊，我爱惜的是这一礼仪。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">告朔，古代在月初举行的典礼。饩羊，供礼所用的活羊。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">师生的“爱”都有所指，同一只羊牵涉了眼前耗费与礼制延续两层问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-18" name="ly-03-18"></a></p><h3 id="3-18-事君尽礼"><a href="#3-18-事君尽礼" class="headerlink" title="3.18　事君尽礼"></a>3.18　事君尽礼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“事君尽礼，人以为谄也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，事奉君主，自己把应尽的礼都尽到了，别人竟以为这是奉承。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谄，以言行取悦别人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">外观相似的恭敬动作，背后可能是履行职责，也可能是求好感。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-19" name="ly-03-19"></a></p><h3 id="3-19-定公问"><a href="#3-19-定公问" class="headerlink" title="3.19　定公问"></a>3.19　定公问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">定公问：“君使臣，臣事君，如之何？”孔子对曰：“君使臣以礼，臣事君以忠。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁定公问君主该怎样用臣，臣下该怎样事君。孔子答，国君依礼任用臣下，臣下尽心履行自己的职责。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">使臣，任用、指派臣下。忠，尽心。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问答都把君臣双方放在一起，君主自己的行为同样有尺度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-20" name="ly-03-20"></a></p><h3 id="3-20-关雎"><a href="#3-20-关雎" class="headerlink" title="3.20　关雎"></a>3.20　关雎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“《关雎》，乐而不淫，哀而不伤。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子评论《关雎》，它写喜乐而有节制，写忧哀而不至于毁伤。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">淫，此处指过度、失去节制。《关雎》是《诗经》首篇。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读诗既听情感表达得有多深，也留意它在哪里收住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-21" name="ly-03-21"></a></p><h3 id="3-21-哀公问社于宰我"><a href="#3-21-哀公问社于宰我" class="headerlink" title="3.21　哀公问社于宰我"></a>3.21　哀公问社于宰我</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公问社于宰我，宰我对曰：“夏后氏以松，殷人以柏，周人以栗，曰使民战栗。”子闻之，曰：“成事不说，遂事不谏，既往不咎。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁哀公问社祭的事。宰我答，夏人用松、殷人用柏、周人用栗，还把“栗”解释为让百姓害怕战栗。孔子听说后表示，已成的事不再说，已经办完的事不再劝阻，过去的事情也不再追责。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">社，祭祀土地神的地方。战栗，因害怕而发抖。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宰我从树名引出了一个治理动机，孔子随后的三句话却不肯顺势发挥。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-22" name="ly-03-22"></a></p><h3 id="3-22-管仲之器小哉"><a href="#3-22-管仲之器小哉" class="headerlink" title="3.22　管仲之器小哉"></a>3.22　管仲之器小哉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“管仲之器小哉！”或曰：“管仲俭乎？”曰：“管氏有三归，官事不摄，焉得俭？”“然则管仲知礼乎？”曰：“邦君树塞门，管氏亦树塞门；邦君为两君之好，有反坫。管氏亦有反坫，管氏而知礼，孰不知礼？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子认为管仲的器量小。有人猜是说他俭朴，孔子指出他有三归，属官各专一职而不兼差，怎能算俭？对方又问他是否知礼。孔子说，国君门前立屏，他也立屏。国君宴请别国君主设台放酒杯，他也这样做。若这就算知礼，还有谁不知礼？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">塞门，门内遮蔽视线的屏障。反坫，宴饮中放置酒杯的台。三归所指有异说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从有多少属官到家中摆什么用具，孔子的判断都要落到实际做法上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-23" name="ly-03-23"></a></p><h3 id="3-23-子语鲁大师乐"><a href="#3-23-子语鲁大师乐" class="headerlink" title="3.23　子语鲁大师乐"></a>3.23　子语鲁大师乐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子语鲁大师乐，曰：“乐其可知也。始作，翕如也；从之，纯如也，皦如也，绎如也，以成。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子同鲁国掌乐的人谈音乐：乐曲开始，众音齐合。展开以后，和谐之中各声部清楚分明，前后又绵延相接，这才完成一曲。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">大师，读 tài shī，掌乐之官。皦，读 jiǎo，清晰分明。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一曲之中既要相合，又要能分辨各声，这两件事可以同时做到。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-24" name="ly-03-24"></a></p><h3 id="3-24-仪封人请见"><a href="#3-24-仪封人请见" class="headerlink" title="3.24　仪封人请见"></a>3.24　仪封人请见</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仪封人请见，曰：“君子之至于斯也，吾未尝不得见也。”从者见之。出曰：“二三子何患于丧乎？天下之无道也久矣，天将以夫子为木铎。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仪地的守边官请求见孔子，说贤者来到这里，他向来有机会相见。弟子引见后，他出来安慰众人，何必为失位不得志而忧愁？天下失道已久，天将用你们的老师作木铎，传声唤醒世人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">木铎，木舌的大铃，古代宣布政教时用以引人注意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">来客只见了一面，便换了一个比喻来理解孔子的奔走。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-25" name="ly-03-25"></a></p><h3 id="3-25-子谓《韶"><a href="#3-25-子谓《韶" class="headerlink" title="3.25　子谓《韶"></a>3.25　子谓《韶</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓《韶》：“尽美矣，又尽善也。”谓《武》：“尽美矣，未尽善也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子评论舜时的《韶》乐，认为形式极美，所体现的德行也好到极处。评论周武王的《武》乐，则说极美，却还没有达到善的最高处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">韶、武，传统上分别同舜和周武王相联系的乐舞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两部乐舞得到相同的美评，却得到不同的善评，美与善在这里是两道判断。</font></blockquote></div><p><a id="ly-03-26" name="ly-03-26"></a></p><h3 id="3-26-居上不宽"><a href="#3-26-居上不宽" class="headerlink" title="3.26　居上不宽"></a>3.26　居上不宽</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“居上不宽，为礼不敬，临丧不哀，吾何以观之哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，居上位却不能宽厚，行礼却没有敬意，遇到丧事却毫无哀心，这些情形还有什么值得我观看？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">临丧，亲自参与或面对丧事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">官位、礼仪、丧事都在，孔子追问的却是其中应有的态度有没有出现。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-03">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v04" name="ly-v04"></a></p><h2 id="里仁篇第四"><a href="#里仁篇第四" class="headerlink" title="里仁篇第四"></a>里仁篇第四</h2><p><a href="#ly-toc-04">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_77845b2d78c6.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-04-01" name="ly-04-01"></a></p><h3 id="4-1-里仁为美"><a href="#4-1-里仁为美" class="headerlink" title="4.1　里仁为美"></a>4.1　里仁为美</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“里仁为美，择不处仁，焉得知？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，住处有仁厚的风气才是好地方。选择居处却不愿住在有仁风之地，怎能说是明智？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">里，居住的乡里。知，读作智。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">选择与哪些人做邻居，也是在选择日常最常接触的言行。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-02" name="ly-04-02"></a></p><h3 id="4-2-不仁者不可以久处约"><a href="#4-2-不仁者不可以久处约" class="headerlink" title="4.2　不仁者不可以久处约"></a>4.2　不仁者不可以久处约</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不仁者不可以久处约，不可以长处乐。仁者安仁，知者利仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，缺少仁心的人，不能长久安处于困顿，也不能长久安处于安乐。仁者安然地行仁，明智的人知道仁值得实行而行仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">约，困窘。安仁，以实行仁为心安之处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">困顿与顺遂同是考验，拥有优越条件也未必能安顿好自己。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-03" name="ly-04-03"></a></p><h3 id="4-3-唯仁者能好人"><a href="#4-3-唯仁者能好人" class="headerlink" title="4.3　唯仁者能好人"></a>4.3　唯仁者能好人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“唯仁者能好人，能恶人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，真正能以仁心待人的人，才能恰当地喜欢一个人，也能恰当地厌恶一个人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">好，读 hào，喜爱。恶，读 wù，厌恶。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">仁与爱憎并不矛盾，孔子还要问爱谁、恶谁所凭的是什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-04" name="ly-04-04"></a></p><h3 id="4-4-苟志于仁矣"><a href="#4-4-苟志于仁矣" class="headerlink" title="4.4　苟志于仁矣"></a>4.4　苟志于仁矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“苟志于仁矣，无恶也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，一个人果真把志向放在仁上，就不会一心去做恶事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">苟，假如、果真。无恶，此处取不为恶之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“苟”字把条件说得认真，口头说向往仁还不是全部。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-05" name="ly-04-05"></a></p><h3 id="4-5-富与贵"><a href="#4-5-富与贵" class="headerlink" title="4.5　富与贵"></a>4.5　富与贵</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“富与贵，是人之所欲也；不以其道得之，不处也。贫与贱，是人之所恶也；不以其道得之，不去也。君子去仁，恶乎成名？君子无终食之间违仁，造次必于是，颠沛必于是。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，富贵是人想要的，来路不合于道，便不享用。贫贱是人厌恶的，若不能正当地摆脱，便不苟且逃离。君子一旦离开仁，凭什么还有君子之名？哪怕吃一顿饭的工夫，仓促之间，或在辗转困顿之中，他也守着仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">造次，匆忙急遽的时候。颠沛，困顿流离的处境。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从富贵贫贱写到吃一顿饭，可见取舍既落在人生处境里，也落在短促的一刻。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-06" name="ly-04-06"></a></p><h3 id="4-6-我未见好仁者"><a href="#4-6-我未见好仁者" class="headerlink" title="4.6　我未见好仁者"></a>4.6　我未见好仁者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“我未见好仁者，恶不仁者。好仁者，无以尚之；恶不仁者，其为仁矣，不使不仁者加乎其身。有能一日用其力于仁矣乎？我未见力不足者。盖有之矣，我未之见也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我还没见过真正爱仁、真正厌恶不仁的人。爱仁的人看仁重过一切，厌恶不仁的人则不让不仁沾到自己身上。真有人肯用一天力气来行仁吗？我没见过力量不够的，也许有，只是我没有遇见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尚，超过。加乎其身，使之侵入自己的言行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“一日”谈起，读者不妨先问自己有没有真做，再说能力够不够。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-07" name="ly-04-07"></a></p><h3 id="4-7-人之过也"><a href="#4-7-人之过也" class="headerlink" title="4.7　人之过也"></a>4.7　人之过也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人之过也，各于其党。观过，斯知仁矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人所犯的过错，往往随着他是哪一类人、偏向什么而不同。看他犯的是怎样的过失，就能了解他的仁心如何。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">党，此处指类别、同类。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同属过失也可能出于不同的心思，看人不能只给错误计数。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-08" name="ly-04-08"></a></p><h3 id="4-8-朝闻道"><a href="#4-8-朝闻道" class="headerlink" title="4.8　朝闻道"></a>4.8　朝闻道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“朝闻道，夕死可矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，早晨若真正领悟了道，纵使当晚死去，也可以无憾。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">闻道，听闻并领会应当遵行的道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从早到晚的极短时间，把道在孔子心中的分量凸显出来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-09" name="ly-04-09"></a></p><h3 id="4-9-士志于道"><a href="#4-9-士志于道" class="headerlink" title="4.9　士志于道"></a>4.9　士志于道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“士志于道，而耻恶衣恶食者，未足与议也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，士人既然有志于道，却因为衣服粗劣、食物简陋觉得羞耻，还不足以同他深入议论道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恶衣恶食，粗劣的衣食。“恶”在这里读 è。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">嘴上推崇什么和心里畏惧什么，有时并不指向同一套尺度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-10" name="ly-04-10"></a></p><h3 id="4-10-君子之于天下也"><a href="#4-10-君子之于天下也" class="headerlink" title="4.10　君子之于天下也"></a>4.10　君子之于天下也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子之于天下也，无适也，无莫也，义之与比。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子处理天下的事，不事先认定非这样不可，也不预定一概不许，只亲近合义的选择。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">适、莫，在这里指预定的赞成与不赞成。比，亲近、依从。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">留出选择余地的同时，“义”仍给判断设了一条依据。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-11" name="ly-04-11"></a></p><h3 id="4-11-君子怀德"><a href="#4-11-君子怀德" class="headerlink" title="4.11　君子怀德"></a>4.11　君子怀德</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子怀德，小人怀土；君子怀刑，小人怀惠。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子心里记挂的是德行，小人牵挂的是安居之地。君子关心法度，小人念着能得到的实惠。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">刑，在这里指法度。惠，给自己的好处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次说“怀”，所问的是平日无需提醒也会惦记的东西。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-12" name="ly-04-12"></a></p><h3 id="4-12-放于利而行"><a href="#4-12-放于利而行" class="headerlink" title="4.12　放于利而行"></a>4.12　放于利而行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“放于利而行，多怨。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，一味照着能否获利来行事，往往会招来许多怨恨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">放，读 fǎng，在这里指依据、依照。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">决定时只计算自己能多得多少，很容易漏算受这件事影响的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-13" name="ly-04-13"></a></p><h3 id="4-13-能以礼让为国乎"><a href="#4-13-能以礼让为国乎" class="headerlink" title="4.13　能以礼让为国乎"></a>4.13　能以礼让为国乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“能以礼让为国乎？何有？不能以礼让为国，如礼何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，能用礼让治理国家，会有什么难处？若连礼让都行不出来，虽有礼的形式，又能拿它怎么办？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">何有，有什么困难。为国，治理国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“让”是从自己这边作出的举动，也能检验治理者所说的礼。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-14" name="ly-04-14"></a></p><h3 id="4-14-不患无位"><a href="#4-14-不患无位" class="headerlink" title="4.14　不患无位"></a>4.14　不患无位</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不患无位，患所以立；不患莫己知，求为可知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不必担忧没有职位，应担忧自己凭什么在那个位置上立得住。不必担忧无人赏识，应当使自己确有值得了解的本领。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">所以立，能够立身任职的根据。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把“有没有位置”换成“我能凭什么立住”，问题就回到自己的准备上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-15" name="ly-04-15"></a></p><h3 id="4-15-参乎"><a href="#4-15-参乎" class="headerlink" title="4.15　参乎"></a>4.15　参乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“参乎！吾道一以贯之。”曾子曰：“唯。”子出，门人问曰：“何谓也？”曾子曰：“夫子之道，忠恕而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子叫曾参的名字，说自己的道从头到尾有一条线贯穿。曾参应声领会。孔子出去后，其他门人询问，曾参说，老师的道可从尽心待人、推己及人这两方面领会。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">参，读 shēn，曾参。忠恕，通常解为尽己之心、推己及人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半是孔子与曾参的极短对话，后半才是曾参对同门作的解释。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-16" name="ly-04-16"></a></p><h3 id="4-16-君子喻于义"><a href="#4-16-君子喻于义" class="headerlink" title="4.16　君子喻于义"></a>4.16　君子喻于义</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子喻于义，小人喻于利。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子对一件事合不合义很敏锐，小人对它能带来什么好处很敏锐。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">喻，明白、通晓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把同一件事交给两个人，听他们先讲哪一面，便能读懂这句话。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-17" name="ly-04-17"></a></p><h3 id="4-17-见贤思齐焉"><a href="#4-17-见贤思齐焉" class="headerlink" title="4.17　见贤思齐焉"></a>4.17　见贤思齐焉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“见贤思齐焉，见不贤而内自省也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，看见有德行的人，就想怎样向他看齐。遇见缺少德行的人，也要回头检查自己有没有类似的问题。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">齐，与之并齐。省，反思检查。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">无论遇上怎样的人，第二个动作都回到自己身上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-18" name="ly-04-18"></a></p><h3 id="4-18-事父母几谏"><a href="#4-18-事父母几谏" class="headerlink" title="4.18　事父母几谏"></a>4.18　事父母几谏</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“事父母几谏，见志不从，又敬不违，劳而不怨。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，侍奉父母，见他们有失应当委婉劝谏。发现他们不肯接受，仍保持恭敬，不横加违逆，即使为此忧劳也不怨恨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">几谏，委婉地劝谏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里只有先开口劝谏，才有后面的不被采纳；可见恭敬并不取消表达异议。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-19" name="ly-04-19"></a></p><h3 id="4-19-父母在"><a href="#4-19-父母在" class="headerlink" title="4.19　父母在"></a>4.19　父母在</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“父母在，不远游，游必有方。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，父母在世，不轻易远游。若有必要外出，便要有一定去向，让父母知道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">方，明确的地方、方向。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">后一句是给实际出行留下的交代，父母能否知道行踪也是孝的一部分。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-20" name="ly-04-20"></a></p><h3 id="4-20-三年无改于父之道"><a href="#4-20-三年无改于父之道" class="headerlink" title="4.20　三年无改于父之道"></a>4.20　三年无改于父之道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“三年无改于父之道，可谓孝矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，父亲去世后的三年里，能保持父亲留下的行事之道，可以称得上孝了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">父之道，父亲生前所行之道。此语也见《学而》。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">再读《学而》所记“父在，观其志”，可以看见这一句原来所接的观察过程。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-21" name="ly-04-21"></a></p><h3 id="4-21-父母之年"><a href="#4-21-父母之年" class="headerlink" title="4.21　父母之年"></a>4.21　父母之年</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“父母之年，不可不知也。一则以喜，一则以惧。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，父母的年龄一定要记在心里。一方面为他们高寿而喜悦，一方面又为他们日渐衰老而担忧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">年，这里指年岁。惧，忧惧亲人老去。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个年岁能叫人又喜又惧，两种感情都来自在乎亲人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-22" name="ly-04-22"></a></p><h3 id="4-22-古者言之不出"><a href="#4-22-古者言之不出" class="headerlink" title="4.22　古者言之不出"></a>4.22　古者言之不出</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“古者言之不出，耻躬之不逮也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，古人不轻易开口许诺，因为若自身的行动赶不上口中的话，会觉得羞愧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">躬，自身、亲身的行动。逮，赶上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有意把话说得慢一点，是给行动追上来的工夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-23" name="ly-04-23"></a></p><h3 id="4-23-以约失之者鲜矣"><a href="#4-23-以约失之者鲜矣" class="headerlink" title="4.23　以约失之者鲜矣"></a>4.23　以约失之者鲜矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“以约失之者鲜矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，能约束自己而因此犯错的，很少见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">约，收束、节制，也含俭约之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子用“鲜”说后果的多寡，仍给具体情形留出了余地。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-24" name="ly-04-24"></a></p><h3 id="4-24-君子欲讷于言而敏于行"><a href="#4-24-君子欲讷于言而敏于行" class="headerlink" title="4.24　君子欲讷于言而敏于行"></a>4.24　君子欲讷于言而敏于行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子欲讷于言而敏于行。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子希望自己说话谨慎、不轻易抢先，行动却要勤勉敏捷。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">讷，读 nè，不轻易出口。敏，反应快，肯及时去做。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对同一件事，不妨分别问一句：话是不是说早了，事是不是做迟了？</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-25" name="ly-04-25"></a></p><h3 id="4-25-德不孤"><a href="#4-25-德不孤" class="headerlink" title="4.25　德不孤"></a>4.25　德不孤</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“德不孤，必有邻。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，有德行的人不会永远孤立，总会有愿意亲近、相互应和的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">邻，原指邻居，这里兼说道义相近的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首谈选择仁厚的邻里，到这里又可看到德行本身也会招来同道。</font></blockquote></div><p><a id="ly-04-26" name="ly-04-26"></a></p><h3 id="4-26-事君数"><a href="#4-26-事君数" class="headerlink" title="4.26　事君数"></a>4.26　事君数</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“事君数，斯辱矣；朋友数，斯疏矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游说，事奉君主，若一再烦扰紧逼，反而受辱。朋友相处也一样，过于频繁地规劝纠缠，两人便会疏远。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">数，读 shuò，屡次、频繁，此处带烦数之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">话虽出于关切，什么时候仍应留一点余地，也要照看对方能不能接受。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-04">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v05" name="ly-v05"></a></p><h2 id="公冶长篇第五"><a href="#公冶长篇第五" class="headerlink" title="公冶长篇第五"></a>公冶长篇第五</h2><p><a href="#ly-toc-05">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b39d8c360211.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-05-01" name="ly-05-01"></a></p><h3 id="5-1-子谓公冶长"><a href="#5-1-子谓公冶长" class="headerlink" title="5.1　子谓公冶长"></a>5.1　子谓公冶长</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓公冶长：“可妻也，虽在缧绁之中，非其罪也！”以其子妻之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子评论公冶长可以把女儿嫁给他。他虽然坐过牢，那件事却不是他的罪。孔子便让自己的女儿嫁给了他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">缧绁，读 léi xiè，原是捆人的绳索，借指监禁。妻，读 qì，嫁女给人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子清楚地区分了一个人受过何种处置，与他究竟有没有过错。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-02" name="ly-05-02"></a></p><h3 id="5-2-子谓南容"><a href="#5-2-子谓南容" class="headerlink" title="5.2　子谓南容"></a>5.2　子谓南容</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓南容：“邦有道不废；邦无道免于刑戮。”以其兄之子妻之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，南容遇到政治清明时不会被弃置，逢上无道之世也能保全自己，免受刑戮。于是孔子把兄长的女儿嫁给他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不废，不被弃置不用。妻之，把女子嫁给他。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用清明和混乱两种时世来设想同一人，评语比只看一时成败更周全。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-03" name="ly-05-03"></a></p><h3 id="5-3-子谓子贱"><a href="#5-3-子谓子贱" class="headerlink" title="5.3　子谓子贱"></a>5.3　子谓子贱</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓子贱：“君子哉若人！鲁无君子者，斯焉取斯？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子称赞子贱是一位君子，接着问，鲁国如果没有君子，他又是从哪里学到这些品德的呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">子贱，即孔子弟子宓不齐。斯，前后分指这个人和这样的品德。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">称许学生，也连带看见了他曾经亲近和学习的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-04" name="ly-05-04"></a></p><h3 id="5-4-子贡问曰"><a href="#5-4-子贡问曰" class="headerlink" title="5.4　子贡问曰"></a>5.4　子贡问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问曰：“赐也何如？”子曰：“女器也。”曰：“何器也？”曰：“瑚琏也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问自己是个怎样的人。孔子说，你是件器物。子贡追问是哪一种，孔子说，是宗庙盛黍稷的瑚琏那样的贵器。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">瑚琏，读 hú liǎn，古代宗庙中的礼器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">联系《为政》的“君子不器”，这一声贵器既可读出器重，也留下进一步思量的空间。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-05" name="ly-05-05"></a></p><h3 id="5-5-或曰"><a href="#5-5-或曰" class="headerlink" title="5.5　或曰"></a>5.5　或曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或曰：“雍也仁而不佞。”子曰：“焉用佞？御人以口给，屡憎于人。不知其仁，焉用佞？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有人称赞冉雍仁厚，只是不善辩说。孔子问，何必非要善辩？靠口齿伶俐去抵挡别人，往往惹人厌恶。冉雍是否已经达到了仁，我还不敢断定，何必要他逞口才？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">佞，读 nìng，善于以口才应对，有巧辩之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子既没有附和别人替冉雍定下的美名，也没有承认不善辩是短处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-06" name="ly-05-06"></a></p><h3 id="5-6-子使漆雕开仕"><a href="#5-6-子使漆雕开仕" class="headerlink" title="5.6　子使漆雕开仕"></a>5.6　子使漆雕开仕</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子使漆雕开仕，对曰：“吾斯之未能信。”子说。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子让漆雕开去做官。漆雕开回答，自己对这件事还缺少足够的确信。孔子听了很高兴。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">仕，出任官职。信，这里表示内心确有把握。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">学生没有立刻答应出仕，孔子仍然喜悦，留给读者思考的是这份自知。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-07" name="ly-05-07"></a></p><h3 id="5-7-道不行"><a href="#5-7-道不行" class="headerlink" title="5.7　道不行"></a>5.7　道不行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“道不行，乘桴浮于海，从我者其由与？”子路闻之喜，子曰：“由也好勇过我，无所取材。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，道在世间行不通，我就乘木筏漂到海上去，会跟我走的大约是仲由吧？子路听了高兴，孔子又说，仲由的勇气超过我，只是还欠缺审时裁度的能力。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">桴，小筏。材字有不同解释，此处依通“裁”、裁度之说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一声感叹使子路马上想到行动，接下来的话恰好点到了他的长处与短处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-08" name="ly-05-08"></a></p><h3 id="5-8-孟武伯问"><a href="#5-8-孟武伯问" class="headerlink" title="5.8　孟武伯问"></a>5.8　孟武伯问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟武伯问：“子路仁乎？”子曰：“不知也。”又问，子曰：“由也，千乘之国，可使治其赋也，不知其仁也。”“求也何如？”子曰：“求也，千室之邑、百乘之家，可使为之宰也，不知其仁也。”“赤也何如？”子曰：“赤也，束带立于朝，可使与宾客言也，不知其仁也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟武伯问子路是否仁，孔子说不知道。再问，孔子说，仲由可以掌管拥有千辆兵车之国的军赋。冉求能做千户大邑、百乘贵族之家的主管。公西赤整衣立朝，能接待外宾。三人的才干各有所长，至于是否达到仁，孔子都没有轻下定论。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">赋，在这里主要指军赋。宰，主管封邑或卿大夫家政的官员。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子对三名学生的本领说得很具体，说到仁却三次收住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-09" name="ly-05-09"></a></p><h3 id="5-9-子谓子贡曰"><a href="#5-9-子谓子贡曰" class="headerlink" title="5.9　子谓子贡曰"></a>5.9　子谓子贡曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓子贡曰：“女与回也孰愈？”对曰：“赐也何敢望回？回也闻一以知十，赐也闻一以知二。”子曰：“弗如也，吾与女弗如也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问子贡，你和颜回谁更强？子贡说，哪敢比颜回，他听到一件事便能推知十件，我听到一件只能推知两件。孔子答，是赶不上，我赞同你说的赶不上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，此处取赞许、赞同之义，另有将“吾与女”连读为“我和你”的解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡能说出两人怎样由一推多，比笼统说一句“我不如他”更见自知。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-10" name="ly-05-10"></a></p><h3 id="5-10-宰予昼寝"><a href="#5-10-宰予昼寝" class="headerlink" title="5.10　宰予昼寝"></a>5.10　宰予昼寝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宰予昼寝，子曰：“朽木不可雕也，粪土之墙不可杇也，于予与何诛？”子曰：“始吾于人也，听其言而信其行；今吾于人也，听其言而观其行。于予与改是。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">宰予白天睡觉。孔子严厉批评，腐木难雕，坏土砌的墙也难以粉饰，对宰予还有什么可责备的？孔子又说，从前我听一个人说得好便相信他会做到。现在听了他的言语，还要观察他的行动。宰予的事使我改变了看人的办法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">杇，读 wū，抹墙、粉饰。诛，这里指责备。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">话锋原本全向着学生，后来孔子自己也改掉了一个看人的习惯。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-11" name="ly-05-11"></a></p><h3 id="5-11-吾未见刚者"><a href="#5-11-吾未见刚者" class="headerlink" title="5.11　吾未见刚者"></a>5.11　吾未见刚者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾未见刚者。”或对曰：“申枨。”子曰：“枨也欲，焉得刚？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我没见过真正刚强的人。有人举出申枨，孔子指出，申枨欲求很多，怎么能算刚强？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">刚，在这里指有操守、能自立。枨，读 chéng。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">外表强硬的人，若有太多非得到不可的东西，也就有许多容易受制于人之处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-12" name="ly-05-12"></a></p><h3 id="5-12-我不欲人之加诸我也"><a href="#5-12-我不欲人之加诸我也" class="headerlink" title="5.12　我不欲人之加诸我也"></a>5.12　我不欲人之加诸我也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“我不欲人之加诸我也，吾亦欲无加诸人。”子曰：“赐也，非尔所及也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡说，我不愿别人强加给我的事，也希望自己不把它强加给别人。孔子说，赐啊，这境界你还没有达到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">加诸我，把某事加在我身上。“诸”合“之于”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">能把愿望准确地说出来，和每次待人都自然做到，其间还隔着实际的检验。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-13" name="ly-05-13"></a></p><h3 id="5-13-夫子之文章"><a href="#5-13-夫子之文章" class="headerlink" title="5.13　夫子之文章"></a>5.13　夫子之文章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“夫子之文章，可得而闻也；夫子之言性与天道，不可得而闻也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡说，老师表现出来的文化教养和言行，可以经常听闻。至于老师讲人的本性与天道，却难有机会听到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文章，这里指显现于外的文教与言行，比今天说的书面文章范围广。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡谨慎地说自己听见过什么，没有替老师断言什么事从来不谈。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-14" name="ly-05-14"></a></p><h3 id="5-14-子路有闻"><a href="#5-14-子路有闻" class="headerlink" title="5.14　子路有闻"></a>5.14　子路有闻</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路有闻，未之能行，唯恐有闻。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路听到一条道理，若还来不及实行，便担心又要听到新的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">闻，听受教诲。未之能行，尚不能把所闻的做出来。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">新的道理在别人也许是收获，在子路却意味着又添了一件等着做的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-15" name="ly-05-15"></a></p><h3 id="5-15-子贡问曰"><a href="#5-15-子贡问曰" class="headerlink" title="5.15　子贡问曰"></a>5.15　子贡问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问曰：“孔文子何以谓之文也？”子曰：“敏而好学，不耻下问，是以谓之文也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问，孔文子为什么得了“文”这个谥号？孔子说，他聪敏而又肯学，不以向地位或学问不及自己的人请教为耻，因此可以称“文”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孔文子，卫国大夫孔圉。“文”是身后依其行迹所加的谥号。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“敏”写的是已有的资质，“下问”写的是仍肯怎样向别人学习。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-16" name="ly-05-16"></a></p><h3 id="5-16-子谓子产"><a href="#5-16-子谓子产" class="headerlink" title="5.16　子谓子产"></a>5.16　子谓子产</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓子产：“有君子之道四焉：其行己也恭，其事上也敬，其养民也惠，其使民也义。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，子产身上有君子的四种做法：约束自身谦恭，侍奉上位者尽敬，养护百姓有恩惠，征用民力合于义。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">子产，郑国执政者。使民，指征用、役使民众。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最后两项都说到百姓，一项看给了他们什么，一项看向他们索取是否得当。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-17" name="ly-05-17"></a></p><h3 id="5-17-晏平仲善与人交"><a href="#5-17-晏平仲善与人交" class="headerlink" title="5.17　晏平仲善与人交"></a>5.17　晏平仲善与人交</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“晏平仲善与人交，久而敬之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，晏平仲善于与人交往，即使相识很久了，对人仍保持敬意。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">晏平仲，即齐国大夫晏婴。“久而敬之”也有解作交往越久越受人敬重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">新交时有礼容易，熟悉以后如何拿捏分寸，才见出相处的功夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-18" name="ly-05-18"></a></p><h3 id="5-18-臧文仲居蔡"><a href="#5-18-臧文仲居蔡" class="headerlink" title="5.18　臧文仲居蔡"></a>5.18　臧文仲居蔡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“臧文仲居蔡，山节藻棁，何如其知也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，臧文仲给大龟安置的屋子，柱头刻山、梁柱上画水藻，用上如此装饰，怎么好说他明智？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蔡，指占卜用的大龟。山节藻棁，雕饰柱头、彩绘梁上短柱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子没有抽象议论什么叫明智，却让人看一看他为卜龟安排了怎样的居处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-19" name="ly-05-19"></a></p><h3 id="5-19-子张问曰"><a href="#5-19-子张问曰" class="headerlink" title="5.19　子张问曰"></a>5.19　子张问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问曰：“令尹子文三仕为令尹，无喜色，三已之无愠色，旧令尹之政必以告新令尹，何如？”子曰：“忠矣。”曰：“仁矣乎？”曰：“未知，焉得仁？”“崔子弑齐君，陈文子有马十乘，弃而违之。至于他邦，则曰：‘犹吾大夫崔子也。’违之。之一邦，则又曰：‘犹吾大夫崔子也。’违之，何如？”子曰：“清矣。”曰：“仁矣乎？”曰：“未知，焉得仁？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张说，楚国子文三次任令尹不显欢喜，三次离任也无怨色，每次都向继任者交代政务。孔子评为尽忠，却不因此断为仁。子张又举陈文子为例，崔杼弑君后，陈文子舍弃家中四十匹马离开齐国，到了别国，见其执政者也像崔杼，又接连离开。孔子许他清白，但仍说凭这些事还不能断定为仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">令尹，楚国的执政大臣。十乘之马，按一乘四马计为四十匹。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子张两次想从一种可贵行为推断全人，孔子两次肯定其所长，也保留了最后的判断。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-20" name="ly-05-20"></a></p><h3 id="5-20-季文子三思而后行"><a href="#5-20-季文子三思而后行" class="headerlink" title="5.20　季文子三思而后行"></a>5.20　季文子三思而后行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季文子三思而后行，子闻之曰：“再，斯可矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季文子遇事再三考虑才行动。孔子听说后表示，考虑两次，也就可以了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">再，古义是两次。三思，这里指反复审慎考虑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把常被称赞的“三思”同下一句一起读，才能听出孔子对过度盘算的保留。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-21" name="ly-05-21"></a></p><h3 id="5-21-宁武子"><a href="#5-21-宁武子" class="headerlink" title="5.21　宁武子"></a>5.21　宁武子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“宁武子，邦有道则知，邦无道则愚。其知可及也，其愚不可及也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，宁武子在国家有道时能显出才智，无道时却表现得像个愚人。他的聪明别人还可能赶得上，那份甘于显得愚拙的本领，却难有人及。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">宁武子，卫国大夫宁俞。“愚”与上文“知”相对，带有处世评价。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子把通常人人想显示的聪明放在可企及一边，把难学处留给了“愚”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-22" name="ly-05-22"></a></p><h3 id="5-22-子在陈"><a href="#5-22-子在陈" class="headerlink" title="5.22　子在陈"></a>5.22　子在陈</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子在陈，曰：“归与！归与！吾党之小子狂简，斐然成章，不知所以裁之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在陈国感叹，回去吧！故乡那群年轻人志向高、性情疏放，文采已经斐然成章，却还不知该从何处裁正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">狂简，志向大而气质疏放。裁，裁正、节制。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“成章”与“裁”连用，写出了已有才气的学生为什么仍然需要老师。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-23" name="ly-05-23"></a></p><h3 id="5-23-伯夷、叔齐不念旧恶"><a href="#5-23-伯夷、叔齐不念旧恶" class="headerlink" title="5.23　伯夷、叔齐不念旧恶"></a>5.23　伯夷、叔齐不念旧恶</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“伯夷、叔齐不念旧恶，怨是用希。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，伯夷、叔齐不把别人从前的坏处老记在心里，所以怨恨也少。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">是用，因此。希，通“稀”，少。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“旧恶”让人想到，眼前的关系常常也受过去记忆的支配。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-24" name="ly-05-24"></a></p><h3 id="5-24-孰谓微生高直"><a href="#5-24-孰谓微生高直" class="headerlink" title="5.24　孰谓微生高直"></a>5.24　孰谓微生高直</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“孰谓微生高直？或乞醯焉，乞诸其邻而与之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，谁说微生高直率？有人向他讨醋，他自己没有，却又向邻居讨来转给人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">醯，读 xī，醋。诸其邻，即“之于其邻”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">借醋原是小事，孔子考察的却是一个人如何处理“我这里没有”的处境。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-25" name="ly-05-25"></a></p><h3 id="5-25-巧言、令色、足恭"><a href="#5-25-巧言、令色、足恭" class="headerlink" title="5.25　巧言、令色、足恭"></a>5.25　巧言、令色、足恭</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“巧言、令色、足恭，左丘明耻之，丘亦耻之。匿怨而友其人，左丘明耻之，丘亦耻之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，花言巧语、故意讨好的脸色、过头的恭敬，左丘明以此为耻，我也如此。心里藏着怨意却假意同对方交好，左丘明以为可耻，我也以为可耻。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">足恭，过分的恭敬。匿怨，隐瞒心中的怨恨。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半写看得见的神色，后半写表面亲近与内心真实态度的距离。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-26" name="ly-05-26"></a></p><h3 id="5-26-颜渊、季路侍"><a href="#5-26-颜渊、季路侍" class="headerlink" title="5.26　颜渊、季路侍"></a>5.26　颜渊、季路侍</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊、季路侍，子曰：“盍各言尔志？”子路曰：“愿车马衣轻裘，与朋友共，敝之而无憾。”颜渊曰：“愿无伐善，无施劳。”子路曰：“愿闻子之志。”子曰：“老者安之，朋友信之，少者怀之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜渊和子路在旁侍立，孔子请他们各言其志。子路想让朋友共享自己的车马和轻暖皮衣，用旧了也没有遗憾。颜渊愿意不夸自己的长处，不张扬自己的功劳。子路请老师也说，孔子希望老人能安适，朋友间有信任，年轻人得到关怀。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">盍，何不。伐善，夸耀自己的长处。“施劳”此处依张扬功劳之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">学生先从自己的物品和言行说起，老师的回答里出现了三个年龄、关系各异的人群。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-27" name="ly-05-27"></a></p><h3 id="5-27-已矣乎"><a href="#5-27-已矣乎" class="headerlink" title="5.27　已矣乎"></a>5.27　已矣乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“已矣乎！吾未见能见其过而内自讼者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，罢了！我还没有见过那种能发现自己的过错，并在心中认真与自己辩明、责问自己的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">自讼，像打官司一样在心里检讨、责问自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">看见过失只是头一步，“内自讼”还要求自己肯追究下去。</font></blockquote></div><p><a id="ly-05-28" name="ly-05-28"></a></p><h3 id="5-28-十室之邑"><a href="#5-28-十室之邑" class="headerlink" title="5.28　十室之邑"></a>5.28　十室之邑</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“十室之邑，必有忠信如丘者焉，不如丘之好学也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，哪怕只有十户人家的小地方，也一定有像我一样尽心守信的人，只是未必有像我这样爱学习的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">邑，聚居之地。丘，孔子自称其名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇末用一个很小的聚落说忠信之人不难找到，最后才单独拈出好学。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-05">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v06" name="ly-v06"></a></p><h2 id="雍也篇第六"><a href="#雍也篇第六" class="headerlink" title="雍也篇第六"></a>雍也篇第六</h2><p><a href="#ly-toc-06">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ab52f89dcab9.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-06-01" name="ly-06-01"></a></p><h3 id="6-1-雍也可使南面"><a href="#6-1-雍也可使南面" class="headerlink" title="6.1　雍也可使南面"></a>6.1　雍也可使南面</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“雍也可使南面。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子认为冉雍足以面南而坐，担任治理一方的重任。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">南面，古时居统治地位者面南而坐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对学生下这样的判断，短短一句便交代了孔子看重冉雍的程度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-02" name="ly-06-02"></a></p><h3 id="6-2-仲弓问子桑伯子"><a href="#6-2-仲弓问子桑伯子" class="headerlink" title="6.2　仲弓问子桑伯子"></a>6.2　仲弓问子桑伯子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲弓问子桑伯子，子曰：“可也，简。”仲弓曰：“居敬而行简，以临其民，不亦可乎？居简而行简，无乃大简乎？”子曰：“雍之言然。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仲弓问子桑伯子这个人怎么样，孔子说他处事简要，可取。仲弓分辨，心存敬慎而施政简要，适宜治理百姓，若心里本已粗疏，办事也图省便，岂不太草率？孔子认可他的说法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">临其民，面对并治理百姓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">外表同样简省，背后有没有认真考虑，关系到百姓将受到怎样的对待。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-03" name="ly-06-03"></a></p><h3 id="6-3-哀公问"><a href="#6-3-哀公问" class="headerlink" title="6.3　哀公问"></a>6.3　哀公问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公问：“弟子孰为好学？”孔子对曰：“有颜回者好学，不迁怒，不贰过，不幸短命死矣，今也则亡，未闻好学者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁哀公问弟子中谁好学，孔子答，颜回好学，能把怒气止于应止之处，也不重犯同样的错。可惜他早逝，至今没再听说有他这样好学的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">贰过，再犯同一过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问的是学习，孔子举的例子却是发怒时、犯错后怎样待人处事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-04" name="ly-06-04"></a></p><h3 id="6-4-子华使于齐"><a href="#6-4-子华使于齐" class="headerlink" title="6.4　子华使于齐"></a>6.4　子华使于齐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子华使于齐，冉子为其母请粟，子曰：“与之釜。”请益，曰：“与之庾。”冉子与之粟五秉。子曰：“赤之适齐也，乘肥马，衣轻裘。吾闻之也，君子周急不继富。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子华出使齐国，冉子替他的母亲请粮。孔子先答应一釜，再答应一庾，冉子却给了五秉。孔子指出，子华出行有壮马轻裘，家境宽裕。君子要接济急困的人，富裕人家用不着再添补。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">釜、庾、秉，古代容量单位。赤是子华的名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">几次请加粮，看似越慷慨越好，孔子却问这家人究竟急缺什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-05" name="ly-06-05"></a></p><h3 id="6-5-原思为之宰"><a href="#6-5-原思为之宰" class="headerlink" title="6.5　原思为之宰"></a>6.5　原思为之宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">原思为之宰，与之粟九百，辞。子曰：“毋，以与尔邻里乡党乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">原思给孔子做家宰，孔子给他九百的俸粟。原思想推辞，孔子劝他收下，有余粮还可以分给周围的乡亲。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">宰，管理一家事务的职官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">原思想到自己可以少取，孔子又替附近需要粮食的人想了一层。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-06" name="ly-06-06"></a></p><h3 id="6-6-子谓仲弓曰"><a href="#6-6-子谓仲弓曰" class="headerlink" title="6.6　子谓仲弓曰"></a>6.6　子谓仲弓曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓仲弓曰：“犁牛之子骍且角，虽欲勿用，山川其舍诸？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子对仲弓说，杂色耕牛若生下毛色赤、牛角端正的小牛，即便有人不肯用它祭祀，山川之神岂会舍弃它？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">骍（xīng），赤色。角，在这里指角长得合宜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">品评小牛凭它自身的条件，这个譬喻也让人重新衡量出身。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-07" name="ly-06-07"></a></p><h3 id="6-7-回也"><a href="#6-7-回也" class="headerlink" title="6.7　回也"></a>6.7　回也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“回也，其心三月不违仁，其余则日月至焉而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，颜回能长久守着仁心，其余的人偶尔在某日或某月达到这一步罢了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">三月，常理解为一段持续较久的时间。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个“至”字写偶尔达到，“不违”则要在以后的日子里继续守住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-08" name="ly-06-08"></a></p><h3 id="6-8-季康子问"><a href="#6-8-季康子问" class="headerlink" title="6.8　季康子问"></a>6.8　季康子问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子问：“仲由可使从政也与？”子曰：“由也果，于从政乎何有？”曰：“赐也可使从政也与？”曰：“赐也达，于从政乎何有？”曰：“求也可使从政也与？”曰：“求也艺，于从政乎何有？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子问三位弟子能否从政。孔子分别指出仲由果断、端木赐通达、冉求多才，各凭这些本领，处理政事有什么困难呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">赐，子贡的名。艺，多才多能。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个任用问题问了三遍，回答每次只换一项最贴合当事人的长处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-09" name="ly-06-09"></a></p><h3 id="6-9-季氏使闵子骞为费宰"><a href="#6-9-季氏使闵子骞为费宰" class="headerlink" title="6.9　季氏使闵子骞为费宰"></a>6.9　季氏使闵子骞为费宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季氏使闵子骞为费宰，闵子骞曰：“善为我辞焉。如有复我者，则吾必在汶上矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季氏请闵子骞去做费邑长官。闵子骞请使者替他婉拒，并说若再派人来，他一定已经去了汶水边。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">费，季氏的封邑。汶上，指汶水一带。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">他对使者说得客气，也说明了再被征召时会采取的行动。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-10" name="ly-06-10"></a></p><h3 id="6-10-伯牛有疾"><a href="#6-10-伯牛有疾" class="headerlink" title="6.10　伯牛有疾"></a>6.10　伯牛有疾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">伯牛有疾，子问之，自牖执其手，曰：“亡之，命矣夫！斯人也而有斯疾也！斯人也而有斯疾也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">伯牛病重，孔子探病，从窗口握住他的手，说怕是要失去他了，莫非这就是命！这样好的人竟得这样的病。他把这句痛惜的话又说了一遍。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">牖（yǒu），窗。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">重复的叹息和握手的动作，比解释病因更能传出这一刻的难过。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-11" name="ly-06-11"></a></p><h3 id="6-11-贤哉回也"><a href="#6-11-贤哉回也" class="headerlink" title="6.11　贤哉回也"></a>6.11　贤哉回也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“贤哉回也！一箪食，一瓢饮，在陋巷，人不堪其忧，回也不改其乐。贤哉，回也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子赞叹颜回：一篮饭，一瓢水，住在简陋的巷子里，别人忍不住那份忧苦，颜回仍守得住自己的快乐。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">箪，盛饭的竹器。不堪，承受不了。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两声“贤哉”围着同一幅生活图景，值得追问的是颜回何以能“不改”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-12" name="ly-06-12"></a></p><h3 id="6-12-冉求曰"><a href="#6-12-冉求曰" class="headerlink" title="6.12　冉求曰"></a>6.12　冉求曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">冉求曰：“非不说子之道，力不足也。”子曰：“力不足者，中道而废，今女画。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">冉求说，自己喜欢老师的道，只是力量不够。孔子说，真是力气不够，会走到半路才停下来。你现在就给自己画了界线。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">说，通“悦”。画，画界自限。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个在路上歇下，一个在动身前划界，孔子要冉求辨明自己的处境。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-13" name="ly-06-13"></a></p><h3 id="6-13-子谓子夏曰"><a href="#6-13-子谓子夏曰" class="headerlink" title="6.13　子谓子夏曰"></a>6.13　子谓子夏曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓子夏曰：“女为君子儒，无为小人儒。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子嘱咐子夏，要做有君子志向的儒者，别做只顾自己狭小利益的儒者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">儒，这里指学习、传习礼乐文教的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师问及的是学这些本领打算做什么，同样的学问可以通向不同的人生。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-14" name="ly-06-14"></a></p><h3 id="6-14-子游为武城宰"><a href="#6-14-子游为武城宰" class="headerlink" title="6.14　子游为武城宰"></a>6.14　子游为武城宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游为武城宰，子曰：“女得人焉尔乎？”曰：“有澹台灭明者，行不由径，非公事，未尝至于偃之室也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游出任武城长官，孔子问他是否发现了人才。他举出澹台灭明，说此人走路不抄小道，没有公事从未登过自己的私门。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">偃，子游的名。径，小道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子游用两个日常习惯推荐人才，尤其看重与上官往来时的分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-15" name="ly-06-15"></a></p><h3 id="6-15-孟之反不伐"><a href="#6-15-孟之反不伐" class="headerlink" title="6.15　孟之反不伐"></a>6.15　孟之反不伐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“孟之反不伐，奔而殿，将入门，策其马曰：‘非敢后也，马不进也。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，孟之反有功而不夸耀。撤退时他留在最后掩护众人，快进城门却抽了马一鞭，称自己落在后面只是因为马不肯走。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">殿，行军时走在后面护卫。伐，夸功。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">叙述让读者知道他为什么落在最后，他自己的解释却把功劳轻轻推开。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-16" name="ly-06-16"></a></p><h3 id="6-16-不有祝鮀之佞"><a href="#6-16-不有祝鮀之佞" class="headerlink" title="6.16　不有祝鮀之佞"></a>6.16　不有祝鮀之佞</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不有祝鮀之佞，而有宋朝之美，难乎免于今之世矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，若没有祝鮀的口才，只生得像宋朝那样俊美，在当时的世道也难免灾祸。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">祝鮀是卫国掌祭祀的官员。宋朝是以美貌著称的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“今之世”表明，孔子借这两个人的长处谈的是时代风气。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-17" name="ly-06-17"></a></p><h3 id="6-17-谁能出不由户"><a href="#6-17-谁能出不由户" class="headerlink" title="6.17　谁能出不由户"></a>6.17　谁能出不由户</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“谁能出不由户？何莫由斯道也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，有谁出屋会不经过门？为什么人们偏不肯沿着这条做人应走的路前行？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">户，门。由，从、经由。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">人每天都知道从哪里出屋，孔子借这个熟悉的动作引向更难回答的问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-18" name="ly-06-18"></a></p><h3 id="6-18-质胜文则野"><a href="#6-18-质胜文则野" class="headerlink" title="6.18　质胜文则野"></a>6.18　质胜文则野</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“质胜文则野，文胜质则史。文质彬彬，然后君子。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，朴质压倒文饰便显得粗野，文饰盖过朴质便流于浮华。内在质地与外在修养配合得当，才能成为君子。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">史，古注解作言辞繁富而质不足。彬彬，文质相称。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">看一个人的仪表和言辞，还须问它们有没有内在品格支撑。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-19" name="ly-06-19"></a></p><h3 id="6-19-人之生也直"><a href="#6-19-人之生也直" class="headerlink" title="6.19　人之生也直"></a>6.19　人之生也直</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人之生也直，罔之生也幸而免。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人能堂堂正正地生活，靠的是正直。惯于欺罔者也活得安稳，只能说他侥幸躲过了祸患。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">罔，虚诳不直。幸，侥幸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">眼下平安是一种结果，并不足以证明一条路走得正当。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-20" name="ly-06-20"></a></p><h3 id="6-20-知之者不如好之者"><a href="#6-20-知之者不如好之者" class="headerlink" title="6.20　知之者不如好之者"></a>6.20　知之者不如好之者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“知之者不如好之者，好之者不如乐之者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，知道一件事的人赶不上真心爱好它的人，爱好它的人又赶不上能从中得到快乐的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乐之，以所学、所行为乐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">反复出现的“之”始终指向同一对象，变化的是人与它的关系。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-21" name="ly-06-21"></a></p><h3 id="6-21-中人以上"><a href="#6-21-中人以上" class="headerlink" title="6.21　中人以上"></a>6.21　中人以上</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“中人以上，可以语上也；中人以下，不可以语上也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，理解力达到中等以上，可以同他讨论高深问题。还没有这个基础的人，暂且难以同他谈得那么高远。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">语（yù），告诉、向人讲述。上，高深的道理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">给同一个问题选什么起点，要看听者已经能够理解什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-22" name="ly-06-22"></a></p><h3 id="6-22-樊迟问知"><a href="#6-22-樊迟问知" class="headerlink" title="6.22　樊迟问知"></a>6.22　樊迟问知</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">樊迟问知，子曰：“务民之义，敬鬼神而远之，可谓知矣。”问仁，曰：“仁者先难而后获，可谓仁矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">樊迟问智慧，孔子说，认真去做待人处事合义的事，对鬼神心存敬意而保持距离，算得上有智慧。又问仁，孔子说，先承担艰难的事，把收获放在后面，算得上仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">务，专心致力。获，所得的报偿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两问的答语都在排先后：心力先放在哪里，回报又放在哪里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-23" name="ly-06-23"></a></p><h3 id="6-23-知者乐水"><a href="#6-23-知者乐水" class="headerlink" title="6.23　知者乐水"></a>6.23　知者乐水</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“知者乐水，仁者乐山。知者动，仁者静。知者乐，仁者寿。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，有智慧的人喜欢水，仁厚的人喜欢山。智者灵活好动，仁者安静沉着。智者多喜乐，仁者易长寿。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乐水、乐山的“乐”读 yào，喜爱。知通“智”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">山水的形态使“动”与“静”可以被看见，再引出两种性情。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-24" name="ly-06-24"></a></p><h3 id="6-24-齐一变至于鲁"><a href="#6-24-齐一变至于鲁" class="headerlink" title="6.24　齐一变至于鲁"></a>6.24　齐一变至于鲁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“齐一变至于鲁，鲁一变至于道。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，齐国的政教若有一次转变，可以达到鲁国的程度。鲁国再进一步，可以走到正道上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一变，指政教风俗有所转变。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">齐、鲁和道分成三个位置，家国现状与所求的境界仍有距离。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-25" name="ly-06-25"></a></p><h3 id="6-25-觚不觚"><a href="#6-25-觚不觚" class="headerlink" title="6.25　觚不觚"></a>6.25　觚不觚</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“觚不觚，觚哉！觚哉！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子看到名为觚的酒器形制已失，感叹它哪里还像觚，再三追问它还算觚吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">觚（gū），古代的礼器、酒器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">器物沿用旧名，一眼望去却已变样，这便足以引出名实的问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-26" name="ly-06-26"></a></p><h3 id="6-26-宰我问曰"><a href="#6-26-宰我问曰" class="headerlink" title="6.26　宰我问曰"></a>6.26　宰我问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宰我问曰：“仁者，虽告之曰：‘井有仁焉。’其从之也？”子曰：“何为其然也？君子可逝也，不可陷也；可欺也，不可罔也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">宰我问，若有人告诉仁者井里有人，仁者也会跟着下井吗？孔子说，何至于此。君子听说会过去察看，却不会任人骗入陷阱。他也许会因可信的话受骗，却不会受荒唐的手段愚弄。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">井有仁焉，通常据语意将“仁”读作“人”。逝，前往。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宰我把救人的意愿和跳井混在一起，孔子用“逝”“陷”分开了两个动作。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-27" name="ly-06-27"></a></p><h3 id="6-27-君子博学于文"><a href="#6-27-君子博学于文" class="headerlink" title="6.27　君子博学于文"></a>6.27　君子博学于文</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子博学于文，约之以礼，亦可以弗畔矣夫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子广泛学习典籍文教，再用礼约束自己的言行，便可以少有背离正道的情形。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">畔，通“叛”，背离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“博”把所学打开，“约”让学来的东西在实际行事中有个分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-28" name="ly-06-28"></a></p><h3 id="6-28-子见南子"><a href="#6-28-子见南子" class="headerlink" title="6.28　子见南子"></a>6.28　子见南子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子见南子，子路不说，夫子矢之曰：“予所否者，天厌之！天厌之！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子去见卫灵公夫人南子，子路很不高兴。孔子起誓说，若自己的行为不合于道，愿上天厌弃自己，连说了两遍。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矢，陈誓。否，此处可理解为不合于道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">经文只记子路的神色和孔子的重誓，读者不宜替双方补写未说出口的理由。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-29" name="ly-06-29"></a></p><h3 id="6-29-中庸之为德也"><a href="#6-29-中庸之为德也" class="headerlink" title="6.29　中庸之为德也"></a>6.29　中庸之为德也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“中庸之为德也，其至矣乎！民鲜久矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，中庸这种德行，大概是最高的境界了吧！人们很少能做到，已经很久了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">中庸，在日常处境中守住恰当的分寸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里将极高的评价和世间少见并提，难处在于平日也守得住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-06-30" name="ly-06-30"></a></p><h3 id="6-30-如有博施于民而能济众"><a href="#6-30-如有博施于民而能济众" class="headerlink" title="6.30　如有博施于民而能济众"></a>6.30　如有博施于民而能济众</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“如有博施于民而能济众，何如？可谓仁乎？”子曰：“何事于仁，必也圣乎！尧、舜其犹病诸！夫仁者，己欲立而立人，己欲达而达人。能近取譬，可谓仁之方也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问，若有人广施恩惠、能救助众人，足称仁吗？孔子说，这已可称圣，连尧舜都还觉得难。说到仁，自己愿意立得住，也帮助别人立足。自己想通达，也帮助别人通达。能从身边、从自身的需要作比，便有了行仁的办法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">病，忧其难以做到。取譬，取近处的事情作比方。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡从普济天下问起，孔子最后交给他一个当天就可以试的办法。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-06">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v07" name="ly-v07"></a></p><h2 id="述而篇第七"><a href="#述而篇第七" class="headerlink" title="述而篇第七"></a>述而篇第七</h2><p><a href="#ly-toc-07">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ef87b18da700.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-07-01" name="ly-07-01"></a></p><h3 id="7-1-述而不作"><a href="#7-1-述而不作" class="headerlink" title="7.1　述而不作"></a>7.1　述而不作</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“述而不作，信而好古，窃比于我老彭。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，自己传述前人留下的文化，相信并喜爱古代的传统，私下愿意把自己比作老彭。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">窃，私下，带自谦语气。老彭所指历来有异说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子给自己选了一个传述者的位置，接下来谈学习也从这个位置出发。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-02" name="ly-07-02"></a></p><h3 id="7-2-默而识之"><a href="#7-2-默而识之" class="headerlink" title="7.2　默而识之"></a>7.2　默而识之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“默而识之，学而不厌，诲人不倦，何有于我哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">默默记住所得，求学没有满足的时候，教别人也不知疲倦。这几件事，我做到了哪一件呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">识（zhì），记住。“何有于我”此处依自谦之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">记在心里、继续求学和教给别人，三种功夫须各自去做。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-03" name="ly-07-03"></a></p><h3 id="7-3-德之不修"><a href="#7-3-德之不修" class="headerlink" title="7.3　德之不修"></a>7.3　德之不修</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“德之不修，学之不讲，闻义不能徙，不善不能改，是吾忧也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">德行没有修好，学问没有讲习，听见合义的事却不能改从，发现自己有不善却不能改过，这些才让我忧虑。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">徙，迁移，这里指改变原来的做法而趋向义。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两件忧虑落在日常积累，后两件落在已知该改时有没有行动。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-04" name="ly-07-04"></a></p><h3 id="7-4-子之燕居"><a href="#7-4-子之燕居" class="headerlink" title="7.4　子之燕居"></a>7.4　子之燕居</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子之燕居，申申如也，夭夭如也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子闲居在家，神态舒展而愉悦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">燕居，闲居。申申、夭夭，形容舒展和悦的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这条不记言论，只让人看看孔子放松时的神情。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-05" name="ly-07-05"></a></p><h3 id="7-5-甚矣吾衰也"><a href="#7-5-甚矣吾衰也" class="headerlink" title="7.5　甚矣吾衰也"></a>7.5　甚矣吾衰也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“甚矣吾衰也！久矣吾不复梦见周公。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子叹息自己衰老得厉害，已经很久没再梦见周公了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">周公，西周初年的政治人物，孔子所敬仰的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">年长的感受竟从一场久不再来的梦说起。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-06" name="ly-07-06"></a></p><h3 id="7-6-志于道"><a href="#7-6-志于道" class="headerlink" title="7.6　志于道"></a>7.6　志于道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“志于道，据于德，依于仁，游于艺。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">立志于道，以德为立足处，依靠仁来行事，在礼乐等技艺中游习。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">游，从容学习、熟习。艺，指礼乐等技艺。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">志、据、依、游四个动词，让四种修养各有着力处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-07" name="ly-07-07"></a></p><h3 id="7-7-自行束脩以上"><a href="#7-7-自行束脩以上" class="headerlink" title="7.7　自行束脩以上"></a>7.7　自行束脩以上</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“自行束脩以上，吾未尝无诲焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，凡主动带着一束肉干来求学的人，我没有不加以教导的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">束脩，依常见解指初次拜见师长所送的薄礼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">章中先说来者自己愿意上门，接着才说老师怎样回应。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-08" name="ly-07-08"></a></p><h3 id="7-8-不愤不启"><a href="#7-8-不愤不启" class="headerlink" title="7.8　不愤不启"></a>7.8　不愤不启</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不愤不启，不悱不发，举一隅不以三隅反，则不复也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">学生尚未苦思求通，我不急于开导。尚未欲言而不能，我不急于提示。指出一个角，若他不能由此推出其余三个角，我就暂且不再重复。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">愤，心求通而未得。悱，口欲言而未能。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师只举一角，另外三角给学生留下了可以亲自完成的工作。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-09" name="ly-07-09"></a></p><h3 id="7-9-子食于有丧者之侧"><a href="#7-9-子食于有丧者之侧" class="headerlink" title="7.9　子食于有丧者之侧"></a>7.9　子食于有丧者之侧</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子食于有丧者之侧，未尝饱也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">在有丧事的人身边吃饭，孔子从不吃到尽饱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有丧者，家中正在办丧事的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同席者的哀痛，具体影响到自己这一餐怎样吃。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-10" name="ly-07-10"></a></p><h3 id="7-10-子于是日哭"><a href="#7-10-子于是日哭" class="headerlink" title="7.10　子于是日哭"></a>7.10　子于是日哭</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子于是日哭，则不歌。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子若当天为丧事而哭，就不在这一天唱歌。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">哭，这里指为死者哀哭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从哭到歌之间留出一天，连情绪的转折也有分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-11" name="ly-07-11"></a></p><h3 id="7-11-子谓颜渊曰"><a href="#7-11-子谓颜渊曰" class="headerlink" title="7.11　子谓颜渊曰"></a>7.11　子谓颜渊曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓颜渊曰：“用之则行，舍之则藏，惟我与尔有是夫！”子路曰：“子行三军，则谁与？”子曰：“暴虎冯河，死而无悔者，吾不与也。必也临事而惧，好谋而成者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子对颜渊说，受任用便行道，不受用便退藏，你我大约都能如此。子路问若率军出行会与谁共事。孔子说，他不选徒手打虎、徒步涉河、死也毫不后悔的人，宁选遇事谨慎、愿意谋划并能把事办成的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">暴虎，空手搏虎。冯（píng）河，徒步渡河。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子路问的是同行人选，孔子借机说出勇气还要配上什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-12" name="ly-07-12"></a></p><h3 id="7-12-富而可求也"><a href="#7-12-富而可求也" class="headerlink" title="7.12　富而可求也"></a>7.12　富而可求也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“富而可求也，虽执鞭之士，吾亦为之。如不可求，从吾所好。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">若富足能以合宜的手段求得，即使用鞭子服役的低微差事，我也愿意做。若求也求不来，我便做自己喜爱的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">执鞭之士，借指职位卑微的执事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子肯不肯做一份工作，并不只由职位是否体面来决定。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-13" name="ly-07-13"></a></p><h3 id="7-13-子之所慎"><a href="#7-13-子之所慎" class="headerlink" title="7.13　子之所慎"></a>7.13　子之所慎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子之所慎：齐（斋），战，疾。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子格外谨慎对待三件事：祭前的斋戒、战争和疾病。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">齐，此处读 zhāi，同“斋”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">祭前准备、众人生死和自身病痛，被并列放到了必须审慎的位置。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-14" name="ly-07-14"></a></p><h3 id="7-14-子在齐闻《韶"><a href="#7-14-子在齐闻《韶" class="headerlink" title="7.14　子在齐闻《韶"></a>7.14　子在齐闻《韶</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子在齐闻《韶》，三月不知肉味，曰：“不图为乐之至於斯也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在齐国听到《韶》乐，很长时间吃肉都觉不出滋味。他感叹，想不到音乐能达到这样的境地。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">《韶》，相传与虞舜有关的古乐。图，料想。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用吃饭时的感受写音乐的余韵，比给它定个品级更直观。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-15" name="ly-07-15"></a></p><h3 id="7-15-冉有曰"><a href="#7-15-冉有曰" class="headerlink" title="7.15　冉有曰"></a>7.15　冉有曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">冉有曰：“夫子为卫君乎？”子贡曰：“诺，吾将问之。”入，曰：“伯夷、叔齐何人也？”曰：“古之贤人也。”曰：“怨乎？”曰：“求仁而得仁，又何怨？”出，曰：“夫子不为也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">冉有想知道孔子是否支持卫君。子贡代问，却问伯夷、叔齐是怎样的人、有没有怨恨。孔子称他们为古代贤人，说他们求仁而得仁，何怨之有？子贡出来告诉冉有，老师不会支持卫君。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">为卫君，为卫国当时的君主出力。伯夷、叔齐以让位闻名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡用古人让位的旧事探问眼前的君位之争，听出答话里的取舍。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-16" name="ly-07-16"></a></p><h3 id="7-16-饭疏食饮水"><a href="#7-16-饭疏食饮水" class="headerlink" title="7.16　饭疏食饮水"></a>7.16　饭疏食饮水</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“饭疏食饮水，曲肱而枕之，乐亦在其中矣。不义而富且贵，于我如浮云。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">吃粗粮、喝清水，弯起手臂当枕头，生活的快乐也在其中。靠不义取得的富贵，对我就像天边浮云。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">饭，这里作动词，吃。肱，上臂。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">近处是自己的手臂，远处是浮云。富贵离自己多远，要看它从何而来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-17" name="ly-07-17"></a></p><h3 id="7-17-加我数年"><a href="#7-17-加我数年" class="headerlink" title="7.17　加我数年"></a>7.17　加我数年</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“加我数年，五十以学《易》，可以无大过矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">依本篇文字，孔子希望再给自己几年，到五十岁用功学《易》，这样便可以少犯大的过失。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">加，给予。《易》即《周易》。这一章的文字和断句有异说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">谈到再多一些学习时间，孔子先想到的是自己可以少犯什么错。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-18" name="ly-07-18"></a></p><h3 id="7-18-子所雅言"><a href="#7-18-子所雅言" class="headerlink" title="7.18　子所雅言"></a>7.18　子所雅言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子所雅言，《诗》、《书》、执礼，皆雅言也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子诵读《诗》《书》以及行礼的时候，都使用雅言。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">雅言，这里取当时通行的规范语音之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">弟子记下何时用哪一种语音，可见读书和行礼也有声音上的讲究。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-19" name="ly-07-19"></a></p><h3 id="7-19-叶公问孔子于子路"><a href="#7-19-叶公问孔子于子路" class="headerlink" title="7.19　叶公问孔子于子路"></a>7.19　叶公问孔子于子路</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叶公问孔子于子路，子路不对。子曰：“女奚不曰：其为人也，发愤忘食，乐以忘忧，不知老之将至云尔。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">叶公向子路打听孔子为人，子路没有回答。孔子说，你怎么不说，他发愤用功会忘记吃饭，沉浸在快乐中会忘记忧愁，连衰老正走近也没有觉察？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">奚不，为什么不。叶公是楚国叶地的长官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子替子路拟的回答只有吃饭、忧愁、年岁几件切身事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-20" name="ly-07-20"></a></p><h3 id="7-20-我非生而知之者"><a href="#7-20-我非生而知之者" class="headerlink" title="7.20　我非生而知之者"></a>7.20　我非生而知之者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“我非生而知之者，好古，敏以求之者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">我不是生来就知道这些道理，只是喜欢古人的遗教，勤快地去求索。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">敏，在这里有勤勉、努力之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">既承认知识要去求，也点明有什么兴趣能把求学维持下去。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-21" name="ly-07-21"></a></p><h3 id="7-21-子不语怪、力、乱、神"><a href="#7-21-子不语怪、力、乱、神" class="headerlink" title="7.21　子不语怪、力、乱、神"></a>7.21　子不语怪、力、乱、神</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子不语怪、力、乱、神。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子平日不谈怪异、逞力、悖乱、鬼神这几类事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">语，谈论。力，在这里指非凡力气或勇力之事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">记录的是谈话的取向，一句简短的话给出了四类例子。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-22" name="ly-07-22"></a></p><h3 id="7-22-三人行"><a href="#7-22-三人行" class="headerlink" title="7.22　三人行"></a>7.22　三人行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“三人行，必有我师焉。择其善者而从之，其不善者而改之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">几个人结伴走路，其中总会有我能学习的人。看见人家的优点就取法，看见人家的不足就检查自己，加以改正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">三人，举几人同行为例。焉，在其中。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">善与不善都可以成为学习的机会，归根到底改的是自己的行为。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-23" name="ly-07-23"></a></p><h3 id="7-23-天生德于予"><a href="#7-23-天生德于予" class="headerlink" title="7.23　天生德于予"></a>7.23　天生德于予</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“天生德于予，桓魋其如予何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">上天把这份德赋予我，桓魋能把我怎么样呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">桓魋（tuí），宋国大夫，曾威胁孔子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">身处威胁，孔子先说自己凭什么站得住，再提那位有权势的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-24" name="ly-07-24"></a></p><h3 id="7-24-二三子以我为隐乎"><a href="#7-24-二三子以我为隐乎" class="headerlink" title="7.24　二三子以我为隐乎"></a>7.24　二三子以我为隐乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“二三子以我为隐乎？吾无隐乎尔！吾无行而不与二三子者，是丘也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问学生，你们以为我还藏着什么吗？我对你们没有隐瞒。我做的事，没有一件不向大家敞开，我孔丘就是这样的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">二三子，对一群弟子的称呼。丘是孔子的名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">若想再找一层隐秘传授，老师让他们先看看平日已经一同经历的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-25" name="ly-07-25"></a></p><h3 id="7-25-子以四教"><a href="#7-25-子以四教" class="headerlink" title="7.25　子以四教"></a>7.25　子以四教</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子以四教：文，行，忠，信。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子从四方面施教：文献学问、实际行持、尽心待人和守信。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文，典籍文教。行，实际行为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四项里只有一项是读什么书，其余都要从怎样做事来看。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-26" name="ly-07-26"></a></p><h3 id="7-26-圣人"><a href="#7-26-圣人" class="headerlink" title="7.26　圣人"></a>7.26　圣人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“圣人，吾不得而见之矣；得见君子者斯可矣。”子曰：“善人，吾不得而见之矣，得见有恒者斯可矣。亡而为有，虚而为盈，约而为泰，难乎有恒矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，圣人已难得见，见到君子也就好了。又说，善人也难得见，能见到持之以恒的人就好了。把没有的装成有，把空虚装成充盈，把窘迫装成宽裕，这样过活很难有恒心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亡，通“无”。约，穷困、窘迫。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最后三种伪装都费心维持外表，反使最起码的“恒”难以做到。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-27" name="ly-07-27"></a></p><h3 id="7-27-子钓而不纲"><a href="#7-27-子钓而不纲" class="headerlink" title="7.27　子钓而不纲"></a>7.27　子钓而不纲</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子钓而不纲，弋不射宿。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子用钓竿钓鱼，不用横拦水面的纲取鱼。用系绳的箭射鸟，也不射已经归巢栖息的鸟。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">纲，张设在水面的大绳，古注说下系鱼钩或鱼具。宿，归栖的鸟。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">记捕鱼和射鸟，都记了一样他自愿停手的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-28" name="ly-07-28"></a></p><h3 id="7-28-盖有不知而作之者"><a href="#7-28-盖有不知而作之者" class="headerlink" title="7.28　盖有不知而作之者"></a>7.28　盖有不知而作之者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“盖有不知而作之者，我无是也。多闻，择其善者而从之；多见而识之，知之次也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有些人不明白也贸然创作，我没有这种做法。广泛听闻，挑出其中可取的照着做。仔细观察，把所见记住，这也是取得知识的一条途径，比本来就知道次一等。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">识（zhì），记住。次，次一等。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">听来之后要选择，见到之后要记取，两种材料还须经过两种工夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-29" name="ly-07-29"></a></p><h3 id="7-29-互乡难与言"><a href="#7-29-互乡难与言" class="headerlink" title="7.29　互乡难与言"></a>7.29　互乡难与言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">互乡难与言，童子见，门人惑。子曰：“与其进也，不与其退也，唯何甚？人洁己以进，与其洁也，不保其往也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">互乡的人很难交谈，孔子却见了那里来的童子，弟子们不解。孔子说，赞许的是他愿意上进，不是他退步的一面，何必过分苛责？他整理好自己前来，就认可眼前这份诚意，不必为他以往的一切作保。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，认可、赞许。洁己，洁身整肃而来。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">接见发生在此时此地，不必先把一个地方的人一生都判定下来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-30" name="ly-07-30"></a></p><h3 id="7-30-仁远乎哉"><a href="#7-30-仁远乎哉" class="headerlink" title="7.30　仁远乎哉"></a>7.30　仁远乎哉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“仁远乎哉？我欲仁，斯仁至矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仁真的离人很远吗？我真心愿意行仁，仁就已经来到身边。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">欲，在这里指自己切实愿意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一问一答都落在当事人身上，要问的是此刻愿不愿意开始。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-31" name="ly-07-31"></a></p><h3 id="7-31-陈司败问"><a href="#7-31-陈司败问" class="headerlink" title="7.31　陈司败问"></a>7.31　陈司败问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈司败问：“昭公知礼乎？”孔子曰：“知礼。”孔子退，揖巫马期而进之，曰：“吾闻君子不党，君子亦党乎？君取于吴，为同姓，谓之吴孟子。君而知礼，孰不知礼？”巫马期以告，子曰：“丘也幸，苟有过，人必知之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈国司败问鲁昭公是否懂礼，孔子答懂。孔子走后，司败质问巫马期，昭公娶了同姓吴国女子，又称她为吴孟子以隐去姓氏，若这样也算懂礼，还有谁不懂？莫非君子也偏袒？巫马期转告，孔子说自己真幸运，只要有错就有人指出来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">党，偏袒。取，通“娶”。当时礼制忌同姓通婚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">弟子把难听的反驳带了回来，最后一句留下孔子面对异议的态度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-32" name="ly-07-32"></a></p><h3 id="7-32-子与人歌而善"><a href="#7-32-子与人歌而善" class="headerlink" title="7.32　子与人歌而善"></a>7.32　子与人歌而善</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子与人歌而善，必使反之，而后和之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子同人唱歌，听见对方唱得好，一定请他重唱一遍，自己才跟着唱和。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">反，重复、再来一遍。和（hè），应声相和。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先请人再唱，听清楚了才开口相和，是音乐里看得见的学习。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-33" name="ly-07-33"></a></p><h3 id="7-33-文"><a href="#7-33-文" class="headerlink" title="7.33　文"></a>7.33　文</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“文，莫吾犹人也。躬行君子，则吾未之有得。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">说到典籍学问，我大概和别人差不多。说到亲身做到君子应做的，我自己还没有达到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">躬行，亲身实践。莫，此处常解为约略估量的口气。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">谈学问尚可与人相比，一说到行动，衡量自己的尺度就更严格。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-34" name="ly-07-34"></a></p><h3 id="7-34-若圣与仁"><a href="#7-34-若圣与仁" class="headerlink" title="7.34　若圣与仁"></a>7.34　若圣与仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“若圣与仁，则吾岂敢？抑为之不厌，诲人不倦，则可谓云尔已矣。”公西华曰：“正唯弟子不能学也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，圣与仁我岂敢自居？说我肯用功而不厌，教人而不倦，倒可以这样说。公西华说，正是这两件事，弟子们都还学不来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">抑，这里表示语意转折。已矣，相当于“罢了”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师自谦时留下的两件日常事，学生反而看出了难以企及之处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-35" name="ly-07-35"></a></p><h3 id="7-35-子疾病"><a href="#7-35-子疾病" class="headerlink" title="7.35　子疾病"></a>7.35　子疾病</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子疾病，子路请祷。子曰：“有诸？”子路对曰：“有之。《诔》曰：‘祷尔于上下神祇。’”子曰：“丘之祷久矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子病重，子路请为他祈祷。孔子问有这种做法吗。子路引祷辞回答，可以向天神地祇祈祷。孔子说，我的祈祷已持续很久了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">祇（qí），地神。诔，此处引用的祷告文字。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“久矣”把问题从病中的一次祷告引向此前怎样度日。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-36" name="ly-07-36"></a></p><h3 id="7-36-奢则不孙"><a href="#7-36-奢则不孙" class="headerlink" title="7.36　奢则不孙"></a>7.36　奢则不孙</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“奢则不孙，俭则固。与其不孙也，宁固。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">奢侈容易失了谦逊，过分简俭容易显得鄙陋。若只能在这两种偏差之间选，孔子宁可取后者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孙，通“逊”。固，在这里指简陋、拘朴。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先把两边的弊病说足，最后才交代轻重取舍。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-37" name="ly-07-37"></a></p><h3 id="7-37-君子坦荡荡"><a href="#7-37-君子坦荡荡" class="headerlink" title="7.37　君子坦荡荡"></a>7.37　君子坦荡荡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子坦荡荡，小人长戚戚。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子胸怀舒展平坦，小人却总是忧惧不安。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">戚戚，忧虑的样子。长，经常。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一边写心里有余地，一边写长久放不下，两种状态由叠字传出。</font></blockquote></div><p><a id="ly-07-38" name="ly-07-38"></a></p><h3 id="7-38-子温而厉"><a href="#7-38-子温而厉" class="headerlink" title="7.38　子温而厉"></a>7.38　子温而厉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子温而厉，威而不猛，恭而安。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子温和而严肃，有威仪却不凶猛，对人恭敬而安详自在。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">厉，严正。安，安然从容。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三组性情都可在同一个人身上共存，后一字限定了前一字的分寸。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-07">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v08" name="ly-v08"></a></p><h2 id="泰伯篇第八"><a href="#泰伯篇第八" class="headerlink" title="泰伯篇第八"></a>泰伯篇第八</h2><p><a href="#ly-toc-08">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_71e412f631e0.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-08-01" name="ly-08-01"></a></p><h3 id="8-1-泰伯"><a href="#8-1-泰伯" class="headerlink" title="8.1　泰伯"></a>8.1　泰伯</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“泰伯，其可谓至德也已矣。三以天下让，民无得而称焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子认为泰伯的德行可称最高，他几次把继承天下的机会让开，谦让得连百姓都找不出具体事迹来称颂。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">泰伯，相传让位于弟弟的周人先祖。三，多次。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">推让所得的恰是无声无名，称赞他的人于是也面对一个难题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-02" name="ly-08-02"></a></p><h3 id="8-2-恭而无礼则劳"><a href="#8-2-恭而无礼则劳" class="headerlink" title="8.2　恭而无礼则劳"></a>8.2　恭而无礼则劳</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“恭而无礼则劳；慎而无礼则葸；勇而无礼则乱；直而无礼则绞。君子笃于亲，则民兴于仁；故旧不遗，则民不偷。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">恭敬缺乏礼的节度，会使人劳苦。过慎成了畏缩，逞勇会生乱，直率会变得尖刻。君子厚待亲人，百姓便会兴起仁爱之心。不遗忘故交，民风也不会淡薄。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">葸（xǐ），畏缩。偷，此处指人情淡薄。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半看好品质过头会怎样，后半看身居表率的人怎样影响旁人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-03" name="ly-08-03"></a></p><h3 id="8-3-曾子有疾"><a href="#8-3-曾子有疾" class="headerlink" title="8.3　曾子有疾"></a>8.3　曾子有疾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子有疾，召门弟子曰：“启予足，启予手。《诗》云：‘战战兢兢，如临深渊，如履薄冰。’而今而后，吾知免夫，小子！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子病重，叫学生揭开被子看看他的手脚。他引《诗经》里临深渊、踩薄冰时战战兢兢的话，说到了今日，才知道自己能免于损伤了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">启，打开、揭开。小子，对弟子的称呼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">诗里的谨慎落在手脚是否完整上，把一生的警惕收到了病榻旁。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-04" name="ly-08-04"></a></p><h3 id="8-4-曾子有疾"><a href="#8-4-曾子有疾" class="headerlink" title="8.4　曾子有疾"></a>8.4　曾子有疾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子有疾，孟敬子问之。曾子言曰：“鸟之将死，其鸣也哀；人之将死，其言也善。君子所贵乎道者三：动容貌，斯远暴慢矣；正颜色，斯近信矣；出辞气，斯远鄙倍矣。笾豆之事，则有司存。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子病中受孟敬子探问，说鸟临死叫声悲，人临死话出于善意。君子看重三件事：举止整肃，免于粗暴怠慢。神色端正，接近真诚。说话留意措辞语气，远离粗鄙违理。至于祭器等具体事务，自有主管的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鄙倍，粗鄙、背理。笾豆是祭祀礼器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">临终所托由举止说到辞气，都是主事者无法请别人代为完成的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-05" name="ly-08-05"></a></p><h3 id="8-5-以能问于不能"><a href="#8-5-以能问于不能" class="headerlink" title="8.5　以能问于不能"></a>8.5　以能问于不能</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“以能问于不能；以多问于寡；有若无，实若虚，犯而不校。昔者吾友尝从事于斯矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子回忆一位朋友，有能力还请教不如自己的人，学得多还向学得少的请问。自己有如无、充实如空，即使别人冒犯也不去计较。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">校，计较。昔者吾友，传统多理解为颜回。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">被冒犯时的一念，与平时肯不肯请教，比表面的谦辞更能说明人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-06" name="ly-08-06"></a></p><h3 id="8-6-可以托六尺之孤"><a href="#8-6-可以托六尺之孤" class="headerlink" title="8.6　可以托六尺之孤"></a>8.6　可以托六尺之孤</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“可以托六尺之孤，可以寄百里之命，临大节而不可夺也。君子人与？君子人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">年幼的孤君可以托付给他，一国的政命可以交给他，到了关乎大节的时刻又不能使他改变志向。这样的人是君子吗？曾子自答，这正是君子。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">六尺之孤，借指年幼的孤君。夺，强使改变。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两件事写别人敢不敢托付，第三件事才问受托的人守不守得住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-07" name="ly-08-07"></a></p><h3 id="8-7-士不可以不弘毅"><a href="#8-7-士不可以不弘毅" class="headerlink" title="8.7　士不可以不弘毅"></a>8.7　士不可以不弘毅</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“士不可以不弘毅，任重而道远。仁以为己任，不亦重乎？死而后已，不亦远乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">士人应当胸襟宽广、意志坚韧，因为担子重，道路远。拿仁作为自己的责任，怎么不重？一直担到生命终结，怎么不远？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弘毅，宽广而坚毅。已，停止。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“重”和“远”分由担什么、担多久两件事得到说明。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-08" name="ly-08-08"></a></p><h3 id="8-8-兴于《诗"><a href="#8-8-兴于《诗" class="headerlink" title="8.8　兴于《诗"></a>8.8　兴于《诗</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“兴于《诗》，立于礼，成于乐。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，《诗》能兴起人的志意，礼使人立身，乐让修养趋于完整。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">兴，感发、兴起。乐，礼乐中的音乐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从感发到立身再到成就，学习三种文化各有所得。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-09" name="ly-08-09"></a></p><h3 id="8-9-民可使由之"><a href="#8-9-民可使由之" class="headerlink" title="8.9　民可使由之"></a>8.9　民可使由之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“民可使由之，不可使知之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">按网页的断句，可理解为百姓可以被引导着照做，却难以由外力使人人都明白其中的道理。这句关于为政的话历来有不同解释。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">由，遵循。对于“不可使知”的语气和整句话的断句，旧今有不同理解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“使”字把问题放在施政者可以做到什么，读时也须留意“可”与“不可”的分界。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-10" name="ly-08-10"></a></p><h3 id="8-10-好勇疾贫"><a href="#8-10-好勇疾贫" class="headerlink" title="8.10　好勇疾贫"></a>8.10　好勇疾贫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“好勇疾贫，乱也。人而不仁，疾之已甚，乱也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">喜欢逞勇又憎恨贫穷，容易闹出乱子。一个人即便不仁，别人若痛恨、逼迫他过甚，也可能引起纷乱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">疾，憎恶。已甚，太过分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前一句追问当事人的情绪，后一句又把旁人的态度算了进去。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-11" name="ly-08-11"></a></p><h3 id="8-11-如有周公之才之美"><a href="#8-11-如有周公之才之美" class="headerlink" title="8.11　如有周公之才之美"></a>8.11　如有周公之才之美</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“如有周公之才之美，使骄且吝，其余不足观也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">一个人纵然拥有周公那样出众的才华，若自高自大，又吝于付出，其余本领也就很难使人看重。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">吝，吝惜，古注也包括自私而舍不得与人分享。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">才华被设到极高处，才看得出骄与吝能使它失去多少分量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-12" name="ly-08-12"></a></p><h3 id="8-12-三年学"><a href="#8-12-三年学" class="headerlink" title="8.12　三年学"></a>8.12　三年学</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“三年学，不至于谷，不易得也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">学了好几年，心思还没有转到谋取俸禄上去，这样的人实在不容易找到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谷，本指谷物，这里指俸禄。“至”有解为“志”的读法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问求学久了心里惦记什么，是在看读书动机有没有悄悄改变。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-13" name="ly-08-13"></a></p><h3 id="8-13-笃信好学"><a href="#8-13-笃信好学" class="headerlink" title="8.13　笃信好学"></a>8.13　笃信好学</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“笃信好学，守死善道。危邦不入，乱邦不居。天下有道则见，无道则隐。邦有道，贫且贱焉，耻也；邦无道，富且贵焉，耻也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">要坚信而好学，至死守住正道。危险的国家不进去，已经大乱的国家不久居。天下有道便出仕，无道便退隐。国家有道而自己仍贫贱，值得自省。国家无道却富贵显赫，也是可耻的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">见，读 xiàn，显露、出仕。危邦，将有危险的国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同是富贵、贫贱，评价为何会变，要回头看政局和自己所守的道。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-14" name="ly-08-14"></a></p><h3 id="8-14-不在其位"><a href="#8-14-不在其位" class="headerlink" title="8.14　不在其位"></a>8.14　不在其位</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不在其位，不谋其政。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，自己没有担任那个职务，就不要越位谋划那项政事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">位，职分。政，这里指该职分所掌的事务。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“其”字系住了特定职务和相应事务，说的是谋政时的责任边界。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-15" name="ly-08-15"></a></p><h3 id="8-15-师挚之始"><a href="#8-15-师挚之始" class="headerlink" title="8.15　师挚之始"></a>8.15　师挚之始</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“师挚之始，《关雎》之乱，洋洋乎盈耳哉！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子回想乐师挚的起奏，直至《关雎》的收束乐段，赞叹那丰盛的音乐仿佛充满两耳。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">师挚，鲁国乐师。乱，这里指乐章的收束部分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头与收尾只点两处，中间的声响便由“盈耳”留给听者想象。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-16" name="ly-08-16"></a></p><h3 id="8-16-狂而不直"><a href="#8-16-狂而不直" class="headerlink" title="8.16　狂而不直"></a>8.16　狂而不直</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“狂而不直，侗而不愿，悾悾而不信，吾不知之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">狂放却不正直，幼稚却不忠厚，看似诚恳却不讲信用，这样的人我真不懂怎样看待。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">侗（tóng），这里指幼稚、蒙昧。愿，谨厚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次“而不”都落在外表与实情难以相合之处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-17" name="ly-08-17"></a></p><h3 id="8-17-学如不及"><a href="#8-17-学如不及" class="headerlink" title="8.17　学如不及"></a>8.17　学如不及</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“学如不及，犹恐失之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">求学要像担心追不上似的，即便如此，仍要留心已学到的会不会失去。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不及，赶不上。失之，失掉已有的所得。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“不及”望向前面，“失之”又让学习者回头照看已有的工夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-18" name="ly-08-18"></a></p><h3 id="8-18-巍巍乎"><a href="#8-18-巍巍乎" class="headerlink" title="8.18　巍巍乎"></a>8.18　巍巍乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“巍巍乎！舜、禹之有天下也而不与焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舜和禹居于天下的最高位置而品格巍然。拥有天下，他们却没有私心去占有、求取它。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，读 yù。这里取自身无意参与求取之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子在“有天下”之后立即补一句，追问人对所处地位究竟抱什么心。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-19" name="ly-08-19"></a></p><h3 id="8-19-大哉尧之为君也"><a href="#8-19-大哉尧之为君也" class="headerlink" title="8.19　大哉尧之为君也"></a>8.19　大哉尧之为君也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“大哉尧之为君也！巍巍乎，唯天为大，唯尧则之。荡荡乎，民无能名焉。巍巍乎其有成功也，焕乎其有文章！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子盛赞尧的治理。天最伟大，尧能取法于天，他的胸襟事业宽广得百姓难以说尽。其功业高大，礼乐文教灿然可见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">则之，取法于它。文章，这里指礼乐典章等文治。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">百姓难以言说，与典章灿然可见，可以是同一份治理的两个方面。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-20" name="ly-08-20"></a></p><h3 id="8-20-舜有臣五人而天下治"><a href="#8-20-舜有臣五人而天下治" class="headerlink" title="8.20　舜有臣五人而天下治"></a>8.20　舜有臣五人而天下治</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舜有臣五人而天下治。武王曰：“予有乱臣十人。”孔子曰：“才难，不其然乎？唐虞之际，于斯为盛；有妇人焉，九人而已。三分天下有其二，以服事殷。周之德，其可谓至德也已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舜有五位能臣，天下得以治理。周武王自称有十位治国之臣。孔子感叹人才难得，尧舜以后的时代数周初为盛，十人中有一位女性，男子仅九人。周人占有天下三分之二仍臣事殷商，这样的德行可称极高。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乱臣，在这里指能治理政事的臣子。唐虞，唐尧、虞舜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首讲让天下，篇末又提已有强盛国力仍如何自处，前后可以合读。</font></blockquote></div><p><a id="ly-08-21" name="ly-08-21"></a></p><h3 id="8-21-禹"><a href="#8-21-禹" class="headerlink" title="8.21　禹"></a>8.21　禹</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“禹，吾无间然矣。菲饮食而致孝乎鬼神，恶衣服而致美乎黼冕，卑宫室而尽力乎沟洫。禹，吾无间然矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，对禹实在挑不出什么可非议的。禹日常饮食简薄，祭祀却竭诚丰备。平日穿得朴素，礼服礼冠却郑重讲究。自己的宫室低小，修治田间水道却用尽心力。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">间，非议。黼冕，祭祀礼服礼冠。沟洫，田间水道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次比较都把个人用度和公共事务并列，简朴有了具体的去向。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-08">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v09" name="ly-v09"></a></p><h2 id="子罕篇第九"><a href="#子罕篇第九" class="headerlink" title="子罕篇第九"></a>子罕篇第九</h2><p><a href="#ly-toc-09">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_48ce92485ddb.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-09-01" name="ly-09-01"></a></p><h3 id="9-1-子罕言利"><a href="#9-1-子罕言利" class="headerlink" title="9.1　子罕言利"></a>9.1　子罕言利</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子罕言利，与命与仁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">记述者说，孔子很少谈利益，对命与仁则郑重认许。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，有读为“赞许”的，也有解作连接词、把利命仁并列的。此处依前一读法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句话极短，“与”字怎样读会改变全句，宜与全书屡次问仁的对话并看。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-02" name="ly-09-02"></a></p><h3 id="9-2-达巷党人曰"><a href="#9-2-达巷党人曰" class="headerlink" title="9.2　达巷党人曰"></a>9.2　达巷党人曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">达巷党人曰：“大哉孔子！博学而无所成名。”子闻之，谓门弟子曰：“吾何执？执御乎，执射乎？吾执御矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">达巷的人感叹孔子博学，却没凭某一件专长得名。孔子听说，笑问弟子自己该专做什么：驾车还是射箭？就选驾车吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">执，执掌一种专门技艺。御，驾车。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">旁人赞他博学，他挑出的却是人人看得见的具体活计。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-03" name="ly-09-03"></a></p><h3 id="9-3-麻冕"><a href="#9-3-麻冕" class="headerlink" title="9.3　麻冕"></a>9.3　麻冕</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“麻冕，礼也；今也纯，俭，吾从众。拜下，礼也；今拜乎上，泰也；虽违众，吾从下。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">礼冠本用麻织，如今用丝较省工，孔子愿从通行的办法。行拜礼本应先在堂下拜，如今有人上堂才拜，他认为这样骄慢，宁可不随众，仍在堂下拜。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">纯，此处指丝。泰，骄泰、倨傲。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两件事都遇到新风俗，一从一违，要看改变的究竟是用料还是敬意。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-04" name="ly-09-04"></a></p><h3 id="9-4-子绝四"><a href="#9-4-子绝四" class="headerlink" title="9.4　子绝四"></a>9.4　子绝四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子绝四：毋意、毋必、毋固、毋我。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子杜绝四种毛病：凭空臆测、认定非如此不可、固执不变、处处以自己为准。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">意，主观揣测。必，一定要照自己预想的办。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从未查验的念头到只顾自己，四项可以逐一对照一件实际决定。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-05" name="ly-09-05"></a></p><h3 id="9-5-子畏于匡"><a href="#9-5-子畏于匡" class="headerlink" title="9.5　子畏于匡"></a>9.5　子畏于匡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子畏于匡，曰：“文王既没，文不在兹乎？天之将丧斯文也，后死者不得与于斯文也；天之未丧斯文也，匡人其如予何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在匡地受围，感叹文王虽已去世，周代文教还由自己承接。若天意真要让它消亡，何以让自己这个后生之人有机会参与传承？既然天意未让它消亡，匡人又能把自己怎样？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文，文王以来的礼乐文化。后死者，孔子自指。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">他用已经发生的学习与传承，来支撑眼前遭困时的信念。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-06" name="ly-09-06"></a></p><h3 id="9-6-太宰问于子贡曰"><a href="#9-6-太宰问于子贡曰" class="headerlink" title="9.6　太宰问于子贡曰"></a>9.6　太宰问于子贡曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">太宰问于子贡曰：“夫子圣者与，何其多能也？”子贡曰：“固天纵之将圣，又多能也。”子闻之，曰：“太宰知我乎？吾少也贱，故多能鄙事。君子多乎哉？不多也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">太宰向子贡打听，孔子难道是圣人，怎么懂那么多本事？子贡说，上天让他成就圣德，又使他多能。孔子听了却说，自己年轻时地位低微，才学会许多杂务。君子一定要会这么多吗？并不一定。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鄙事，地位低微者所做的杂务。纵，赋予、使之得以。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">学生从天赋解释老师的才能，老师却把目光移回年轻时的处境。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-07" name="ly-09-07"></a></p><h3 id="9-7-牢曰"><a href="#9-7-牢曰" class="headerlink" title="9.7　牢曰"></a>9.7　牢曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">牢曰：“子云：‘吾不试，故艺。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">牢转述孔子的话：我早年没有被任用，因此学会了多种技艺。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">试，任用。艺，有多种才艺。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一句接在孔子谈“多能鄙事”之后，补了一条学生所记的说法。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-08" name="ly-09-08"></a></p><h3 id="9-8-吾有知乎哉"><a href="#9-8-吾有知乎哉" class="headerlink" title="9.8　吾有知乎哉"></a>9.8　吾有知乎哉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾有知乎哉？无知也。有鄙夫问于我，空空如也。我叩其两端而竭焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，难道我本来就什么都知道？未必。即使普通人拿问题来问，我起初也可能心里空空。那就从问题的两头追问，把能弄清楚的尽量弄清楚。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">叩，追问、探究。“空空如也”指谁有不同理解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对一时没有答案的问题，他给出的做法是从两端入手。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-09" name="ly-09-09"></a></p><h3 id="9-9-凤鸟不至"><a href="#9-9-凤鸟不至" class="headerlink" title="9.9　凤鸟不至"></a>9.9　凤鸟不至</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“凤鸟不至，河不出图，吾已矣夫！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">凤凰没有出现，黄河也没出现传说中预示圣王兴起的图，看来我的指望要落空了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">河图，传说中从黄河出现的祥瑞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子没有直接说时势如何，而是说盼望的征兆迟迟不来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-10" name="ly-09-10"></a></p><h3 id="9-10-子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者"><a href="#9-10-子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者" class="headerlink" title="9.10　子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者"></a>9.10　子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者，见之，虽少，必作，过之必趋。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子遇见服丧的人、穿礼服戴礼冠的人和盲人，即使对方年少，也会起身致意，经过时必快步以示敬意。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">齐衰（zī cuī），一种丧服。作，起身。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“虽少”把年龄排除在是否敬人的条件之外。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-11" name="ly-09-11"></a></p><h3 id="9-11-颜渊喟然叹曰"><a href="#9-11-颜渊喟然叹曰" class="headerlink" title="9.11　颜渊喟然叹曰"></a>9.11　颜渊喟然叹曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊喟然叹曰：“仰之弥高，钻之弥坚。瞻之在前，忽焉在后。夫子循循然善诱人，博我以文，约我以礼，欲罢不能。既竭吾才，如有所立卓尔，虽欲从之，末由也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜渊感叹老师的道越仰望越高，越钻研越坚深，似在前又忽然在后。老师有次序地引导，靠典籍拓宽他的识见，用礼约束他的行动，让他欲罢不能。竭尽才力，仿佛已看到高高立在眼前的境界，想继续跟上却还找不到路径。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">循循，顺着次序引导。卓尔，高高直立的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">颜渊先写追随时的困难，再道出老师让他仍愿学下去的办法。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-12" name="ly-09-12"></a></p><h3 id="9-12-子疾病"><a href="#9-12-子疾病" class="headerlink" title="9.12　子疾病"></a>9.12　子疾病</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子疾病，子路使门人为臣。病间，曰：“久矣哉，由之行诈也！无臣而为有臣，吾谁欺？欺天乎？且予与其死于臣之手也，无宁死于二三子之手乎！且予纵不得大葬，予死于道路乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子病重，子路安排学生假充家臣。病情稍缓，孔子责备仲由这样弄虚作假已经很久了。没有家臣却装作有，能骗谁，骗天吗？与其由家臣送终，不如有弟子守着。即使没有隆重葬礼，难道他会死在路上没人收殓吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">间，病情稍有好转。臣，此指合乎一定身份才设置的家臣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子路想办得体面，孔子却很明白临终时希望谁在身旁。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-13" name="ly-09-13"></a></p><h3 id="9-13-有美玉于斯"><a href="#9-13-有美玉于斯" class="headerlink" title="9.13　有美玉于斯"></a>9.13　有美玉于斯</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“有美玉于斯，韫椟而藏诸？求善贾而沽诸？”子曰：“沽之哉，沽之哉！我待贾者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡以美玉设问：是把它收藏在匣子里，还是找个好买主出手？孔子连说卖吧，自己正等着识货的买主。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">韫（yùn），收藏。椟，匣子。贾，有商人、价钱等读解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡问要不要去找，孔子答的是愿意卖、可以等，中间有一个主动程度的差别。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-14" name="ly-09-14"></a></p><h3 id="9-14-子欲居九夷"><a href="#9-14-子欲居九夷" class="headerlink" title="9.14　子欲居九夷"></a>9.14　子欲居九夷</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子欲居九夷。或曰：“陋，如之何？”子曰：“君子居之，何陋之有！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子想去东方九夷之地居住，有人嫌那里简陋。孔子说，君子住进去，又有什么可说简陋的？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">九夷，古人对东方一些族群及其居地的称呼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有人先看地方，孔子却先看将住进去的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-15" name="ly-09-15"></a></p><h3 id="9-15-吾自卫反鲁"><a href="#9-15-吾自卫反鲁" class="headerlink" title="9.15　吾自卫反鲁"></a>9.15　吾自卫反鲁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾自卫反鲁，然后乐正，《雅》《颂》各得其所。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，自己从卫国回到鲁国后，音乐得到整理，《雅》《颂》的乐章才各回到合宜的位置。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">反，通“返”。雅、颂，《诗经》中用于不同场合的乐歌。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“各得其所”提示读者，整理古乐也要辨别乐章适用于什么场合。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-16" name="ly-09-16"></a></p><h3 id="9-16-出则事公卿"><a href="#9-16-出则事公卿" class="headerlink" title="9.16　出则事公卿"></a>9.16　出则事公卿</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“出则事公卿，入则事父兄，丧事不敢不勉，不为酒困，何有于我哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">出门为公卿办事，在家侍奉父兄，遇到丧事竭力去办，饮酒也守得住分寸。这几项，我做到了哪些呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">勉，尽力。困，为酒所制、因酒误事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">所举的事从官府一直说到家中和杯中，都是平日能检验的地方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-17" name="ly-09-17"></a></p><h3 id="9-17-子在川上曰"><a href="#9-17-子在川上曰" class="headerlink" title="9.17　子在川上曰"></a>9.17　子在川上曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子在川上曰：“逝者如斯夫！不舍昼夜。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子站在河边感叹，流逝而去的就像这水啊，日日夜夜从不停歇。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">川上，河边。舍，止息。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">经文没有把“逝者”说得很窄，昼夜流动的水留给人自己体会。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-18" name="ly-09-18"></a></p><h3 id="9-18-吾未见好德如好色者也"><a href="#9-18-吾未见好德如好色者也" class="headerlink" title="9.18　吾未见好德如好色者也"></a>9.18　吾未见好德如好色者也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾未见好德如好色者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我还没见过喜爱德行能像喜爱美色那样真切的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">好（hào），爱好、喜爱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“好”用同一把尺量，人不必只靠自称来判断自己在意什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-19" name="ly-09-19"></a></p><h3 id="9-19-譬如为山"><a href="#9-19-譬如为山" class="headerlink" title="9.19　譬如为山"></a>9.19　譬如为山</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“譬如为山，未成一篑，止，吾止也；譬如平地，虽覆一篑，进，吾往也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">譬如堆一座土山，只差一筐便成，此时罢手，是我自己停下。又如在平地上堆土，虽只倒下一筐，肯继续，也是我自己在前进。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">篑（kuì），盛土的筐。覆，倾倒。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一处只差一筐，一处只有一筐，决定进退的人却始终是同一个。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-20" name="ly-09-20"></a></p><h3 id="9-20-语之而不惰者"><a href="#9-20-语之而不惰者" class="headerlink" title="9.20　语之而不惰者"></a>9.20　语之而不惰者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“语之而不惰者，其回也与！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">听我讲了以后仍不懈怠的，大概就是颜回吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">语（yù），告诉、向他说。惰，懈怠。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师留意的是听过以后的用功，而不止是当面听讲的神色。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-21" name="ly-09-21"></a></p><h3 id="9-21-子谓颜渊"><a href="#9-21-子谓颜渊" class="headerlink" title="9.21　子谓颜渊"></a>9.21　子谓颜渊</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓颜渊，曰：“惜乎！吾见其进也，未见其止也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说到颜渊，惋惜地感叹，自己只看见他不断前进，从没看见他停下来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">进，指学问与德行有进展。惜乎，是叹惜颜回早逝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在回忆里留下的最后一个动作仍是前进，“惜”字因此格外沉重。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-22" name="ly-09-22"></a></p><h3 id="9-22-苗而不秀者有矣夫"><a href="#9-22-苗而不秀者有矣夫" class="headerlink" title="9.22　苗而不秀者有矣夫"></a>9.22　苗而不秀者有矣夫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“苗而不秀者有矣夫，秀而不实者有矣夫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">庄稼出了苗却不抽穗开花的，有。开了花却不结实的，也有。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">秀，谷物抽穗扬花。实，结实。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">苗、花、果三个阶段，后一处都不会仅因前一处已经有了就自动实现。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-23" name="ly-09-23"></a></p><h3 id="9-23-后生可畏"><a href="#9-23-后生可畏" class="headerlink" title="9.23　后生可畏"></a>9.23　后生可畏</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“后生可畏，焉知来者之不如今也？四十、五十而无闻焉，斯亦不足畏也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">年轻的后辈值得敬重，谁能断定后来的赶不上现在的人？然而到了四五十岁还没什么值得称道的成就，也就不足以使人敬畏了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">畏，此处有敬畏、重视的意思。闻，声名、为人所知。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半为后人保留可能，后半问人是否把年月用出了结果。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-24" name="ly-09-24"></a></p><h3 id="9-24-法语之言"><a href="#9-24-法语之言" class="headerlink" title="9.24　法语之言"></a>9.24　法语之言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“法语之言，能无从乎？改之为贵。巽与之言，能无说乎？绎之为贵。说而不绎，从而不改，吾末如之何也已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">合乎法度的正面劝告，谁会不表示听从？可贵的是肯改。和婉的意见，谁会不乐于听？可贵的是仔细寻绎。只爱听而不推想，口称听从而不改变，我也拿这样的人没办法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">巽与，谦顺婉转。绎，循着意思细加推究。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对直言和婉言，孔子安排了不同的下一步：一种贵改，一种贵绎。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-25" name="ly-09-25"></a></p><h3 id="9-25-主忠信"><a href="#9-25-主忠信" class="headerlink" title="9.25　主忠信"></a>9.25　主忠信</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“主忠信。毋友不如己者，过，则勿惮改。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">把忠信作为立身的根本，交朋友要能从对方的品行中得到长进，犯了过错便别害怕改正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">惮，害怕。“毋友不如己者”常解为不要同德行不及自己的人交友。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">选朋友和改过紧接着出现，关注的都是守住并改进自己的品行。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-26" name="ly-09-26"></a></p><h3 id="9-26-三军可夺帅也"><a href="#9-26-三军可夺帅也" class="headerlink" title="9.26　三军可夺帅也"></a>9.26　三军可夺帅也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“三军可夺帅也，匹夫不可夺志也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">大军的统帅可以被夺去，普通人自己的志向却无法从他心里强行夺走。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">匹夫，普通人。夺，强行取去。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">将帅可以被更换，志向归根到底要由本人决定是否守住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-27" name="ly-09-27"></a></p><h3 id="9-27-衣敝缊袍"><a href="#9-27-衣敝缊袍" class="headerlink" title="9.27　衣敝缊袍"></a>9.27　衣敝缊袍</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“衣敝缊袍，与衣狐貉者立而不耻者，其由也与！‘不忮不求，何用不臧？’”子路终身诵之，子曰：“是道也，何足以臧？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">穿着破旧丝絮袍，同穿狐貉皮衣的人并肩站着也不羞惭，大概就是仲由吧。孔子引诗赞他，不嫉妒、不贪求，有什么不好？子路一直诵这两句，孔子又提醒，只守着这一条，哪里足以尽善？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">忮（zhì），嫉害。臧，善。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一位老师先肯定学生，随后又怕他把值得肯定的一点当成终点。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-28" name="ly-09-28"></a></p><h3 id="9-28-岁寒"><a href="#9-28-岁寒" class="headerlink" title="9.28　岁寒"></a>9.28　岁寒</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“岁寒，然后知松柏之后凋也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">等到一年中最寒冷的时候，才看得出松柏比别的树木晚凋。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">后凋，凋落较晚。岁寒，时序入寒。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">共同经历的严寒，使先前不显眼的一种差别变得可见。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-29" name="ly-09-29"></a></p><h3 id="9-29-知者不惑"><a href="#9-29-知者不惑" class="headerlink" title="9.29　知者不惑"></a>9.29　知者不惑</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“知者不惑，仁者不忧，勇者不惧。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">智慧使人不迷惑，仁厚使人不忧惧，勇敢使人不畏缩。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">知，通“智”。惑，疑迷、无所判断。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三种德行各自回答一个难处，把疑惑、忧虑、畏惧分开了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-30" name="ly-09-30"></a></p><h3 id="9-30-可与共学"><a href="#9-30-可与共学" class="headerlink" title="9.30　可与共学"></a>9.30　可与共学</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“可与共学，未可与适道；可与适道，未可与立；可与立，未可与权。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">可以跟一个人共同求学，未必已经能同他走向正道。即便同行，也未必能一起立得稳。能立得稳的人，还未必能一道权衡复杂事情的轻重。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">适，往、趋向。权，因事衡量轻重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">每一层开头接住上一层的成就，又留下一个更难的“未可”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-09-31" name="ly-09-31"></a></p><h3 id="9-31-唐棣之华，偏其反而。岂不尔"><a href="#9-31-唐棣之华，偏其反而。岂不尔" class="headerlink" title="9.31　唐棣之华，偏其反而。岂不尔"></a>9.31　唐棣之华，偏其反而。岂不尔</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“唐棣之华，偏其反而。岂不尔思？室是远尔。”子曰：“未之思也，夫何远之有。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">诗句说，唐棣花摇动，哪里是不想你，只是你的住处太远。孔子说，是还没有真正想念吧，若真想念，又有什么远呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">唐棣，植物名。偏其反而，古注多释作花枝摇曳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句诗把阻碍归在路远，孔子把同一个“远”字放回说话人的心意里追问。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-09">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v10" name="ly-v10"></a></p><h2 id="乡党篇第十"><a href="#乡党篇第十" class="headerlink" title="乡党篇第十"></a>乡党篇第十</h2><p><a href="#ly-toc-10">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c9510cb3189a.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-10-01" name="ly-10-01"></a></p><h3 id="10-1-孔子于乡党"><a href="#10-1-孔子于乡党" class="headerlink" title="10.1　孔子于乡党"></a>10.1　孔子于乡党</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子于乡党，恂恂如也，似不能言者；其在宗庙朝庭，便便言，唯谨尔。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在家乡待人温顺诚恳，好像不善言辞。在宗庙和朝廷上，他把话说得清楚流畅，同时处处谨慎。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恂恂，恭顺诚恳的样子。便便，言辞明白顺畅。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种说话方式放在乡里和公事两个场合，变化中仍看得出一贯的分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-02" name="ly-10-02"></a></p><h3 id="10-2-朝"><a href="#10-2-朝" class="headerlink" title="10.2　朝"></a>10.2　朝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">朝，与下大夫言，侃侃如也；与上大夫言，訚訚如也。君在，踧踖如也，与与如也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">在朝堂同下大夫讲话，他从容坦率。同上大夫讲话，态度和悦庄重。君主在场，他显得恭敬谨慎，又举止合度。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">訚訚（yín yín），和悦而能正言。踧踖（cù jí），恭谨的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">记录者用几对相近而有差别的叠字，把几种相处的情形分开。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-03" name="ly-10-03"></a></p><h3 id="10-3-君召使摈"><a href="#10-3-君召使摈" class="headerlink" title="10.3　君召使摈"></a>10.3　君召使摈</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君召使摈，色勃如也，足躩如也。揖所与立，左右手，衣前后，襜如也。趋进，翼如也。宾退，必复命曰：“宾不顾矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君主召他协助接待宾客，他神色郑重，脚步加快。向左右同列者行揖，衣服前后整齐地摆动。快步上前，姿态舒展如翼。客人退去，他一定返回报告，说明客人已走远，不再回望。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">摈，协助主人接待宾客。复命，办完交还使命、报告结果。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一项迎宾事务何时才算结束，要等到客人确已远去，主人也得到回报。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-04" name="ly-10-04"></a></p><h3 id="10-4-入公门"><a href="#10-4-入公门" class="headerlink" title="10.4　入公门"></a>10.4　入公门</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">入公门，鞠躬如也，如不容。立不中门，行不履阈。过位，色勃如也，足躩如也，其言似不足者。摄齐升堂，鞠躬如也，屏气似不息者。出，降一等，逞颜色，怡怡如也；没阶，趋进，翼如也；复其位，踧踖如也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">进入公门，他低身恭敬，像是门窄容不下自己。站立不占门中，走路不踏门槛。经过君位，神色和脚步都谨慎起来，说话也放轻。提起衣摆上堂时，躬身屏息。退下一级台阶后，脸色舒缓，走完台阶快步如展翼，回到本位又恢复恭谨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">阈，门槛。摄齐（zī），提起衣裳下摆。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一次往返里，叙述跟着脚步改变神色，连舒缓从哪一级台阶开始都记下了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-05" name="ly-10-05"></a></p><h3 id="10-5-执圭"><a href="#10-5-执圭" class="headerlink" title="10.5　执圭"></a>10.5　执圭</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">执圭，鞠躬如也，如不胜。上如揖，下如授。勃如战色，足蹜蹜如有循。享礼，有容色。私觌，愉愉如也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">出使执圭，孔子躬着身，像是担不起它的分量。举圭像作揖，放低像交付，神色庄严，步子细密，好像沿线而走。到行献礼时面容和缓，私下会见时就更加愉快。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">圭，出使所执的玉器。私觌（dí），正式礼仪之后的私人会见。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一趟出使有不同环节，脸色的变化和礼仪的进展彼此配合。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-06" name="ly-10-06"></a></p><h3 id="10-6-君子不以绀緅饰"><a href="#10-6-君子不以绀緅饰" class="headerlink" title="10.6　君子不以绀緅饰"></a>10.6　君子不以绀緅饰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君子不以绀緅饰，红紫不以为亵服。当暑袗絺绤，必表而出之。缁衣羔裘，素衣麑裘，黄衣狐裘。亵裘长，短右袂。必有寝衣，长一身有半。狐貉之厚以居。去丧，无所不佩。非帷裳，必杀之。羔裘玄冠不以吊。吉月，必朝服而朝。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">衣缘不用绀、緅两色，家居便服也不用红、紫。暑天穿单层葛布衣，出门仍加外衣。黑衣配黑羊羔皮，白衣配小鹿皮，黄衣配狐皮。家居皮袍长而右袖短，另有一身半长的寝衣，闲居用厚狐貉皮。除丧后恢复佩饰，除礼服直幅的下裳外，衣裳按形裁制。不穿羔裘戴黑礼帽去吊丧，每月初一必着朝服上朝。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">绀（gàn）、緅（zōu），两种深色。杀，此处指裁削衣料。吉月，月初朔日。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">长袍特意缩短右袖，是为了动作方便，衣制的记录里也有日常身体的需要。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-07" name="ly-10-07"></a></p><h3 id="10-7-齐"><a href="#10-7-齐" class="headerlink" title="10.7　齐"></a>10.7　齐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐，必有明衣，布。齐必变食，居必迁坐。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">斋戒时一定预备洁净的布衣，还要改换平时的饮食，变更平日坐卧之处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">明衣，斋戒时所用的洁净衣服。齐，通“斋”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">斋戒从衣、食、居三处开始，把身体习惯一一调整。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-08" name="ly-10-08"></a></p><h3 id="10-8-食不厌精"><a href="#10-8-食不厌精" class="headerlink" title="10.8　食不厌精"></a>10.8　食不厌精</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">食不厌精，脍不厌细。食饐而餲，鱼馁而肉败，不食；色恶，不食；臭恶，不食；失饪，不食；不时，不食；割不正，不食；不得其酱，不食。肉虽多，不使胜食气。唯酒无量，不及乱。沽酒市脯，不食。不撤姜食，不多食。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">米精、肉切得细，都不嫌讲究。饭馊了，鱼肉变质，颜色或气味不对，烹调失当，不合时宜，切割不合规矩，配酱不合适，都不吃。即使肉多，分量也不盖过主食。饮酒不定一律的数目，限度是神志行为不乱。外买的酒和肉干不用，桌上留姜，进食不贪多。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">脍，切细的肉。餲（ài），食物变味。脯，肉干。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">诸多“不食”之后仍提到酒无定量，这份饮食记录既看食物，也看进食者是否守得住分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-09" name="ly-10-09"></a></p><h3 id="10-9-祭于公"><a href="#10-9-祭于公" class="headerlink" title="10.9　祭于公"></a>10.9　祭于公</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">祭于公，不宿肉。祭肉不出三日，出三日不食之矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">参加公家的祭祀，分得的祭肉不留到次日。自家祭祀的肉也不放过三天，超过三天就不再食用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">宿，过夜。祭于公，参与国君主持的祭祀。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">文中分开公祭与家祭，同是祭肉，各有对待的时限。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-10" name="ly-10-10"></a></p><h3 id="10-10-食不语"><a href="#10-10-食不语" class="headerlink" title="10.10　食不语"></a>10.10　食不语</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">食不语，寝不言。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">吃饭时不交谈，上床就寝后不说话。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">语，交谈。寝，就寝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本篇前面描摹了许多说话的神态，这里只简单记下两个安静的时候。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-11" name="ly-10-11"></a></p><h3 id="10-11-虽疏食菜羹"><a href="#10-11-虽疏食菜羹" class="headerlink" title="10.11　虽疏食菜羹"></a>10.11　虽疏食菜羹</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">虽疏食菜羹，瓜祭，必齐如也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">即便只用粗饭、菜汤或瓜果行食前的祭礼，孔子的态度也一定恭敬严肃。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">瓜祭，关于“瓜”字有异说。齐，庄敬严肃的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">食物再粗简，行礼时专注的态度仍可由自己决定。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-12" name="ly-10-12"></a></p><h3 id="10-12-席不正"><a href="#10-12-席不正" class="headerlink" title="10.12　席不正"></a>10.12　席不正</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">席不正，不坐。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">坐席铺摆不端正，孔子就不坐下。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">席，铺在地上供坐卧的席子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对秩序的留心，发生在入座之前这个小动作上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-13" name="ly-10-13"></a></p><h3 id="10-13-乡人饮酒"><a href="#10-13-乡人饮酒" class="headerlink" title="10.13　乡人饮酒"></a>10.13　乡人饮酒</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乡人饮酒，杖者出，斯出矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">在乡里饮酒聚会，等年长持杖的人先出去了，孔子才离开。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">杖者，持杖的年长者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宴罢谁先走，也是乡里敬老的一处细节。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-14" name="ly-10-14"></a></p><h3 id="10-14-乡人傩"><a href="#10-14-乡人傩" class="headerlink" title="10.14　乡人傩"></a>10.14　乡人傩</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乡人傩，朝服而立于阼阶。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">乡人举行驱疫的傩礼，孔子穿着朝服站在东边的台阶上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">傩（nuó），古代驱除疫鬼的仪式。阼（zuò）阶，东阶。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">经文同时交代了衣着和站位，让人在仪式现场找到孔子的位置。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-15" name="ly-10-15"></a></p><h3 id="10-15-问人于他邦"><a href="#10-15-问人于他邦" class="headerlink" title="10.15　问人于他邦"></a>10.15　问人于他邦</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">问人于他邦，再拜而送之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">托人向在别国的朋友致问候，孔子会向受托出行的人拜两次，送他上路。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">问人，向人致意问候。再拜，拜两次。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问候送给远方的人，行礼的对象却是眼前代传的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-16" name="ly-10-16"></a></p><h3 id="10-16-康子馈药"><a href="#10-16-康子馈药" class="headerlink" title="10.16　康子馈药"></a>10.16　康子馈药</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">康子馈药，拜而受之。曰：“丘未达，不敢尝。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子送来药，孔子拜谢收下，随后说明自己不了解药性，不敢尝用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">馈，赠送。达，通晓、明白。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">他当面说清迟疑的理由，礼貌收礼仍容得下对药物的审慎。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-17" name="ly-10-17"></a></p><h3 id="10-17-厩焚"><a href="#10-17-厩焚" class="headerlink" title="10.17　厩焚"></a>10.17　厩焚</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">厩焚，子退朝，曰：“伤人乎？”不问马。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">马厩失火，孔子退朝回来，首先问有没有人受伤，没有问马。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">厩（jiù），养马的房舍。退朝，结束朝会而归。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">经文没有记损失多少，只记下孔子得知火情后的第一问。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-18" name="ly-10-18"></a></p><h3 id="10-18-君赐食"><a href="#10-18-君赐食" class="headerlink" title="10.18　君赐食"></a>10.18　君赐食</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君赐食，必正席先尝之；君赐腥，必熟而荐之；君赐生，必畜之。侍食于君，君祭，先饭。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君主赐熟食，他端正席位先尝。赐生肉，就煮熟了供奉祖先。赐活物，就养起来。陪君主吃饭，当君主行食前祭礼时，他依侍食之礼先尝饭。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">腥，生肉。荐，进献祭品。畜，饲养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是君主的赏赐，因为到手的东西不同，接下来的动作也不一样。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-19" name="ly-10-19"></a></p><h3 id="10-19-疾"><a href="#10-19-疾" class="headerlink" title="10.19　疾"></a>10.19　疾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">疾，君视之，东首，加朝服，拖绅。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子患病，君主来探望，他便头朝东躺，在身上覆盖朝服，搭上大带。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">东首，头朝东方。绅，衣冠上的大带。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">病中无法起身穿戴，就用病榻上还能做到的动作表示敬意。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-20" name="ly-10-20"></a></p><h3 id="10-20-君命召"><a href="#10-20-君命召" class="headerlink" title="10.20　君命召"></a>10.20　君命召</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君命召，不俟驾行矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君主下命召见，孔子不等车马套好就先出发。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">俟，等候。驾，套车备马。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“不俟”用出门的早晚写出了赴召的态度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-21" name="ly-10-21"></a></p><h3 id="10-21-入太庙"><a href="#10-21-入太庙" class="headerlink" title="10.21　入太庙"></a>10.21　入太庙</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">入太庙，每事问。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">进入太庙，遇到事情他都询问。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">太庙，此处指鲁国奉祀周公的宗庙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">熟悉礼的人进入具体礼仪场合，仍有逐事请教的必要。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-22" name="ly-10-22"></a></p><h3 id="10-22-朋友死"><a href="#10-22-朋友死" class="headerlink" title="10.22　朋友死"></a>10.22　朋友死</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">朋友死，无所归，曰：“于我殡。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">朋友去世，如果没有人家可以承接丧事，孔子便说，到我这里停柩治丧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">殡，入殓后暂时停放灵柩。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对无处安置的朋友，一声“于我”给出了可以落脚的地方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-23" name="ly-10-23"></a></p><h3 id="10-23-朋友之馈"><a href="#10-23-朋友之馈" class="headerlink" title="10.23　朋友之馈"></a>10.23　朋友之馈</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">朋友之馈，虽车马，非祭肉，不拜。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">朋友赠礼，即便送来车马，孔子也不因其贵重便行拜礼。若送来的是祭肉，则以拜礼相受。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">祭肉，祭祀后分赠的肉食。馈，赠礼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">是否拜受，取决于礼物所承载的敬意，不取决于它值多少钱。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-24" name="ly-10-24"></a></p><h3 id="10-24-寝不尸"><a href="#10-24-寝不尸" class="headerlink" title="10.24　寝不尸"></a>10.24　寝不尸</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">寝不尸，居不容。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">睡卧时不像尸体那样僵直，私居时也不摆出会客的仪容。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">容，依此读法是特意整饰的仪容。网页也保留“居不客”的异文。</font></p><p title="异文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">原书异文　(居不容 一作：居不客)</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">居家松弛与公共场合的庄重并列起来，本篇所写的人才有完整的日常起居。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-25" name="ly-10-25"></a></p><h3 id="10-25-见齐衰者"><a href="#10-25-见齐衰者" class="headerlink" title="10.25　见齐衰者"></a>10.25　见齐衰者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">见齐衰者，虽狎，必变。见冕者与瞽者，虽亵，必以貌。凶服者式之，式负版者。有盛馔，必变色而作。迅雷风烈，必变。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">遇服丧的人，即便熟识也改变平日神色。见戴礼冠的人或盲人，虽是常见的熟人，也给以郑重礼貌。乘车遇丧服者或背负国家图籍者，俯身抚车横木致敬。遇丰盛款待，整肃神色起身。突来的雷声烈风也使他神情改变。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">式，同“轼”，车前横木。作动词指凭轼俯身致敬。版，图籍等文书。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“变”字反复出现，写的是身在不同场合能觉察眼前有什么值得郑重对待。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-26" name="ly-10-26"></a></p><h3 id="10-26-升车"><a href="#10-26-升车" class="headerlink" title="10.26　升车"></a>10.26　升车</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">升车，必正立，执绥。车中不内顾，不疾言，不亲指。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">上车前必站端正，握着引绳登车。坐在车上不扭头向车内张望，不急声说话，也不用手随便指点。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">绥（suí），登车时用的绳索。内顾，回首向车内看。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从上车到坐稳，记录者的目光始终跟着身体的方向。</font></blockquote></div><p><a id="ly-10-27" name="ly-10-27"></a></p><h3 id="10-27-色斯举矣"><a href="#10-27-色斯举矣" class="headerlink" title="10.27　色斯举矣"></a>10.27　色斯举矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">色斯举矣，翔而后集。曰：“山梁雌雉，时哉时哉！”子路共之，三嗅而作。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鸟一察觉神色有变便飞起，盘旋之后才落下来。孔子感叹山梁上的母野鸡真会把握时机。下句说到子路与野鸡的相遇，有一说是子路向它拱手，野鸡几次振翅便飞走了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">集，鸟停落。“共”“三嗅”历来有不同释读，古注也怀疑末句有缺文。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">起飞与停落都要看准时机，一声“时哉”给全篇的举止神态添了山野里的回响。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-10">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v11" name="ly-v11"></a></p><h2 id="先进篇第十一"><a href="#先进篇第十一" class="headerlink" title="先进篇第十一"></a>先进篇第十一</h2><p><a href="#ly-toc-11">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f22f9365c684.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-11-01" name="ly-11-01"></a></p><h3 id="11-1-先进于礼乐"><a href="#11-1-先进于礼乐" class="headerlink" title="11.1　先进于礼乐"></a>11.1　先进于礼乐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“先进于礼乐，野人也；后进于礼乐，君子也。如用之，则吾从先进。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，先学礼乐再入仕的人，原是平民。后来那些先有身份再学礼乐的，是贵族子弟。若要选用，我愿选前一种人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">先进、后进有不同解释，这里依学习礼乐与出仕的先后讲。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“如用之”把对两类人的比较落到选人才上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-02" name="ly-11-02"></a></p><h3 id="11-2-从我于陈、蔡者"><a href="#11-2-从我于陈、蔡者" class="headerlink" title="11.2　从我于陈、蔡者"></a>11.2　从我于陈、蔡者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“从我于陈、蔡者，皆不及门也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子回想，当年跟随他在陈、蔡受困的人，如今都不在身边了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">门，师门。这句也有解为未进仕途的。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">说到昔日的患难，孔子想到的是同去的那些人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-03" name="ly-11-03"></a></p><h3 id="11-3-德行"><a href="#11-3-德行" class="headerlink" title="11.3　德行"></a>11.3　德行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">德行：颜渊，闵子骞，冉伯牛，仲弓。言语：宰我，子贡。政事：冉有，季路。文学：子游，子夏。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">弟子们各有专长。德行突出的是颜渊、闵子骞、冉伯牛、仲弓。长于辞令的是宰我、子贡。善于治理政务的是冉有、季路。熟悉典籍文献的是子游、子夏。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文学，在这里指对典籍的学习与传授。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四类名字放在一起，看得出同门并不必学成同一种人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-04" name="ly-11-04"></a></p><h3 id="11-4-回也非助我者也"><a href="#11-4-回也非助我者也" class="headerlink" title="11.4　回也非助我者也"></a>11.4　回也非助我者也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“回也非助我者也，于吾言无所不说。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，颜回对我的启发可真少啊，我讲什么，他都欢喜领会。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">说，通“悦”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">字面似在埋怨学生不反驳，末句又写出了两人的默契。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-05" name="ly-11-05"></a></p><h3 id="11-5-孝哉闵子骞"><a href="#11-5-孝哉闵子骞" class="headerlink" title="11.5　孝哉闵子骞"></a>11.5　孝哉闵子骞</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“孝哉闵子骞！人不间于其父母昆弟之言。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子称赞闵子骞孝顺，连旁人也挑不出他父母兄弟对他的称赞有什么不当。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">间，非议，挑出不合之处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">家人最熟悉他的举止，旁人看到的又能与家人的评价相合。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-06" name="ly-11-06"></a></p><h3 id="11-6-南容三复白圭"><a href="#11-6-南容三复白圭" class="headerlink" title="11.6　南容三复白圭"></a>11.6　南容三复白圭</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南容三复白圭，孔子以其兄之子妻之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">南容反复吟诵《诗经》中白玉有瑕尚可磨、说错的话难以补救的诗句。孔子把兄长的女儿嫁给了他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">白圭，白玉制的礼器，这里用来代指《诗经·抑》中的几句诗。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">南容总在重读哪句话，孔子从这件小事看出了他的为人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-07" name="ly-11-07"></a></p><h3 id="11-7-季康子问"><a href="#11-7-季康子问" class="headerlink" title="11.7　季康子问"></a>11.7　季康子问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子问：“弟子孰为好学？”孔子对曰：“有颜回者好学，不幸短命死矣，今也则亡。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子问哪个弟子爱学习，孔子说颜回爱学，可惜短命而死，如今再没有像他那样的人了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亡，通“无”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">季康子问的是众弟子，孔子只举了一位已故的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-08" name="ly-11-08"></a></p><h3 id="11-8-颜渊死"><a href="#11-8-颜渊死" class="headerlink" title="11.8　颜渊死"></a>11.8　颜渊死</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊死，颜路请子之车以为之椁。子曰：“才不才，亦各言其子也。鲤也死，有棺而无椁，吾不徒行以为之椁。以吾从大夫之后，不可徒行也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜回死后，父亲颜路请孔子舍车给儿子置办外棺。孔子说，不论孩子才干如何，做父亲的都疼自己的儿子。我儿子孔鲤死时也只有内棺，我没有卖车步行来给他置外棺。我曾随大夫之后，依礼不能徒步出行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">椁，套在棺外的外棺。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子用亲生儿子的葬事说明，他对颜回和孔鲤守的是同一尺度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-09" name="ly-11-09"></a></p><h3 id="11-9-颜渊死"><a href="#11-9-颜渊死" class="headerlink" title="11.9　颜渊死"></a>11.9　颜渊死</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊死。子曰：“噫！天丧予！天丧予！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜回死了，孔子连声哀叹，老天要我的命啊！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">丧予，使我遭受毁灭般的丧失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句话接连说了两遍，悲痛就在这重复里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-10" name="ly-11-10"></a></p><h3 id="11-10-颜渊死"><a href="#11-10-颜渊死" class="headerlink" title="11.10　颜渊死"></a>11.10　颜渊死</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊死，子哭之恸，从者曰：“子恸矣！”曰：“有恸乎？非夫人之为恸而谁为？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">为颜回痛哭时，随从提醒孔子悲伤过度。他反问，真的过度了吗？不为这个人如此伤痛，我还能为谁？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恸，极其悲伤，痛哭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">随从在衡量哭的程度，孔子想到的却是死去的那个人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-11" name="ly-11-11"></a></p><h3 id="11-11-颜渊死"><a href="#11-11-颜渊死" class="headerlink" title="11.11　颜渊死"></a>11.11　颜渊死</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊死，门人欲厚葬之，子曰：“不可。”门人厚葬之，子曰：“回也视予犹父也，予不得视犹子也。非我也，夫二三子也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜回死后，弟子们坚持厚葬，孔子劝不住。他叹息，颜回待我如父，如今我却不能像为亲子办丧一样待他，这是你们几个的主张啊！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">二三子，对几位弟子的称呼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">联系前面孔鲤没有外棺一事，才能读懂“视犹子”的分量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-12" name="ly-11-12"></a></p><h3 id="11-12-季路问事鬼神"><a href="#11-12-季路问事鬼神" class="headerlink" title="11.12　季路问事鬼神"></a>11.12　季路问事鬼神</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季路问事鬼神，子曰：“未能事人，焉能事鬼？”曰：“敢问死。”曰：“未知生，焉知死？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问怎样侍奉鬼神。孔子说，活着的人尚未侍奉好，怎么能侍奉鬼神？子路又请问死，孔子说，生还没弄明白，如何懂得死？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">季路，即仲由，字子路。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次回答都给子路留下一件眼前可以着手的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-13" name="ly-11-13"></a></p><h3 id="11-13-闵子侍侧"><a href="#11-13-闵子侍侧" class="headerlink" title="11.13　闵子侍侧"></a>11.13　闵子侍侧</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">闵子侍侧，訚訚如也；子路，行行如也；冉有、子贡，侃侃如也。子乐。“若由也，不得其死然。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">闵子骞在老师身边温和而正直，子路刚强，冉有、子贡和悦从容，孔子见了很高兴。说到子路，他又担心，这样的性情恐怕难得善终。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">訚訚，和悦而能直言的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">众弟子的神情各异，子路的“行行”既传神，也引出了老师的担忧。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-14" name="ly-11-14"></a></p><h3 id="11-14-鲁人为长府"><a href="#11-14-鲁人为长府" class="headerlink" title="11.14　鲁人为长府"></a>11.14　鲁人为长府</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁人为长府，闵子骞曰：“仍旧贯如之何？何必改作？”子曰：“夫人不言，言必有中。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国人要改建长府，闵子骞问，沿用旧制如何，何必改建呢？孔子说，这人平日不说，一开口就说到点上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">长府，鲁国的府库。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“何必”把注意力从怎样改建移到究竟有没有必要。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-15" name="ly-11-15"></a></p><h3 id="11-15-由之瑟奚为于丘之门"><a href="#11-15-由之瑟奚为于丘之门" class="headerlink" title="11.15　由之瑟奚为于丘之门"></a>11.15　由之瑟奚为于丘之门</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“由之瑟奚为于丘之门？”门人不敬子路，子曰：“由也升堂矣，未入于室也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子批评子路的瑟声怎么会出在自己门下。同学因此轻视子路，孔子又说，子路已登堂，只差尚未入室。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">升堂、入室，用由外至内的房屋比喻造诣的层次。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一次批评传到同学那里，竟变成对整个人的轻视，孔子立即纠正。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-16" name="ly-11-16"></a></p><h3 id="11-16-子贡问"><a href="#11-16-子贡问" class="headerlink" title="11.16　子贡问"></a>11.16　子贡问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问：“师与商也孰贤？”子曰：“师也过，商也不及。”曰：“然则师愈与？”子曰：“过犹不及。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问子张与子夏谁更贤，孔子说，一个做过了头，一个做得不够。子贡以为这样子张更好，孔子答，过头和不及一样都偏离了恰当处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">师是颛孙师，即子张。商是卜商，即子夏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">只要目标在恰当之处，往前多走未必更接近。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-17" name="ly-11-17"></a></p><h3 id="11-17-季氏富于周公"><a href="#11-17-季氏富于周公" class="headerlink" title="11.17　季氏富于周公"></a>11.17　季氏富于周公</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季氏富于周公，而求也为之聚敛而附益之。子曰：“非吾徒也，小子鸣鼓而攻之可也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季氏已经比周公富有，冉求还替他搜取钱财，使他更富。孔子说，他这样已不算我的学生，大家可以公开指责他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">聚敛，向百姓搜取财物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">能替主人增加收入的本事，还须问这份收益是从谁身上取得的。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-18" name="ly-11-18"></a></p><h3 id="11-18-柴也愚"><a href="#11-18-柴也愚" class="headerlink" title="11.18　柴也愚"></a>11.18　柴也愚</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柴也愚，参也鲁，师也辟，由也喭。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">高柴有些愚直，曾参显得迟钝，子张容易偏激，子路显得粗直。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鲁，迟钝。辟，有解为偏僻、走极端。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四个字分别点出四个人用功时容易受阻之处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-19" name="ly-11-19"></a></p><h3 id="11-19-回也其庶乎"><a href="#11-19-回也其庶乎" class="headerlink" title="11.19　回也其庶乎"></a>11.19　回也其庶乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“回也其庶乎，屡空。赐不受命而货殖焉，亿则屡中。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，颜回大概已接近道了，却常常穷得一无所有。子贡不甘受命而从事经商，估量行情常常猜中。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">屡空，常陷贫困。亿，揣度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同是门下高弟，一个常空，一个屡中，对照中保留了两人的不同禀赋。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-20" name="ly-11-20"></a></p><h3 id="11-20-子张问善人之道"><a href="#11-20-子张问善人之道" class="headerlink" title="11.20　子张问善人之道"></a>11.20　子张问善人之道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问善人之道，子曰：“不践迹，亦不入于室。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问善人怎样行事，孔子说，善人即使没有循着前人的脚印，也能向善，却还达不到圣人精深的境界。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">践迹，踏着前人的足迹走。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上一层不待人教，再上一层却还需要学习，“入室”点出了距离。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-21" name="ly-11-21"></a></p><h3 id="11-21-论笃是与"><a href="#11-21-论笃是与" class="headerlink" title="11.21　论笃是与"></a>11.21　论笃是与</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“论笃是与，君子者乎，色庄者乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，只凭一个人说话笃实就赞许他，怎知他真是君子，还是仅有庄重的外表？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与，此处指赞许。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">言谈有分量，是观察的开头，还不能替行为作证。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-22" name="ly-11-22"></a></p><h3 id="11-22-子路问"><a href="#11-22-子路问" class="headerlink" title="11.22　子路问"></a>11.22　子路问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问：“闻斯行诸？”子曰：“有父兄在，如之何其闻斯行之？”冉有问：“闻斯行诸？”子曰：“闻斯行之。”公西华曰：“由也问闻斯行诸，子曰‘有父兄在’；求也问闻斯行诸，子曰‘闻斯行之’。赤也惑，敢问。”子曰：“求也退，故进之；由也兼人，故退之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路和冉有都问，听到合宜的事马上去做吗？孔子提醒子路要先请示父兄，却叫冉有立即去做。公西华不解。孔子说，冉有好退，所以推他一把。子路勇气过人，所以让他收一收。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">兼人，气势、勇力足以胜过常人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">字面相同的问题，遇上性情相反的学生，回答也要换方向。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-23" name="ly-11-23"></a></p><h3 id="11-23-子畏于匡"><a href="#11-23-子畏于匡" class="headerlink" title="11.23　子畏于匡"></a>11.23　子畏于匡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子畏于匡，颜渊后。子曰：“吾以女为死矣！”曰：“子在，回何敢死！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在匡地受围，颜渊落在后面。见面时孔子说，我以为你死了！颜渊答，您还活着，我怎么敢轻易死去？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">畏于匡，在匡地遇到威胁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">脱险后第一句话各说各的担心，师生的牵挂正好相向。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-24" name="ly-11-24"></a></p><h3 id="11-24-季子然问"><a href="#11-24-季子然问" class="headerlink" title="11.24　季子然问"></a>11.24　季子然问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季子然问：“仲由、冉求可谓大臣与？”子曰：“吾以子为异之问，曾由与求之问。所谓大臣者，以道事君，不可则止。今由与求也，可谓具臣矣。”曰：“然则从之者与？”子曰：“弑父与君，亦不从也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季子然问子路、冉求算不算大臣。孔子说，大臣按道义侍君，行不通就辞职，这两位只能算任职办事的臣子。季子然追问，他们总会顺从吧？孔子说，若要杀父弑君，他们也不会从命。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">具臣，能任职办事、地位或担当尚不到“大臣”的臣子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子没有拔高两人，却也没有让人误以为他们什么都肯做。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-25" name="ly-11-25"></a></p><h3 id="11-25-子路使子羔为费宰"><a href="#11-25-子路使子羔为费宰" class="headerlink" title="11.25　子路使子羔为费宰"></a>11.25　子路使子羔为费宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路使子羔为费宰，子曰：“贼夫人之子。”子路曰：“有民人焉，有社稷焉，何必读书然后为学。”子曰：“是故恶夫佞者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路派子羔去费邑做地方长官，孔子说这是害了人家的孩子。子路辩称，那里有百姓、有社稷，实际办事也能学习，何必先读书？孔子听了说，这就是我厌恶巧辩的缘故。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">费，季氏的封邑。宰，地方长官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">拿百姓的事做学习机会，正好绕开了子羔是否已能担任此职的问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-11-26" name="ly-11-26"></a></p><h3 id="11-26-子路、曾皙、冉有、公西华侍坐"><a href="#11-26-子路、曾皙、冉有、公西华侍坐" class="headerlink" title="11.26　子路、曾皙、冉有、公西华侍坐"></a>11.26　子路、曾皙、冉有、公西华侍坐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路、曾皙、冉有、公西华侍坐，子曰：“以吾一日长乎尔，毋吾以也。居则曰‘不吾知也’如或知尔，则何以哉？”子路率尔而对曰：“千乘之国，摄乎大国之间，加之以师旅，因之以饥馑，由也为之，比及三年，可使有勇，且知方也。”夫子哂之。“求，尔何如？”对曰：“方六七十，如五六十，求也为之，比及三年，可使足民。如其礼乐，以俟君子。”“赤！尔何如？”对曰：“非曰能之，愿学焉。宗庙之事，如会同，端章甫，愿为小相焉。”“点，尔何如？”鼓瑟希，铿尔，舍瑟而作，对曰：“异乎三子者之撰。”子曰：“何伤乎？亦各言其志也。”曰：“暮春者，春服既成，冠者五六人，童子六七人，浴乎沂，风乎舞雩，咏而归。”夫子喟然叹曰：“吾与点也！”三子者出，曾皙后。曾皙曰：“夫三子者之言何如？”子曰：“亦各言其志也已矣。”曰：“夫子何哂由也？”曰：“为国以礼，其言不让，是故哂之。”“唯求则非邦也与？”“安见方六七十、如五六十而非邦也者？”“唯赤则非邦也与？”“宗庙会同，非诸侯而何？赤也为之小，孰能为之大？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子让子路、曾皙、冉有、公西华放下长幼拘束，说说若有人了解自己，想做什么。子路抢先说，夹在大国间、又遭战争饥荒的千乘之国，交给他三年，能让百姓有勇气、懂道义。孔子微微一笑。冉有愿用三年使小国百姓富足，礼乐留待君子。公西华愿学着身穿礼服，在宗庙祭祀、诸侯会盟时做小司仪。曾皙放下将弹完的瑟，起身说自己想的不同。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">暮春穿好春装，与五六位成人、六七个孩子在沂水沐浴，到舞雩台吹风，唱着歌回来。孔子长叹，赞同曾皙。众人走后，孔子对曾皙解释，治国要讲礼让，子路的话却毫不谦让，所以笑他。冉有所说的也是一个国家，公西华所说的也是诸侯的事。若公西华只够做小司仪，谁又能做大的呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">哂，微笑。舞雩，古代求雨的祭坛。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把四人的开口方式也读进去：子路抢答，公西华自谦，曾皙先让最后一声瑟音落下。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-11">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v12" name="ly-v12"></a></p><h2 id="颜渊篇第十二"><a href="#颜渊篇第十二" class="headerlink" title="颜渊篇第十二"></a>颜渊篇第十二</h2><p><a href="#ly-toc-12">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_077541fc6f13.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-12-01" name="ly-12-01"></a></p><h3 id="12-1-颜渊问仁"><a href="#12-1-颜渊问仁" class="headerlink" title="12.1　颜渊问仁"></a>12.1　颜渊问仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊问仁，子曰：“克己复礼为仁。一日克己复礼，天下归仁焉。为仁由己，而由人乎哉？”颜渊曰：“请问其目？”子曰：“非礼勿视，非礼勿听，非礼勿言，非礼勿动。”颜渊曰：“回虽不敏，请事斯语矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜渊问仁。孔子说，约束自己，使举止回到礼，就是行仁。一旦做到，人们会称许你有仁德。行仁只能自己做。他再问从哪里着手，孔子答，不合礼的别看、别听、别说、别做。颜渊说，自己虽不聪敏，也愿照着去实践。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">目，具体条目。“归仁”也有解为天下归向仁道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">颜渊接着问“其目”，于是一个很大的德目变成四件每天都能检点的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-02" name="ly-12-02"></a></p><h3 id="12-2-仲弓问仁"><a href="#12-2-仲弓问仁" class="headerlink" title="12.2　仲弓问仁"></a>12.2　仲弓问仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲弓问仁，子曰：“出门如见大宾，使民如承大祭。己所不欲，勿施于人。在邦无怨，在家无怨。”仲弓曰：“雍虽不敏，请事斯语矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仲弓问仁。孔子说，出门待人像接贵宾，役使百姓像承办大祭一样郑重。自己不愿承受的，不要加给别人。在诸侯的国中、在大夫的采邑任职，都不招人怨恨。仲弓答，愿照着实践。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">家，在“在家”处指卿大夫的家邑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从迎宾、祭祀两件大事借来的敬意，要在平日用到普通人身上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-03" name="ly-12-03"></a></p><h3 id="12-3-司马牛问仁"><a href="#12-3-司马牛问仁" class="headerlink" title="12.3　司马牛问仁"></a>12.3　司马牛问仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">司马牛问仁，子曰：“仁者，其言也讱。”曰：“其言也讱，斯谓之仁已乎？”子曰：“为之难，言之得无讱乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">司马牛问仁，孔子说，仁爱的人说话审慎，很难轻易出口。他追问，话说得慢就算仁吗？孔子说，既然做来不容易，说出口时怎么会不慎重？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">讱（rèn），言语迟重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">重点在“为之难”，说话的分量来自对兑现它要付出什么的体会。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-04" name="ly-12-04"></a></p><h3 id="12-4-司马牛问君子"><a href="#12-4-司马牛问君子" class="headerlink" title="12.4　司马牛问君子"></a>12.4　司马牛问君子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">司马牛问君子，子曰：“君子不忧不惧。”曰：“不忧不惧，斯谓之君子已乎？”子曰：“内省不疚，夫何忧何惧？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">司马牛又问君子。孔子说，君子不忧愁、不害怕。他问这样就够了吗？孔子让他向内省察，心中无愧，还有什么值得忧惧？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">疚，内心因做错了事而不安。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">由“不忧不惧”回看“内省不疚”，便知道安定从何而来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-05" name="ly-12-05"></a></p><h3 id="12-5-司马牛忧曰"><a href="#12-5-司马牛忧曰" class="headerlink" title="12.5　司马牛忧曰"></a>12.5　司马牛忧曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">司马牛忧曰：“人皆有兄弟，我独亡。”子夏曰：“商闻之矣：死生有命，富贵在天。君子敬而无失，与人恭而有礼，四海之内皆兄弟也。君子何患乎无兄弟也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">司马牛为自己仿佛没有兄弟而忧伤。子夏劝他，生死、富贵有难以自主之处。君子做事谨慎，待人恭敬有礼，天下的人都可以成为兄弟，何必独为这件事发愁？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亡，通“无”。商是子夏的名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子夏先承认人的处境有难以改变的部分，再说还有哪些关系可以自己建立。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-06" name="ly-12-06"></a></p><h3 id="12-6-子张问明"><a href="#12-6-子张问明" class="headerlink" title="12.6　子张问明"></a>12.6　子张问明</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问明，子曰：“浸润之谮，肤受之愬，不行焉，可谓明也已矣；浸润之谮、肤受之愬不行焉，可谓远也已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问什么叫明察。孔子说，像水慢慢浸进来的谗言、像痛在皮肤上那样急迫的控诉，都不能左右你的判断，就既算明察，也算有远见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谮，诬毁他人的话。愬，诉说、控告。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一慢一急的两种比喻，提醒听者留心感情怎样逐步或突然改变判断。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-07" name="ly-12-07"></a></p><h3 id="12-7-子贡问政"><a href="#12-7-子贡问政" class="headerlink" title="12.7　子贡问政"></a>12.7　子贡问政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问政，子曰：“足食，足兵，民信之矣。”子贡曰：“必不得已而去，于斯三者何先？”曰：“去兵。”子贡曰：“必不得已而去，于斯二者何先？”曰：“去食。自古皆有死，民无信不立。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问政，孔子列出粮足、兵足、百姓信任执政者三件事。子贡追问不得不舍掉一项怎么办。孔子先舍兵，再不得已便舍粮。人人终有一死，百姓若不再信任执政者，国家就立不住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">信之，指百姓信任居上位者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次“必不得已”给选择设了严格条件，次序是在被迫取舍时才显出来的。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-08" name="ly-12-08"></a></p><h3 id="12-8-棘子成曰"><a href="#12-8-棘子成曰" class="headerlink" title="12.8　棘子成曰"></a>12.8　棘子成曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">棘子成曰：“君子质而已矣，何以文为？”子贡曰：“惜乎，夫子之说君子也！驷不及舌。文犹质也，质犹文也。虎豹之鞟犹犬羊之鞟。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">棘子成说，君子有质朴的内在就够了，何必讲文饰？子贡惋惜他说得太快，四匹马也追不上出口的话。文与质相互成就，若剥去有花纹的毛，虎豹的皮看起来也像犬羊的皮。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鞟（kuò），去掉毛的兽皮。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">虎豹的纹理长在皮毛上，正说明外在表达与内在质地未必割得开。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-09" name="ly-12-09"></a></p><h3 id="12-9-哀公问于有若曰"><a href="#12-9-哀公问于有若曰" class="headerlink" title="12.9　哀公问于有若曰"></a>12.9　哀公问于有若曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公问于有若曰：“年饥，用不足，如之何？”有若对曰：“盍彻乎？”曰：“二，吾犹不足，如之何其彻也？”对曰：“百姓足，君孰与不足？百姓不足，君孰与足？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁哀公问荒年财政不足怎么办。有若建议实行十分取一的彻法。哀公说，如今取两成尚且不够，为何反而减税？有若反问，百姓富足，国君怎会独自匮乏？百姓困乏，国君又靠谁独享富足？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">彻，古代赋税制度，这里指什一之税。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">国君算的是眼下能收几成，有若请他算这笔钱最终从哪里来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-10" name="ly-12-10"></a></p><h3 id="12-10-子张问崇德辨惑"><a href="#12-10-子张问崇德辨惑" class="headerlink" title="12.10　子张问崇德辨惑"></a>12.10　子张问崇德辨惑</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问崇德辨惑，子曰：“主忠信，徙义，崇德也。爱之欲其生，恶之欲其死；既欲其生又欲其死，是惑也。‘诚不以富，亦只以异。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问怎样增进德行、辨清迷惑。孔子说，把忠信放在心上，看见合义的事就向它靠拢，德行便能增长。喜欢某人时希望他生，厌恶时又希望他死，这样任感情左右取舍便是惑。末尾还引诗说，此举未能添富，不过求些不同。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">徙义，移而从义。末句引诗与上文的关联历来有不同解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">不是对方的生命忽然变了价值，是自己的好恶变了，这正是需要辨的“惑”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-11" name="ly-12-11"></a></p><h3 id="12-11-齐景公问政于孔子"><a href="#12-11-齐景公问政于孔子" class="headerlink" title="12.11　齐景公问政于孔子"></a>12.11　齐景公问政于孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐景公问政于孔子，孔子对曰：“君君，臣臣，父父，子子。”公曰：“善哉！信如君不君、臣不臣、父不父、子不子，虽有粟，吾得而食诸？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐景公问政，孔子说，君臣父子各自都要担起相应的责任。景公赞同，说若君不像君、臣不像臣、父子都不尽责，即使有粮食，我又吃得到吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">君君，后一个“君”作动词，意思是履行身为君主的责任。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最先被提出要求的是君主自己。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-12" name="ly-12-12"></a></p><h3 id="12-12-片言可以折狱者"><a href="#12-12-片言可以折狱者" class="headerlink" title="12.12　片言可以折狱者"></a>12.12　片言可以折狱者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“片言可以折狱者，其由也与？”子路无宿诺。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，只消一句话就能使诉讼断定的人，大概是子路吧。子路答应的事从不搁置到后来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">折狱，裁断案件。宿诺，积压未践的诺言。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“无宿诺”接在后面，为子路的话为何有信用补了来历。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-13" name="ly-12-13"></a></p><h3 id="12-13-听讼"><a href="#12-13-听讼" class="headerlink" title="12.13　听讼"></a>12.13　听讼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“听讼，吾犹人也。必也使无讼乎。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，审理诉讼，我跟别人差不多。真正该争取的，是让人们少起乃至不起争讼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">听讼，听取双方陈述、审理争端。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">案子办结时，孔子还要向前追问争端是怎么发生的。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-14" name="ly-12-14"></a></p><h3 id="12-14-子张问政"><a href="#12-14-子张问政" class="headerlink" title="12.14　子张问政"></a>12.14　子张问政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问政，子曰：“居之无倦，行之以忠。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问政，孔子说，在位不懈怠，办事肯尽心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">居，居于职位。忠，这里重在尽心负责。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在位日久会不会厌倦，落实事务会不会敷衍，是两处不同的考验。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-15" name="ly-12-15"></a></p><h3 id="12-15-博学于文"><a href="#12-15-博学于文" class="headerlink" title="12.15　博学于文"></a>12.15　博学于文</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“博学于文，约之以礼，亦可以弗畔矣夫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，广泛学习典籍礼文，再用礼约束自身，就可以少有离经背道的情形。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">畔，通“叛”，指背离正道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“博”使见闻展开，“约”让见闻在举止间有个归处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-16" name="ly-12-16"></a></p><h3 id="12-16-君子成人之美"><a href="#12-16-君子成人之美" class="headerlink" title="12.16　君子成人之美"></a>12.16　君子成人之美</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子成人之美，不成人之恶；小人反是。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子帮助别人完成好事，不促成别人的恶事。小人则相反。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">成，使之成就。美，指美好的事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">判断一次帮忙好不好，还要看自己把对方往哪边推了一步。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-17" name="ly-12-17"></a></p><h3 id="12-17-季康子问政于孔子"><a href="#12-17-季康子问政于孔子" class="headerlink" title="12.17　季康子问政于孔子"></a>12.17　季康子问政于孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子问政于孔子，孔子对曰：“政者，正也。子帅以正，孰敢不正？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子问政，孔子从“政”和“正”的声音相近说起：你带头走正道，谁还敢不走正道？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">帅，率领、带头。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">季康子原是问怎样治理别人，回答却从“子”字落笔。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-18" name="ly-12-18"></a></p><h3 id="12-18-季康子患盗"><a href="#12-18-季康子患盗" class="headerlink" title="12.18　季康子患盗"></a>12.18　季康子患盗</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子患盗，问于孔子。孔子对曰：“苟子之不欲，虽赏之不窃。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子为盗窃苦恼。孔子告诉他，如果你自己不贪求，即使给赏钱让人偷，人也不偷。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不欲，这里指在上位者收敛自己的贪欲。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“虽赏之”把话推到极处，为的是请季康子先看自己的示范。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-19" name="ly-12-19"></a></p><h3 id="12-19-季康子问政于孔子曰"><a href="#12-19-季康子问政于孔子曰" class="headerlink" title="12.19　季康子问政于孔子曰"></a>12.19　季康子问政于孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季康子问政于孔子曰：“如杀无道以就有道，何如？”孔子对曰：“子为政，焉用杀？子欲善而民善矣。君子之德风，小人之德草，草上之风必偃。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季康子问，用处死无道的人来成全有道的人如何？孔子反问，治理何必靠杀？你真心向善，百姓就会趋善。上位者的德行像风，百姓像草，风吹来草便倒向一边。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">偃，倒伏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">风吹向哪边取决于在上位者，季康子该回答的问题也因此变了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-20" name="ly-12-20"></a></p><h3 id="12-20-子张问"><a href="#12-20-子张问" class="headerlink" title="12.20　子张问"></a>12.20　子张问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问：“士何如斯可谓之达矣？”子曰：“何哉尔所谓达者？”子张对曰：“在邦必闻，在家必闻。”子曰：“是闻也，非达也。夫达也者，质直而好义，察言而观色，虑以下人。在邦必达，在家必达。夫闻也者，色取仁而行违，居之不疑。在邦必闻，在家必闻。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张以为在国与家邑都有名声就是达。孔子说，达要质直好义，能听人说话、看人神色，常考虑怎样谦居人下。这样的人到哪里都行得通。另有人外貌仁厚、行事相反，还能安然自居，到哪里也可能有名声。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">闻，名声传开。达，通达，在实际事务和人际间行得通。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种人都可能为人所知，须检查名声背后的行为才分得开。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-21" name="ly-12-21"></a></p><h3 id="12-21-樊迟从游于舞雩之下"><a href="#12-21-樊迟从游于舞雩之下" class="headerlink" title="12.21　樊迟从游于舞雩之下"></a>12.21　樊迟从游于舞雩之下</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">樊迟从游于舞雩之下，曰：“敢问崇德、修慝、辨惑。”子曰：“善哉问！先事后得，非崇德与？攻其恶，无攻人之恶，非修慝与？一朝之忿，忘其身，以及其亲，非惑与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">樊迟随孔子到舞雩台，问怎样增德、改恶和辨惑。孔子赞他问得好：先做事后计较所得，就是增德。纠正自己的缺点，不专挑别人的，就是改恶。一时之怒，不顾自己还连累双亲，正是迷惑。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">慝（tè），藏在心里的恶念或过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三个问题各有一把尺，分别量事情的先后、责备的对象和发怒的后果。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-22" name="ly-12-22"></a></p><h3 id="12-22-樊迟问仁"><a href="#12-22-樊迟问仁" class="headerlink" title="12.22　樊迟问仁"></a>12.22　樊迟问仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">樊迟问仁，子曰：“爱人。”问知，子曰：“知人。”樊迟未达，子曰：“举直错诸枉，能使枉者直。”樊迟退，见子夏，曰：“乡也吾见于夫子而问知，子曰：‘举直错诸枉，能使枉者直’，何谓也？”子夏曰：“富哉言乎！舜有天下，选于众，举皋陶，不仁者远矣。汤有天下，选于众，举伊尹，不仁者远矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">樊迟问仁，孔子答爱人。问智，答识人。见他不懂，孔子说，把正直者放在歪曲者上面，可以带动后者。樊迟再问子夏，子夏举舜从众人中选皋陶、汤选伊尹为例，贤者得到任用，不仁者便远去。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">错，通“措”，安置。乡也，刚才。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“知人”从认得贤者一直说到把人放在哪个位置。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-23" name="ly-12-23"></a></p><h3 id="12-23-子贡问友"><a href="#12-23-子贡问友" class="headerlink" title="12.23　子贡问友"></a>12.23　子贡问友</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问友，子曰：“忠告而善道之，不可则止，毋自辱焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问交友，孔子说，诚恳劝告，好好引导，实在劝不动就停下，不必让自己受辱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">道，读作“导”，引导。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">劝得真切与知道何时停手，同是待友的功夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-12-24" name="ly-12-24"></a></p><h3 id="12-24-君子以文会友"><a href="#12-24-君子以文会友" class="headerlink" title="12.24　君子以文会友"></a>12.24　君子以文会友</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“君子以文会友，以友辅仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，君子借学习典籍文章结交朋友，又借朋友相互帮助，培养仁德。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">辅仁，帮助自己践行仁德。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“文”让人相遇，相遇以后彼此成就什么，还要在相处中见。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-12">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v13" name="ly-v13"></a></p><h2 id="子路篇第十三"><a href="#子路篇第十三" class="headerlink" title="子路篇第十三"></a>子路篇第十三</h2><p><a href="#ly-toc-13">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_86b395de2480.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-13-01" name="ly-13-01"></a></p><h3 id="13-1-子路问政"><a href="#13-1-子路问政" class="headerlink" title="13.1　子路问政"></a>13.1　子路问政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问政，子曰：“先之，劳之。”请益，曰：“无倦。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问怎样理政，孔子说，自己先带头，为百姓的事肯辛劳。子路请再讲一层，孔子说，要坚持下去，不要倦怠。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">请益，请求再加以指点。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">带头往往只需一时，难处在后来还肯不肯做。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-02" name="ly-13-02"></a></p><h3 id="13-2-仲弓为季氏宰"><a href="#13-2-仲弓为季氏宰" class="headerlink" title="13.2　仲弓为季氏宰"></a>13.2　仲弓为季氏宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲弓为季氏宰，问政，子曰：“先有司，赦小过，举贤才。”曰：“焉知贤才而举之？”曰：“举尔所知。尔所不知，人其舍诸？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仲弓做了季氏的总管，孔子劝他让各部门各负其责，宽容小过，提拔贤才。仲弓问怎样认全人才，孔子说，先举荐你知道的。你还不知道的，别人难道会漏下吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有司，各有专责的官吏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先把亲自了解的人举出来，也就给别人的举荐做了示范。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-03" name="ly-13-03"></a></p><h3 id="13-3-卫君待子而为政"><a href="#13-3-卫君待子而为政" class="headerlink" title="13.3　卫君待子而为政"></a>13.3　卫君待子而为政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路曰：“卫君待子而为政，子将奚先？”子曰：“必也正名乎！”子路曰：“有是哉，子之迂也！奚其正？”子曰：“野哉由也！君子于其所不知，盖阙如也。名不正，则言不顺；言不顺，则事不成；事不成，则礼乐不兴；礼乐不兴，则刑罚不中；刑罚不中，则民无所措手足。故君子名之必可言也，言之必可行也。君子于其言，无所苟而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问，卫君若请老师执政，先做什么？孔子答，先把名分厘正。子路嫌这迂远，孔子批评他对还不懂的事就妄下判断。名分定得不当，说话便难以通顺，事情办不成，礼乐难兴，刑罚失当，百姓便无所适从。因此每个名目都须讲得通，说出的话又得行得通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">阙如，存疑不说。中，合宜、得当。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把“名”一直推到百姓的手脚放在哪里，才看得出子路嫌远的事怎样贴近生活。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-04" name="ly-13-04"></a></p><h3 id="13-4-樊迟请学稼"><a href="#13-4-樊迟请学稼" class="headerlink" title="13.4　樊迟请学稼"></a>13.4　樊迟请学稼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">樊迟请学稼，子曰：“吾不如老农。”请学为圃，曰：“吾不如老圃。”樊迟出，子曰：“小人哉樊须也！上好礼，则民莫敢不敬；上好义，则民莫敢不服；上好信，则民莫敢不用情。夫如是，则四方之民襁负其子而至矣，焉用稼？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">樊迟想学种庄稼和种菜。孔子说自己不及老农、老菜农。待他走后，孔子批评他只想到小处：在上位的人若重礼、守义、讲信用，百姓便知道敬重、信服、以实情相待，远方的人也会背着孩子来投奔。就执政者的职责而言，何必把学种田当成首务？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">圃，菜园，也可指种菜的人。襁负，用布带把幼儿背在身上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子先承认老农有专长，再转而议论学着治理的人要准备什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-05" name="ly-13-05"></a></p><h3 id="13-5-诵《诗》三百"><a href="#13-5-诵《诗》三百" class="headerlink" title="13.5　诵《诗》三百"></a>13.5　诵《诗》三百</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“诵《诗》三百，授之以政，不达；使于四方，不能专对；虽多，亦奚以为？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，三百篇诗都背熟了，交给他政务却办不通，派他出使又不能独立应对，再多又有什么用？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">专对，在外交场合独立应答。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两场检验都发生在书本之外。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-06" name="ly-13-06"></a></p><h3 id="13-6-其身正"><a href="#13-6-其身正" class="headerlink" title="13.6　其身正"></a>13.6　其身正</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“其身正，不令而行；其身不正，虽令不从。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，执政者自己端正，事情不用发令也会有人去做。自己不正，即使发令也没人肯跟从。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">令，发布政令。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句命令有人听不听，在开口以前已有了缘由。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-07" name="ly-13-07"></a></p><h3 id="13-7-鲁卫之政"><a href="#13-7-鲁卫之政" class="headerlink" title="13.7　鲁卫之政"></a>13.7　鲁卫之政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“鲁卫之政，兄弟也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，鲁国和卫国的政治像一对兄弟。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鲁、卫两国的始封者分别与周公、康叔有关，两国出于兄弟之族。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“兄弟”既点明历史渊源，也暗示现实中的相似处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-08" name="ly-13-08"></a></p><h3 id="13-8-子谓卫公子荆"><a href="#13-8-子谓卫公子荆" class="headerlink" title="13.8　子谓卫公子荆"></a>13.8　子谓卫公子荆</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓卫公子荆，“善居室。始有，曰：‘苟合矣。’少有，曰：‘苟完矣。’富有，曰：‘苟美矣。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子称赞卫国公子荆善于持家。刚开始置办家业，他说凑合了。有了一些，他说齐备了。家业丰厚，他说够好了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">居室，经营家业。苟，这里有姑且、差可之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">财物一层层增加，他的每句话里却都有一个能停住的地方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-09" name="ly-13-09"></a></p><h3 id="13-9-子适卫"><a href="#13-9-子适卫" class="headerlink" title="13.9　子适卫"></a>13.9　子适卫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子适卫，冉有仆，子曰：“庶矣哉！”冉有曰：“既庶矣，又何加焉？”曰：“富之。”曰：“既富矣，又何加焉？”曰：“教之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子去卫国，冉有驾车。他看到人口众多，冉有问，已有这么多人，还该做什么？孔子说，使他们富足。富足后呢？再施以教育。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">仆，这里作动词，驾车。庶，众多。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">为政的议论开始于车上看见的人，再一步步问到他们怎样生活。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-10" name="ly-13-10"></a></p><h3 id="13-10-苟有用我者"><a href="#13-10-苟有用我者" class="headerlink" title="13.10　苟有用我者"></a>13.10　苟有用我者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“苟有用我者，期月而已可也，三年有成。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，若有人肯任用我，一周年就可以初见气象，三年可有所成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">期月，这里指一个整年。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“已可”和“有成”分属两个时间尺度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-11" name="ly-13-11"></a></p><h3 id="13-11-善人为邦百年"><a href="#13-11-善人为邦百年" class="headerlink" title="13.11　善人为邦百年"></a>13.11　善人为邦百年</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“‘善人为邦百年，亦可以胜残去杀矣。’诚哉是言也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子赞同古语说，善人接续治国百年，才可能使残暴者向善，免于动用杀罚。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">胜残，克服残暴之风，感化残暴的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">风俗逐渐改变，需要的时间要以几代人的接力来算。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-12" name="ly-13-12"></a></p><h3 id="13-12-如有王者"><a href="#13-12-如有王者" class="headerlink" title="13.12　如有王者"></a>13.12　如有王者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“如有王者，必世而后仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，即便真有实行王道的人，也得经过一代，仁政才能普遍深入人心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">世，一代人的时间。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">王者的出现和百姓切身体会到仁政之间，还有一段漫长的实行过程。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-13" name="ly-13-13"></a></p><h3 id="13-13-苟正其身矣"><a href="#13-13-苟正其身矣" class="headerlink" title="13.13　苟正其身矣"></a>13.13　苟正其身矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“苟正其身矣，于从政乎何有？不能正其身，如正人何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，把自己端正了，从政还有什么难？自己都不能端正，又怎么去端正别人？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">何有，有什么困难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两问共用一个“正”字，却把承受要求的人对调了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-14" name="ly-13-14"></a></p><h3 id="13-14-冉子退朝"><a href="#13-14-冉子退朝" class="headerlink" title="13.14　冉子退朝"></a>13.14　冉子退朝</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">冉子退朝，子曰：“何晏也？”对曰：“有政。”子曰：“其事也。如有政，虽不吾以，吾其与闻之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">冉有很晚才从季氏那里退回来，说有政事。孔子提醒，那是家臣的事务。真是鲁国公事，即便国君不用我，我也该能参与听闻。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">政，在这里专指国政，与大夫的家事相对。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">称一件事为“政”还是“事”，牵涉谁有权主持国政。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-15" name="ly-13-15"></a></p><h3 id="13-15-定公问"><a href="#13-15-定公问" class="headerlink" title="13.15　定公问"></a>13.15　定公问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">定公问：“一言而可以兴邦，有诸？”孔子对曰：“言不可以若是，其几也。人之言曰：‘为君难，为臣不易。’如知为君之难也，不几乎一言而兴邦乎？”曰：“一言而丧邦，有诸？”孔子对曰：“言不可以若是其几也。人之言曰：‘予无乐乎为君，唯其言而莫予违也。’如其善而莫之违也，不亦善乎？如不善而莫之违也，不几乎一言而丧邦乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁定公问一句话能兴国吗？孔子说，没有如此确定的效力，但若君主从“为君难，为臣不易”体会到自己的艰难，便接近了。定公问一句话能亡国吗？孔子举例，有人做君主只乐在没人反对。说得好而没人反对固然好，说错了也没人反对，便近于亡国。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">几，接近。诸，合“之乎”二字。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">兴亡没有藏在一句吉凶话里，而取决于说话的人怎样对待提醒。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-16" name="ly-13-16"></a></p><h3 id="13-16-叶公问政"><a href="#13-16-叶公问政" class="headerlink" title="13.16　叶公问政"></a>13.16　叶公问政</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叶公问政，子曰：“近者说，远者来。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">叶公问政，孔子说，让近处的百姓高兴，远方的人愿意来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">说，通“悦”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">近处的人如何评价，远处的人是否肯来，是相连的两种检验。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-17" name="ly-13-17"></a></p><h3 id="13-17-子夏为莒父宰"><a href="#13-17-子夏为莒父宰" class="headerlink" title="13.17　子夏为莒父宰"></a>13.17　子夏为莒父宰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏为莒父宰，问政，子曰：“无欲速，无见小利。欲速则不达，见小利则大事不成。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏做莒父的地方长官，向孔子问政。孔子提醒他别图赶快，也别只看小利。求快常会达不到目的，看中小利会耽误大事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">莒父，鲁国地名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对刚到任的人，两种特别容易心动的诱惑就是马上见效和眼前收益。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-18" name="ly-13-18"></a></p><h3 id="13-18-叶公语孔子曰"><a href="#13-18-叶公语孔子曰" class="headerlink" title="13.18　叶公语孔子曰"></a>13.18　叶公语孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叶公语孔子曰：“吾党有直躬者，其父攘羊，而子证之。”孔子曰：“吾党之直者异于是。父为子隐，子为父隐，直在其中矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">叶公夸乡里有位直人，父亲偷羊，他出面作证。孔子说，在我们那里，父子遇事互相隐护，正直也在这份亲情之中。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">攘，窃取。证，为此作证。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个人用同一个“直”字，所举的却是两种相反的选择。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-19" name="ly-13-19"></a></p><h3 id="13-19-樊迟问仁"><a href="#13-19-樊迟问仁" class="headerlink" title="13.19　樊迟问仁"></a>13.19　樊迟问仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">樊迟问仁，子曰：“居处恭，执事敬，与人忠。虽之夷狄，不可弃也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">樊迟问仁。孔子说，平日居处谦恭，办事认真，待人尽心。即便到了风俗不同的远方，也不能抛开这些准则。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">之，往、到。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">身处异乡，外在规俗可以改变，所守的待人之心仍能带去。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-20" name="ly-13-20"></a></p><h3 id="13-20-子贡问曰"><a href="#13-20-子贡问曰" class="headerlink" title="13.20　子贡问曰"></a>13.20　子贡问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问曰：“何如斯可谓之士矣？”子曰：“行己有耻，使于四方不辱君命，可谓士矣。”曰：“敢问其次。”曰：“宗族称孝焉，乡党称弟焉。”曰：“敢问其次。”曰：“言必信，行必果，硁硁然小人哉！抑亦可以为次矣。”曰：“今之从政者何如？”子曰：“噫！斗筲之人，何足算也！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问什么人可称士。孔子说，自己行事知耻，出使又能完成使命。次一等，族人称其孝，乡邻称其敬兄长。再一等，说话一定守信，办事一定做到底，虽嫌拘执，也有可取。问到眼下执政的人，孔子叹息，那些器量狭小的人哪里算得上！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">硁硁，拘执、坚硬不通的样子。斗筲，两种容量不大的器物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">事事坚持到底还只排在较低一等，说明士还要会判断该坚持什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-21" name="ly-13-21"></a></p><h3 id="13-21-不得中行而与之"><a href="#13-21-不得中行而与之" class="headerlink" title="13.21　不得中行而与之"></a>13.21　不得中行而与之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不得中行而与之，必也狂狷乎！狂者进取，狷者有所不为也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，找不到行事得中的人交往，就找志气进取的狂者、守住底线的狷者。一种敢向前，一种知道哪些事绝不肯做。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">狷，能自守、有所不为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种看似相反的性情，各自守住了一种可贵的力量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-22" name="ly-13-22"></a></p><h3 id="13-22-南人有言曰"><a href="#13-22-南人有言曰" class="headerlink" title="13.22　南人有言曰"></a>13.22　南人有言曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“南人有言曰：‘人而无恒，不可以作巫医。’善夫！”“不恒其德，或承之羞。”子曰：“不占而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子赞同南方人说的，缺乏恒心，连巫医也做不了。他又引《易》说，德行不能持久，有时会蒙羞，并说如此也就不必再去占问了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恒，持久、稳定。承之羞，遭受羞辱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">人能自己维持的德行，不宜推给吉凶判断。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-23" name="ly-13-23"></a></p><h3 id="13-23-君子和而不同"><a href="#13-23-君子和而不同" class="headerlink" title="13.23　君子和而不同"></a>13.23　君子和而不同</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子和而不同，小人同而不和。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子能够和睦相处，也保有不同意见。小人随声附和，却未必相处和睦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">同，这里偏于指一味求同、迎合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个人说出不同意见以后，才看得出同伴的和气经不经得住。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-24" name="ly-13-24"></a></p><h3 id="13-24-子贡问曰"><a href="#13-24-子贡问曰" class="headerlink" title="13.24　子贡问曰"></a>13.24　子贡问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问曰：“乡人皆好之，何如？”子曰：“未可也。”“乡人皆恶之，何如？”子曰：“未可也。不如乡人之善者好之，其不善者恶之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问，全乡人都喜欢一个人，怎么样？孔子说还不能断定。全乡人都讨厌他呢？也不能断定。倒要看好人是否喜欢他、品行不好的人是否厌恶他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">未可，还不能据此定论。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">赞成与反对两边都数过人数以后，判断其实还没开始。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-25" name="ly-13-25"></a></p><h3 id="13-25-君子易事而难说也"><a href="#13-25-君子易事而难说也" class="headerlink" title="13.25　君子易事而难说也"></a>13.25　君子易事而难说也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子易事而难说也，说之不以道不说也，及其使人也器之；小人难事而易说也，说之虽不以道说也，及其使人也求备焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子容易共事却难讨好。用不当的方法讨好他，他不会高兴，用人却能看人所长。小人容易被讨好却难共事，取悦他的手段再不当他也喜欢，用别人时又要求样样齐全。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">器之，按人的才具加以任用。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">要观察如何做一个上司，一看他接受怎样的逢迎，二看他怎样使用别人的长处。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-26" name="ly-13-26"></a></p><h3 id="13-26-君子泰而不骄"><a href="#13-26-君子泰而不骄" class="headerlink" title="13.26　君子泰而不骄"></a>13.26　君子泰而不骄</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子泰而不骄，小人骄而不泰。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子安然而不傲慢，小人傲慢却不能安然。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">泰，安然舒展。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">外表的盛气有时恰好暴露内心的不安。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-27" name="ly-13-27"></a></p><h3 id="13-27-刚、毅、木、讷近仁"><a href="#13-27-刚、毅、木、讷近仁" class="headerlink" title="13.27　刚、毅、木、讷近仁"></a>13.27　刚、毅、木、讷近仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“刚、毅、木、讷近仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，刚强、坚毅、质朴、言语谨慎，都接近仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">木，质朴。讷，言语迟缓谨慎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“近”字留下余地，这些气质如何落实到待人，还要继续看。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-28" name="ly-13-28"></a></p><h3 id="13-28-子路问曰"><a href="#13-28-子路问曰" class="headerlink" title="13.28　子路问曰"></a>13.28　子路问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问曰：“何如斯可谓之士矣？”子曰：“切切偲偲，怡怡如也，可谓士矣。朋友切切偲偲，兄弟怡怡。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问什么人可称士。孔子说，能够真诚相互切磋勉励，又能亲切和悦。待朋友要肯谈缺失、互相勉励，待兄弟要和悦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">切切偲偲，彼此恳切规劝、勉励。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是与亲近的人交往，说话的分寸还要顾及关系的不同。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-29" name="ly-13-29"></a></p><h3 id="13-29-善人教民七年"><a href="#13-29-善人教民七年" class="headerlink" title="13.29　善人教民七年"></a>13.29　善人教民七年</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“善人教民七年，亦可以即戎矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，善人教导百姓达到七年，才可以让他们承担军旅之事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">即戎，从事军旅。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个“七年”把承担责任前所需的长期准备写了出来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-13-30" name="ly-13-30"></a></p><h3 id="13-30-以不教民战"><a href="#13-30-以不教民战" class="headerlink" title="13.30　以不教民战"></a>13.30　以不教民战</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“以不教民战，是谓弃之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，让没有受过教导的百姓上阵，这就叫作遗弃他们。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弃，抛弃，在这里包含不顾其生死之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">受到责问的首先是把百姓送上阵的人。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-13">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v14" name="ly-v14"></a></p><h2 id="宪问篇第十四"><a href="#宪问篇第十四" class="headerlink" title="宪问篇第十四"></a>宪问篇第十四</h2><p><a href="#ly-toc-14">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9e5afc1a7486.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-14-01" name="ly-14-01"></a></p><h3 id="14-1-宪问耻"><a href="#14-1-宪问耻" class="headerlink" title="14.1　宪问耻"></a>14.1　宪问耻</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宪问耻，子曰：“邦有道，谷；邦无道，谷，耻也。”“克、伐、怨、欲不行焉，可以为仁矣？”子曰：“可以为难矣，仁则吾不知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">原宪问什么是耻。孔子说，国家有道就领俸禄，无道也照领不误，这才可耻。原宪又问，若能使好胜、自夸、怨恨、贪欲都不表现在行动上，算仁吗？孔子说，这已很难得，至于是否就是仁，我还不能说。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谷，以谷物为俸禄，这里指食禄。伐，自夸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">克制几种私心已经很难，孔子仍让原宪继续追问仁还有什么内容。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-02" name="ly-14-02"></a></p><h3 id="14-2-士而怀居"><a href="#14-2-士而怀居" class="headerlink" title="14.2　士而怀居"></a>14.2　士而怀居</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“士而怀居，不足以为士矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，士若一味眷恋安逸的住处和生活，就不足以称为士。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">怀居，留恋安适的生活。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“怀”写心里放不下什么，未必取决于眼下住得好不好。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-03" name="ly-14-03"></a></p><h3 id="14-3-邦有道"><a href="#14-3-邦有道" class="headerlink" title="14.3　邦有道"></a>14.3　邦有道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“邦有道，危言危行；邦无道，危行言孙。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，国家有道，话可以直说，事要正直地做。国家无道，事仍须正直地做，言语却要谦逊审慎。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">危，正直、高峻。孙，通“逊”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种处境中的“行”没有改动，调整的是开口的分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-04" name="ly-14-04"></a></p><h3 id="14-4-有德者必有言"><a href="#14-4-有德者必有言" class="headerlink" title="14.4　有德者必有言"></a>14.4　有德者必有言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“有德者必有言，有言者不必有德。仁者必有勇，勇者不必有仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有德行的人自然会说出值得听的话，会说的人未必有德。仁者一定有勇气，有勇气的人未必仁爱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有言，这里指能说出有分量的话。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两句话都不能倒过来推，能言与勇敢还不足以单独证明一个人的内在品质。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-05" name="ly-14-05"></a></p><h3 id="14-5-南宫适问于孔子曰"><a href="#14-5-南宫适问于孔子曰" class="headerlink" title="14.5　南宫适问于孔子曰"></a>14.5　南宫适问于孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南宫适问于孔子曰：“羿善射，奡荡舟，俱不得其死然；禹、稷躬稼而有天下。”夫子不答。南宫适出，子曰：“君子哉若人！尚德哉若人！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">南宫适说，羿善射，奡力大能动舟，却都没得善终。禹、稷亲力耕作，天下终归于他们一系。孔子当面没答，等他走了才称赞这人是君子，看重德行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尚德，看重德行。稷，相传为周人的先祖。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这位学生挑出哪些故事并排比较，已经透露了他所尊崇的东西。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-06" name="ly-14-06"></a></p><h3 id="14-6-君子而不仁者有矣夫"><a href="#14-6-君子而不仁者有矣夫" class="headerlink" title="14.6　君子而不仁者有矣夫"></a>14.6　君子而不仁者有矣夫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子而不仁者有矣夫，未有小人而仁者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子也可能在某件事上没有做到仁，小人却还称不上仁者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有矣夫，表示承认这种情形确实存在。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“君子”的称谓并不能替每一个具体举动担保。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-07" name="ly-14-07"></a></p><h3 id="14-7-爱之"><a href="#14-7-爱之" class="headerlink" title="14.7　爱之"></a>14.7　爱之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“爱之，能勿劳乎？忠焉，能勿诲乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">爱一个人，能让他完全不受锻炼吗？真心为他着想，能不劝导他吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">劳，使之勤劳、经受磨炼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">亲爱有时表现为提出要求，尽心有时要靠一句当面的提醒。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-08" name="ly-14-08"></a></p><h3 id="14-8-为命"><a href="#14-8-为命" class="headerlink" title="14.8　为命"></a>14.8　为命</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“为命，裨谌草创之，世叔讨论之，行人子羽修饰之，东里子产润色之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">郑国拟定外交辞令，裨谌起草，世叔研究斟酌，行人子羽修订文辞，住在东里的子产最后润色。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">为命，制作政令，这里指外交辞命。行人，掌外交的官员。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一份对外文书经过四个人的手，每一双手做的事并不一样。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-09" name="ly-14-09"></a></p><h3 id="14-9-或问子产"><a href="#14-9-或问子产" class="headerlink" title="14.9　或问子产"></a>14.9　或问子产</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或问子产，子曰：“惠人也。”问子西，曰：“彼哉，彼哉！”问管仲，曰：“人也。夺伯氏骈邑三百，饭疏食，没齿无怨言。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有人问子产如何，孔子说，他能给人实惠。问子西，孔子只说“那个人啊”。问管仲，孔子称其了得：他夺去伯氏在骈邑的三百户封地，伯氏此后吃粗饭，直到老死也没有怨言。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">没齿，一生。疏食，粗粮。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">第三个评价用了一个失去封地者的反应，把管仲服人的效果写了出来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-10" name="ly-14-10"></a></p><h3 id="14-10-贫而无怨难"><a href="#14-10-贫而无怨难" class="headerlink" title="14.10　贫而无怨难"></a>14.10　贫而无怨难</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“贫而无怨难，富而无骄易。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，贫穷而没有怨气很难，富有而不骄傲相对容易。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易，与前面的“难”相比较而言。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种处境给人的压力不等，不能只用表面同样平静来衡量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-11" name="ly-14-11"></a></p><h3 id="14-11-孟公绰为赵、魏老则优"><a href="#14-11-孟公绰为赵、魏老则优" class="headerlink" title="14.11　孟公绰为赵、魏老则优"></a>14.11　孟公绰为赵、魏老则优</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“孟公绰为赵、魏老则优，不可以为滕、薛大夫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，孟公绰若做晋国赵、魏两家主持家务的长官，绰绰有余。若做滕、薛小国的大夫，却未必适任。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">老，这里是卿大夫的高级家臣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">家族虽大，国家虽小，职位要求的本领有别，不能只比规模。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-12" name="ly-14-12"></a></p><h3 id="14-12-子路问成人"><a href="#14-12-子路问成人" class="headerlink" title="14.12　子路问成人"></a>14.12　子路问成人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问成人，子曰：“若臧武仲之知、公绰之不欲、卞庄子之勇、冉求之艺，文之以礼乐，亦可以为成人矣。”曰：“今之成人者何必然？见利思义，见危授命，久要不忘平生之言，亦可以为成人矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问什么是成全的人。孔子先举臧武仲的智慧、孟公绰的少欲、卞庄子的勇敢、冉求的才艺，再用礼乐修饰这些长处。随后又说，今天也可从实际选择看：见利先想是否合义，遇到危险肯付出性命，长久困顿或旧约相隔多年仍记得原先的承诺，这也可算成全的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">成人，在这里指品格才具完备的人。久要，古注有久约、久处困穷等解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先拼合四个人的长处，再看一个人遇到利益、危险和旧约时怎么做。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-13" name="ly-14-13"></a></p><h3 id="14-13-子问公叔文子于公明贾曰"><a href="#14-13-子问公叔文子于公明贾曰" class="headerlink" title="14.13　子问公叔文子于公明贾曰"></a>14.13　子问公叔文子于公明贾曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子问公叔文子于公明贾曰：“信乎，夫子不言，不笑，不取乎？”公明贾对曰：“以告者过也。夫子时然后言，人不厌其言；乐然后笑，人不厌其笑；义然后取，人不厌其取。”子曰：“其然？岂其然乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子听说公叔文子不说、不笑、不取财物，便向公明贾核实。公明贾说，传闻夸大了。他是在合宜的时候说，真正快乐时笑，合义时才取，所以旁人不嫌他说、笑、取。孔子叹问，真能这样吗？果真如此吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">厌，厌烦。信乎，是真的吗。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三个“然后”把令人费解的传闻，改成了可以观察的行为分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-14" name="ly-14-14"></a></p><h3 id="14-14-臧武仲以防求为后于鲁"><a href="#14-14-臧武仲以防求为后于鲁" class="headerlink" title="14.14　臧武仲以防求为后于鲁"></a>14.14　臧武仲以防求为后于鲁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“臧武仲以防求为后于鲁，虽曰不要君，吾不信也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，臧武仲凭着防邑要求鲁君为他立后人承继家位，虽说这不算要挟君主，我不相信。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">要（yāo），要挟。防，臧氏的封邑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">话说得是否客气是一回事，说话时手里握着什么筹码是另一回事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-15" name="ly-14-15"></a></p><h3 id="14-15-晋文公谲而不正"><a href="#14-15-晋文公谲而不正" class="headerlink" title="14.15　晋文公谲而不正"></a>14.15　晋文公谲而不正</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“晋文公谲而不正，齐桓公正而不谲。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，晋文公行事多诡诈而不正，齐桓公较为正直，不用那样的诡诈手段。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谲（jué），诡诈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两人同为霸主，孔子仍要分辨他们达成目标的方式。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-16" name="ly-14-16"></a></p><h3 id="14-16-桓公杀公子纠"><a href="#14-16-桓公杀公子纠" class="headerlink" title="14.16　桓公杀公子纠"></a>14.16　桓公杀公子纠</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路曰：“桓公杀公子纠，召忽死之，管仲不死，曰未仁乎？”子曰：“桓公九合诸侯不以兵车，管仲之力也。如其仁，如其仁！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路说，齐桓公杀公子纠，召忽为纠殉死，管仲没有，这不是不仁吗？孔子答，桓公多次会合诸侯而不靠兵车，是管仲之力。何等的仁，何等的仁！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">九合，指多次会合。公子纠，曾与齐桓公争位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子路从管仲未死发问，孔子请他继续追问管仲活下来做成了什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-17" name="ly-14-17"></a></p><h3 id="14-17-管仲非仁者与"><a href="#14-17-管仲非仁者与" class="headerlink" title="14.17　管仲非仁者与"></a>14.17　管仲非仁者与</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“管仲非仁者与？桓公杀公子纠，不能死，又相之。”子曰：“管仲相桓公霸诸侯，一匡天下，民到于今受其赐。微管仲，吾其被发左衽矣。岂若匹夫匹妇之为谅也，自经于沟渎而莫之知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡也质疑管仲不殉公子纠，还做了齐桓公的国相。孔子说，管仲辅佐桓公联合诸侯、匡正天下，百姓到现在还受益。没有他，我们恐怕已披发左衽。他何必为了狭小的信义，像普通男女那样自尽于沟渠而无人知晓？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">微，如果没有。左衽，衣襟向左掩，反映古人的服制和文化区分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这次回答把时间推到“至今”，让子贡把后来受益的百姓也算进评价。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-18" name="ly-14-18"></a></p><h3 id="14-18-公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公"><a href="#14-18-公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公" class="headerlink" title="14.18　公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公"></a>14.18　公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公，子闻之,曰：“可以为‘文’矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公叔文子的家臣僎，后来同他一起在国君朝中任职。孔子听说后认为，公叔文子配得上“文”这个谥号。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">升诸公，到国君朝廷任职。诸，合“之于”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">让从前的下属成为自己的同僚，显出了肯推举人才的胸襟。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-19" name="ly-14-19"></a></p><h3 id="14-19-子言卫灵公之无道也"><a href="#14-19-子言卫灵公之无道也" class="headerlink" title="14.19　子言卫灵公之无道也"></a>14.19　子言卫灵公之无道也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子言卫灵公之无道也，康子曰：“夫如是，奚而不丧？”孔子曰：“仲叔圉治宾客，祝鮀治宗庙，王孙贾治军旅，夫如是，奚其丧？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说卫灵公无道。季康子问，那为什么还没有亡国？孔子说，卫国有仲叔圉主管外交、祝鮀掌宗庙、王孙贾治军旅，有这些人各管其事，怎么会立刻亡国呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">宾客，这里主要指诸侯来使等外宾。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从评判君主转到解释国家还能运转，孔子连续举了三位办事的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-20" name="ly-14-20"></a></p><h3 id="14-20-其言之不怍"><a href="#14-20-其言之不怍" class="headerlink" title="14.20　其言之不怍"></a>14.20　其言之不怍</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“其言之不怍，则为之也难。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，说起大话全不脸红的人，真要做到所说的就很难了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">怍（zuò），惭愧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">说时若完全没有顾虑，履行所需的功夫便容易被低估。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-21" name="ly-14-21"></a></p><h3 id="14-21-陈成子弑简公"><a href="#14-21-陈成子弑简公" class="headerlink" title="14.21　陈成子弑简公"></a>14.21　陈成子弑简公</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈成子弑简公，孔子沐浴而朝，告于哀公曰：“陈恒弑其君，请讨之。”公曰：“告夫三子。”,孔子曰：“以吾从大夫之后，不敢不告也，君曰‘告夫三子’者！”之三子告，不可。孔子曰：“以吾从大夫之后，不敢不告也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈恒杀了齐简公。孔子沐浴后上朝，向鲁哀公报告，请求讨伐。哀公叫他去告知三家大夫。孔子感叹，自己既曾列大夫，不敢不报告，国君却把话推给三家。他仍去告知，三家不肯答应。他重申，凭自己曾任的职分，不能不说。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">三子，鲁国季孙、孟孙、叔孙三家之主。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一句“不敢不告”前后各一次，标出了请求虽未被采纳、责任仍须尽到的处境。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-22" name="ly-14-22"></a></p><h3 id="14-22-子路问事君"><a href="#14-22-子路问事君" class="headerlink" title="14.22　子路问事君"></a>14.22　子路问事君</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问事君，子曰：“勿欺也，而犯之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问怎样侍奉君主。孔子说，不可欺骗他，遇到应劝谏的事要敢于当面触犯他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">犯，犯颜进谏，当面指出过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">诚实在这里有两面，既不能说假话，也不能把该讲的实话藏起来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-23" name="ly-14-23"></a></p><h3 id="14-23-君子上达"><a href="#14-23-君子上达" class="headerlink" title="14.23　君子上达"></a>14.23　君子上达</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子上达，小人下达。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子向上通达义理，小人却越来越精于低下的私利。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">达，通达。上、下，指出用心所向。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样越来越熟练，还须看这种熟练把人引到哪里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-24" name="ly-14-24"></a></p><h3 id="14-24-古之学者为己"><a href="#14-24-古之学者为己" class="headerlink" title="14.24　古之学者为己"></a>14.24　古之学者为己</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“古之学者为己，今之学者为人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，古人求学为了充实自己，如今的人求学往往为了让别人看见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">为己，为了修养自身。为人，在此指为了求得别人称誉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">别人不在场时还愿不愿意学，可以检验两种用心的差别。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-25" name="ly-14-25"></a></p><h3 id="14-25-蘧伯玉使人于孔子"><a href="#14-25-蘧伯玉使人于孔子" class="headerlink" title="14.25　蘧伯玉使人于孔子"></a>14.25　蘧伯玉使人于孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蘧伯玉使人于孔子，孔子与之坐而问焉，曰：“夫子何为？”对曰：“夫子欲寡其过而未能也。”使者出，子曰：“使乎！使乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">蘧伯玉派使者来，孔子请他坐下，问主人近来在做什么。使者说，我家主人想少犯过错，却觉得还没做到。使者离开后，孔子两次赞他真会做使者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">寡其过，减少自己的过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句答话既传出主人的志向，又留住主人未敢自满的态度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-26" name="ly-14-26"></a></p><h3 id="14-26-不在其位"><a href="#14-26-不在其位" class="headerlink" title="14.26　不在其位"></a>14.26　不在其位</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不在其位，不谋其政。”曾子曰：“君子思不出其位。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不在那个职位，不筹划属于那个职位的政务。曾子说，君子的思虑不逾越自己的职分。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">位，承担责任的职位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两句话一说办事，一说思虑，把界限指向了同一个职分。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-27" name="ly-14-27"></a></p><h3 id="14-27-君子耻其言而过其行"><a href="#14-27-君子耻其言而过其行" class="headerlink" title="14.27　君子耻其言而过其行"></a>14.27　君子耻其言而过其行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子耻其言而过其行。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子以自己说得比做得多为耻。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">过，超过。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">衡量一句话的尺度，是说话人已有或愿付出的行动。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-28" name="ly-14-28"></a></p><h3 id="14-28-君子道者三"><a href="#14-28-君子道者三" class="headerlink" title="14.28　君子道者三"></a>14.28　君子道者三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子道者三，我无能焉：仁者不忧，知者不惑，勇者不惧。”子贡曰：“夫子自道也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子之道有三样，我尚未能做到：仁者不忧，智者不惑，勇者不惧。子贡说，老师这正是在说自己。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">自道，自己说出自身的情形。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一段话在老师口中是自勉，在弟子耳中又是对老师的写照。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-29" name="ly-14-29"></a></p><h3 id="14-29-子贡方人"><a href="#14-29-子贡方人" class="headerlink" title="14.29　子贡方人"></a>14.29　子贡方人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡方人，子曰：“赐也贤乎哉？夫我则不暇。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡拿别人来比较评论，孔子问，赐真有这么富余的本领吗？我自己可没这份闲工夫。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">方人，比较、评量别人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子没有参加品评，反问起品评者的时间花在了哪里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-30" name="ly-14-30"></a></p><h3 id="14-30-不患人之不己知"><a href="#14-30-不患人之不己知" class="headerlink" title="14.30　不患人之不己知"></a>14.30　不患人之不己知</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不患人之不己知，患其不能也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不担忧别人不了解自己，担忧的是自己没有本领。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不能，能力不足。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">后一种担忧至少能引出自己可以着手的一件事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-31" name="ly-14-31"></a></p><h3 id="14-31-不逆诈"><a href="#14-31-不逆诈" class="headerlink" title="14.31　不逆诈"></a>14.31　不逆诈</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不逆诈，不亿不信，抑亦先觉者，是贤乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不先认定别人要骗人，也不凭空猜人不守信，遇上欺骗却能及早觉察，这样的人才贤明。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">逆，预先料定。亿，揣测。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先入为主的怀疑和明察秋毫，未必是一种本事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-32" name="ly-14-32"></a></p><h3 id="14-32-微生亩谓孔子曰"><a href="#14-32-微生亩谓孔子曰" class="headerlink" title="14.32　微生亩谓孔子曰"></a>14.32　微生亩谓孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">微生亩谓孔子曰：“丘何为是栖栖者与？无乃为佞乎？”孔子曰：“非敢为佞也，疾固也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">微生亩问孔子为何到处奔忙，莫非想卖弄口才？孔子说，我不敢靠花言巧语讨好人，只是厌恶固执不通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">栖栖，忙碌不得安定的样子。固，固陋。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对同一种奔走，旁观者看成逞口才，孔子却说起自己想改变的闭塞。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-33" name="ly-14-33"></a></p><h3 id="14-33-骥不称其力"><a href="#14-33-骥不称其力" class="headerlink" title="14.33　骥不称其力"></a>14.33　骥不称其力</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“骥不称其力，称其德也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，千里马被人称道，着眼的是它优良的品性，不能只数它的力气。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">骥，良马。德，此处指优良的性情品质。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">评马尚且要看力气之外的东西，读者也可以照此回看对人的评价。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-34" name="ly-14-34"></a></p><h3 id="14-34-或曰"><a href="#14-34-或曰" class="headerlink" title="14.34　或曰"></a>14.34　或曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或曰：“以德报怨，何如？”子曰：“何以报德？以直报怨，以德报德。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有人问，以恩惠回报怨仇如何？孔子反问，那又拿什么回报恩惠？应以公正坦直对待怨仇，以恩惠回报恩惠。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">直，公正、合乎情理。德，在此指恩德。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子的反问让原先只谈怨仇的人，把真有恩于己的人也考虑进来。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-35" name="ly-14-35"></a></p><h3 id="14-35-莫我知也夫"><a href="#14-35-莫我知也夫" class="headerlink" title="14.35　莫我知也夫"></a>14.35　莫我知也夫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“莫我知也夫！”子贡曰：“何为其莫知子也？”子曰：“不怨天，不尤人，下学而上达。知我者其天乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，大概没人理解我吧。子贡问缘故，他说，我不怨天，不责人，从日常人事向上领会道理，知道我的大概只有天了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尤，归咎、责怪。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“下学”说的是看得见的日常学习，“上达”则是别人未必看得见的追求。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-36" name="ly-14-36"></a></p><h3 id="14-36-公伯寮愬子路于季孙"><a href="#14-36-公伯寮愬子路于季孙" class="headerlink" title="14.36　公伯寮愬子路于季孙"></a>14.36　公伯寮愬子路于季孙</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公伯寮愬子路于季孙。子服景伯以告，曰：“夫子固有惑志于公伯寮，吾力犹能肆诸市朝。”子曰：“道之将行也与，命也；道之将废也与，命也。公伯寮其如命何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公伯寮到季孙那里中伤子路。子服景伯告知孔子，说季孙已受迷惑，自己有力量惩处公伯寮。孔子说，道能推行或被废弃，自有命数，公伯寮能对命怎么样？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">愬，诉说，这里指进谗。肆诸市朝，指陈尸于市。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">景伯把注意力放在处置进谗者上，孔子把他个人能左右的范围缩小了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-37" name="ly-14-37"></a></p><h3 id="14-37-贤者辟世"><a href="#14-37-贤者辟世" class="headerlink" title="14.37　贤者辟世"></a>14.37　贤者辟世</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“贤者辟世，其次辟地，其次辟色，其次辟言。”子曰：“作者七人矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，贤者有的避开整个乱世，有的离开一地，有的见脸色不对就走，有的听到不当的话才走。已经有七个人这样做了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">辟，通“避”。作，起而离开。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">退出的范围与缘由各有不同，文中并没有给这七人开列姓名。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-38" name="ly-14-38"></a></p><h3 id="14-38-子路宿于石门"><a href="#14-38-子路宿于石门" class="headerlink" title="14.38　子路宿于石门"></a>14.38　子路宿于石门</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路宿于石门，晨门曰：“奚自？”子路曰：“自孔氏。”曰：“是知其不可而为之者与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路在石门过夜，清晨守门的人问从哪里来。子路说，从孔家来。对方便问，就是那位明知难以办到也仍去做的人吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">晨门，清早掌开城门的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句流传很广的评语，最初出自一个没有留下姓名的守门人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-39" name="ly-14-39"></a></p><h3 id="14-39-子击磬于卫"><a href="#14-39-子击磬于卫" class="headerlink" title="14.39　子击磬于卫"></a>14.39　子击磬于卫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子击磬于卫，有荷蒉而过孔氏之门者，曰：“有心哉，击磬乎！”既而曰：“鄙哉，硁硁乎！莫己知也，斯己而已矣。深则厉，浅则揭。”子曰：“果哉！末之难矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子在卫国敲磬。一个挑筐路过的人先听出他心中有事，继而批评这磬声过于执拗：没人理解就罢了，该像涉水一般，水深穿衣而渡，水浅便提起衣裳。孔子说，这人倒真果断，这样做便没什么难处了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蒉，草筐。揭，提起衣裳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对方听懂了磬声里的坚持，至于要不要放手，两人的选择仍然不同。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-40" name="ly-14-40"></a></p><h3 id="14-40-书》云"><a href="#14-40-书》云" class="headerlink" title="14.40　书》云"></a>14.40　书》云</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张曰：“《书》云，‘高宗谅阴，三年不言。’何谓也？”子曰：“何必高宗，古之人皆然。君薨，百官总己以听于冢宰三年。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问，《尚书》所说商高宗守丧三年不发政令，是什么意思？孔子答，何止高宗，古人都如此。国君去世，百官各守其职，三年之内听命于冢宰。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谅阴，古书中指天子居丧。冢宰，统率百官的长官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">所谓“不言”并非国事无人料理，后半章正说明谁在这段时间主持政务。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-41" name="ly-14-41"></a></p><h3 id="14-41-上好礼"><a href="#14-41-上好礼" class="headerlink" title="14.41　上好礼"></a>14.41　上好礼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“上好礼，则民易使也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，上位者重视礼，百姓就愿意听从调遣。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">好礼，喜好并践行礼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">下令前自己怎样待人，也影响百姓接到命令时的态度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-42" name="ly-14-42"></a></p><h3 id="14-42-子路问君子"><a href="#14-42-子路问君子" class="headerlink" title="14.42　子路问君子"></a>14.42　子路问君子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路问君子，子曰：“修己以敬。”曰：“如斯而已乎？”曰：“修己以安人。”曰：“如斯而已乎？”曰：“修己以安百姓。修己以安百姓，尧、舜其犹病诸！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问怎样做君子。孔子先说以恭敬修养自己，又说修养自己以使周围的人安定。子路两次追问仅此而已吗，孔子才说，修己以使百姓安定，连尧舜恐怕也觉得难呢。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">病，感到为难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次作答都从“修己”起步，变化的是这份工夫应当照顾到多少人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-43" name="ly-14-43"></a></p><h3 id="14-43-原壤夷俟"><a href="#14-43-原壤夷俟" class="headerlink" title="14.43　原壤夷俟"></a>14.43　原壤夷俟</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">原壤夷俟，子曰：“幼而不孙弟，长而无述焉，老而不死，是为贼！”以杖叩其胫。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">原壤叉腿坐着等孔子。孔子责备他，小时不知谦逊敬长，长大没有值得传述的事情，老来还这样，简直贻害于人。说完用手杖叩他的胫骨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">夷俟，伸腿或蹲踞着等候，在当时属失礼坐姿。胫，小腿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句极重的责备由一个坐姿引出，针对的是原壤从小到老的行状。</font></blockquote></div><p><a id="ly-14-44" name="ly-14-44"></a></p><h3 id="14-44-阙党童子将命"><a href="#14-44-阙党童子将命" class="headerlink" title="14.44　阙党童子将命"></a>14.44　阙党童子将命</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阙党童子将命，或问之曰：“益者与？”子曰：“吾见其居于位也，见其与先生并行也。非求益者也，欲速成者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">阙党的一个童子替人传话，有人问这是求上进的孩子吗？孔子说，我见过他坐在成人的位置上，又与长者并排行走。他想尽快得到成人的待遇，还谈不上踏实求进。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">将命，传达言语、指令。先生，这里指长辈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">急于占据成年人的座位，和日渐具备成年人的修养，原是两件事。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-14">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v15" name="ly-v15"></a></p><h2 id="卫灵公篇第十五"><a href="#卫灵公篇第十五" class="headerlink" title="卫灵公篇第十五"></a>卫灵公篇第十五</h2><p><a href="#ly-toc-15">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bdcd3d8cec7c.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-15-01" name="ly-15-01"></a></p><h3 id="15-1-卫灵公问陈于孔子"><a href="#15-1-卫灵公问陈于孔子" class="headerlink" title="15.1　卫灵公问陈于孔子"></a>15.1　卫灵公问陈于孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">卫灵公问陈于孔子，孔子对曰：“俎豆之事，则尝闻之矣；军旅之事，未之学也。”明日遂行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">卫灵公向孔子请教军阵。孔子答，祭礼中陈列礼器的事，自己倒听说过，行军用兵并没有学过。次日便离开卫国。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">陈，通“阵”。俎豆，古代祭祀用的礼器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子用一句应答和次日的离去，表明自己愿以什么侍奉国君。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-02" name="ly-15-02"></a></p><h3 id="15-2-在陈绝粮"><a href="#15-2-在陈绝粮" class="headerlink" title="15.2　在陈绝粮"></a>15.2　在陈绝粮</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">在陈绝粮，从者病莫能兴。子路愠见曰：“君子亦有穷乎？”子曰：“君子固穷，小人穷斯滥矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子一行在陈国断粮，随从饿病得起不来。子路带着怨气问，君子也会陷入困境吗？孔子说，君子穷困时仍能守住自己，小人一到穷困便会胡作非为。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">兴，起身。滥，放纵越界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">君子与小人可能遇见同样的断粮，差别要等到受困以后才看得出。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-03" name="ly-15-03"></a></p><h3 id="15-3-赐也"><a href="#15-3-赐也" class="headerlink" title="15.3　赐也"></a>15.3　赐也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“赐也，女以予为多学而识之者与？”对曰：“然，非与？”曰：“非也，予一以贯之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问子贡，你以为我只靠广学强记吗？子贡承认，并反问难道不是吗。孔子答，我有一个贯穿这些学问的根本。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">识，读 zhì，记住。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡看到的是老师知道得多，老师请他留意众多知识怎样相通。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-04" name="ly-15-04"></a></p><h3 id="15-4-由"><a href="#15-4-由" class="headerlink" title="15.4　由"></a>15.4　由</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“由，知德者鲜矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子对子路说，真正懂得德的人很少啊。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鲜，少。由，子路的名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“知德”二字把难处放在能否认清德行上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-05" name="ly-15-05"></a></p><h3 id="15-5-无为而治者其舜也与"><a href="#15-5-无为而治者其舜也与" class="headerlink" title="15.5　无为而治者其舜也与"></a>15.5　无为而治者其舜也与</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“无为而治者其舜也与！夫何为哉？恭己正南面而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，能不靠繁琐的作为而治好天下的，大概是舜吧！他做了什么？以恭敬的态度端正自身，面向南方在君位上罢了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">南面，古代君主临朝的方位，代指居君位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">看似静坐，前面仍有“恭己”的工夫。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-06" name="ly-15-06"></a></p><h3 id="15-6-子张问行"><a href="#15-6-子张问行" class="headerlink" title="15.6　子张问行"></a>15.6　子张问行</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问行，子曰：“言忠信，行笃敬，虽蛮貊之邦行矣；言不忠信，行不笃敬，虽州里行乎哉？立则见其参于前也；在舆则见其倚于衡也，夫然后行。”子张书诸绅。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问怎样才能处处行得通。孔子说，说话忠实守信，行为诚恳敬慎，到远方异族之地也行得通。做不到，连本乡都未必行得通。站着仿佛看见忠信笃敬在面前，乘车也像看见它靠在车衡上，这才算随时放在心上。子张把话写在大带上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">衡，车前的横木。绅，束在腰间的大带。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从想象车前的警语到把话写在腰带上，子张给自己安排了一个日常的提醒。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-07" name="ly-15-07"></a></p><h3 id="15-7-直哉史鱼"><a href="#15-7-直哉史鱼" class="headerlink" title="15.7　直哉史鱼"></a>15.7　直哉史鱼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“直哉史鱼！邦有道如矢，邦无道如矢。君子哉蘧伯玉！邦有道则仕，邦无道则可卷而怀之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子赞史鱼正直，无论国家有没有道，他都像箭一般直。又赞蘧伯玉有君子风度，国家有道便出仕，无道便能将才德收敛起来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">卷而怀之，像把物品卷起藏在怀里，比喻退藏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对同一政治环境，始终直行与知所进退在这里都受到了称赞。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-08" name="ly-15-08"></a></p><h3 id="15-8-可与言而不与之言"><a href="#15-8-可与言而不与之言" class="headerlink" title="15.8　可与言而不与之言"></a>15.8　可与言而不与之言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“可与言而不与之言，失人；不可与言而与之言，失言。知者不失人亦不失言。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，有可谈的人却没同他谈，便错过了人。不宜谈却偏要对他说，便白费了话。明智的人既不错失人，也不轻掷言语。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">失人，错过值得谈话的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开不开口，得同时考虑所说的事和面前听话的人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-09" name="ly-15-09"></a></p><h3 id="15-9-志士仁人无求生以害仁"><a href="#15-9-志士仁人无求生以害仁" class="headerlink" title="15.9　志士仁人无求生以害仁"></a>15.9　志士仁人无求生以害仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“志士仁人无求生以害仁，有杀身以成仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，有志向而守仁德的人，不以伤害仁义的办法换取活命，在生与仁无法兼顾之时，也愿承担守仁的代价。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">成仁，成全自己的仁德。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章把选择放在极端境况中，追问一个人最不肯背弃的是什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-10" name="ly-15-10"></a></p><h3 id="15-10-子贡问为仁"><a href="#15-10-子贡问为仁" class="headerlink" title="15.10　子贡问为仁"></a>15.10　子贡问为仁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问为仁，子曰：“工欲善其事，必先利其器。居是邦也，事其大夫之贤者，友其士之仁者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问怎样行仁。孔子以工匠做好活计前先磨利工具作比，告诉他住在一个国家，就要侍从当地贤能的大夫，与有仁德的士人交朋友。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">事，侍奉、跟从。利其器，使工具锋利。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">譬喻落到后半句，才显出日常跟谁共事、结交也是行仁的准备。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-11" name="ly-15-11"></a></p><h3 id="15-11-颜渊问为邦"><a href="#15-11-颜渊问为邦" class="headerlink" title="15.11　颜渊问为邦"></a>15.11　颜渊问为邦</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊问为邦，子曰：“行夏之时，乘殷之辂，服周之冕，乐则《韶》《舞》；放郑声，远佞人。郑声淫，佞人殆。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">颜渊问治国，孔子主张采用夏代历法，乘殷代的礼车，戴周代的礼帽，音乐则取《韶》舞。同时舍弃郑地过度放纵的乐调，疏远巧言取悦之人，因为一种会过度，一种会招来危险。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">辂，古代大车。冕，礼冠。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">列出的制度分属几个时代，选择时看重的是各有何长。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-12" name="ly-15-12"></a></p><h3 id="15-12-人无远虑"><a href="#15-12-人无远虑" class="headerlink" title="15.12　人无远虑"></a>15.12　人无远虑</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人无远虑，必有近忧。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，若不为日后着想，眼前很可能就会出现令人担忧的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">远虑，为较长远的后果预作考虑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">现在觉得很近的忧患，往往曾有一段可以提前照看的时候。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-13" name="ly-15-13"></a></p><h3 id="15-13-已矣乎"><a href="#15-13-已矣乎" class="headerlink" title="15.13　已矣乎"></a>15.13　已矣乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“已矣乎！吾未见好德如好色者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子叹息，算了吧，我还没见过爱德行能像爱美色那样迫切的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">好，读 hào，喜爱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">他拿人人熟悉的吸引力作尺度，问口中的好德究竟有几分真切。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-14" name="ly-15-14"></a></p><h3 id="15-14-臧文仲其窃位者与"><a href="#15-14-臧文仲其窃位者与" class="headerlink" title="15.14　臧文仲其窃位者与"></a>15.14　臧文仲其窃位者与</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“臧文仲其窃位者与！知柳下惠之贤而不与立也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，臧文仲算是白占了职位吧？他明知柳下惠贤能，却不肯让他同在朝廷任事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">窃位，占据职位却未尽职责。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在位者的责任也包括让比自己合适的人有机会任事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-15" name="ly-15-15"></a></p><h3 id="15-15-躬自厚而薄责于人"><a href="#15-15-躬自厚而薄责于人" class="headerlink" title="15.15　躬自厚而薄责于人"></a>15.15　躬自厚而薄责于人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“躬自厚而薄责于人，则远怨矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，严格要求自己，对别人的责备轻一些，就能远离怨恨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">躬自厚，责求自身较严。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“厚”“薄”各有对象，颠倒了方向，人与人的关系便大不相同。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-16" name="ly-15-16"></a></p><h3 id="15-16-不曰‘如之何、如之何’者"><a href="#15-16-不曰‘如之何、如之何’者" class="headerlink" title="15.16　不曰‘如之何、如之何’者"></a>15.16　不曰‘如之何、如之何’者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“不曰‘如之何、如之何’者，吾末如之何也已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，对从不问自己“怎么办、怎么办”的人，我也实在拿他没办法了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">末，无，不能。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师愿意帮忙，仍得学生先察觉有一个问题需要自己面对。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-17" name="ly-15-17"></a></p><h3 id="15-17-群居终日"><a href="#15-17-群居终日" class="headerlink" title="15.17　群居终日"></a>15.17　群居终日</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“群居终日，言不及义，好行小慧，难矣哉！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，整天聚在一起，谈话碰不到什么合义的事，却总想施展小聪明，这样就很难有所进益。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">小慧，逞巧取利的小聪明。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">相聚的时间越长，也越看得出谈话把人引向什么方向。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-18" name="ly-15-18"></a></p><h3 id="15-18-君子义以为质"><a href="#15-18-君子义以为质" class="headerlink" title="15.18　君子义以为质"></a>15.18　君子义以为质</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子义以为质，礼以行之，孙以出之，信以成之。君子哉！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子把合义当根本，用礼实行，用谦逊的言辞表达，再靠守信做成，这才称得上君子。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孙，通“逊”。质，本质、根本。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从判断应不应该做，一直讲到怎样说、怎样兑现，一件事才算完成。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-19" name="ly-15-19"></a></p><h3 id="15-19-君子病无能焉"><a href="#15-19-君子病无能焉" class="headerlink" title="15.19　君子病无能焉"></a>15.19　君子病无能焉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子病无能焉，不病人之不己知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子担心自身没有足够能力，不担心别人还不了解自己。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">病，忧虑、以之为患。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在意才干还是在意知名，两种忧虑会引出很不一样的用功方向。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-20" name="ly-15-20"></a></p><h3 id="15-20-君子疾没世而名不称焉"><a href="#15-20-君子疾没世而名不称焉" class="headerlink" title="15.20　君子疾没世而名不称焉"></a>15.20　君子疾没世而名不称焉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子疾没世而名不称焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子担心一生终了，竟没有值得后人称述的名声。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">没世，终其一生。称，称述。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把目光放到生命终点，“名”便联系着究竟做过什么值得称道的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-21" name="ly-15-21"></a></p><h3 id="15-21-君子求诸己"><a href="#15-21-君子求诸己" class="headerlink" title="15.21　君子求诸己"></a>15.21　君子求诸己</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子求诸己，小人求诸人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子先向自己求，小人一味向别人求。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">诸，合“之于”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">遇事先把要求放在哪里，两种为人很快就显出差别。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-22" name="ly-15-22"></a></p><h3 id="15-22-君子矜而不争"><a href="#15-22-君子矜而不争" class="headerlink" title="15.22　君子矜而不争"></a>15.22　君子矜而不争</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子矜而不争，群而不党。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子自重庄严，却不同人争高下，能与众人相处，也不拉帮结派。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矜，庄重自持。党，结成偏私的小团体。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有自己的分量，不妨碍合群；能够合群，也不必处处袒护自己人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-23" name="ly-15-23"></a></p><h3 id="15-23-君子不以言举人"><a href="#15-23-君子不以言举人" class="headerlink" title="15.23　君子不以言举人"></a>15.23　君子不以言举人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子不以言举人，不以人废言。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子不因一个人说得动听就推举他，也不因对一个人的看法便丢弃他说得对的话。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">举，推举、任用。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">择人要看行为，听话要看道理，两项判断都不能图省事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-24" name="ly-15-24"></a></p><h3 id="15-24-子贡问曰"><a href="#15-24-子贡问曰" class="headerlink" title="15.24　子贡问曰"></a>15.24　子贡问曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡问曰：“有一言而可以终身行之者乎？”子曰：“其恕乎！己所不欲，勿施于人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问，有没有一个字可以终身实践？孔子说，大概是“恕”吧，自己不愿接受的，不要加给别人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恕，从自己的感受推想到对方。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">每逢要别人承担什么，这个字便有一次重新实践的机会。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-25" name="ly-15-25"></a></p><h3 id="15-25-吾之于人也"><a href="#15-25-吾之于人也" class="headerlink" title="15.25　吾之于人也"></a>15.25　吾之于人也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾之于人也，谁毁谁誉？如有所誉者，其有所试矣。斯民也，三代之所以直道而行也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我评人，哪里肯轻易毁谤、赞美？若有称许，必已用事实检验过。夏商周能行正直之道，所面对的也正是这样的百姓。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">试，检验。三代，夏、商、周。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把一句称许放回可查验的事实中，才对得起所评的那个人。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-26" name="ly-15-26"></a></p><h3 id="15-26-吾犹及史之阙文也"><a href="#15-26-吾犹及史之阙文也" class="headerlink" title="15.26　吾犹及史之阙文也"></a>15.26　吾犹及史之阙文也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾犹及史之阙文也，有马者借人乘之，今亡矣夫！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，自己还见过史官遇到可疑处就把文字留空，也见过有马的人借给别人骑，如今这些做法已少见了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">阙文，留下空缺。有马借人乘一句，旧说也有解释为请会骑的人调习。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这两件往日小事都触及一种态度：遇上自己把握不准的地方，肯留出余地。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-27" name="ly-15-27"></a></p><h3 id="15-27-巧言乱德"><a href="#15-27-巧言乱德" class="headerlink" title="15.27　巧言乱德"></a>15.27　巧言乱德</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“巧言乱德，小不忍，则乱大谋。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，悦耳的巧言会扰乱德行。小处不能忍耐，会扰乱整个大计。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">巧言，刻意说得动听以讨人喜欢的话。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“乱”字，把一时的话语和一时的冲动都接到了较远的后果上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-28" name="ly-15-28"></a></p><h3 id="15-28-众恶之"><a href="#15-28-众恶之" class="headerlink" title="15.28　众恶之"></a>15.28　众恶之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“众恶之，必察焉；众好之，必察焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，众人都讨厌一个人，要亲自考察。众人都喜欢他，也一样要考察。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">察，仔细核实。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对整齐一致的好评，查证的必要丝毫没有减少。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-29" name="ly-15-29"></a></p><h3 id="15-29-人能弘道"><a href="#15-29-人能弘道" class="headerlink" title="15.29　人能弘道"></a>15.29　人能弘道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“人能弘道，非道弘人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人能够把道发扬光大，道却不会自动把一个人变得伟大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弘，扩充、发扬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">原则的力量要看人怎样实行，挂在口头的道还没有替谁做成一件事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-30" name="ly-15-30"></a></p><h3 id="15-30-过而不改"><a href="#15-30-过而不改" class="headerlink" title="15.30　过而不改"></a>15.30　过而不改</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“过而不改，是谓过矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，有了过失还不肯改，这才真正成了过错。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">改，着手纠正已经发生的过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">事情发生以后，仍有一次选择会改变这件事的意义。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-31" name="ly-15-31"></a></p><h3 id="15-31-吾尝终日不食、终夜不寝以思"><a href="#15-31-吾尝终日不食、终夜不寝以思" class="headerlink" title="15.31　吾尝终日不食、终夜不寝以思"></a>15.31　吾尝终日不食、终夜不寝以思</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“吾尝终日不食、终夜不寝以思，无益，不如学也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，我曾一整天顾不上吃饭，一整夜顾不上睡觉，光在那里思索，并没有收益，倒不如去学习。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">学，包括向人求教、学习已有的知识经验。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子拿自己的尝试来说，闭门苦想所缺的正是新的材料和指点。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-32" name="ly-15-32"></a></p><h3 id="15-32-君子谋道不谋食"><a href="#15-32-君子谋道不谋食" class="headerlink" title="15.32　君子谋道不谋食"></a>15.32　君子谋道不谋食</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子谋道不谋食。耕也馁在其中矣，学也禄在其中矣。君子忧道不忧贫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子谋求正道，心思不专耗在生计上。耕田也可能挨饿，学习也可能得到俸禄。君子忧虑的是道有没有实行，不是自己会不会贫穷。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">馁，饥饿。禄，任职所得俸给。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">谋划一件事的动机和最后得到的结果，未必可以画上等号。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-33" name="ly-15-33"></a></p><h3 id="15-33-知及之"><a href="#15-33-知及之" class="headerlink" title="15.33　知及之"></a>15.33　知及之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“知及之，仁不能守之，虽得之，必失之；知及之，仁能守之，不庄以莅之，则民不敬；知及之，仁能守之，庄以莅之，动之不以礼，未善也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，聪明才智足以取得地位，仁德不够就守不住。能得能守，临民却不庄重，百姓不会敬重他。能得、能守、能庄重，动员百姓时又不依礼，还是不够好。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">莅，临，指居位治民。动之，使百姓行动。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">每层都假定前一层已做到，再问实际执政时还会缺什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-34" name="ly-15-34"></a></p><h3 id="15-34-君子不可小知而可大受也"><a href="#15-34-君子不可小知而可大受也" class="headerlink" title="15.34　君子不可小知而可大受也"></a>15.34　君子不可小知而可大受也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子不可小知而可大受也，小人不可大受而可小知也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不见得能从一件小事看尽君子，却能把重任交给他。小人虽不宜承当大任，也可能在小事上见出所长。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">大受，承受重大托付。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一次小考察和一项大托付，所需看清的未必是同一种才能。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-35" name="ly-15-35"></a></p><h3 id="15-35-民之于仁也"><a href="#15-35-民之于仁也" class="headerlink" title="15.35　民之于仁也"></a>15.35　民之于仁也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“民之于仁也，甚于水火。水火，吾见蹈而死者矣，未见蹈仁而死者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，百姓对仁的需要甚至超过水火。有人踏入水火而丧生，我却没见谁因为实行仁本身而受它的伤害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蹈，踏入，后一句引申为实行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">借水火来说明不可缺少，又点出水火与仁的作用有别。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-36" name="ly-15-36"></a></p><h3 id="15-36-当仁不让于师"><a href="#15-36-当仁不让于师" class="headerlink" title="15.36　当仁不让于师"></a>15.36　当仁不让于师</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“当仁不让于师。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，遇到该行仁的事，即使在老师面前，也不必谦让退后。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">当，面对、遇上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">敬师的谦让遇到当行的义务，不能成为自己袖手的理由。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-37" name="ly-15-37"></a></p><h3 id="15-37-君子贞而不谅"><a href="#15-37-君子贞而不谅" class="headerlink" title="15.37　君子贞而不谅"></a>15.37　君子贞而不谅</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子贞而不谅。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，君子守正道，而不拘泥于一字一句的狭小信用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">贞，守正。谅，这里偏指不辨是非的小信。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">要守住一项承诺，也得记住当初那项承诺是否合义。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-38" name="ly-15-38"></a></p><h3 id="15-38-事君"><a href="#15-38-事君" class="headerlink" title="15.38　事君"></a>15.38　事君</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“事君，敬其事而后其食。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，侍奉君主，先把职事认真做好，把考虑自身俸禄的事放在后面。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">食，指俸禄。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">次序透露一个人把职位首先看成责任还是收入。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-39" name="ly-15-39"></a></p><h3 id="15-39-有教无类"><a href="#15-39-有教无类" class="headerlink" title="15.39　有教无类"></a>15.39　有教无类</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“有教无类。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，在施教时，不因学生原来属于哪一类人而区别对待。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">类，指人群原有的类别、差别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">短短四字首先要求教者检点，自己曾把哪些人挡在门外。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-40" name="ly-15-40"></a></p><h3 id="15-40-道不同"><a href="#15-40-道不同" class="headerlink" title="15.40　道不同"></a>15.40　道不同</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“道不同，不相为谋。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，所选择的道路不同，便难以共同谋划事情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谋，共同商议、筹划。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">要走向哪里尚无共识，很难商量下一步怎样走。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-41" name="ly-15-41"></a></p><h3 id="15-41-辞达而已矣"><a href="#15-41-辞达而已矣" class="headerlink" title="15.41　辞达而已矣"></a>15.41　辞达而已矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“辞达而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，措辞能把意思传达到就可以了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">达，通达，使对方听明白。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句话够不够好，要看听者是否收到了真正想说的意思。</font></blockquote></div><p><a id="ly-15-42" name="ly-15-42"></a></p><h3 id="15-42-师冕见"><a href="#15-42-师冕见" class="headerlink" title="15.42　师冕见"></a>15.42　师冕见</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">师冕见，及阶，子曰：“阶也。”及席，子曰：“席也。”皆坐，子告之曰：“某在斯，某在斯。”师冕出。子张问曰：“与师言之道与？”子曰：“然，固相师之道也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">盲乐师冕来见。走到台阶，孔子提醒有阶。走到席边，又提示席到了。大家坐好，孔子逐个说清谁坐在哪里。乐师走后，子张问这是与乐师说话的方式吗？孔子说，是的，本就是引导、帮助乐师应有的办法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">相，辅助、引导。师，乐师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“某在斯”让看不见席次的人也能参与席间交往，礼体现在这种细处。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-15">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v16" name="ly-v16"></a></p><h2 id="季氏篇第十六"><a href="#季氏篇第十六" class="headerlink" title="季氏篇第十六"></a>季氏篇第十六</h2><p><a href="#ly-toc-16">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2722f42ccaaa.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-16-01" name="ly-16-01"></a></p><h3 id="16-1-季氏将伐颛臾"><a href="#16-1-季氏将伐颛臾" class="headerlink" title="16.1　季氏将伐颛臾"></a>16.1　季氏将伐颛臾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">季氏将伐颛臾。冉有、季路见于孔子曰：“季氏将有事于颛臾。”孔子曰：“求！无乃尔是过与？夫颛臾，昔者先王以为东蒙主，且在邦域之中矣，是社稷之臣也。何以伐为？”冉有曰：“夫子欲之，吾二臣者皆不欲也。”孔子曰：“求！周任有言曰：‘陈力就列，不能者止。’危而不持，颠而不扶，则将焉用彼相矣？且尔言过矣，虎兕出于柙，龟玉毁于椟中，是谁之过与？”冉有曰：“今夫颛臾，固而近于费。今不取，后世必为子孙忧。”孔子曰：“求！君子疾夫舍曰欲之而必为之辞。丘也闻有国有家者，不患寡而患不均，不患贫而患不安。盖均无贫，和无寡，安无倾。夫如是，故远人不服，则修文德以来之。既来之，则安之。今由与求也，相夫子，远人不服而不能来也，邦分崩离析而不能守也；而谋动干戈于邦内。吾恐季孙之忧，不在颛臾，而在萧墙之内也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">季氏准备进攻颛臾。冉有和季路来告诉孔子。孔子责问冉有：颛臾受先王委任主持东蒙山祭祀，本就在鲁国境内，凭什么去打它？冉有说，这是季孙的意思，他们二人并不赞同。孔子引周任的话说，有能力就任职，做不到就退下来。人将跌倒却不伸手扶，还要辅佐者做什么？猛兽逃出笼子、宝玉毁在匣中，照看它们的人能没有责任吗？冉有又说，颛臾城坚，离季氏的费邑近，今日不取恐为子孙忧。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子批评他想做一件事却另找说辞。治国治家应重分配的均平、人心的和顺和处境的安定。远人不服，可修文德来招徕，来后要使他们安心。如今二人既不能招来远人，也不能在邦国分裂时守住局面，却要在国内兴兵。季孙真正的忧患，恐怕就在自家的屏墙之内。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">相，在“焉用彼相”中指扶持盲者的人，借喻辅臣。萧墙，宫室门内的屏墙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">冉有先说并不赞成，后来却详述动兵的好处。孔子正是在这两次答话之间追究他的责任。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-02" name="ly-16-02"></a></p><h3 id="16-2-天下有道"><a href="#16-2-天下有道" class="headerlink" title="16.2　天下有道"></a>16.2　天下有道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“天下有道，则礼乐征伐自天子出；天下无道，则礼乐征伐自诸侯出。自诸侯出，盖十世希不失矣；自大夫出，五世希不失矣；陪臣执国命，三世希不失矣。天下有道，则政不在大夫。天下有道，则庶人不议。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，天下有道时，制定礼乐和决定征伐的权力在天子。失道时，这些事由诸侯作主。权柄下移到诸侯，少有传十代还不丢的。下移到大夫，少有过五代的。家臣主持国政，少有过三代的。有道之时，政权不会落在大夫手里，普通百姓也不至于非议政事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">陪臣，诸侯大夫的家臣。希，少。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">十世、五世、三世依次缩短，写出了孔子所见权柄下移后的不稳。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-03" name="ly-16-03"></a></p><h3 id="16-3-禄之去公室五世矣"><a href="#16-3-禄之去公室五世矣" class="headerlink" title="16.3　禄之去公室五世矣"></a>16.3　禄之去公室五世矣</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“禄之去公室五世矣，政逮于大夫四世矣，故夫三桓之子孙微矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，鲁君失去掌握禄位的权力，已有五代。实权落在大夫手上，也已有四代。因此三桓的子孙如今也衰微了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">三桓，鲁国出自桓公的孟孙、叔孙、季孙三家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">承上章看，曾从公室手中取得权力的人，也可能守不住自己的权力。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-04" name="ly-16-04"></a></p><h3 id="16-4-益者三友"><a href="#16-4-益者三友" class="headerlink" title="16.4　益者三友"></a>16.4　益者三友</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“益者三友，损者三友。友直，友谅，友多闻，益矣。友便辟，友善柔，友便佞，损矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有三种朋友对人有益：正直的人、诚实守信的人、见闻广博的人。有三种朋友对人有损：专讲逢迎的人、当面柔顺讨好的人、靠巧言取悦的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谅，诚信。便佞，善用花言巧语。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两组三友都和交谈有关：能告诉你实情，与只说你爱听的话，会把你引向不同的地方。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-05" name="ly-16-05"></a></p><h3 id="16-5-益者三乐"><a href="#16-5-益者三乐" class="headerlink" title="16.5　益者三乐"></a>16.5　益者三乐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“益者三乐，损者三乐。乐节礼乐，乐道人之善，乐多贤友，益矣。乐骄乐，乐佚游，乐晏乐，损矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，喜欢以礼乐调节自己，喜欢谈别人的长处，喜欢结交贤友，这三种爱好有益。以骄纵为乐，以闲散游荡为乐，以宴饮无度为乐，这三种爱好有害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乐，作“喜爱”时读 yào。晏乐，宴饮享乐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一章关心的既是做了什么，也是从什么事上感到快意。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-06" name="ly-16-06"></a></p><h3 id="16-6-侍于君子有三愆"><a href="#16-6-侍于君子有三愆" class="headerlink" title="16.6　侍于君子有三愆"></a>16.6　侍于君子有三愆</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“侍于君子有三愆：言未及之而言谓之躁，言及之而不言谓之隐，未见颜色而言谓之瞽。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">在君子身边交谈容易有三种过失。还没轮到便抢着说，叫急躁。轮到自己却有话不说，叫隐瞒。不看对方神色就径自开口，简直如同看不见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">愆，过失。颜色，这里指人的神色。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一句话说早、说迟，或没看见别人正在为难，都会失掉分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-07" name="ly-16-07"></a></p><h3 id="16-7-君子有三戒"><a href="#16-7-君子有三戒" class="headerlink" title="16.7　君子有三戒"></a>16.7　君子有三戒</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“君子有三戒：少之时，血气未定，戒之在色；及其壮也，血气方刚，戒之在斗；及其老也，血气既衰，戒之在得。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人在少年时血气未定，应警惕对美色的迷恋。壮年血气方盛，应戒好斗。老年血气渐衰，应戒贪得。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">得，这里指一味求取、占有。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三句话按年龄分开，也各自给出一个需要留心的欲望。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-08" name="ly-16-08"></a></p><h3 id="16-8-君子有三畏"><a href="#16-8-君子有三畏" class="headerlink" title="16.8　君子有三畏"></a>16.8　君子有三畏</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“君子有三畏：畏天命，畏大人，畏圣人之言。小人不知天命而不畏也，狎大人，侮圣人之言。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子对天命、居高位或有大德的人以及圣人的话存有敬畏。小人不了解天命，便不敬畏，对大人轻慢，对圣人的话随意侮弄。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">狎，过分亲近以至失敬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在这一章里，“知”在“畏”之前：要先理解分量，才谈得上郑重对待。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-09" name="ly-16-09"></a></p><h3 id="16-9-生而知之者"><a href="#16-9-生而知之者" class="headerlink" title="16.9　生而知之者"></a>16.9　生而知之者</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“生而知之者，上也；学而知之者，次也；困而学之，又其次也；困而不学，民斯为下矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子把生来便知道的人列为上等，靠学习而知道的次之，遇上难处才肯学习的又次之。遇到困难依旧拒绝学习，才排在最末。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">困，行事不通、遭遇疑难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">后两类人遇到了一样的困难，真正使他们分开的，是接下来学还是不学。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-10" name="ly-16-10"></a></p><h3 id="16-10-君子有九思"><a href="#16-10-君子有九思" class="headerlink" title="16.10　君子有九思"></a>16.10　君子有九思</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“君子有九思：视思明，听思聪，色思温，貌思恭，言思忠，事思敬，疑思问，忿思难，见得思义。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子有九件事常放在心上：看要看清，听要听明，神色要温和，仪态要恭敬，言语要真诚，做事要郑重，有疑要发问，生气要想到可能招来的麻烦，碰上利益要问合不合义。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">忿思难，气愤时想到后患。“难”在这里读 nàn。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末两项特别挑出人最容易来不及思量的时刻：动怒和见利。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-11" name="ly-16-11"></a></p><h3 id="16-11-见善如不及"><a href="#16-11-见善如不及" class="headerlink" title="16.11　见善如不及"></a>16.11　见善如不及</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“见善如不及，见不善如探汤。吾见其人矣，吾闻其语矣。隐居以求其志，行义以达其道。吾闻其语矣，未见其人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，看见善行便生怕赶不上，碰见不善像手探入热水般马上缩回。这样的人我见过，这样的话我也听过。至于退隐时坚持志向，行义时实现所信的道，这话听说过，榜样我还没见到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">探汤，把手伸进热水。“汤”是热水。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">留意两次“闻”都保留了，第二次的“见”却落了空。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-12" name="ly-16-12"></a></p><h3 id="16-12-齐景公有马千驷"><a href="#16-12-齐景公有马千驷" class="headerlink" title="16.12　齐景公有马千驷"></a>16.12　齐景公有马千驷</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐景公有马千驷，死之日，民无德而称焉。伯夷叔齐饿于首阳之下，民到于今称之。其斯之谓与？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐景公有足以编成千组四匹马的财富，死后百姓却说不出什么德行值得称颂。伯夷、叔齐在首阳山下挨饿，百姓至今还称道他们。大概说的就是这种分别吧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">驷，四匹马为一组。首阳，传说伯夷、叔齐隐居之山。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头数得出景公的马，到他身后，要数的却变成了人们记得的德行。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-13" name="ly-16-13"></a></p><h3 id="16-13-陈亢问于伯鱼曰"><a href="#16-13-陈亢问于伯鱼曰" class="headerlink" title="16.13　陈亢问于伯鱼曰"></a>16.13　陈亢问于伯鱼曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈亢问于伯鱼曰：“子亦有异闻乎？”对曰：“未也。尝独立，鲤趋而过庭。曰：‘学诗乎？’对曰：‘未也’。‘不学诗，无以言。’鲤退而学诗。他日又独立，鲤趋而过庭。曰：‘学礼乎？’对曰：‘未也’。‘不学礼，无以立。’鲤退而学礼。闻斯二者。”陈亢退而喜曰：“问一得三：闻诗，闻礼，又闻君子之远其子也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈亢问孔鲤，父亲是否私下传授过什么特别的东西。孔鲤说没有，只有两次快步经过庭院，父亲分别问他学过《诗》和礼没有，并告诉他不学《诗》便难以言谈，不学礼便难以立身。他于是各自去学。陈亢高兴地说，本想知道一件事，却知道了三件：学诗、学礼，还知道君子对亲生儿子也保持分寸。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">伯鱼，孔子之子孔鲤的字。趋，快步走，以示恭敬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">陈亢起初想找一份特别的传授，最后记住的第三件事恰是父子间的距离。</font></blockquote></div><p><a id="ly-16-14" name="ly-16-14"></a></p><h3 id="16-14-邦君之妻"><a href="#16-14-邦君之妻" class="headerlink" title="16.14　邦君之妻"></a>16.14　邦君之妻</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">邦君之妻，君称之曰“夫人”，夫人自称曰“小童”；邦人称之曰“君夫人”，称诸异邦曰“寡小君”；异邦人称之亦曰“君夫人”。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">邦君称自己的妻子为“夫人”，她自称“小童”。本国人对她称“君夫人”，向外国人说起她称“寡小君”。别国的人称她，也说“君夫人”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">寡小君，本国人对外谦称国君的妻子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">称呼随着说话人和听话人而变；把每一句放回谁在对谁说，就不难分清。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-16">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v17" name="ly-v17"></a></p><h2 id="阳货篇第十七"><a href="#阳货篇第十七" class="headerlink" title="阳货篇第十七"></a>阳货篇第十七</h2><p><a href="#ly-toc-17">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_27c1627899ca.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-17-01" name="ly-17-01"></a></p><h3 id="17-1-阳货欲见孔子"><a href="#17-1-阳货欲见孔子" class="headerlink" title="17.1　阳货欲见孔子"></a>17.1　阳货欲见孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阳货欲见孔子，孔子不见，归孔子豚。孔子时其亡也而往拜之，遇诸涂。谓孔子曰：“来，予与尔言。”曰：“怀其宝而迷其邦，可谓仁乎？”曰：“不可。”“好从事而亟失时，可谓知乎？”曰：“不可！”“日月逝矣，岁不我与！”孔子曰：“诺，吾将仕矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">阳货想见孔子，孔子避而不见。阳货送来一只小猪，孔子特意挑他外出时回拜，却在路上碰见了。阳货问，把才干藏起来，任凭国家迷乱，能算仁吗？想有作为，却屡次错失时机，能算明智吗？他说岁月不等人。孔子最后答应说，自己会出来任职。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">归，通“馈”，赠送。豚，小猪。时其亡，选在他不在的时候。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子确实说了“将仕”，谈话却没有说他会到阳货手下任职。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-02" name="ly-17-02"></a></p><h3 id="17-2-性相近也"><a href="#17-2-性相近也" class="headerlink" title="17.2　性相近也"></a>17.2　性相近也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“性相近也，习相远也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，人原有的禀性相近，后来习惯和学习的不同，才使人渐渐相差很远。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">习，后天反复学习、习染而成的习惯。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两句话用了方向相反的“近”和“远”，把变化放在了后天的生活里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-03" name="ly-17-03"></a></p><h3 id="17-3-唯上知与下愚不移"><a href="#17-3-唯上知与下愚不移" class="headerlink" title="17.3　唯上知与下愚不移"></a>17.3　唯上知与下愚不移</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“唯上知与下愚不移。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，只有智慧最高和愚昧最深的两端不容易改变。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">上知，“知”通“智”，上知指最有智慧的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">承接上一章读，“唯”字让人留意孔子在这里特别挑出的是两端。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-04" name="ly-17-04"></a></p><h3 id="17-4-子之武城"><a href="#17-4-子之武城" class="headerlink" title="17.4　子之武城"></a>17.4　子之武城</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子之武城，闻弦歌之声。夫子莞尔而笑，曰：“割鸡焉用牛刀？”子游对曰：“昔者偃也闻诸夫子曰：‘君子学道则爱人，小人学道则易使也。’”子曰：“二三子，偃之言是也！前言戏之耳。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子到武城听到弦乐和歌声，微笑说，杀鸡何必用宰牛的刀？任当地长官的子游答，先生以前教过，君子学道会爱人，普通人学道也容易服从教导。孔子便对学生们说，子游说得对，我刚才是和他开个玩笑。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">偃，子游的名。弦歌，伴着弦乐歌唱，此处关乎礼乐教化。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子游用老师平日的话回答老师，孔子也当着学生的面承认他说得有理。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-05" name="ly-17-05"></a></p><h3 id="17-5-公山弗扰以费畔"><a href="#17-5-公山弗扰以费畔" class="headerlink" title="17.5　公山弗扰以费畔"></a>17.5　公山弗扰以费畔</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公山弗扰以费畔，召，子欲往。子路不说，曰：“末之也已，何必公山氏之之也？”子曰：“夫召我者而岂徒哉？如有用我者，吾其为东周乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公山弗扰据费邑反叛，派人来请孔子，孔子想去。子路很不高兴，说，实在无处可去就算了，何必要去他那里？孔子答，他叫我，总会有个缘由吧。倘若真有人肯用我，我或许能在东方重兴周道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">畔，通“叛”。费，鲁国季氏的采邑，旧读 bì。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子路问的是投奔谁，孔子的回答落在若能任事，自己想做什么。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-06" name="ly-17-06"></a></p><h3 id="17-6-子张问仁于孔子"><a href="#17-6-子张问仁于孔子" class="headerlink" title="17.6　子张问仁于孔子"></a>17.6　子张问仁于孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问仁于孔子，孔子曰：“能行五者于天下为仁矣。”请问之，曰：“恭、宽、信、敏、惠。恭则不侮，宽则得众，信则人任焉，敏则有功，惠则足以使人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问仁。孔子说，能随处实行恭、宽、信、敏、惠五件事，可称为仁。恭敬可免受轻侮，宽厚能得到拥护，守信会受人信赖，勤敏能把事办成，肯给人实惠才有条件用人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">人任焉，人肯信任他。敏，勤快敏捷。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">五个德目后面各跟着一个结果，可以逐项看它怎样改变人与人的关系。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-07" name="ly-17-07"></a></p><h3 id="17-7-佛肸召"><a href="#17-7-佛肸召" class="headerlink" title="17.7　佛肸召"></a>17.7　佛肸召</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">佛肸召，子欲往。子路曰：“昔者由也闻诸夫子曰：‘亲于其身为不善者，君子不入也。’佛肸以中牟畔，子之往也，如之何？”子曰：“然，有是言也。不曰坚乎，磨而不磷；不曰白乎，涅而不缁。吾岂匏瓜也哉？焉能系而不食？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">佛肸据中牟反叛，邀请孔子，孔子想去。子路提醒他，从前您说过，亲自做坏事的人那里，君子不去，如今怎么解释？孔子承认说过，又问，真正坚硬的东西怎会一磨就薄，真正洁白的东西怎会一染就黑？我难道要像一个挂起来没人吃的葫芦，始终派不上用场吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">佛肸，读 bì xī。磷，磨薄。缁，染黑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两个譬喻回应会不会变质，末一个葫芦却问一直闲置会怎样。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-08" name="ly-17-08"></a></p><h3 id="17-8-由也"><a href="#17-8-由也" class="headerlink" title="17.8　由也"></a>17.8　由也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“由也，女闻六言六蔽矣乎？”对曰：“未也。”“居！吾语女。好仁不好学，其蔽也愚；好知不好学，其蔽也荡；好信不好学，其蔽也贼；好直不好学，其蔽也绞；好勇不好学，其蔽也乱；好刚不好学，其蔽也狂。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子请仲由坐下，告诉他六种美德各有可能受蒙蔽的地方。爱仁而不肯学，容易愚昧。爱智而不学，容易放荡无归。爱信而不学，可能拘守小信反而害人。爱直而不学，话会尖刻。爱勇而不学，容易闹出乱子。爱刚强而不学，就会流于狂妄。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蔽，遮蔽，此指长处因缺少学习而产生的偏失。绞，急切苛厉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">六句话都在长处后加上同一个条件：“不好学”。问题也就在这里发生。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-09" name="ly-17-09"></a></p><h3 id="17-9-小子何莫学夫《诗"><a href="#17-9-小子何莫学夫《诗" class="headerlink" title="17.9　小子何莫学夫《诗"></a>17.9　小子何莫学夫《诗</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“小子何莫学夫《诗》？《诗》可以兴，可以观，可以群，可以怨。迩之事父，远之事君，多识于鸟兽草木之名。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问弟子们何不学《诗》。《诗》能激发情志、观察风俗、使人相互切磋，也能寄托怨意。近可用于侍奉父亲，远可用于事奉君主，还能认识许多鸟兽草木的名称。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">兴，感发情志。群，与人相处、交流切磋。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从表达怨意一直说到辨认草木，孔子把读诗的用处分得很细。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-10" name="ly-17-10"></a></p><h3 id="17-10-子谓伯鱼曰"><a href="#17-10-子谓伯鱼曰" class="headerlink" title="17.10　子谓伯鱼曰"></a>17.10　子谓伯鱼曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子谓伯鱼曰：“女为《周南》、《召南》矣乎？人而不为《周南》、《召南》，其犹正墙面而立也与！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问儿子伯鱼，你学过《周南》《召南》了吗？人若没学过这两组诗，就像面对着墙站立，眼前难以展开，也难向前走。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">《周南》《召南》，《诗经》国风开头的两组诗。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子把没读过诗造成的局促，写成了一个可以亲身想象的姿势。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-11" name="ly-17-11"></a></p><h3 id="17-11-礼云礼云"><a href="#17-11-礼云礼云" class="headerlink" title="17.11　礼云礼云"></a>17.11　礼云礼云</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“礼云礼云，玉帛云乎哉？乐云乐云，钟鼓云乎哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，人们反复说“礼”，难道指的只是玉器和丝帛吗？反复说“乐”，难道指的只是钟鼓吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">玉帛，行礼时所用的玉器和丝织品。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个反问都停在器物上，留给读者去问：器物齐备以后，还缺什么？</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-12" name="ly-17-12"></a></p><h3 id="17-12-色厉而内荏"><a href="#17-12-色厉而内荏" class="headerlink" title="17.12　色厉而内荏"></a>17.12　色厉而内荏</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“色厉而内荏，譬诸小人，其犹穿窬之盗也与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子把外表强硬、内里怯弱的人，比作偷偷穿墙翻墙的小贼，表面那股威势并无可靠的内在凭据。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">荏，软弱。窬，越墙或穿过墙洞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“色”和“内”先分开了人的外表与内心，后面的比喻再照出他的心虚。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-13" name="ly-17-13"></a></p><h3 id="17-13-乡愿"><a href="#17-13-乡愿" class="headerlink" title="17.13　乡愿"></a>17.13　乡愿</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“乡愿，德之贼也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，一乡人眼中处处讨好、看似厚道的人，反会损害真正的德行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乡愿，指迎合乡里、以忠厚名声取悦众人的人。贼，这里指损害者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">此章值得和《孟子·尽心下》万章问乡原一段对读，看为什么挑不出毛病也可能有问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-14" name="ly-17-14"></a></p><h3 id="17-14-道听而涂说"><a href="#17-14-道听而涂说" class="headerlink" title="17.14　道听而涂说"></a>17.14　道听而涂说</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“道听而涂说，德之弃也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，在路上听来一句，转头就在路上传出去，这样会把本可以涵养的德行丢掉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">涂，通“途”。说，在这里指转述。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“道”和“涂”都是路，从听到说几乎没有间隔。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-15" name="ly-17-15"></a></p><h3 id="17-15-鄙夫可与事君也与哉"><a href="#17-15-鄙夫可与事君也与哉" class="headerlink" title="17.15　鄙夫可与事君也与哉"></a>17.15　鄙夫可与事君也与哉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“鄙夫可与事君也与哉？其未得之也，患得之；既得之，患失之。苟患失之，无所不至矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子问，鄙陋的人能与他一起侍奉君主吗？没得到职位时，他发愁怎样弄到手。得到了，又忧心会丢。若一心只想着不能失去，还有什么事做不出来？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">患得之，忧虑自己能否得到。事君，事奉君主。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">所患的对象从得变成失，对利禄的依恋却始终没有变。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-16" name="ly-17-16"></a></p><h3 id="17-16-古者民有三疾"><a href="#17-16-古者民有三疾" class="headerlink" title="17.16　古者民有三疾"></a>17.16　古者民有三疾</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“古者民有三疾，今也或是之亡也。古之狂也肆，今之狂也荡；古之矜也廉，今之矜也忿戾；古之愚也直，今之愚也诈而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子感叹，古人有三种毛病，如今连毛病的样子也变了。古人的狂是率意不拘，如今的狂成了放荡无度。古人的矜持还有界限，如今却变成暴躁乖戾。古人的愚尚有直率，如今的愚竟夹着欺诈。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矜，持守自尊。廉，在这里指有棱角、有界限。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三组今昔对照都问：一种不完满的性情里，还保留着什么可取之处？</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-17" name="ly-17-17"></a></p><h3 id="17-17-巧言令色"><a href="#17-17-巧言令色" class="headerlink" title="17.17　巧言令色"></a>17.17　巧言令色</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“巧言令色，鲜矣仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，只凭花巧的言辞和特意讨好的脸色待人，很少与仁相应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">令色，刻意做出惹人喜欢的神色。鲜，少。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句话在《学而》也出现过。重读时可以留意“鲜”字下判断的分寸。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-18" name="ly-17-18"></a></p><h3 id="17-18-恶紫之夺朱也"><a href="#17-18-恶紫之夺朱也" class="headerlink" title="17.18　恶紫之夺朱也"></a>17.18　恶紫之夺朱也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“恶紫之夺朱也，恶郑声之乱雅乐也，恶利口之覆邦家者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子厌恶紫色夺了正色朱红的位置，也厌恶郑地的音乐扰乱雅乐，更厌恶巧舌利口之人使国家倾覆。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">覆邦家，使国家倾覆。朱，正红色。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">色、声、言依次出现，最末一句才见出这种错乱在政治上的代价。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-19" name="ly-17-19"></a></p><h3 id="17-19-予欲无言"><a href="#17-19-予欲无言" class="headerlink" title="17.19　予欲无言"></a>17.19　予欲无言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“予欲无言。”子贡曰：“子如不言，则小子何述焉？”子曰：“天何言哉？四时行焉，百物生焉，天何言哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说想不再讲话。子贡问，您若不说，我们这些学生靠什么传述？孔子问，天说过什么？四季照样运行，万物照样生长。天又说过什么？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">述，传述、转达所学。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡等着可以传下去的话，孔子却要他亲自看四季与万物。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-20" name="ly-17-20"></a></p><h3 id="17-20-孺悲欲见孔子"><a href="#17-20-孺悲欲见孔子" class="headerlink" title="17.20　孺悲欲见孔子"></a>17.20　孺悲欲见孔子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孺悲欲见孔子，孔子辞以疾。将命者出户，取瑟而歌，使之闻之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孺悲求见孔子，孔子让人以生病推辞。传话人刚走出门，他就拿起瑟唱歌，特意让孺悲听见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">将命者，替人传达话语的人。瑟，弦乐器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">特意让门外听见的歌声，比一句托病的答复多传达了一层意思，文中没有说明拒见的缘由。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-21" name="ly-17-21"></a></p><h3 id="17-21-宰我问"><a href="#17-21-宰我问" class="headerlink" title="17.21　宰我问"></a>17.21　宰我问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宰我问：“三年之丧，期已久矣！君子三年不为礼，礼必坏；三年不为乐，乐必崩。旧谷既没，新谷既升，钻燧改火，期可已矣。”子曰：“食夫稻，衣夫锦，于女安乎？”曰：“安！”“女安则为之！夫君子之居丧，食旨不甘，闻乐不乐，居处不安，故不为也。今女安，则为之！”宰我出，子曰：“予之不仁也！子生三年，然后免于父母之怀。夫三年之丧，天下之通丧也，予也有三年之爱于其父母乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">宰我觉得守丧一年已经够久：三年不行礼乐，礼乐会坏。旧谷吃完、新谷登场，连取火所用的木材也已轮换一周。孔子不先谈年数，只问他，父母去世不久就吃精米、穿锦衣，心安吗？宰我答心安。孔子说，那就照你的意思做。君子在丧中吃好东西不觉甘美，听音乐不觉快乐，住得也不安，所以不这样做。宰我走后，孔子感叹他不仁，孩子生下来约三年才离得开父母的怀抱。天下通行三年之丧，难道他没有得到过父母三年的爱吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">期，读 jī，一整年。钻燧改火，按时节换木取火。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宰我以谷物和火种计算一年，孔子请他回想的却是婴儿在怀里的那段时间。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-22" name="ly-17-22"></a></p><h3 id="17-22-饱食终日"><a href="#17-22-饱食终日" class="headerlink" title="17.22　饱食终日"></a>17.22　饱食终日</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“饱食终日，无所用心，难矣哉！不有博弈者乎？为之犹贤乎已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，成天吃饱了却什么也不肯用心，这样很难有所长进。不是还有棋戏可下吗？做这些也比全然闲着好。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">博弈，古代的棋戏。已，在这里指什么也不做。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">下棋在这里被拿来作最低限度的比较，切入口是人还肯不肯用心。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-23" name="ly-17-23"></a></p><h3 id="17-23-君子尚勇乎"><a href="#17-23-君子尚勇乎" class="headerlink" title="17.23　君子尚勇乎"></a>17.23　君子尚勇乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路曰：“君子尚勇乎？”子曰：“君子义以为上。君子有勇而无义为乱，小人有勇而无义为盗。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路问君子是否崇尚勇敢。孔子说，君子把义放在首位。有地位的人有勇无义会作乱，普通人有勇无义则可能以强力行窃。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尚，推崇。义，衡量行为是否合宜的准则。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子路原先只问勇，回答却先给勇找了一个衡量方向的尺度。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-24" name="ly-17-24"></a></p><h3 id="17-24-君子亦有恶乎"><a href="#17-24-君子亦有恶乎" class="headerlink" title="17.24　君子亦有恶乎"></a>17.24　君子亦有恶乎</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“君子亦有恶乎？”子曰：“有恶。恶称人之恶者，恶居下流而讪上者，恶勇而无礼者，恶果敢而窒者。”曰：“赐也亦有恶乎？”“恶徼以为知者，恶不孙以为勇者，恶讦以为直者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡问君子也有厌恶的人吗。孔子说，有：到处宣扬别人恶处的人，身居下位却专毁谤上面的人，勇而无礼的人，以及敢做敢断却不通情理的人。孔子再问子贡。子贡说，我厌恶窃取别人的见解来冒充聪明的人，把不谦逊当勇敢的人，和揭发隐私却自以为正直的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">徼，此处取窃取义。讦，揭人隐私或过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孔子问回学生，子贡列出的三项都有伪装：外面打着一种美德的名号。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-25" name="ly-17-25"></a></p><h3 id="17-25-唯女子与小人为难养也"><a href="#17-25-唯女子与小人为难养也" class="headerlink" title="17.25　唯女子与小人为难养也"></a>17.25　唯女子与小人为难养也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“唯女子与小人为难养也，近之则不逊，远之则怨。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，女子与小人难以相处：过于亲近就不谦逊，疏远了又会生怨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">养，此处常释作对待、相处。“小人”所指历来有身份与品行等不同解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句话反映了古代以身份和性别论人的局限。读时可以追问，谁在决定亲疏，谁又有机会说出自己的感受。</font></blockquote></div><p><a id="ly-17-26" name="ly-17-26"></a></p><h3 id="17-26-年四十而见恶焉"><a href="#17-26-年四十而见恶焉" class="headerlink" title="17.26　年四十而见恶焉"></a>17.26　年四十而见恶焉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“年四十而见恶焉，其终也已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，一个人到了四十岁仍为人所厌恶，恐怕此后也难有什么转变了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">见恶，被人厌恶。“见”表示被动。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“年四十”把前面的日积月累也算在了这声叹息里。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-17">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v18" name="ly-v18"></a></p><h2 id="微子篇第十八"><a href="#微子篇第十八" class="headerlink" title="微子篇第十八"></a>微子篇第十八</h2><p><a href="#ly-toc-18">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5a6cd9a5210f.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-18-01" name="ly-18-01"></a></p><h3 id="18-1-微子去之"><a href="#18-1-微子去之" class="headerlink" title="18.1　微子去之"></a>18.1　微子去之</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">微子去之，箕子为之奴，比干谏而死。孔子曰：“殷有三仁焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">殷商末年，微子离开了，箕子沦为奴隶，比干因进谏而死。孔子说，殷有三位仁人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">微子、箕子、比干，都是殷商王族中人。谏，向君主直言劝告。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一人离去，一人忍辱，一人死谏；并列的三件事让“仁”有了三种面貌。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-02" name="ly-18-02"></a></p><h3 id="18-2-柳下惠为士师"><a href="#18-2-柳下惠为士师" class="headerlink" title="18.2　柳下惠为士师"></a>18.2　柳下惠为士师</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柳下惠为士师，三黜。人曰：“子未可以去乎？”曰：“直道而事人，焉往而不三黜？枉道而事人，何必去父母之邦？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">柳下惠担任掌刑狱的官，三次被罢免。有人问何不离开鲁国。他答，若依正道做事，去哪里能保证不被罢免三次？若肯屈从迎合，又何必离开父母之邦？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">士师，掌管刑狱的官。黜，罢免。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">别人劝他换一个国家，他先问自己肯不肯换一种做事的方法。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-03" name="ly-18-03"></a></p><h3 id="18-3-齐景公待孔子曰"><a href="#18-3-齐景公待孔子曰" class="headerlink" title="18.3　齐景公待孔子曰"></a>18.3　齐景公待孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐景公待孔子曰：“若季氏，则吾不能。”以季、孟之间待之，曰：“吾老矣，不能用也。”孔子行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐景公谈到怎样礼遇孔子，说自己做不到像对待季氏那样，打算给他介于鲁国季氏与孟氏之间的待遇。后来又说自己老了，不能任用他。孔子便离开了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">季氏、孟氏，鲁国的卿大夫家族，地位有别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">景公说了两次怎样“待”孔子，孔子听到不能任用便动身了。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-04" name="ly-18-04"></a></p><h3 id="18-4-齐人归女乐"><a href="#18-4-齐人归女乐" class="headerlink" title="18.4　齐人归女乐"></a>18.4　齐人归女乐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐人归女乐，季桓子受之，三日不朝，孔子行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国人把一批女乐送给鲁国，季桓子收下，连续三天不理朝政，孔子便离开了鲁国。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">归，通“馈”，馈赠。女乐，指表演歌舞的女子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全章只叙赠礼、受礼、废朝、离开四步，没有为孔子的去留另写一句评语。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-05" name="ly-18-05"></a></p><h3 id="18-5-楚狂接舆歌而过孔子曰"><a href="#18-5-楚狂接舆歌而过孔子曰" class="headerlink" title="18.5　楚狂接舆歌而过孔子曰"></a>18.5　楚狂接舆歌而过孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">楚狂接舆歌而过孔子曰：“凤兮凤兮，何德之衰？往者不可谏，来者犹可追。已而已而，今之从政者殆而！”孔子下，欲与之言，趋而辟之，不得与之言。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">楚国的接舆唱着歌从孔子身边经过，以凤凰称呼他，叹德运衰微。往事已无法挽回，来日还可以赶上，快收手吧，如今从政危险。孔子下车想和他说话，接舆却快步避开，没能谈成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">接舆，楚国隐者。辟，通“避”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">接舆把话唱给孔子听，却不愿停下来听他的回答。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-06" name="ly-18-06"></a></p><h3 id="18-6-长沮、桀溺耦而耕"><a href="#18-6-长沮、桀溺耦而耕" class="headerlink" title="18.6　长沮、桀溺耦而耕"></a>18.6　长沮、桀溺耦而耕</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">长沮、桀溺耦而耕，孔子过之，使子路问津焉。长沮曰：“夫执舆者为谁？”子路曰：“为孔丘。”曰：“是鲁孔丘与？”曰：“是也。”曰：“是知津矣。”问于桀溺，桀溺曰：“子为谁？”曰：“为仲由。”曰：“是鲁孔丘之徒与？”对曰：“然。”曰：“滔滔者天下皆是也，而谁以易之？且而与其从辟人之士也，岂若从辟世之士？”耰而不辍。子路行以告，夫子怃然曰：“鸟兽不可与同群，吾非斯人之徒与而谁与？天下有道，丘不与易也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">长沮、桀溺并肩耕作。孔子让子路去问渡口。长沮一听执缰的是鲁国孔丘，就说，他应该知道渡口。桀溺问明子路的身份，便说天下到处都是这般乱象，你们跟谁去改变它？跟着躲避坏人的人，不如跟着避开整个世道的人。他说着继续耕田。子路回来报告，孔子怅然说，人不能跟鸟兽过日子，我不和世人相处，又和谁相处？如果天下已经有道，我就用不着参与改变了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">问津，询问渡口。耰，播种后覆土。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两位农人没有指路，“津”却引出三个人对整条人生道路的不同看法。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-07" name="ly-18-07"></a></p><h3 id="18-7-子路从而后"><a href="#18-7-子路从而后" class="headerlink" title="18.7　子路从而后"></a>18.7　子路从而后</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路从而后，遇丈人，以杖荷蓧。子路问曰：“子见夫子乎？”丈人曰：“四体不勤，五谷不分，孰为夫子？”植其杖而芸，子路拱而立。止子路宿，杀鸡为黍而食之，见其二子焉。明日，子路行以告，子曰：“隐者也。”使子路反见之，至则行矣。子路曰：“不仕无义。长幼之节不可废也，君臣之义如之何其废之？欲洁其身而乱大伦。君子之仕也，行其义也，道之不行已知之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路跟在队伍后面掉了队，问一个扛着农具的老人见过老师没有。老人答，四肢不劳动，五谷分不清，谁知道夫子是谁？他把手杖插好锄草，子路拱手等候。老人留他住宿，杀鸡做黍饭，又叫两个儿子出来见面。第二天孔子听说，认为是隐士，让子路返回拜见，老人已走。子路说，既知道长幼的礼节不可废，君臣之间的责任又怎能全废？君子做官，是要尽其所当为，即使知道道未必行得通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蓧，一种农具。芸，通“耘”，除草。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">见儿子、留客吃饭是老人亲自实行的礼；子路由此追问隐居可以舍弃哪些关系。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-08" name="ly-18-08"></a></p><h3 id="18-8-逸民"><a href="#18-8-逸民" class="headerlink" title="18.8　逸民"></a>18.8　逸民</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">逸民：伯夷、叔齐、虞仲、夷逸、朱张、柳下惠、少连。子曰：“不降其志，不辱其身，伯夷、叔齐与！”谓：“柳下惠、少连降志辱身矣，言中伦，行中虑，其斯而已矣。”谓：“虞仲、夷逸隐居放言，身中清，废中权。我则异于是，无可无不可。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">这里列举了伯夷、叔齐、虞仲、夷逸、朱张、柳下惠、少连七位逸民。孔子说，伯夷叔齐没有降低志向、使自身受辱。柳下惠、少连虽曾有所屈就，言语却合乎伦常，行动也经得起思量。虞仲、夷逸隐居自在地说话，立身清白，退处也合乎时宜。至于孔子自己，则没有哪种做法一定要取、一定要弃。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">逸民，隐居或不出仕的人。权，衡量情势而取其宜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把三种处境放在一起，再看末句，就知道孔子为何没有为自己挑选一个固定榜样。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-09" name="ly-18-09"></a></p><h3 id="18-9-太师挚适齐"><a href="#18-9-太师挚适齐" class="headerlink" title="18.9　太师挚适齐"></a>18.9　太师挚适齐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">太师挚适齐，亚饭干适楚，三饭缭适蔡，四饭缺适秦，鼓方叔入于河，播鼗武入于汉，少师阳、击磬襄入于海。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国的乐官四散：太师挚去了齐国，主持第二、第三、第四次进食奏乐的干、缭、缺分别去了楚、蔡、秦。击鼓的方叔去了黄河一带，摇鼗的武去了汉水一带，少师阳和击磬的襄去了海边。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亚饭、三饭、四饭，指古代进食时依次奏乐的乐职。鼗，带柄的摇鼓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">人名、乐职和去处一项项对上，一整套礼乐人员的离散也就呈现在眼前。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-10" name="ly-18-10"></a></p><h3 id="18-10-周公谓鲁公曰"><a href="#18-10-周公谓鲁公曰" class="headerlink" title="18.10　周公谓鲁公曰"></a>18.10　周公谓鲁公曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">周公谓鲁公曰：“君子不施其亲，不使大臣怨乎不以，故旧无大故则不弃也，无求备于一人。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">周公告诫儿子鲁公，不要疏弃亲人，也别让大臣因不获任用而埋怨。旧交若没有重大过失，不要抛下。对一个人，不能要求他样样具备。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鲁公，指伯禽。不以，这里指不加任用。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“无求备于一人”放在最后，使前三条待人的劝告都有了可以实行的余地。</font></blockquote></div><p><a id="ly-18-11" name="ly-18-11"></a></p><h3 id="18-11-周有八士"><a href="#18-11-周有八士" class="headerlink" title="18.11　周有八士"></a>18.11　周有八士</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">周有八士：伯达、伯适、仲突、仲忽、叔夜、叔夏、季随、季騧。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">周代有八位贤士：伯达、伯适、仲突、仲忽、叔夜、叔夏、季随、季騧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">伯、仲、叔、季，常用来表示兄弟的排行。騧，读 guā。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章只存八个名字，读时可以留意四组排行，不必替每个人补写事迹。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-18">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v19" name="ly-v19"></a></p><h2 id="子张篇第十九"><a href="#子张篇第十九" class="headerlink" title="子张篇第十九"></a>子张篇第十九</h2><p><a href="#ly-toc-19">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b18e13b147ec.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-19-01" name="ly-19-01"></a></p><h3 id="19-1-士见危致命"><a href="#19-1-士见危致命" class="headerlink" title="19.1　士见危致命"></a>19.1　士见危致命</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张曰：“士见危致命，见得思义，祭思敬，丧思哀，其可已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张说，士人遇见危难肯豁出性命，遇见可得的利益会想到义，祭祀能想到要恭敬，守丧能想到应悲哀，这样就称得上可以了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">致命，在危难中肯献出性命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四种场合各有容易忘记的一件事，连日常的利益取舍也列在其中。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-02" name="ly-19-02"></a></p><h3 id="19-2-执德不弘"><a href="#19-2-执德不弘" class="headerlink" title="19.2　执德不弘"></a>19.2　执德不弘</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张曰：“执德不弘，信道不笃，焉能为有？焉能为亡？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张说，持守德行却胸襟不宽，信奉一种道理却又不坚定，这样的人有他能增添什么，没有他又能减少什么呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弘，宽广。亡，通“无”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末尾连问“有”和“亡”，衡量的是所持德行在实际上有多大分量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-03" name="ly-19-03"></a></p><h3 id="19-3-子夏之门人问交于子张"><a href="#19-3-子夏之门人问交于子张" class="headerlink" title="19.3　子夏之门人问交于子张"></a>19.3　子夏之门人问交于子张</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏之门人问交于子张，子张曰：“子夏云何？”对曰：“子夏曰：‘可者与之，其不可者拒之。’”子张曰：“异乎吾所闻。君子尊贤而容众，嘉善而矜不能。我之大贤与，于人何所不容？我之不贤与，人将拒我，如之何其拒人也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏的学生问怎样交友。子张先问子夏怎么说，听说子夏主张可交者交、不可交者拒，便说自己所学不同。君子尊敬贤者，也能容纳众人，赞赏善行，也怜惜能力不足的人。我若真贤，何人不可容？若我不贤，别人尚且会拒绝我，我又凭什么动辄拒人？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矜，此处指同情、体谅。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子张先复述另一位老师的说法，再把挑选朋友的眼光转到挑选者自己。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-04" name="ly-19-04"></a></p><h3 id="19-4-虽小道必有可观者焉"><a href="#19-4-虽小道必有可观者焉" class="headerlink" title="19.4　虽小道必有可观者焉"></a>19.4　虽小道必有可观者焉</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“虽小道必有可观者焉，致远恐泥，是以君子不为也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，再小的技艺也有值得看的地方。只是若想凭它通到远大之处，恐怕会受阻，所以君子不把它当成终身专务。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">泥，读 nì，拘滞、行不通。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“可观”与“致远”是两个问题，子夏先肯定前者，再说明自己的取舍。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-05" name="ly-19-05"></a></p><h3 id="19-5-日知其所亡"><a href="#19-5-日知其所亡" class="headerlink" title="19.5　日知其所亡"></a>19.5　日知其所亡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“日知其所亡，月无忘其所能，可谓好学也已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，每天能知道一点原先不知道的，每月能记住所学会的，这就称得上好学。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亡，通“无”，指自己原先缺少的知识或本领。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用“日”看新收获，用“月”看还留下什么，学习有了两种检验方式。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-06" name="ly-19-06"></a></p><h3 id="19-6-博学而笃志"><a href="#19-6-博学而笃志" class="headerlink" title="19.6　博学而笃志"></a>19.6　博学而笃志</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“博学而笃志，切问而近思，仁在其中矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，广泛学习，坚定志向，切实发问，从身边的事想起，仁就在这样的用功当中。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">切问，恳切而切实地发问。近思，就切身的事深入思考。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先把所学铺开，再把问题放回近处，这几步可以同时进行。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-07" name="ly-19-07"></a></p><h3 id="19-7-百工居肆以成其事"><a href="#19-7-百工居肆以成其事" class="headerlink" title="19.7　百工居肆以成其事"></a>19.7　百工居肆以成其事</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“百工居肆以成其事，君子学以致其道。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，各行工匠在作坊里练成手艺，君子也在学习中走到自己所求的道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">肆，手工业者工作的场所。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用工匠的作坊来谈学问，使“学”带上了天天练习的分量。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-08" name="ly-19-08"></a></p><h3 id="19-8-小人之过也必文"><a href="#19-8-小人之过也必文" class="headerlink" title="19.8　小人之过也必文"></a>19.8　小人之过也必文</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“小人之过也必文。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，小人犯了错，总要给它加一层好看的说辞。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文，在这里作动词，指文饰、掩饰。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句只写犯错以后做什么，分辨人的关口也就落在事后。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-09" name="ly-19-09"></a></p><h3 id="19-9-君子有三变"><a href="#19-9-君子有三变" class="headerlink" title="19.9　君子有三变"></a>19.9　君子有三变</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“君子有三变：望之俨然，即之也温，听其言也厉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，从远处看君子，觉得庄重。走到跟前，感到温和。听他开口，又觉得言辞严正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">俨然，端庄的样子。厉，此处指严正。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">看、接近、听，是观察者靠近的三个步骤，不一定是那个人变了三回。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-10" name="ly-19-10"></a></p><h3 id="19-10-君子信而后劳其民"><a href="#19-10-君子信而后劳其民" class="headerlink" title="19.10　君子信而后劳其民"></a>19.10　君子信而后劳其民</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“君子信而后劳其民，未信，则以为厉己也；信而后谏，未信，则以为谤己也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，君子要先取得百姓信任，再让他们负担劳役，否则人家会以为在折磨自己。对上进谏也是如此，先取得信任再劝谏，否则对方会以为你在毁谤他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">劳其民，役使百姓做事。厉己，侵害自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半说对下，后半说对上，两件事都由对方怎样理解你的意图说起。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-11" name="ly-19-11"></a></p><h3 id="19-11-大德不逾闲"><a href="#19-11-大德不逾闲" class="headerlink" title="19.11　大德不逾闲"></a>19.11　大德不逾闲</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“大德不逾闲，小德出入可也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，大的德行不能越过界限，细小的行节则容得有些出入。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">闲，本指栏障，引申为界限。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">难处在于辨别哪一条线关乎大节，哪一处只属细小差异。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-12" name="ly-19-12"></a></p><h3 id="19-12-子夏之门人小子"><a href="#19-12-子夏之门人小子" class="headerlink" title="19.12　子夏之门人小子"></a>19.12　子夏之门人小子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“子夏之门人小子，当洒扫应对进退则可矣。抑末也，本之则无，如之何？”子夏闻之，曰：“噫，言游过矣！君子之道，孰先传焉？孰后倦焉？譬诸草木，区以别矣。君子之道焉可诬也？有始有卒者，其惟圣人乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游说，子夏的年轻学生会洒扫、应对、进退，可这些只是枝节，要追问根本却拿不出来，怎么办？子夏说，言游错了。君子之道哪一项该先传、哪一项随后便可怠慢？教人好比区分草木，各有不同。君子之道怎么能任意歪曲？能从开头一直贯彻到末尾的，恐怕只有圣人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">言游，即子游。洒扫应对进退，日常劳动、待人接物的礼节。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一位老师担心学生停在枝节，另一位提醒别人别轻看初学者手上正在做的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-13" name="ly-19-13"></a></p><h3 id="19-13-仕而优则学"><a href="#19-13-仕而优则学" class="headerlink" title="19.13　仕而优则学"></a>19.13　仕而优则学</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子夏曰：“仕而优则学，学而优则仕。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子夏说，任职办事而还有余力，就当继续学习。学习有了余力，就可以出来任事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">优，此处指游刃有余、尚有余力。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把前半句和后半句合起来看，任职以后仍然有学习的责任。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-14" name="ly-19-14"></a></p><h3 id="19-14-丧致乎哀而止"><a href="#19-14-丧致乎哀而止" class="headerlink" title="19.14　丧致乎哀而止"></a>19.14　丧致乎哀而止</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“丧致乎哀而止。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游说，办理丧事，把哀思表达尽了，就可以止住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">致，尽其至。乎，相当于“于”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“止”给仪节设了一个限度，衡量它的是哀思有没有得到表达。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-15" name="ly-19-15"></a></p><h3 id="19-15-吾友张也为难能也"><a href="#19-15-吾友张也为难能也" class="headerlink" title="19.15　吾友张也为难能也"></a>19.15　吾友张也为难能也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“吾友张也为难能也，然而未仁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子游说，我的朋友子张做得到一些别人难以做到的事，然而还没有达到仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">张，子张的字在这里省作一个“张”。子张姓颛孙，名师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本领难得是很高的评价，子游仍给“仁”单留了一个问题。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-16" name="ly-19-16"></a></p><h3 id="19-16-堂堂乎张也"><a href="#19-16-堂堂乎张也" class="headerlink" title="19.16　堂堂乎张也"></a>19.16　堂堂乎张也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“堂堂乎张也，难与并为仁矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，子张仪表堂堂，可要同他一道修养仁德，却不容易。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">并为仁，一同实践仁。堂堂，形容仪表气度盛大。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上一章是子游的评语，这一章换成曾子，他说的是与子张相处的感受。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-17" name="ly-19-17"></a></p><h3 id="19-17-吾闻诸夫子"><a href="#19-17-吾闻诸夫子" class="headerlink" title="19.17　吾闻诸夫子"></a>19.17　吾闻诸夫子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“吾闻诸夫子，人未有自致者也，必也亲丧乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，我听老师讲，人很少能自发地把真情表达得淋漓尽致，若有这样的场合，大概要数父母之丧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">自致，自己把心力、情感尽到极处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章不数仪式多少，所问的是哪种感情会不待催促地流露。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-18" name="ly-19-18"></a></p><h3 id="19-18-吾闻诸夫子"><a href="#19-18-吾闻诸夫子" class="headerlink" title="19.18　吾闻诸夫子"></a>19.18　吾闻诸夫子</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子曰：“吾闻诸夫子，孟庄子之孝也，其他可能也；其不改父之臣与父之政，是难能也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子说，我听老师讲，孟庄子的孝，别的地方人家还做得到，难的是他没有随意更换父亲所用的臣子，也没有改掉父亲留下的政事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孟庄子，鲁国大夫。臣，此处指家臣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">提到父亲留下的两样东西，一样是人，一样是已经在进行的事。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-19" name="ly-19-19"></a></p><h3 id="19-19-孟氏使阳肤为士师"><a href="#19-19-孟氏使阳肤为士师" class="headerlink" title="19.19　孟氏使阳肤为士师"></a>19.19　孟氏使阳肤为士师</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟氏使阳肤为士师，问于曾子。曾子曰：“上失其道，民散久矣。如得其情，则哀矜而勿喜！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟氏任命阳肤掌刑狱，阳肤来请教曾子。曾子说，上面失了治理之道，百姓离心已久。即使查明犯罪的实情，也该哀怜当事人，别因办成案子而高兴。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">情，案情、实情。哀矜，悲悯、体恤。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在断案者庆祝查明真相之前，曾子让他回头看百姓长久生活在什么处境里。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-20" name="ly-19-20"></a></p><h3 id="19-20-纣之不善"><a href="#19-20-纣之不善" class="headerlink" title="19.20　纣之不善"></a>19.20　纣之不善</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“纣之不善，不如是之甚也。是以君子恶居下流，天下之恶皆归焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡说，商纣的恶行也不至于后来所说的那么多。因此君子怕自己落在坏名声汇聚之处，一旦在那里，天下种种恶行都会被人记在他头上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">下流，水流汇聚的低处，这里用来比喻恶名所归。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">承认纣有过恶，同时追问哪些恶行真属于他，这两件事并不矛盾。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-21" name="ly-19-21"></a></p><h3 id="19-21-君子之过也"><a href="#19-21-君子之过也" class="headerlink" title="19.21　君子之过也"></a>19.21　君子之过也</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“君子之过也，如日月之食焉。过也，人皆见之；更也，人皆仰之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子贡说，君子的过失像日食、月食，犯错时人人都看得见。等他改过，人人又抬头仰望他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">更，读 gēng，改正。食，指日食、月食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前后两次被人看见，先是缺损，接着是恢复光明，都在众目之下。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-22" name="ly-19-22"></a></p><h3 id="19-22-卫公孙朝问于子贡曰"><a href="#19-22-卫公孙朝问于子贡曰" class="headerlink" title="19.22　卫公孙朝问于子贡曰"></a>19.22　卫公孙朝问于子贡曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">卫公孙朝问于子贡曰：“仲尼焉学？”子贡曰：“文武之道未坠于地，在人。贤者识其大者，不贤者识其小者，莫不有文武之道焉，夫子焉不学？而亦何常师之有？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">卫国的公孙朝问子贡，孔子是跟谁学的？子贡说，文王武王留下的道还在人们身上。贤者记得其中的大处，普通人也记得一些细节，处处都有遗存。老师在哪里不能学，又何必有一个固定的老师？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">识，在这里读 zhì，记住。常师，固定不变的老师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">回答没有列师承名单，而是说明同一传统怎样分别留在不同人身上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-23" name="ly-19-23"></a></p><h3 id="19-23-叔孙武叔语大夫于朝曰"><a href="#19-23-叔孙武叔语大夫于朝曰" class="headerlink" title="19.23　叔孙武叔语大夫于朝曰"></a>19.23　叔孙武叔语大夫于朝曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叔孙武叔语大夫于朝曰：“子贡贤于仲尼。”子服景伯以告子贡，子贡曰：“譬之宫墙，赐之墙也及肩，窥见室家之好；夫子之墙数仞，不得其门而入，不见宗庙之美、百官之富。得其门者或寡矣，夫子之云不亦宜乎！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">叔孙武叔在朝上说子贡胜过孔子，子服景伯转告子贡。子贡以围墙为喻：我的墙只及肩高，路人就能看到屋舍的好处。老师的墙有好几仞高，不找到门进去，便看不见宗庙的壮美和其中陈设的丰富。找得到门的人很少，武叔会那样说也不奇怪。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">仞，古代长度单位。宫墙，这里指环绕居处的围墙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">能从墙外看清的，未必是更丰富的一家；可见程度本身会影响评价。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-24" name="ly-19-24"></a></p><h3 id="19-24-叔孙武叔毁仲尼"><a href="#19-24-叔孙武叔毁仲尼" class="headerlink" title="19.24　叔孙武叔毁仲尼"></a>19.24　叔孙武叔毁仲尼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叔孙武叔毁仲尼，子贡曰：“无以为也，仲尼不可毁也。他人之贤者，丘陵也，犹可逾也；仲尼，日月也，无得而逾焉。人虽欲自绝，其何伤于日月乎？多见其不知量也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">叔孙武叔诋毁孔子，子贡劝他不必如此。别人的贤德像山丘，还可以越过。孔子却像日月，无法逾越。任凭有人不愿与日月相亲，对日月有何损伤？只越发显出他不知自己的分量。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">自绝，自行断绝关系。多见，越发显出。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">比到日月，批评者能改变的是自己与光明的距离。</font></blockquote></div><p><a id="ly-19-25" name="ly-19-25"></a></p><h3 id="19-25-陈子禽谓子贡曰"><a href="#19-25-陈子禽谓子贡曰" class="headerlink" title="19.25　陈子禽谓子贡曰"></a>19.25　陈子禽谓子贡曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈子禽谓子贡曰：“子为恭也，仲尼岂贤于子乎？”子贡曰：“君子一言以为知，一言以为不知，言不可不慎也。夫子之不可及也，犹天之不可阶而升也。夫子之得邦家者，所谓立之斯立，道之斯行，绥之斯来，动之斯和。其生也荣，其死也哀，如之何其可及也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈子禽觉得子贡是客气，问孔子真比他贤明吗？子贡说，一句话能让人看出明智，也能让人看出无知，说话须慎重。老师难以企及，就像天无法靠梯子登上去。倘若老师治理国家或封邑，就能扶持百姓立身、引导他们行进、安抚他们归附、感动他们和睦。他生前受尊崇，去世被哀悼，我哪里比得上？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">阶，在这里作动词，像登阶梯一样往上走。绥，安抚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡先劝人谨慎下断语，随后把自己心目中的老师放进治理百姓的具体场景里。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-19">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-v20" name="ly-v20"></a></p><h2 id="尧曰篇第二十"><a href="#尧曰篇第二十" class="headerlink" title="尧曰篇第二十"></a>尧曰篇第二十</h2><p><a href="#ly-toc-20">本篇章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_79d87d870a70.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="ly-20-01" name="ly-20-01"></a></p><h3 id="20-1-尧曰"><a href="#20-1-尧曰" class="headerlink" title="20.1　尧曰"></a>20.1　尧曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧曰：“咨！尔舜，天之历数在尔躬，允执其中。四海困穷，天禄永终。”舜亦以命禹。曰：“予小子履，敢用玄牡，敢昭告于皇皇后帝：有罪不敢赦，帝臣不蔽，简在帝心。朕躬有罪，无以万方；万方有罪，罪在朕躬。”周有大赉，善人是富。“虽有周亲，不如仁人。百姓有过，在予一人。”谨权量，审法度，修废官，四方之政行焉。兴灭国，继绝世，举逸民，天下之民归心焉。所重：民、食、丧、祭。宽则得众，信则民任焉，敏则有功，公则说。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">尧告诫舜，承继天下的次序已到你身上，要诚实持守中道。若四海百姓陷入困苦，你的天禄也会断绝。舜把同样的话告诫禹。接着是商汤的告天之辞：我用黑色公牛祭告上帝，有罪者不敢擅赦，有德可用的人不敢遮蔽，一切听凭上帝明察。我自己有罪，不要牵连万方。万方有罪，由我自己承担。周朝广施赏赐，使善人富足。武王看重仁人胜过至亲，也把百姓的过错归责于自己。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">治理天下，还须校正衡器量器、审定法度、恢复废置的官职，使政令通达四方。复兴已灭的国家，接续断绝的世系，起用隐逸的贤人，使人心归附。所重的是百姓、粮食、丧葬和祭祀。待人宽厚能得众，守信使人愿意付托，勤敏可以成事，公正使人心悦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">履，商汤的名字。玄牡，黑色公牛。赉，赏赐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">告天的言辞之后写到秤和量器。对君主一人的要求，最后要落实到普通人每天使用的尺度上。</font></blockquote></div><p><a id="ly-20-02" name="ly-20-02"></a></p><h3 id="20-2-子张问于孔子曰"><a href="#20-2-子张问于孔子曰" class="headerlink" title="20.2　子张问于孔子曰"></a>20.2　子张问于孔子曰</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子张问于孔子曰：“何如斯可以从政矣？”子曰：“尊五美，屏四恶，斯可以从政矣。”子张曰：“何谓五美？”子曰：“君子惠而不费，劳而不怨，欲而不贪，泰而不骄，威而不猛。”子张曰：“何谓惠而不费？”子曰：“因民之所利而利之，斯不亦惠而不费乎？择可劳而劳之，又谁怨？欲仁而得仁，又焉贪？君子无众寡，无小大，无敢慢，斯不亦泰而不骄乎？君子正其衣冠，尊其瞻视，俨然人望而畏之，斯不亦威而不猛乎？”子张曰：“何谓四恶？”子曰：“不教而杀谓之虐；不戒视成谓之暴；慢令致期谓之贼；犹之与人也，出纳之吝，谓之有司。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子张问怎样才可以从政。孔子说，要尊崇五种美德，排除四种恶政。使百姓受惠而不徒费财用，劳民而不招怨，有所求而不贪，安泰而不骄，有威仪而不凶猛，这就是五美。孔子又逐条说明：顺着百姓已有的便利造福他们，便可惠而不费。选确实值得做的事情才动用民力，人便少怨。一心求仁，所求便与贪欲无涉。无论人多人少、地位高低都郑重相待，便能安泰不骄。端正衣冠目光，人看了自然敬畏，便有威而不猛。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">四恶则是：不教就杀，叫虐。事先不告诫，却突然检查成果，叫暴。发令迟缓，却逼人在原定期限内办好，叫贼害。明明决定给人财物，交付时又吝惜计较，便失于办事小吏的狭隘。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">戒，事先告诫、说明。视成，查看结果。有司，本指各有所掌的官吏，这里讥讽当给而吝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">五美与四恶都写到施政者怎样使用手中权力，尤其可以对照“择可劳”和“慢令致期”。</font></blockquote></div><p><a id="ly-20-03" name="ly-20-03"></a></p><h3 id="20-3-不知命"><a href="#20-3-不知命" class="headerlink" title="20.3　不知命"></a>20.3　不知命</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“不知命，无以为君子也；不知礼，无以立也；不知言，无以知人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子说，不懂得命，就难以成为君子。不懂得礼，就无以立身。听不懂话中的意思，就无从了解说话的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">知言，能辨别言辞的意思与分量。立，指在社会中立身处世。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全书在“知人”上收尾，可以回看《学而》末章同样提到的“不知人”。</font></blockquote></div><p><a href="#ly-toc-20">返回本篇章目</a>　·　<a href="#ly-contents">全书逐章目录</a></p><p><a id="ly-contents" name="ly-contents"></a></p><h2 id="逐章目录"><a href="#逐章目录" class="headerlink" title="逐章目录"></a>逐章目录</h2><p><a href="#ly-toc-01">学而</a>　·　<a href="#ly-toc-02">为政</a>　·　<a href="#ly-toc-03">八佾</a>　·　<a href="#ly-toc-04">里仁</a>　·　<a href="#ly-toc-05">公冶长</a></p><p><a href="#ly-toc-06">雍也</a>　·　<a href="#ly-toc-07">述而</a>　·　<a href="#ly-toc-08">泰伯</a>　·　<a href="#ly-toc-09">子罕</a>　·　<a href="#ly-toc-10">乡党</a></p><p><a href="#ly-toc-11">先进</a>　·　<a href="#ly-toc-12">颜渊</a>　·　<a href="#ly-toc-13">子路</a>　·　<a href="#ly-toc-14">宪问</a>　·　<a href="#ly-toc-15">卫灵公</a></p><p><a href="#ly-toc-16">季氏</a>　·　<a href="#ly-toc-17">阳货</a>　·　<a href="#ly-toc-18">微子</a>　·　<a href="#ly-toc-19">子张</a>　·　<a href="#ly-toc-20">尧曰</a></p><p><a id="ly-toc-01" name="ly-toc-01"></a></p><h3 id="学而篇第一-1"><a href="#学而篇第一-1" class="headerlink" title="学而篇第一"></a>学而篇第一</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-01-01">1.1</a></td><td>学而时习之</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-02">1.2</a></td><td>其为人也孝弟</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-03">1.3</a></td><td>巧言令色</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-04">1.4</a></td><td>吾日三省吾身</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-05">1.5</a></td><td>道千乘之国</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-06">1.6</a></td><td>弟子入则孝</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-07">1.7</a></td><td>贤贤易色</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-08">1.8</a></td><td>君子不重则不威</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-09">1.9</a></td><td>慎终追远</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-10">1.10</a></td><td>子禽问于子贡曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-11">1.11</a></td><td>父在</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-12">1.12</a></td><td>礼之用</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-13">1.13</a></td><td>信近于义</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-14">1.14</a></td><td>君子食无求饱</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-15">1.15</a></td><td>贫而无谄</td></tr><tr><td><a href="#ly-01-16">1.16</a></td><td>不患人之不己知</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-02" name="ly-toc-02"></a></p><h3 id="为政篇第二-1"><a href="#为政篇第二-1" class="headerlink" title="为政篇第二"></a>为政篇第二</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-02-01">2.1</a></td><td>为政以德</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-02">2.2</a></td><td>诗》三百</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-03">2.3</a></td><td>道之以政</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-04">2.4</a></td><td>吾十有五而志于学</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-05">2.5</a></td><td>孟懿子问孝</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-06">2.6</a></td><td>孟武伯问孝</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-07">2.7</a></td><td>子游问孝</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-08">2.8</a></td><td>子夏问孝</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-09">2.9</a></td><td>吾与回言终日</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-10">2.10</a></td><td>视其所以</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-11">2.11</a></td><td>温故而知新</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-12">2.12</a></td><td>君子不器</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-13">2.13</a></td><td>子贡问君子</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-14">2.14</a></td><td>君子周而不比</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-15">2.15</a></td><td>学而不思则罔</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-16">2.16</a></td><td>攻乎异端</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-17">2.17</a></td><td>由</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-18">2.18</a></td><td>子张学干禄</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-19">2.19</a></td><td>哀公问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-20">2.20</a></td><td>季康子问</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-21">2.21</a></td><td>或谓孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-22">2.22</a></td><td>人而无信</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-23">2.23</a></td><td>子张问</td></tr><tr><td><a href="#ly-02-24">2.24</a></td><td>非其鬼而祭之</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-03" name="ly-toc-03"></a></p><h3 id="八佾篇第三-1"><a href="#八佾篇第三-1" class="headerlink" title="八佾篇第三"></a>八佾篇第三</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-03-01">3.1</a></td><td>孔子谓季氏</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-02">3.2</a></td><td>三家者以《雍》彻</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-03">3.3</a></td><td>人而不仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-04">3.4</a></td><td>林放问礼之本</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-05">3.5</a></td><td>夷狄之有君</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-06">3.6</a></td><td>季氏旅于泰山</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-07">3.7</a></td><td>君子无所争</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-08">3.8</a></td><td>子夏问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-09">3.9</a></td><td>夏礼吾能言之</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-10">3.10</a></td><td>禘自既灌而往者</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-11">3.11</a></td><td>或问禘之说</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-12">3.12</a></td><td>祭如在</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-13">3.13</a></td><td>王孙贾问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-14">3.14</a></td><td>周监于二代</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-15">3.15</a></td><td>子入太庙</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-16">3.16</a></td><td>射不主皮</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-17">3.17</a></td><td>子贡欲去告朔之饩羊</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-18">3.18</a></td><td>事君尽礼</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-19">3.19</a></td><td>定公问</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-20">3.20</a></td><td>关雎</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-21">3.21</a></td><td>哀公问社于宰我</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-22">3.22</a></td><td>管仲之器小哉</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-23">3.23</a></td><td>子语鲁大师乐</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-24">3.24</a></td><td>仪封人请见</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-25">3.25</a></td><td>子谓《韶</td></tr><tr><td><a href="#ly-03-26">3.26</a></td><td>居上不宽</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-04" name="ly-toc-04"></a></p><h3 id="里仁篇第四-1"><a href="#里仁篇第四-1" class="headerlink" title="里仁篇第四"></a>里仁篇第四</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-04-01">4.1</a></td><td>里仁为美</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-02">4.2</a></td><td>不仁者不可以久处约</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-03">4.3</a></td><td>唯仁者能好人</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-04">4.4</a></td><td>苟志于仁矣</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-05">4.5</a></td><td>富与贵</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-06">4.6</a></td><td>我未见好仁者</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-07">4.7</a></td><td>人之过也</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-08">4.8</a></td><td>朝闻道</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-09">4.9</a></td><td>士志于道</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-10">4.10</a></td><td>君子之于天下也</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-11">4.11</a></td><td>君子怀德</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-12">4.12</a></td><td>放于利而行</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-13">4.13</a></td><td>能以礼让为国乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-14">4.14</a></td><td>不患无位</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-15">4.15</a></td><td>参乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-16">4.16</a></td><td>君子喻于义</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-17">4.17</a></td><td>见贤思齐焉</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-18">4.18</a></td><td>事父母几谏</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-19">4.19</a></td><td>父母在</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-20">4.20</a></td><td>三年无改于父之道</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-21">4.21</a></td><td>父母之年</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-22">4.22</a></td><td>古者言之不出</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-23">4.23</a></td><td>以约失之者鲜矣</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-24">4.24</a></td><td>君子欲讷于言而敏于行</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-25">4.25</a></td><td>德不孤</td></tr><tr><td><a href="#ly-04-26">4.26</a></td><td>事君数</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-05" name="ly-toc-05"></a></p><h3 id="公冶长篇第五-1"><a href="#公冶长篇第五-1" class="headerlink" title="公冶长篇第五"></a>公冶长篇第五</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-05-01">5.1</a></td><td>子谓公冶长</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-02">5.2</a></td><td>子谓南容</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-03">5.3</a></td><td>子谓子贱</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-04">5.4</a></td><td>子贡问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-05">5.5</a></td><td>或曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-06">5.6</a></td><td>子使漆雕开仕</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-07">5.7</a></td><td>道不行</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-08">5.8</a></td><td>孟武伯问</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-09">5.9</a></td><td>子谓子贡曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-10">5.10</a></td><td>宰予昼寝</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-11">5.11</a></td><td>吾未见刚者</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-12">5.12</a></td><td>我不欲人之加诸我也</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-13">5.13</a></td><td>夫子之文章</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-14">5.14</a></td><td>子路有闻</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-15">5.15</a></td><td>子贡问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-16">5.16</a></td><td>子谓子产</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-17">5.17</a></td><td>晏平仲善与人交</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-18">5.18</a></td><td>臧文仲居蔡</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-19">5.19</a></td><td>子张问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-20">5.20</a></td><td>季文子三思而后行</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-21">5.21</a></td><td>宁武子</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-22">5.22</a></td><td>子在陈</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-23">5.23</a></td><td>伯夷、叔齐不念旧恶</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-24">5.24</a></td><td>孰谓微生高直</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-25">5.25</a></td><td>巧言、令色、足恭</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-26">5.26</a></td><td>颜渊、季路侍</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-27">5.27</a></td><td>已矣乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-05-28">5.28</a></td><td>十室之邑</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-06" name="ly-toc-06"></a></p><h3 id="雍也篇第六-1"><a href="#雍也篇第六-1" class="headerlink" title="雍也篇第六"></a>雍也篇第六</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-06-01">6.1</a></td><td>雍也可使南面</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-02">6.2</a></td><td>仲弓问子桑伯子</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-03">6.3</a></td><td>哀公问</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-04">6.4</a></td><td>子华使于齐</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-05">6.5</a></td><td>原思为之宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-06">6.6</a></td><td>子谓仲弓曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-07">6.7</a></td><td>回也</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-08">6.8</a></td><td>季康子问</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-09">6.9</a></td><td>季氏使闵子骞为费宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-10">6.10</a></td><td>伯牛有疾</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-11">6.11</a></td><td>贤哉回也</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-12">6.12</a></td><td>冉求曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-13">6.13</a></td><td>子谓子夏曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-14">6.14</a></td><td>子游为武城宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-15">6.15</a></td><td>孟之反不伐</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-16">6.16</a></td><td>不有祝鮀之佞</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-17">6.17</a></td><td>谁能出不由户</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-18">6.18</a></td><td>质胜文则野</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-19">6.19</a></td><td>人之生也直</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-20">6.20</a></td><td>知之者不如好之者</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-21">6.21</a></td><td>中人以上</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-22">6.22</a></td><td>樊迟问知</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-23">6.23</a></td><td>知者乐水</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-24">6.24</a></td><td>齐一变至于鲁</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-25">6.25</a></td><td>觚不觚</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-26">6.26</a></td><td>宰我问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-27">6.27</a></td><td>君子博学于文</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-28">6.28</a></td><td>子见南子</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-29">6.29</a></td><td>中庸之为德也</td></tr><tr><td><a href="#ly-06-30">6.30</a></td><td>如有博施于民而能济众</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-07" name="ly-toc-07"></a></p><h3 id="述而篇第七-1"><a href="#述而篇第七-1" class="headerlink" title="述而篇第七"></a>述而篇第七</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-07-01">7.1</a></td><td>述而不作</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-02">7.2</a></td><td>默而识之</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-03">7.3</a></td><td>德之不修</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-04">7.4</a></td><td>子之燕居</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-05">7.5</a></td><td>甚矣吾衰也</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-06">7.6</a></td><td>志于道</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-07">7.7</a></td><td>自行束脩以上</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-08">7.8</a></td><td>不愤不启</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-09">7.9</a></td><td>子食于有丧者之侧</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-10">7.10</a></td><td>子于是日哭</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-11">7.11</a></td><td>子谓颜渊曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-12">7.12</a></td><td>富而可求也</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-13">7.13</a></td><td>子之所慎</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-14">7.14</a></td><td>子在齐闻《韶</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-15">7.15</a></td><td>冉有曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-16">7.16</a></td><td>饭疏食饮水</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-17">7.17</a></td><td>加我数年</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-18">7.18</a></td><td>子所雅言</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-19">7.19</a></td><td>叶公问孔子于子路</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-20">7.20</a></td><td>我非生而知之者</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-21">7.21</a></td><td>子不语怪、力、乱、神</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-22">7.22</a></td><td>三人行</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-23">7.23</a></td><td>天生德于予</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-24">7.24</a></td><td>二三子以我为隐乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-25">7.25</a></td><td>子以四教</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-26">7.26</a></td><td>圣人</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-27">7.27</a></td><td>子钓而不纲</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-28">7.28</a></td><td>盖有不知而作之者</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-29">7.29</a></td><td>互乡难与言</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-30">7.30</a></td><td>仁远乎哉</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-31">7.31</a></td><td>陈司败问</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-32">7.32</a></td><td>子与人歌而善</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-33">7.33</a></td><td>文</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-34">7.34</a></td><td>若圣与仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-35">7.35</a></td><td>子疾病</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-36">7.36</a></td><td>奢则不孙</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-37">7.37</a></td><td>君子坦荡荡</td></tr><tr><td><a href="#ly-07-38">7.38</a></td><td>子温而厉</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-08" name="ly-toc-08"></a></p><h3 id="泰伯篇第八-1"><a href="#泰伯篇第八-1" class="headerlink" title="泰伯篇第八"></a>泰伯篇第八</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-08-01">8.1</a></td><td>泰伯</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-02">8.2</a></td><td>恭而无礼则劳</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-03">8.3</a></td><td>曾子有疾</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-04">8.4</a></td><td>曾子有疾</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-05">8.5</a></td><td>以能问于不能</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-06">8.6</a></td><td>可以托六尺之孤</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-07">8.7</a></td><td>士不可以不弘毅</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-08">8.8</a></td><td>兴于《诗</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-09">8.9</a></td><td>民可使由之</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-10">8.10</a></td><td>好勇疾贫</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-11">8.11</a></td><td>如有周公之才之美</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-12">8.12</a></td><td>三年学</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-13">8.13</a></td><td>笃信好学</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-14">8.14</a></td><td>不在其位</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-15">8.15</a></td><td>师挚之始</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-16">8.16</a></td><td>狂而不直</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-17">8.17</a></td><td>学如不及</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-18">8.18</a></td><td>巍巍乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-19">8.19</a></td><td>大哉尧之为君也</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-20">8.20</a></td><td>舜有臣五人而天下治</td></tr><tr><td><a href="#ly-08-21">8.21</a></td><td>禹</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-09" name="ly-toc-09"></a></p><h3 id="子罕篇第九-1"><a href="#子罕篇第九-1" class="headerlink" title="子罕篇第九"></a>子罕篇第九</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-09-01">9.1</a></td><td>子罕言利</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-02">9.2</a></td><td>达巷党人曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-03">9.3</a></td><td>麻冕</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-04">9.4</a></td><td>子绝四</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-05">9.5</a></td><td>子畏于匡</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-06">9.6</a></td><td>太宰问于子贡曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-07">9.7</a></td><td>牢曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-08">9.8</a></td><td>吾有知乎哉</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-09">9.9</a></td><td>凤鸟不至</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-10">9.10</a></td><td>子见齐衰者、冕衣裳者与瞽者</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-11">9.11</a></td><td>颜渊喟然叹曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-12">9.12</a></td><td>子疾病</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-13">9.13</a></td><td>有美玉于斯</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-14">9.14</a></td><td>子欲居九夷</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-15">9.15</a></td><td>吾自卫反鲁</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-16">9.16</a></td><td>出则事公卿</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-17">9.17</a></td><td>子在川上曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-18">9.18</a></td><td>吾未见好德如好色者也</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-19">9.19</a></td><td>譬如为山</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-20">9.20</a></td><td>语之而不惰者</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-21">9.21</a></td><td>子谓颜渊</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-22">9.22</a></td><td>苗而不秀者有矣夫</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-23">9.23</a></td><td>后生可畏</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-24">9.24</a></td><td>法语之言</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-25">9.25</a></td><td>主忠信</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-26">9.26</a></td><td>三军可夺帅也</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-27">9.27</a></td><td>衣敝缊袍</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-28">9.28</a></td><td>岁寒</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-29">9.29</a></td><td>知者不惑</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-30">9.30</a></td><td>可与共学</td></tr><tr><td><a href="#ly-09-31">9.31</a></td><td>唐棣之华，偏其反而。岂不尔</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-10" name="ly-toc-10"></a></p><h3 id="乡党篇第十-1"><a href="#乡党篇第十-1" class="headerlink" title="乡党篇第十"></a>乡党篇第十</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-10-01">10.1</a></td><td>孔子于乡党</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-02">10.2</a></td><td>朝</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-03">10.3</a></td><td>君召使摈</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-04">10.4</a></td><td>入公门</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-05">10.5</a></td><td>执圭</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-06">10.6</a></td><td>君子不以绀緅饰</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-07">10.7</a></td><td>齐</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-08">10.8</a></td><td>食不厌精</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-09">10.9</a></td><td>祭于公</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-10">10.10</a></td><td>食不语</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-11">10.11</a></td><td>虽疏食菜羹</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-12">10.12</a></td><td>席不正</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-13">10.13</a></td><td>乡人饮酒</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-14">10.14</a></td><td>乡人傩</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-15">10.15</a></td><td>问人于他邦</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-16">10.16</a></td><td>康子馈药</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-17">10.17</a></td><td>厩焚</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-18">10.18</a></td><td>君赐食</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-19">10.19</a></td><td>疾</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-20">10.20</a></td><td>君命召</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-21">10.21</a></td><td>入太庙</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-22">10.22</a></td><td>朋友死</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-23">10.23</a></td><td>朋友之馈</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-24">10.24</a></td><td>寝不尸</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-25">10.25</a></td><td>见齐衰者</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-26">10.26</a></td><td>升车</td></tr><tr><td><a href="#ly-10-27">10.27</a></td><td>色斯举矣</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-11" name="ly-toc-11"></a></p><h3 id="先进篇第十一-1"><a href="#先进篇第十一-1" class="headerlink" title="先进篇第十一"></a>先进篇第十一</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-11-01">11.1</a></td><td>先进于礼乐</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-02">11.2</a></td><td>从我于陈、蔡者</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-03">11.3</a></td><td>德行</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-04">11.4</a></td><td>回也非助我者也</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-05">11.5</a></td><td>孝哉闵子骞</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-06">11.6</a></td><td>南容三复白圭</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-07">11.7</a></td><td>季康子问</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-08">11.8</a></td><td>颜渊死</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-09">11.9</a></td><td>颜渊死</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-10">11.10</a></td><td>颜渊死</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-11">11.11</a></td><td>颜渊死</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-12">11.12</a></td><td>季路问事鬼神</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-13">11.13</a></td><td>闵子侍侧</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-14">11.14</a></td><td>鲁人为长府</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-15">11.15</a></td><td>由之瑟奚为于丘之门</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-16">11.16</a></td><td>子贡问</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-17">11.17</a></td><td>季氏富于周公</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-18">11.18</a></td><td>柴也愚</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-19">11.19</a></td><td>回也其庶乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-20">11.20</a></td><td>子张问善人之道</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-21">11.21</a></td><td>论笃是与</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-22">11.22</a></td><td>子路问</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-23">11.23</a></td><td>子畏于匡</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-24">11.24</a></td><td>季子然问</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-25">11.25</a></td><td>子路使子羔为费宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-11-26">11.26</a></td><td>子路、曾皙、冉有、公西华侍坐</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-12" name="ly-toc-12"></a></p><h3 id="颜渊篇第十二-1"><a href="#颜渊篇第十二-1" class="headerlink" title="颜渊篇第十二"></a>颜渊篇第十二</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-12-01">12.1</a></td><td>颜渊问仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-02">12.2</a></td><td>仲弓问仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-03">12.3</a></td><td>司马牛问仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-04">12.4</a></td><td>司马牛问君子</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-05">12.5</a></td><td>司马牛忧曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-06">12.6</a></td><td>子张问明</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-07">12.7</a></td><td>子贡问政</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-08">12.8</a></td><td>棘子成曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-09">12.9</a></td><td>哀公问于有若曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-10">12.10</a></td><td>子张问崇德辨惑</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-11">12.11</a></td><td>齐景公问政于孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-12">12.12</a></td><td>片言可以折狱者</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-13">12.13</a></td><td>听讼</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-14">12.14</a></td><td>子张问政</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-15">12.15</a></td><td>博学于文</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-16">12.16</a></td><td>君子成人之美</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-17">12.17</a></td><td>季康子问政于孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-18">12.18</a></td><td>季康子患盗</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-19">12.19</a></td><td>季康子问政于孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-20">12.20</a></td><td>子张问</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-21">12.21</a></td><td>樊迟从游于舞雩之下</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-22">12.22</a></td><td>樊迟问仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-23">12.23</a></td><td>子贡问友</td></tr><tr><td><a href="#ly-12-24">12.24</a></td><td>君子以文会友</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-13" name="ly-toc-13"></a></p><h3 id="子路篇第十三-1"><a href="#子路篇第十三-1" class="headerlink" title="子路篇第十三"></a>子路篇第十三</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-13-01">13.1</a></td><td>子路问政</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-02">13.2</a></td><td>仲弓为季氏宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-03">13.3</a></td><td>卫君待子而为政</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-04">13.4</a></td><td>樊迟请学稼</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-05">13.5</a></td><td>诵《诗》三百</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-06">13.6</a></td><td>其身正</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-07">13.7</a></td><td>鲁卫之政</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-08">13.8</a></td><td>子谓卫公子荆</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-09">13.9</a></td><td>子适卫</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-10">13.10</a></td><td>苟有用我者</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-11">13.11</a></td><td>善人为邦百年</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-12">13.12</a></td><td>如有王者</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-13">13.13</a></td><td>苟正其身矣</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-14">13.14</a></td><td>冉子退朝</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-15">13.15</a></td><td>定公问</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-16">13.16</a></td><td>叶公问政</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-17">13.17</a></td><td>子夏为莒父宰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-18">13.18</a></td><td>叶公语孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-19">13.19</a></td><td>樊迟问仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-20">13.20</a></td><td>子贡问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-21">13.21</a></td><td>不得中行而与之</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-22">13.22</a></td><td>南人有言曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-23">13.23</a></td><td>君子和而不同</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-24">13.24</a></td><td>子贡问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-25">13.25</a></td><td>君子易事而难说也</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-26">13.26</a></td><td>君子泰而不骄</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-27">13.27</a></td><td>刚、毅、木、讷近仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-28">13.28</a></td><td>子路问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-29">13.29</a></td><td>善人教民七年</td></tr><tr><td><a href="#ly-13-30">13.30</a></td><td>以不教民战</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-14" name="ly-toc-14"></a></p><h3 id="宪问篇第十四-1"><a href="#宪问篇第十四-1" class="headerlink" title="宪问篇第十四"></a>宪问篇第十四</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-14-01">14.1</a></td><td>宪问耻</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-02">14.2</a></td><td>士而怀居</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-03">14.3</a></td><td>邦有道</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-04">14.4</a></td><td>有德者必有言</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-05">14.5</a></td><td>南宫适问于孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-06">14.6</a></td><td>君子而不仁者有矣夫</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-07">14.7</a></td><td>爱之</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-08">14.8</a></td><td>为命</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-09">14.9</a></td><td>或问子产</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-10">14.10</a></td><td>贫而无怨难</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-11">14.11</a></td><td>孟公绰为赵、魏老则优</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-12">14.12</a></td><td>子路问成人</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-13">14.13</a></td><td>子问公叔文子于公明贾曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-14">14.14</a></td><td>臧武仲以防求为后于鲁</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-15">14.15</a></td><td>晋文公谲而不正</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-16">14.16</a></td><td>桓公杀公子纠</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-17">14.17</a></td><td>管仲非仁者与</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-18">14.18</a></td><td>公叔文子之臣大夫僎与文子同升诸公</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-19">14.19</a></td><td>子言卫灵公之无道也</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-20">14.20</a></td><td>其言之不怍</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-21">14.21</a></td><td>陈成子弑简公</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-22">14.22</a></td><td>子路问事君</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-23">14.23</a></td><td>君子上达</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-24">14.24</a></td><td>古之学者为己</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-25">14.25</a></td><td>蘧伯玉使人于孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-26">14.26</a></td><td>不在其位</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-27">14.27</a></td><td>君子耻其言而过其行</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-28">14.28</a></td><td>君子道者三</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-29">14.29</a></td><td>子贡方人</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-30">14.30</a></td><td>不患人之不己知</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-31">14.31</a></td><td>不逆诈</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-32">14.32</a></td><td>微生亩谓孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-33">14.33</a></td><td>骥不称其力</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-34">14.34</a></td><td>或曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-35">14.35</a></td><td>莫我知也夫</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-36">14.36</a></td><td>公伯寮愬子路于季孙</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-37">14.37</a></td><td>贤者辟世</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-38">14.38</a></td><td>子路宿于石门</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-39">14.39</a></td><td>子击磬于卫</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-40">14.40</a></td><td>书》云</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-41">14.41</a></td><td>上好礼</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-42">14.42</a></td><td>子路问君子</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-43">14.43</a></td><td>原壤夷俟</td></tr><tr><td><a href="#ly-14-44">14.44</a></td><td>阙党童子将命</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-15" name="ly-toc-15"></a></p><h3 id="卫灵公篇第十五-1"><a href="#卫灵公篇第十五-1" class="headerlink" title="卫灵公篇第十五"></a>卫灵公篇第十五</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-15-01">15.1</a></td><td>卫灵公问陈于孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-02">15.2</a></td><td>在陈绝粮</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-03">15.3</a></td><td>赐也</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-04">15.4</a></td><td>由</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-05">15.5</a></td><td>无为而治者其舜也与</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-06">15.6</a></td><td>子张问行</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-07">15.7</a></td><td>直哉史鱼</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-08">15.8</a></td><td>可与言而不与之言</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-09">15.9</a></td><td>志士仁人无求生以害仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-10">15.10</a></td><td>子贡问为仁</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-11">15.11</a></td><td>颜渊问为邦</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-12">15.12</a></td><td>人无远虑</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-13">15.13</a></td><td>已矣乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-14">15.14</a></td><td>臧文仲其窃位者与</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-15">15.15</a></td><td>躬自厚而薄责于人</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-16">15.16</a></td><td>不曰‘如之何、如之何’者</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-17">15.17</a></td><td>群居终日</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-18">15.18</a></td><td>君子义以为质</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-19">15.19</a></td><td>君子病无能焉</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-20">15.20</a></td><td>君子疾没世而名不称焉</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-21">15.21</a></td><td>君子求诸己</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-22">15.22</a></td><td>君子矜而不争</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-23">15.23</a></td><td>君子不以言举人</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-24">15.24</a></td><td>子贡问曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-25">15.25</a></td><td>吾之于人也</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-26">15.26</a></td><td>吾犹及史之阙文也</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-27">15.27</a></td><td>巧言乱德</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-28">15.28</a></td><td>众恶之</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-29">15.29</a></td><td>人能弘道</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-30">15.30</a></td><td>过而不改</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-31">15.31</a></td><td>吾尝终日不食、终夜不寝以思</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-32">15.32</a></td><td>君子谋道不谋食</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-33">15.33</a></td><td>知及之</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-34">15.34</a></td><td>君子不可小知而可大受也</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-35">15.35</a></td><td>民之于仁也</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-36">15.36</a></td><td>当仁不让于师</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-37">15.37</a></td><td>君子贞而不谅</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-38">15.38</a></td><td>事君</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-39">15.39</a></td><td>有教无类</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-40">15.40</a></td><td>道不同</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-41">15.41</a></td><td>辞达而已矣</td></tr><tr><td><a href="#ly-15-42">15.42</a></td><td>师冕见</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-16" name="ly-toc-16"></a></p><h3 id="季氏篇第十六-1"><a href="#季氏篇第十六-1" class="headerlink" title="季氏篇第十六"></a>季氏篇第十六</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-16-01">16.1</a></td><td>季氏将伐颛臾</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-02">16.2</a></td><td>天下有道</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-03">16.3</a></td><td>禄之去公室五世矣</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-04">16.4</a></td><td>益者三友</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-05">16.5</a></td><td>益者三乐</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-06">16.6</a></td><td>侍于君子有三愆</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-07">16.7</a></td><td>君子有三戒</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-08">16.8</a></td><td>君子有三畏</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-09">16.9</a></td><td>生而知之者</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-10">16.10</a></td><td>君子有九思</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-11">16.11</a></td><td>见善如不及</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-12">16.12</a></td><td>齐景公有马千驷</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-13">16.13</a></td><td>陈亢问于伯鱼曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-16-14">16.14</a></td><td>邦君之妻</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-17" name="ly-toc-17"></a></p><h3 id="阳货篇第十七-1"><a href="#阳货篇第十七-1" class="headerlink" title="阳货篇第十七"></a>阳货篇第十七</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-17-01">17.1</a></td><td>阳货欲见孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-02">17.2</a></td><td>性相近也</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-03">17.3</a></td><td>唯上知与下愚不移</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-04">17.4</a></td><td>子之武城</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-05">17.5</a></td><td>公山弗扰以费畔</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-06">17.6</a></td><td>子张问仁于孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-07">17.7</a></td><td>佛肸召</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-08">17.8</a></td><td>由也</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-09">17.9</a></td><td>小子何莫学夫《诗</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-10">17.10</a></td><td>子谓伯鱼曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-11">17.11</a></td><td>礼云礼云</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-12">17.12</a></td><td>色厉而内荏</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-13">17.13</a></td><td>乡愿</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-14">17.14</a></td><td>道听而涂说</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-15">17.15</a></td><td>鄙夫可与事君也与哉</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-16">17.16</a></td><td>古者民有三疾</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-17">17.17</a></td><td>巧言令色</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-18">17.18</a></td><td>恶紫之夺朱也</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-19">17.19</a></td><td>予欲无言</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-20">17.20</a></td><td>孺悲欲见孔子</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-21">17.21</a></td><td>宰我问</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-22">17.22</a></td><td>饱食终日</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-23">17.23</a></td><td>君子尚勇乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-24">17.24</a></td><td>君子亦有恶乎</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-25">17.25</a></td><td>唯女子与小人为难养也</td></tr><tr><td><a href="#ly-17-26">17.26</a></td><td>年四十而见恶焉</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-18" name="ly-toc-18"></a></p><h3 id="微子篇第十八-1"><a href="#微子篇第十八-1" class="headerlink" title="微子篇第十八"></a>微子篇第十八</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-18-01">18.1</a></td><td>微子去之</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-02">18.2</a></td><td>柳下惠为士师</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-03">18.3</a></td><td>齐景公待孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-04">18.4</a></td><td>齐人归女乐</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-05">18.5</a></td><td>楚狂接舆歌而过孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-06">18.6</a></td><td>长沮、桀溺耦而耕</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-07">18.7</a></td><td>子路从而后</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-08">18.8</a></td><td>逸民</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-09">18.9</a></td><td>太师挚适齐</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-10">18.10</a></td><td>周公谓鲁公曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-18-11">18.11</a></td><td>周有八士</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-19" name="ly-toc-19"></a></p><h3 id="子张篇第十九-1"><a href="#子张篇第十九-1" class="headerlink" title="子张篇第十九"></a>子张篇第十九</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-19-01">19.1</a></td><td>士见危致命</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-02">19.2</a></td><td>执德不弘</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-03">19.3</a></td><td>子夏之门人问交于子张</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-04">19.4</a></td><td>虽小道必有可观者焉</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-05">19.5</a></td><td>日知其所亡</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-06">19.6</a></td><td>博学而笃志</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-07">19.7</a></td><td>百工居肆以成其事</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-08">19.8</a></td><td>小人之过也必文</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-09">19.9</a></td><td>君子有三变</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-10">19.10</a></td><td>君子信而后劳其民</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-11">19.11</a></td><td>大德不逾闲</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-12">19.12</a></td><td>子夏之门人小子</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-13">19.13</a></td><td>仕而优则学</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-14">19.14</a></td><td>丧致乎哀而止</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-15">19.15</a></td><td>吾友张也为难能也</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-16">19.16</a></td><td>堂堂乎张也</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-17">19.17</a></td><td>吾闻诸夫子</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-18">19.18</a></td><td>吾闻诸夫子</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-19">19.19</a></td><td>孟氏使阳肤为士师</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-20">19.20</a></td><td>纣之不善</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-21">19.21</a></td><td>君子之过也</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-22">19.22</a></td><td>卫公孙朝问于子贡曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-23">19.23</a></td><td>叔孙武叔语大夫于朝曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-24">19.24</a></td><td>叔孙武叔毁仲尼</td></tr><tr><td><a href="#ly-19-25">19.25</a></td><td>陈子禽谓子贡曰</td></tr></tbody></table><p><a id="ly-toc-20" name="ly-toc-20"></a></p><h3 id="尧曰篇第二十-1"><a href="#尧曰篇第二十-1" class="headerlink" title="尧曰篇第二十"></a>尧曰篇第二十</h3><table><thead><tr><th>章号</th><th>原文或对话起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#ly-20-01">20.1</a></td><td>尧曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-20-02">20.2</a></td><td>子张问于孔子曰</td></tr><tr><td><a href="#ly-20-03">20.3</a></td><td>不知命论语</td></tr></tbody></table>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A66-%E8%AE%BA%E8%AF%AD/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A66-%E8%AE%BA%E8%AF%AD/"/>
    <published>2026-11-11T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="论语"><a href="#论语" class="headerlink" title="论语"></a>论语</h1><p><a href="#ly-contents">逐章目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/gu]]>
    </summary>
    <title>论语</title>
    <updated>2026-11-11T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="孟子"><a href="#孟子" class="headerlink" title="孟子"></a>孟子</h1><p><a href="#mz-contents">全书分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/book_9b11ea1dfd91.aspx">古文岛《孟子》原书</a></p><p>原文依古文岛所载七篇十四卷，保留原有分节与对话段落。绿色文字按问答次序串讲大意，金色为词注，浅灰底为段评。三者均为本次整理撰写。</p><table><thead><tr><th>篇名</th><th>上卷</th><th>下卷</th></tr></thead><tbody><tr><td>梁惠王</td><td><a href="#mz-v01">上卷 · 7 节</a></td><td><a href="#mz-v02">下卷 · 16 节</a></td></tr><tr><td>公孙丑</td><td><a href="#mz-v03">上卷 · 9 节</a></td><td><a href="#mz-v04">下卷 · 14 节</a></td></tr><tr><td>滕文公</td><td><a href="#mz-v05">上卷 · 5 节</a></td><td><a href="#mz-v06">下卷 · 10 节</a></td></tr><tr><td>离娄</td><td><a href="#mz-v07">上卷 · 28 节</a></td><td><a href="#mz-v08">下卷 · 33 节</a></td></tr><tr><td>万章</td><td><a href="#mz-v09">上卷 · 9 节</a></td><td><a href="#mz-v10">下卷 · 9 节</a></td></tr><tr><td>告子</td><td><a href="#mz-v11">上卷 · 20 节</a></td><td><a href="#mz-v12">下卷 · 16 节</a></td></tr><tr><td>尽心</td><td><a href="#mz-v13">上卷 · 46 节</a></td><td><a href="#mz-v14">下卷 · 38 节</a></td></tr></tbody></table><p><a id="mz-v01" name="mz-v01"></a></p><h2 id="梁惠王章句上"><a href="#梁惠王章句上" class="headerlink" title="梁惠王章句上"></a>梁惠王章句上</h2><p><a id="mz-01-01" name="mz-01-01"></a></p><h3 id="第一节"><a href="#第一节" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子见梁惠王。王曰：“叟！不远千里而来，亦将有以利吾国乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“王何必曰利？亦有仁义而已矣。王曰：‘何以利吾国？’大夫曰：‘何以利吾家？’士庶人曰：‘何以利吾身？’上下交征利而国危矣。万乘之国，弑其君者，必千乘之家；千乘之国，弑其君者，必百乘之家。万取千焉，千取百焉，不为不多矣。苟为后义而先利，不夺不餍。未有仁而遗其亲者也，未有义而后其君者也。王亦曰仁义而已矣，何必曰利？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">梁惠王想知道，孟子千里而来，有什么办法使魏国获利。孟子请他先谈仁义。国君只问怎样利国，大夫就会问怎样利家，普通人就会问怎样利己。上下彼此争夺，国君也难保其位。拥有千辆兵车的卿族，从万辆兵车的国中所得已多，若仍把利益摆在义的前面，非夺取君位不会满足。仁爱的人不会遗弃父母，守义的人不会轻慢国君，这才是君王值得提倡的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">家在这里指卿大夫的封邑。乘（shèng）是古代计数兵车的单位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">梁惠王只问国家能得到什么，孟子让他接着听臣下和百姓会怎样问。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3ba1e0568209.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-02" name="mz-01-02"></a></p><h3 id="第二节"><a href="#第二节" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子见梁惠王。王立于沼上，顾鸿雁麋鹿，曰：“贤者亦乐此乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“贤者而后乐此，不贤者虽有此，不乐也。《诗》云：‘经始灵台，经之营之，庶民攻之，不日成之。经始勿亟，庶民子来。王在灵囿，麀鹿攸伏，麀鹿濯濯，白鸟翯翯。王在灵沼，於牣鱼跃。’文王以民力为台为沼，而民欢乐之，谓其台曰灵台，谓其沼曰灵沼，乐其有麋鹿鱼鳖。古之人与民偕乐，故能乐也。《汤誓》曰：‘时日曷丧，予及女偕亡。’民欲与之偕亡，虽有台池鸟兽，岂能独乐哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">梁惠王望着池边的鸟兽，问贤人是否也有这样的乐趣。孟子说，贤人才能真心享受。《诗经》里的周文王修筑灵台和池沼，原本叫大家慢慢来，百姓却像儿女为父母做工一样赶来相助，看见鹿群、白鸟和跃动的鱼也替他高兴。夏桀同样有园池，百姓却咒他这轮太阳早些灭亡，甚至甘愿与他同归于尽。众人如何看待国君，决定这些景物能否给他快乐。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">囿（yòu）是圈养禽兽的园地。女在《汤誓》引语中通“汝”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两位君王都拥有苑囿，真正改变游赏滋味的是园外那些人的心情。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d51faa125a04.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-03" name="mz-01-03"></a></p><h3 id="第三节"><a href="#第三节" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">梁惠王曰：“寡人之于国也，尽心焉耳矣。河内凶，则移其民于河东，移其粟于河内。河东凶亦然。察邻国之政，无如寡人之用心者。邻国之民不加少，寡人之民不加多，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“王好战，请以战喻。填然鼓之，兵刃既接，弃甲曳兵而走。或百步而后止，或五十步而后止。以五十步笑百步，则何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不可。直不百步耳，是亦走也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“王如知此，则无望民之多于邻国也。不违农时，谷不可胜食也；数罟不入洿池，鱼鳖不可胜食也；斧斤以时入山林，材木不可胜用也。谷与鱼鳖不可胜食，材木不可胜用，是使民养生丧死无憾也。养生丧死无憾，王道之始也。五亩之宅，树之以桑，五十者可以衣帛矣。鸡豚狗彘之畜，无失其时，七十者可以食肉矣。百亩之田，勿夺其时，数口之家可以无饥矣。谨庠序之教，申之以孝悌之义，颁白者不负戴于道路矣。七十者衣帛食肉，黎民不饥不寒，然而不王者，未之有也。狗彘食人食而不知检，涂有饿莩而不知发；人死，则曰：‘非我也，岁也。’是何异于刺人而杀之，曰：‘非我也，兵也。’王无罪岁，斯天下之民至焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">梁惠王说，河内遭灾，他把灾民迁往河东，把粮食送入河内。河东遭灾也一样救助，为何百姓没有比邻国更多？孟子请他想两个败逃的士兵：逃五十步的人，有理由笑逃一百步的人吗？王说，两人都是逃跑。孟子说，救灾稍有差别，治国的根本做法却相似。让人按农时耕作，不用密网竭泽捕鱼，按季节伐木，生者有养、死者得葬，才是王道的开头。五亩宅地种桑，五十岁的人能穿丝衣。家畜按时繁殖，七十岁的人能吃肉。百亩农田耕种不受扰，一家人能吃饱。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">在学校里重申敬爱父兄的道理，头发斑白的老人便不用在路上背负重物。眼看猪狗吃掉人的口粮却不加管束，路旁有人饿死又不开仓，是君主的责任。把人命归咎年景，就像杀了人却怪兵器。王肯负起责任，天下的人自然前来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">数罟（cù gǔ）是细密的渔网。发指打开粮仓赈济。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把问题从“今年救了多少人”往前推了一步：平日的安排有没有给百姓留出生计？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fd59a52d5521.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-04" name="mz-01-04"></a></p><h3 id="第四节"><a href="#第四节" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">梁惠王曰：“寡人愿安承教。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“杀人以梃与刃，有以异乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“无以异也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“以刃与政，有以异乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“无以异也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“庖有肥肉，厩有肥马，民有饥色，野有饿莩，此率兽而食人也。兽相食，且人恶之；为民父母，行政，不免于率兽而食人，恶在其为民父母也！仲尼曰：‘始作俑者，其无后乎！’为其象人而用之也。如之何其使斯民饥而死也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">梁惠王愿意听教。孟子接连问，用木棍和刀刃杀人，有差别吗？用刀刃和用苛政害人呢？王两次承认没有差别。孟子让他对照厨房里的肥肉、马厩里的肥马和野外饿死的人：这样的统治等于驱使禽兽吃人，哪里当得起百姓父母的称呼？孔子连用人形俑殉葬都严厉责备，何况眼看活人挨饿而死！</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">梃（tǐng）指木棍。俑指古代用来陪葬的人形偶像。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">所谓“率兽而食人”并非描述野兽，厨房、马厩和田野里的反差才是孟子要王看见的事情。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fec663fe8e1a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-05" name="mz-01-05"></a></p><h3 id="第五节"><a href="#第五节" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">梁惠王曰：“晋国，天下莫强焉，叟之所知也。及寡人之身，东败于齐，长子死焉；西丧地于秦七百里；南辱于楚。寡人耻之，愿比死者一洒之，如之何则可？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“地方百里而可以王。王如施仁政于民，省刑罚，薄税敛，深耕易耨。壮者以暇日修其孝悌忠信，入以事其父兄，出以事其长上，可使制梃以挞秦楚之坚甲利兵矣。彼夺其民时，使不得耕耨以养其父母，父母冻饿，兄弟妻子离散。彼陷溺其民，王往而征之，夫谁与王敌？故曰：‘仁者无敌。’王请勿疑！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">梁惠王自述魏国曾经强盛，如今东败于齐，长子身亡，西向秦割地七百里，南又受辱于楚。他想为死者雪耻。孟子却从百里小国说起：轻刑减税，让农家深耕除草，年轻人有余暇学习孝悌忠信，在家敬父兄，在外敬长上。反观强国，若夺去耕作时间，使百姓父母受冻挨饿、家人离散，即使军备精良，也难得人拥护。王若能实行仁政，连持木棍的百姓也有勇气面对那些强国。孟子用这一层意思解释“仁者无敌”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">晋国在此指承接晋国部分疆土的魏国。易耨（nòu）指认真除草。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">梁惠王按东、西、南三个方向历数失地，孟子的回答却从国内一户农家有没有余暇说起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_13157664bbee.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-06" name="mz-01-06"></a></p><h3 id="第六节"><a href="#第六节" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子见梁襄王。出，语人曰：“望之不似人君，就之而不见所畏焉。卒然问曰：‘天下恶乎定？’吾对曰：‘定于一。’‘孰能一之？’对曰：‘不嗜杀人者能一之。’‘孰能与之？’对曰：‘天下莫不与也。王知夫苗乎？七八月之间旱，则苗槁矣。天油然作云，沛然下雨，则苗浡然兴之矣。其如是，孰能御之？今夫天下之人牧，未有不嗜杀人者也，如有不嗜杀人者，则天下之民皆引领而望之矣。诚如是也，民归之，由水之就下，沛然谁能御之？’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">见过梁襄王后，孟子对人说，远看他缺少国君的气象，近看也没有让人敬畏之处。王突然问天下怎样安定。孟子说，天下归于一统便安定，不嗜杀的君主才能做到。王追问谁肯归附，孟子以旱后禾苗为喻：久旱的七八月，一场大雨就能让枯苗重新挺立，谁能阻挡？当时各国君主都喜欢杀人，若出现一位肯爱惜人命的君主，百姓都会伸长脖子盼着他，归附之势就像水向低处奔流。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恶（wū）乎意为“在哪里、怎样”。人牧是牧养百姓的人，指统治者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">禾苗遇雨和流水就下分别写出百姓的渴望和归附之势。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_84b38da3d499.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-01-07" name="mz-01-07"></a></p><h3 id="第七节"><a href="#第七节" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问曰：“齐桓、晋文之事可得闻乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“仲尼之徒无道桓、文之事者，是以后世无传焉。臣未之闻也。无以，则王乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“德何如，则可以王矣？”曰：“保民而王，莫之能御也。”曰：“若寡人者，可以保民乎哉？”曰：“可。”曰：“何由知吾可也？”曰：“臣闻之胡龁曰，王坐于堂上，有牵牛而过堂下者，王见之，曰：‘牛何之？’对曰：‘将以衅钟。’王曰：‘舍之！吾不忍其觳觫，若无罪而就死地。’对曰：‘然则废衅钟与？’曰：‘何可废也？以羊易之！’不识有诸？”曰：“有之。”曰：“是心足以王矣。百姓皆以王为爱也，臣固知王之不忍也。”王曰：“然。诚有百姓者。齐国虽褊小，吾何爱一牛？即不忍其觳觫，若无罪而就死地，故以羊易之也。”曰：“王无异于百姓之以王为爱也。以小易大，彼恶知之？王若隐其无罪而就死地，则牛羊何择焉？”王笑曰：“是诚何心哉？我非爱其财。而易之以羊也，宜乎百姓之谓我爱也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“无伤也，是乃仁术也，见牛未见羊也。君子之于禽兽也，见其生，不忍见其死；闻其声，不忍食其肉。是以君子远庖厨也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王说曰：“《诗》云：‘他人有心，予忖度之。’夫子之谓也。夫我乃行之，反而求之，不得吾心。夫子言之，于我心有戚戚焉。此心之所以合于王者，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“有复于王者曰：‘吾力足以举百钧’，而不足以举一羽；‘明足以察秋毫之末’，而不见舆薪，则王许之乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“否。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“今恩足以及禽兽，而功不至于百姓者，独何与？然则一羽之不举，为不用力焉；舆薪之不见，为不用明焉，百姓之不见保，为不用恩焉。故王之不王，不为也，非不能也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不为者与不能者之形何以异？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“挟太山以超北海，语人曰‘我不能’，是诚不能也。为长者折枝，语人曰‘我不能’，是不为也，非不能也。故王之不王，非挟太山以超北海之类也；王之不王，是折枝之类也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“老吾老，以及人之老；幼吾幼，以及人之幼。天下可运于掌。《诗》云：‘刑于寡妻，至于兄弟，以御于家邦。’言举斯心加诸彼而已。故推恩足以保四海，不推恩无以保妻子。古之人所以大过人者无他焉，善推其所为而已矣。今恩足以及禽兽，而功不至于百姓者，独何与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“权，然后知轻重；度，然后知长短。物皆然，心为甚。王请度之！抑王兴甲兵，危士臣，构怨于诸侯，然后快于心与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“否。吾何快于是？将以求吾所大欲也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“王之所大欲可得闻与？”王笑而不言。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“为肥甘不足于口与？轻暖不足于体与？抑为采色不足视于目与？声音不足听于耳与？便嬖不足使令于前与？王之诸臣皆足以供之，而王岂为是哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“否。吾不为是也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则王之所大欲可知已。欲辟土地，朝秦楚，莅中国而抚四夷也。以若所为，求若所欲，犹缘木而求鱼也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“若是其甚与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“殆有甚焉。缘木求鱼，虽不得鱼，无后灾。以若所为，求若所欲，尽心力而为之，后必有灾。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“可得闻与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“邹人与楚人战，则王以为孰胜？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“楚人胜。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则小固不可以敌大，寡固不可以敌众，弱固不可以敌强。海内之地方千里者九，齐集有其一。以一服八，何以异于邹敌楚哉？盖亦反其本矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“今王发政施仁，使天下仕者皆欲立于王之朝，耕者皆欲耕于王之野，商贾皆欲藏于王之市，行旅皆欲出于王之涂，天下之欲疾其君者皆欲赴愬于王。其若是，孰能御之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“吾惛，不能进于是矣。愿夫子辅吾志，明以教我，我虽不敏，请尝试之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“无恒产而有恒心者，惟士为能。若民，则无恒产，因无恒心。苟无恒心，放辟邪侈无不为已。及陷于罪，然后从而刑之是罔民也。焉有仁人在位罔民而可为也？是故明君制民之产，必是仰足以事父母，俯足以畜妻子；乐岁终身饱，凶年免于死亡。然后驱而之善，故民之从之也轻。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“今也制民之产，仰不足以事父母，俯不足以畜妻子；乐岁终身苦，凶年不免于死亡。此惟救死而恐不赡，奚暇治礼义哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“王欲行之则盍反其本矣？五亩之宅，树之以桑，五十者可以衣帛矣。鸡豚狗彘之畜，无失其时，七十者可以食肉矣。百亩之田，勿夺其时，数口之家可以无饥矣。谨庠序之教，申之以孝悌之义，颁白者不负戴于道路矣。老者衣帛食肉，黎民不饥不寒，然而不王者，未之有也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王想听齐桓公、晋文公称霸的往事。孟子说，孔门弟子很少谈论这两位霸主的功业。如果王还想听他讲，不妨谈谈怎样行王道。宣王问，怎样的德行才够资格？孟子答，使百姓安定，便无人能阻挡。王再问自己能否做到，孟子说能，依据正是胡龁讲过的一件事。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">宣王曾看见有人牵牛经过堂下，听说要取它的血祭钟，不忍看它战栗着无辜赴死，就命人放了它。祭礼还要举行，他便叫人拿羊来换。百姓只见小牲畜换了大牲畜，以为王舍不得财物。王说，齐国虽小，何至于吝惜一头牛？孟子反问，若怜它无罪，牛和羊又有什么分别？宣王笑了，也懂得百姓何以误会。孟子说，人会这样做，是因为亲眼见了牛，却没有见羊。君子远离厨房，也是因为见过动物活着、听过它哀鸣，就不忍再看它死、吃它的肉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">王引《诗经》说，别人心里想的事，有人能推测得到，老师真说中了自己的心。可这样的心与治理天下又有什么关系？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子请王设想，有人自称举得起百钧的重物，却举不起一根羽毛。眼力好到能辨秋毫之末，却看不见一车柴，王会相信吗？王答不会。孟子说，既然王的怜悯已能到达一头牛，百姓却没得到保护，缺的是运用这份心意。要人夹着泰山跨过北海，做不到是能力有限。请人为长者做一件举手之劳的小事，推说做不到，就是不肯做。王可以从敬爱自己的老人、孩子，推到敬爱别家的老人、孩子。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《诗经》写文王先给妻子做出榜样，推及兄弟，再治理家国，说的就是把已经能对亲人做的事推广出去。能推恩，足以安养天下。不肯推，连自己的家人也未必保得住。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">东西要称过才知轻重、量过才知长短，人的心尤其需要掂量。孟子请宣王问自己：兴兵、让臣下冒险、同诸侯结怨，这些事本身能带来快乐吗？王说不能，是为了一个更大的愿望，却笑着不肯明说。孟子逐样问，美食、暖衣、声色、侍从，哪样是眼前的大臣不能供给的？王都说不是。孟子于是点明，王要拓展疆土，令秦楚来朝，君临中原，安抚四方。以目前的做法追这个愿望，犹如爬上树去捉鱼。王问有这么严重吗？孟子说还更糟。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上树不过捉不到鱼，倾国之力争强却有后患。王也承认，小小的邹国与楚国对阵，胜者会是楚。天下若分为九份，齐只占一份，想以一服八，与邹敌楚有何差别？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子请王换个出发点。若从施政之初便顾念百姓，愿做官的人会想到齐国朝廷，农人想到齐国耕地，商人想到齐国市场，旅客想走齐国的道路，受本国君主压迫的人也想到齐国申诉。到那时，谁能阻止他们前来？宣王承认自己先前没想通，请孟子明白指教，愿意试行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子答，有学养的士或能在没有固定产业时仍守住志向，普通人若连明天靠什么过活都不知道，就很难有稳定的操守。先让人失去生计，等人陷于罪再去处罚，等于张网陷人。明君先使各家产业足以奉养父母、养活妻儿，平年吃饱，灾年免死，再教人向善，大家就容易听从。若连丰年都过得苦，荒年只顾救命，哪里顾得了礼义？应从农家做起：五亩宅地种桑，年长者能穿丝衣。按时饲养家畜，七十岁的人能吃肉。不以徭役夺去百亩田的农时，一家数口就能免饥。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乡校里再教人敬爱父兄，头发斑白的人不用背负重物赶路。做到老人有好衣食、百姓免受饥寒，才见王道落地。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">觳觫（hú sù）是恐惧战栗的样子。衅钟指古时用牲血涂钟举行祭礼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一头牛为何获救、一只羊为何被忽略，是这场长谈的起点。孟子请宣王把看得见一头牛的目光移向远处的百姓。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2bdecc14c70f.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-01">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v02" name="mz-v02"></a></p><h2 id="梁惠王章句下"><a href="#梁惠王章句下" class="headerlink" title="梁惠王章句下"></a>梁惠王章句下</h2><p><a id="mz-02-01" name="mz-02-01"></a></p><h3 id="第一节-1"><a href="#第一节-1" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄暴见孟子，曰：“暴见于王，王语暴以好乐，暴未有以对也。”曰：“好乐何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“王之好乐甚，则齐国其庶几乎！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">他日见于王曰：“王尝语庄子以好乐，有诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王变乎色，曰：“寡人非能好先王之乐也，直好世俗之乐耳。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“王之好乐甚，则齐其庶几乎！今之乐犹古之乐也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“可得闻与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“独乐乐，与人乐乐，孰乐？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不若与人。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“与少乐乐，与众乐乐，孰乐？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不若与众。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“臣请为王言乐：今王鼓乐于此，百姓闻王钟鼓之声，管籥之音，举疾首蹙頞而相告曰：‘吾王之好鼓乐，夫何使我至于此极也？父子不相见，兄弟妻子离散。’今王田猎于此，百姓闻王车马之音，见羽旄之美，举疾首蹙頞而相告曰：‘吾王之好田猎，夫何使我至于此极也？父子不相见，兄弟妻子离散。’此无他，不与民同乐也。今王鼓乐于此，百姓闻王钟鼓之声，管籥之音，举欣欣然有喜色而相告曰：‘吾王庶几无疾病与？何以能鼓乐也？’今王田猎于此，百姓闻王车马之音，见羽旄之美，举欣欣然有喜色而相告曰‘吾王庶几无疾病与？何以能田猎也？’此无他，与民同乐也。今王与百姓同乐，则王矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">庄暴告诉孟子，齐王向他谈起爱好音乐，他不知如何回答。孟子见王时再提这事，王脸色一变，承认自己喜欢时兴的乐曲。孟子请他想想，自己一人听、与少数人听、与许多人听，哪一种更快乐？王说人多更好。孟子又设想两种景象：同样听见王的钟鼓与车马，若百姓正骨肉离散，他们会愁眉苦脸，怨王害自己受苦。若百姓也过得快活，他们会高兴地想，国君身体想必很好，还能出游奏乐。王若能和百姓分享快乐，便有了行王道的可能。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蹙頞（cù è）是皱起眉头和鼻梁的愁苦神情。田猎即打猎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">钟鼓的声音始终一样，听者说出的话却变了。听者的生活才是孟子评判王家乐事的尺度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0cdb154c0092.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-02" name="mz-02-02"></a></p><h3 id="第二节-1"><a href="#第二节-1" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问曰：“文王之囿方七十里，有诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“于传有之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“若是其大乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“民犹以为小也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“寡人之囿方四十里，民犹以为大，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“文王之囿方七十里，刍荛者往焉，雉兔者往焉，与民同之。民以为小，不亦宜乎？臣始至于境，问国之大禁，然后敢入。臣闻郊关之内有囿方四十里，杀其麋鹿者如杀人之罪。则是方四十里，为阱于国中。民以为大，不亦宜乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王问，周文王的苑囿方圆七十里，百姓为什么还嫌小？自己的苑囿只有四十里，他们为什么还嫌大？孟子说，文王让百姓进去打柴、割草、捕捉野鸡野兔。而他初入齐国，先打听有哪些严禁之事，听说在王的苑中杀一头麋鹿，就要担相当于杀人的罪。对百姓来说，这等于在国中挖了方圆四十里的陷阱，自然嫌大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">刍荛（chú ráo）指割草打柴。阱是捕兽的陷坑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样丈量园地，君王量的是里数，百姓关心的是自己走进去会遇上什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_270cef3a7b55.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-03" name="mz-02-03"></a></p><h3 id="第三节-1"><a href="#第三节-1" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问曰：“交邻国有道乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“有。惟仁者为能以大事小，是故汤事葛，文王事昆夷；惟智者为能以小事大，故大王事獯鬻，勾践事吴。以大事小者，乐天者也；以小事大者，畏天者也。乐天者保天下，畏天者保其国。诗云：‘畏天之威，于时保之。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“大哉言矣！寡人有疾，寡人好勇。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">对曰：“王请无好小勇。夫抚剑疾视曰，‘彼恶敢当我哉’！此匹夫之勇，敌一人者也。王请大之！诗云：‘王赫斯怒，爰整其旅，以遏徂莒，以笃周祜，以对于天下。’此文王之勇也。文王一怒而安天下之民。书曰：‘天降下民，作之君，作之师，惟曰其助上帝宠之。四方有罪无罪惟我在，天下曷敢有越厥志？’一人衡行于天下，武王耻之。此武王之勇也。而武王亦一怒而安天下之民。今王亦一怒而安天下之民，民惟恐王之不好勇也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王问怎样与邻国相处。孟子说，大国能礼待小国出于仁，小国能事奉大国出于智。商汤、周文王曾礼待较弱的邻邦，周太王、越王勾践也曾屈身事奉强国。前者乐于顺天，能保天下，后者敬畏天意，能保其国。王承认自己好勇。孟子请他想想，按剑怒视、只求压倒一人的勇气能做什么。周文王整顿军旅以护民，周武王把天下有人横行视为自己的耻辱，他们发怒是为了使百姓安定。王若为此而勇，人们唯恐他没有这份勇气。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">大王的“大”读 tài，指周太王。匹夫之勇在此指逞一己血气的勇敢。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">王把好勇看作施政的障碍，孟子追问的却是谁能从他这番勇气中获益。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f2561f070216.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-04" name="mz-02-04"></a></p><h3 id="第四节-1"><a href="#第四节-1" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王见孟子于雪宫。王曰：“贤者亦有此乐乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“有。人不得，则非其上矣。不得而非其上者，非也；为民上而不与民同乐者，亦非也。乐民之乐者，民亦乐其乐；忧民之忧者，民亦忧其忧。乐以天下，忧以天下，然而不王者，未之有也。昔者齐景公问于晏子曰：‘吾欲观于转附、朝儛，遵海而南，放于琅邪。吾何修而可以比于先王观也？’晏子对曰：‘善哉问也！天子适诸侯曰巡狩，巡狩者巡所守也；诸侯朝于天子曰述职，述职者述所职也。无非事者。春省耕而补不足，秋省敛而助不给。夏谚曰：“吾王不游，吾何以休？吾王不豫，吾何以助？一游一豫，为诸侯度。”今也不然：师行而粮食，饥者弗食，劳者弗息。睊睊胥谗，民乃作慝。方命虐民，饮食若流。流连荒亡，为诸侯忧。从流下而忘反谓之流，从流上而忘反谓之连，从兽无厌谓之荒，乐酒无厌谓之亡。先王无流连之乐，荒亡之行。惟君所行也。’景公说，大戒于国，出舍于郊。于是始兴发补不足。召大师曰：‘为我作君臣相说之乐！’盖徵招角招是也。其诗曰：‘畜君何尤？’畜君者，好君也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王在雪宫问贤者是否也有游乐。孟子答，百姓无从享乐而一味埋怨君上虽有不妥，居上者不让大家同乐也有错。君主以百姓的忧乐为自己的忧乐，百姓也会关切他。早年齐景公打算沿海南游，问晏子如何效法先王。晏子说，天子巡狩、诸侯述职，都有公务。春看耕作，秋看收成，有缺就补，百姓才欢迎。若出巡只叫沿路供应，饥者无食，劳者无休，任由自己顺水逆水游而忘返、追逐禽兽、贪杯无度，就成了灾害。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">景公接受规劝，在国内做好准备，住到郊外，开仓周济短缺，又请乐官谱写君臣相悦的乐曲。劝止国君的过失，也可以出于真心爱他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">述职在这里指诸侯入朝报告治理封地的情况。畜君的“畜”有劝止、约束之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">景公要知道怎样出游才像先王，晏子让他先看看路旁农家的收成。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ea13f97c9021.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-05" name="mz-02-05"></a></p><h3 id="第五节-1"><a href="#第五节-1" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问曰：“人皆谓我毁明堂。毁诸？已乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“夫明堂者，王者之堂也。王欲行王政，则勿毁之矣。”王曰：“王政可得闻与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">对曰：“昔者文王之治岐也，耕者九一，仕者世禄，关市讥而不征，泽梁无禁，罪人不孥。老而无妻曰鳏。老而无夫曰寡。老而无子曰独。幼而无父曰孤。此四者，天下之穷民而无告者。文王发政施仁，必先斯四者。诗云：‘哿矣富人，哀此茕独。’”王曰：“善哉言乎！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“王如善之，则何为不行？”王曰：“寡人有疾，寡人好货。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">对曰：“昔者公刘好货；诗云：‘乃积乃仓，乃裹糇粮，于橐于囊。思戢用光。弓矢斯张，干戈戚扬，爰方启行。’故居者有积仓，行者有裹粮也，然后可以爰方启行。王如好货，与百姓同之，于王何有？”王曰：“寡人有疾，寡人好色。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">对曰：“昔者大王好色，爱厥妃。诗云：‘古公亶父，来朝走马，率西水浒，至于岐下。爰及姜女，聿来胥宇。’当是时也，内无怨女，外无旷夫。王如好色，与百姓同之，于王何有？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王想知道是否应拆明堂。孟子说，那是行王政的厅堂，若有心行王政，自然值得保留。他又举周文王治理岐地为例：田税取九分之一，任职者后代有禄，关卡市场稽查而不征税，水泽开放，罪不连累妻儿。施政先顾年老无妻、无夫、无子和年幼无父的四种人。王连声说好，又说自己爱财、爱美色。孟子引《诗经》说，公刘积聚财物，留下和出行的人都备有粮食。太王爱自己的妻子，百姓也能婚配。王能让别人同样有家资、有配偶，这些爱好何以妨碍王政？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">明堂是古代天子举行朝会等典礼的场所。罪人不孥（nú）指罪不牵连妻儿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">拆不拆一座礼堂，最后落到孤苦者有没有人照料、出行者手里有没有粮。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_045224c4aa63.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-06" name="mz-02-06"></a></p><h3 id="第六节-1"><a href="#第六节-1" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓齐宣王曰：“王之臣，有托其妻子于其友，而之楚游者。比其反也，则冻馁其妻子，则如之何？”王曰：“弃之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“士师不能治士，则如之何？”王曰：“已之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“四境之内不治，则如之何？”王顾左右而言他。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子问齐宣王，一个人去楚国前把妻儿托付给朋友，回家却发现他们受冻挨饿，该怎样待这个朋友？王答，与他绝交。孟子再问，主管刑狱的长官管不好属官呢？王答，撤他的职。孟子便问，一国之内治不好又该怎样？王转头向左右说起别的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">比其反意为等到他回来。士师是掌刑狱的官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两问里，宣王都能判断别人是否尽责。第三问只改变了当事人，他便不肯作答。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_09e483b095c5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-07" name="mz-02-07"></a></p><h3 id="第七节-1"><a href="#第七节-1" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子见齐宣王曰：“所谓故国者，非谓有乔木之谓也，有世臣之谓也。王无亲臣矣，昔者所进，今日不知其亡也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“吾何以识其不才而舍之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“国君进贤，如不得已，将使卑逾尊，疏逾戚，可不慎与？左右皆曰贤，未可也；诸大夫皆曰贤，未可也；国人皆曰贤，然后察之；见贤焉，然后用之。左右皆曰不可，勿听；诸大夫皆曰不可，勿听；国人皆曰不可，然后察之；见不可焉，然后去之。左右皆曰可杀，勿听；诸大夫皆曰可杀，勿听；国人皆曰可杀，然后察之；见可杀焉，然后杀之。故曰，国人杀之也。如此，然后可以为民父母。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，一个历史悠久的国家，珍贵的是世代尽职的大臣。可齐宣王连亲信都留不住，昨天举用的人今天离开，王还不知情。王问怎能认清人材。孟子说，提拔贤者牵涉尊卑亲疏的变动，须谨慎：近臣称好、大夫称好，都不能就用。国人都称好，才去察看，亲见其贤再任用。决定去职甚至处死一个人也一样，近臣和大夫的说法不够，国人意见一致仍须查证，再作决定。这样才担得起百姓父母的责任。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">故国指历史悠久的国家。世臣指累世在朝、与国家休戚相关的臣子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在用、去、杀三件事中，“察”都放在国人表达意见之后，最后下判断的责任仍在国君。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8bc601f47202.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-08" name="mz-02-08"></a></p><h3 id="第八节"><a href="#第八节" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问曰：“汤放桀，武王伐纣，有诸？”孟子对曰：“于传有之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“臣弑其君，可乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“贼仁者谓之贼，贼义者谓之残，残贼之人谓之一夫。闻诛一夫纣矣，未闻弑君也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王问，商汤放逐夏桀、周武王讨伐商纣的事是否真有记载。孟子说有。王追问，臣子能弑杀君主吗？孟子说，摧残仁义的人已成残贼，失去了君主应有的资格，只剩一个普通人。他听说武王诛灭的是纣这个独夫，没听说那是弑君。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一夫在此指失去人心、孤立无援的人。弑特指臣杀君、子杀父等行为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宣王问的是臣子能做什么，孟子的回答先考察一个人凭什么还配称君。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a75b9668e043.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-09" name="mz-02-09"></a></p><h3 id="第九节"><a href="#第九节" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子见齐宣王曰：“为巨室，则必使工师求大木。工师得大木。则王喜，以为能胜其任也。匠人斲而小之，则王怒，以为不胜其任矣。夫人幼而学之，壮而欲行之。王曰‘姑舍女所学而从我’，则何如？今有璞玉于此，虽万镒，必使玉人雕琢之。至于治国家，则曰‘姑舍女所学而从我’，则何以异于教玉人雕琢玉哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，王要造大屋，会叫工师去找大木材，若木匠随意把大木砍小，王自然不满。若有人自幼学习治国的道理，成年想实行，王却叫他把所学搁下，无条件听王的，情形又如何？对价值万镒的璞玉，王一定请玉工琢磨。治国时若弃贤者所学，便像请了玉工又非要亲自教他雕玉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">璞指尚未雕琢的玉石。镒（yì）是古代的重量单位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">木料、玉石的用途容易被看见，孟子借此提醒国君也要尊重人才多年学来的本领。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_62599b31fc72.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-10" name="mz-02-10"></a></p><h3 id="第十节"><a href="#第十节" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐人伐燕，胜之。宣王问曰：“或谓寡人勿取，或谓寡人取之。以万乘之国伐万乘之国，五旬而举之，人力不至于此。不取，必有天殃。取之，何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“取之而燕民悦，则取之。古之人有行之者，武王是也。取之而燕民不悦，则勿取。古之人有行之者，文王是也。以万乘之国伐万乘之国，箪食壶浆，以迎王师。岂有他哉？避水火也。如水益深，如火益热，亦运而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国攻燕获胜，齐宣王说，两国都有万乘兵车，自己五十天就取胜，似非人力所及，若不兼并也许会招天罚。孟子答，应看燕国百姓是否甘愿。百姓乐意，可以取，武王有过先例。百姓不乐意，便不取，文王有过先例。燕人以饭食酒浆迎接齐军，是想脱离水深火热。倘若齐人让水更深、火更烈，他们自然又会转向别处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">箪（dān）是盛饭的竹器。运在这里指转移、转向。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宣王由胜得快推论天意，孟子请他回头问迎接齐军的燕人原先盼的是什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1114ac0ed3af.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-11" name="mz-02-11"></a></p><h3 id="第十一节"><a href="#第十一节" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐人伐燕，取之。诸侯将谋救燕。宣王曰：“诸侯多谋伐寡人者，何以待之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“臣闻七十里为政于天下者，汤是也。未闻以千里畏人者也。书曰：‘汤一征，自葛始。’天下信之。东面而征，西夷怨；南面而征，北狄怨。曰：‘奚为后我？’民望之，若大旱之望云霓也。归市者不止，耕者不变。诛其君而吊其民，若时雨降，民大悦。书曰：‘徯我后，后来其苏。’今燕虐其民，王往而征之。民以为将拯己于水火之中也，箪食壶浆，以迎王师。若杀其父兄，系累其子弟，毁其宗庙，迁其重器，如之何其可也？天下固畏齐之强也。今又倍地而不行仁政，是动天下之兵也。王速出令，反其旄倪，止其重器，谋于燕众，置君而后去之，则犹可及止也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国占据燕国，诸侯准备干涉，宣王向孟子问计。孟子说，商汤方圆七十里的小国能得天下拥戴，是因为他征讨暴君、慰问百姓，不打乱赶集和耕作。商汤先到别处，尚未获救的人反倒抱怨自己来得太迟，像大旱里盼云雨。燕人原也这样迎接齐军。如今若杀父兄、拘子弟、毁宗庙、运走宝器，自然会叫人失望。齐国领土倍增又不行仁政，更使各国不安。应立即送还被掳的老幼，停止转运重器，与燕人商量，立好国君后撤离。这样或许还来得及止住各国的行动。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">旄倪（máo ní）指老人和小孩。徯（xī）是等待。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上一节说燕人怎样迎军，这一节却要齐王考虑怎样离开，两次都须听燕人的意见。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bc543331558d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-12" name="mz-02-12"></a></p><h3 id="第十二节"><a href="#第十二节" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">邹与鲁哄。穆公问曰：“吾有司死者三十三人，而民莫之死也。诛之，则不可胜诛；不诛，则疾视其长上之死而不救，如之何则可也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“凶年饥岁，君之民老弱转乎沟壑，壮者散而之四方者，几千人矣；而君之仓廪实，府库充，有司莫以告，是上慢而残下也。曾子曰：‘戒之戒之！出乎尔者，反乎尔者也。’夫民今而后得反之也。君无尤焉。君行仁政，斯民亲其上、死其长矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">邹鲁交战，邹国三十三名官吏阵亡，百姓没有舍身援救。邹穆公既无法把众人都治罪，又咽不下这口气。孟子提醒他，饥荒时，老弱倒在沟壑，壮年外逃，仓库却满着，官吏从不上报。这是掌权者轻慢甚至残害百姓。曾子说，从自己这里出去的，会回到自己身上。眼下百姓只是把过去所受的还了回来。国君若肯施行仁政，百姓自然会亲近并维护长上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有司指担负具体职务的官吏。尤在这里是责怪的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">穆公只从官吏战死那天开始算账，孟子请他把时间推回到从前的灾年。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fe174cd6b82b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-13" name="mz-02-13"></a></p><h3 id="第十三节"><a href="#第十三节" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕文公问曰：“滕，小国也，间于齐楚。事齐乎？事楚乎？”孟子对曰：“是谋非吾所能及也。无已，则有一焉：凿斯池也，筑斯城也，与民守之，效死而民弗去，则是可为也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">滕文公问，小小的滕国夹在齐楚之间，是随齐好，还是随楚好？孟子说，这样的权衡不在他能给的主意之内。若一定要讲一条出路，就是整修城池，与百姓共同守护。国君愿为此尽命，百姓也不肯抛下他，这才有可行的事情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">池在此指护城河。效死指愿意献出生命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">滕文公把两个邻国摆在面前，孟子让他先看身边的百姓是否愿意留下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4448b66e7259.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-14" name="mz-02-14"></a></p><h3 id="第十四节"><a href="#第十四节" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕文公问曰：“齐人将筑薛，吾甚恐。如之何则可？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“昔者大王居邠，狄人侵之，去之岐山之下居焉。非择而取之，不得已也。苟为善，后世子孙必有王者矣。君子创业垂统，为可继也。若夫成功，则天也。君如彼何哉？强为善而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国要在薛地筑城，滕文公十分害怕。孟子说，从前周太王被狄人侵逼，从邠迁到岐山，也是出于不得已。君主能做的是力行善政，给后人开创值得继承的事业。若能一直为善，子孙中自会有成就王业的人。至于成就在何时到来，并非眼下能决定。面对强邻，先用力办好自己有责任做的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">邠（bīn）是周人早期居地。垂统指给后世留下可继续的事业。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把眼前能做的事与后世才能知道的成败放在两个不同的时间尺度上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0dd2b99d9826.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-15" name="mz-02-15"></a></p><h3 id="第十五节"><a href="#第十五节" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕文公问曰：“滕，小国也。竭力以事大国，则不得免焉。如之何则可？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子对曰：“昔者大王居邠，狄人侵之。事之以皮币，不得免焉；事之以犬马，不得免焉；事之以珠玉，不得免焉。乃属其耆老而告之曰：‘狄人之所欲者，吾土地也。吾闻之也：君子不以其所以养人者害人。二三子何患乎无君？我将去之。’去邠，逾梁山，邑于岐山之下居焉。邠人曰：‘仁人也，不可失也。’从之者如归市。或曰：‘世守也，非身之所能为也。效死勿去。’君请择于斯二者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">滕文公问，已经尽力事奉大国，仍免不了祸患，该怎么办？孟子说，狄人侵邠时，周太王送过皮革、犬马、珠玉，都没有用。他把老人们召来说明，敌人想要的是土地，不能为了供人生活的土地反害人命。太王越过梁山，在岐山下安居，百姓却争相跟去，因为舍不得这位仁厚的国君。另有一种主张是祖先的土地应世代守护，宁可舍命也不离开。请滕君在这两条路中自己衡量。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">耆（qí）老指年长而有声望的人。属在这里读 zhǔ，意为召集。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">太王离开土地，反而有人跟随。孟子把这段故事和另一种守土主张一同交给文公选择。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9e5b9f595346.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-02-16" name="mz-02-16"></a></p><h3 id="第十六节"><a href="#第十六节" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁平公将出。嬖人臧仓者请曰：“他日君出，则必命有司所之。今乘舆已驾矣，有司未知所之。敢请。”公曰：“将见孟子。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“何哉？君所为轻身以先于匹夫者，以为贤乎？礼义由贤者出。而孟子之后丧逾前丧。君无见焉！”公曰：“诺。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乐正子入见，曰：“君奚为不见孟轲也？”曰：“或告寡人曰，‘孟子之后丧逾前丧’，是以不往见也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“何哉君所谓逾者？前以士，后以大夫；前以三鼎，而后以五鼎与？”曰：“否。谓棺椁衣衾之美也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“非所谓逾也，贫富不同也。”乐正子见孟子，曰：“克告于君，君为来见也。嬖人有臧仓者沮君，君是以不果来也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“行或使之，止或尼之。行止，非人所能也。吾之不遇鲁侯，天也。臧氏之子焉能使予不遇哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁平公备车要见孟子，宠臣臧仓阻拦，说国君若屈尊拜访，须确认孟子真能以礼义服人，可他后来办的丧事比前一次华美。平公听从了。乐正子问，所谓超越，是指孟子先为士、后为大夫，礼仪器物随身份而异吗？平公说只是棺椁、衣衾更好。乐正子指出，两次丧礼时家境有别，这算不上违礼。他向孟子说明臧仓如何作梗，孟子却说，事情的成行或受阻看似各有人推动，最后能否遇合自有天命，臧仓一人哪有那么大的力量？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">前丧、后丧通常分别指父丧、母丧。尼在这里指阻拦。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一套棺椁衣衾，臧仓把它当作品行的证据，乐正子则追问购买它时的家境。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b75012422ddc.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-02">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v03" name="mz-v03"></a></p><h2 id="公孙丑章句上"><a href="#公孙丑章句上" class="headerlink" title="公孙丑章句上"></a>公孙丑章句上</h2><p><a id="mz-03-01" name="mz-03-01"></a></p><h3 id="第一节-2"><a href="#第一节-2" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑问曰：“夫子当路于齐，管仲、晏子之功，可复许乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“子诚齐人也，知管仲、晏子而已矣。或问乎曾西曰：‘吾子与子路孰贤？’曾西蹙然曰：‘吾先子之所畏也。’曰：‘然则吾子与管仲孰贤？’曾西艴然不悦，曰：‘尔何曾比予于管仲？管仲得君，如彼其专也；行乎国政，如彼其久也；功烈，如彼其卑也。尔何曾比予于是？’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“管仲，曾西之所不为也，而子为我愿之乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“管仲以其君霸，晏子以其君显。管仲、晏子犹不足为与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“以齐王，由反手也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“若是，则弟子之惑滋甚。且以文王之德，百年而后崩，犹未洽于天下；武王、周公继之，然后大行。今言王若易然，则文王不足法与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“文王何可当也？由汤至于武丁，贤圣之君六七作。天下归殷久矣，久则难变也。武丁朝诸侯有天下，犹运之掌也。纣之去武丁未久也，其故家遗俗，流风善政，犹有存者；又有微子、微仲、王子比干、箕子、胶鬲皆贤人也，相与辅相之，故久而后失之也。尺地莫非其有也，一民莫非其臣也，然而文王犹方百里起，是以难也。齐人有言曰：‘虽有智慧，不如乘势；虽有镃基，不如待时。’今时则易然也。夏后、殷、周之盛，地未有过千里者也，而齐有其地矣；鸡鸣狗吠相闻，而达乎四境，而齐有其民矣。地不改辟矣，民不改聚矣，行仁政而王，莫之能御也。且王者之不作，未有疏于此时者也；民之憔悴于虐政，未有甚于此时者也。饥者易为食，渴者易为饮。孔子曰：‘德之流行，速于置邮而传命。’当今之时，万乘之国行仁政，民之悦之，犹解倒悬也。故事半古之人，功必倍之，惟此时为然。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑问，老师若在齐国执政，能否再立管仲、晏子那样的功业。孟子举曾西为例：别人拿他比子路，他敬畏不敢当。拿他比管仲，他反而不悦，因为管仲长期深受齐君信任，成就却止于称霸。公孙丑疑惑，周文王一生尚未使德政遍行天下，还靠武王、周公继续，为何齐国行王道却像翻掌般容易？孟子答，商代自汤以来先后有六七位贤君，武丁的余泽仍在，纣王身边也有贤者。天下土地和人民尽属商，文王却要从百里之地起步。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">如今齐国已有疆土和人口，天下又久无王者，百姓受虐政已深，好比饥渴的人急求饮食。若能施仁政，其影响会比驿马传令还快，人民获救如同解去倒悬之苦。时势不同，今日用古人一半的力气，就可能立加倍的功。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">当路指身居要职、执政。置邮指古代凭驿站递送文书。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">公孙丑以为这番话看轻文王，孟子却特意把商代积累多年的政治条件讲给他听。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1d9e6da78c90.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-02" name="mz-03-02"></a></p><h3 id="第二节-2"><a href="#第二节-2" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑问曰：“夫子加齐之卿相，得行道焉，虽由此霸王不异矣。如此，则动心否乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否。我四十不动心。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“若是，则夫子过孟贲远矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“是不难，告子先我不动心。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不动心有道乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“有。北宫黝之养勇也，不肤桡，不目逃，思以一豪挫于人，若挞之于市朝。不受于褐宽博，亦不受于万乘之君。视刺万乘之君，若刺褐夫。无严诸侯。恶声至，必反之。孟施舍之所养勇也，曰：‘视不胜犹胜也。量敌而后进，虑胜而后会，是畏三军者也。舍岂能为必胜哉？能无惧而已矣。’孟施舍似曾子，北宫黝似子夏。夫二子之勇，未知其孰贤，然而孟施舍守约也。昔者曾子谓子襄曰：‘子好勇乎？吾尝闻大勇于夫子矣：自反而不缩，虽褐宽博，吾不惴焉；自反而缩，虽千万人，吾往矣。’孟施舍之守气，又不如曾子之守约也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问夫子之不动心，与告子之不动心，可得闻与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“告子曰：‘不得于言，勿求于心；不得于心，勿求于气。’不得于心，勿求于气，可；不得于言，勿求于心，不可。夫志，气之帅也；气，体之充也。夫志至焉，气次焉。故曰：‘持其志，无暴其气。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“既曰‘志至焉，气次焉’，又曰‘持其志无暴其气’者，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“志壹则动气，气壹则动志也。今夫蹶者趋者，是气也，而反动其心。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“敢问夫子恶乎长？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“我知言，我善养吾浩然之气。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“敢问何谓浩然之气？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“难言也。其为气也，至大至刚，以直养而无害，则塞于天地之间。其为气也，配义与道；无是，馁也。是集义所生者，非义袭而取之也。行有不慊于心，则馁矣。我故曰，告子未尝知义，以其外之也。必有事焉而勿正，心勿忘，勿助长也。无若宋人然：宋人有闵其苗之不长而揠之者，芒芒然归。谓其人曰：‘今日病矣，予助苗长矣。’其子趋而往视之，苗则槁矣。天下之不助苗长者寡矣。以为无益而舍之者，不耘苗者也；助之长者，揠苗者也。非徒无益，而又害之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“何谓知言？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“诐辞知其所蔽，淫辞知其所陷，邪辞知其所离，遁辞知其所穷。生于其心，害于其政；发于其政，害于其事。圣人复起，必从吾言矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“宰我、子贡善为说辞，冉牛、闵子、颜渊善言德行。孔子兼之，曰：‘我于辞命则不能也。’然则夫子既圣矣乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“恶！是何言也？昔者子贡，问于孔子曰：‘夫子圣矣乎？’孔子曰：‘圣则吾不能，我学不厌而教不倦也。’子贡曰：‘学不厌，智也；教不倦，仁也。仁且智，夫子既圣矣！’夫圣，孔子不居，是何言也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“昔者窃闻之：子夏、子游、子张皆有圣人之一体，冉牛、闵子、颜渊则具体而微。敢问所安。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“姑舍是。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“伯夷、伊尹何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不同道。非其君不事，非其民不使；治则进，乱则退，伯夷也。何事非君，何使非民；治亦进，乱亦进，伊尹也。可以仕则仕，可以止则止，可以久则久，可以速则速，孔子也。皆古圣人也，吾未能有行焉；乃所愿，则学孔子也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“伯夷、伊尹于孔子，若是班乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“否。自有生民以来，未有孔子也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则有同与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“有。得百里之地而君之，皆能以朝诸侯有天下。行一不义、杀一不辜而得天下，皆不为也。是则同。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问其所以异？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“宰我、子贡、有若智足以知圣人。汙，不至阿其所好。宰我曰：‘以予观于夫子，贤于尧舜远矣。’子贡曰：‘见其礼而知其政，闻其乐而知其德。由百世之后，等百世之王，莫之能违也。自生民以来，未有夫子也。’有若曰：‘岂惟民哉？麒麟之于走兽，凤凰之于飞鸟，太山之于丘垤，河海之于行潦，类也。圣人之于民，亦类也。出于其类，拔乎其萃，自生民以来，未有盛于孔子也。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑问，如果老师做齐国的卿相，有机会实行主张，成就霸业或王业在望，会不会动心？孟子说，自己过了四十岁便能不动心。弟子以为这份勇气超过勇士孟贲，孟子却说告子比自己更早做到。要紧的是，表面同样镇定，内里所凭借的东西可能很不相同。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">北宫黝锻炼勇气，不肯在别人面前退缩片刻，受一点屈辱都觉得像在闹市当众挨打。无论对方是布衣还是大国之君，他都不肯吞下恶言。孟施舍另有办法：他不先估量对手、盘算胜算才敢上前，虽不能保证必胜，却能做到不怕。孟子觉得前者近于子夏，后者近于曾子。两人难说孰优，孟施舍所守已较简要。曾子则引孔子的话告诫子襄，要先反省自己：若理亏，纵然对方是粗衣百姓也会惭惧。若理直，纵有千万人挡在面前也走上去。和这份自省相比，孟施舍侧重的还是守住自己的气势。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">公孙丑问，这与告子的不动心有何分别？告子说，在言辞上讲不通，便不要反求于心。在心上得不到，便不要转而求之于气。孟子同意后一句，却认为言辞有失，应追到说话人的心意。志是气的统帅，气充满全身。志向集中能影响气，气的状态也会反过来触动心。比如急跑或跌了一跤，原是身体的事，人心却随之一惊。因此既要守住意志，也不要损害气。弟子问孟子的长处，孟子说自己能辨言辞，又善于养浩然之气。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">浩然之气怎样养？孟子说，它广大刚强，以正直涵养、不加损害，足以充满天地。它与义和道相配，离开它们就会萎缩。它由平常一件件合义的事积成，临时突做一件义举不能把它夺来。行为使自己问心有愧，气就不足，所以不能像告子那样把义看作外在的东西。应当时时用功，又不预先限定成效，不忘记，也不强求。宋人嫌禾苗长得慢，一棵棵往上拔，还以为替家里帮了忙，儿子到田里一看，苗已经枯了。觉得用功无益便丢开，好比种苗不除草。急着催熟，则恰如拔苗。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">知言又是怎样一种本领？听到偏颇的说辞，能辨出它遮住了什么。听到放纵无度的说辞，能察觉说话者陷在何处。听到背离正理的说辞，能看清它从哪里走偏。听到躲闪的话，能看出对方在哪里理屈。这些毛病由心中发生，会损害政治，落实到政令又会危害实际事务。公孙丑于是问，孔门里有人长于应对言辞，有人长于讲德行，老师已兼有这些长处，算不算圣人？孟子不肯接受。孔子也曾推辞“圣”的称号，只肯说自己学而不厌、教而不倦。子贡从中看出智与仁，孔子自己却没有以圣人自居。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">弟子又问，子夏、子游、子张各得圣人的一部分，冉牛、闵子、颜渊诸方面具备而未至广大，老师自许处在哪一列？孟子请他暂且搁下这个问题。谈到伯夷、伊尹、孔子，他说，伯夷择君而事，世治则出、世乱则退。伊尹遇上哪位君主都愿效力，不论治乱都肯任事。孔子则能出仕时出仕，该停时停，宜久留便留，宜速去便去。三位他都还未能做到，而他愿学的是孔子。他们有共同之处：给他们百里之地，都能使诸侯来朝。即使可以换得天下，也都不肯做一件不义的事、害一个无辜的人。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">那孔子独特在哪里？孟子举三位弟子的见证。他们有足够的识见，虽景仰老师，也不会曲意奉承。宰我称孔子的贤德远过尧舜。子贡说，从礼可以看出政治，从乐可以听出德行，纵隔百代去衡量历代君王，仍没有谁超得出孔子的尺度。有若把他比作走兽里的麒麟、飞鸟里的凤凰，又让人把泰山同土丘、江海同路面积水相比较。圣人与常人同类，正因同类，才看得出孔子怎样超拔于众人之上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">缩在“自反而缩”中指理直。揠（yà）是拔起。浩然之气在本节特指由长期践行道义养成的精神力量。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“不动心”起初听起来像胆量，随着问答推进，孟子最后要人检验的是往日所做的事能否经得起反省。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b532fa8a8929.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-03" name="mz-03-03"></a></p><h3 id="第三节-2"><a href="#第三节-2" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“以力假仁者霸，霸必有大国，以德行仁者王，王不待大。汤以七十里，文王以百里。以力服人者，非心服也，力不赡也；以德服人者，中心悦而诚服也，如七十子之服孔子也。诗云：‘自西自东，自南自北，无思不服。’此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，凭实力而借仁义之名号令诸侯，可以成就霸业，但首先得有大国。以德实践仁政、使人心悦诚服，却不必从大国开始，商汤起于七十里，文王起于百里。因力量不如人而屈服，心里未必愿意。孔门弟子敬服老师，又有谁逼迫他们？《诗经》所说四方之人无不归服，说的正是后者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">假仁指借用仁义的名义。赡在“力不赡”中表示充足。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子用师生关系来说明政治上的服从：看一个人是否真服，还得看迫使他服从的力量消失以后。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0520fcdc292b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-04" name="mz-03-04"></a></p><h3 id="第四节-2"><a href="#第四节-2" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁则荣，不仁则辱。今恶辱而居不仁，是犹恶湿而居下也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">如恶之，莫如贵德而尊士，贤者在位，能者在职。国家闲暇，及是时明其政刑。虽大国，必畏之矣。诗云：‘迨天之未阴雨，彻彼桑土，绸缪牖户。今此下民，或敢侮予？’孔子曰：‘为此诗者，其知道乎！能治其国家，谁敢侮之？’</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">今国家闲暇，及是时般乐怠敖，是自求祸也。祸褔无不自己求之者。诗云：‘永言配命，自求多褔。’太甲曰：‘天作孽，犹可违；自作孽，不可活。’此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，行仁能得尊荣，行不仁会受屈辱。厌恶屈辱却仍过不仁的生活，就像怕潮湿偏住低地。真想避免受辱，应重德礼士，使贤者居位、能者任事，利用国家无事的时候修明政治刑法。孟子引《诗经》的鸟儿为例，风雨未到便用桑根皮把巢穴缠紧，谁还能轻易欺负它？孔子也从诗里读出治国的道理。若趁太平时纵情玩乐，便是在招致祸患。诗与《太甲》都提醒人，要靠自己的行为求福，自己造成的灾祸尤其难逃。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">迨（dài）指趁着。绸缪在诗句中指用材料缠绕修补鸟巢。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次说到“国家闲暇”，同一段安稳日子既能用来修补疏漏，也能被消磨掉。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3bd24c7e3f0a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-05" name="mz-03-05"></a></p><h3 id="第五节-2"><a href="#第五节-2" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“尊贤使能，俊杰在位，则天下之士皆悦而愿立于其朝矣。市廛而不征，法而不廛，则天下之商皆悦而愿藏于其市矣。关讥而不征，则天下之旅皆悦而愿出于其路矣。耕者助而不税，则天下之农皆悦而愿耕于其野矣。廛无夫里之布，则天下之民皆悦而愿为之氓矣。信能行此五者，则邻国之民仰之若父母矣。率其子弟，攻其父母，自生民以来，未有能济者也。如此，则无敌于天下。无敌于天下者，天吏也。然而不王者，未之有也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，五项施政可以赢得不同人的拥护：任用贤能，士人愿意前来任职。市场对货物不重征，摊地和管理的办法合宜，商人愿意存货。关卡只稽查、不征税，旅人愿意通行。农人以助耕公田负担赋役，不再另征田税，农民愿来耕作。居民免去额外的夫役、里布等负担，外地人也愿安家。若真这样做，邻国百姓会把这里的君主当作父母。要率领他们攻打自己敬爱的人，难以成功。孟子把这种在天下无人愿与之为敌的君主称为“天吏”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">廛（chán）可指市中的货地或居民的宅地，须随上下文理解。氓在这里指从外地移来的百姓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">朝廷、市场、道路、田野和住处依次写来，“民悦”在这里有五种具体理由。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5b98944a39ec.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-06" name="mz-03-06"></a></p><h3 id="第六节-2"><a href="#第六节-2" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人皆有不忍人之心。先王有不忍人之心，斯有不忍人之政矣。以不忍人之心，行不忍人之政，治天下可运之掌上。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">所以谓人皆有不忍人之心者，今人乍见孺子将入于井，皆有怵惕恻隐之心。非所以内交于孺子之父母也，非所以要誉于乡党朋友也，非恶其声而然也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">由是观之，无恻隐之心，非人也；无羞恶之心，非人也；无辞让之心，非人也；无是非之心，非人也。恻隐之心，仁之端也；羞恶之心，义之端也；辞让之心，礼之端也；是非之心，智之端也。人之有是四端也，犹其有四体也。有是四端而自谓不能者，自贼者也；谓其君不能者，贼其君者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">凡有四端于我者，知皆扩而充之矣，若火之始然，泉之始达。苟能充之，足以保四海；苟不充之，不足以事父母。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人都有见不得别人受苦的一念。先王把这念头落实在治理上，才有不忍害民的政治。譬如忽见孩子快掉入井里，人会惊惧、不忍。那一刹并没有盘算如何结交孩子父母，如何博得乡人好友赞誉，或如何躲开不好的名声。恻隐是仁的开端，羞耻和憎恶不义是义的开端，肯辞让是礼的开端，能辨是非是智的开端。人有这四种开端，如同有四肢。明明具有却说自己或自己的君主做不到，便是伤害自己或君主。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">善加扩充，就像一点火刚刚燃起、一道泉刚刚涌出，足以安养天下。任其荒废，连父母也未必能服侍好。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">端是开端、萌芽。要誉的“要”读 yāo，指求取。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“乍见”很重要，孟子取的是来不及盘算的一瞬，再问人能怎样照管这个开端。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f57513aba7bc.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-07" name="mz-03-07"></a></p><h3 id="第七节-2"><a href="#第七节-2" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“矢人岂不仁于函人哉？矢人唯恐不伤人，函人唯恐伤人。巫匠亦然，故术不可不慎也。孔子曰：‘里仁为美。择不处仁，焉得智？’夫仁，天之尊爵也，人之安宅也。莫之御而不仁，是不智也。不仁、不智、无礼、无义，人役也。人役而耻为役，由弓人而耻为弓，矢人而耻为矢也。如耻之，莫如为仁。仁者如射，射者正己而后发。发而不中，不怨胜己者，反求诸己而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子问，制箭者难道天性比制甲者不仁吗？造箭的人怕箭不能伤人，造甲的人怕甲护不住人，工作会改变人每天牵挂的事情。巫者与制作棺木的工匠也可作类似对照，因此选职业、选居处都需要慎重。仁像最尊贵的爵位，也是人能安身的地方。明明无人阻止却不肯行仁，结果受制于人，再以为人役使为耻，是没有认清自己所取的道路。真觉得羞愧，不如从行仁着手。好比射箭，先把自己的姿势端正，射不中，回头找自己的原因。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">函人是制作甲胄的人。反求诸己，指回到自己身上查找原因。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从制箭者到射箭者，前一例说明职业怎样牵动人心，后一例说明人如何检视自己的行为。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2c8c093a820b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-08" name="mz-03-08"></a></p><h3 id="第八节-1"><a href="#第八节-1" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“子路，人告之以有过则喜。禹闻善言则拜。大舜有大焉，善与人同。舍己从人，乐取于人以为善。自耕稼、陶、渔以至为帝，无非取于人者。取诸人以为善，是与人为善者也。故君子莫大乎与人为善。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子路听别人指出过错就高兴，大禹听见善言便向人拜谢。孟子说，大舜又进了一步：他喜欢和人共同为善，肯放下自己的成见，采纳别人的好做法。从耕田、制陶、捕鱼到做天子，处处都有向人学习的机会。让别人的长处进入自己的行动，也是帮助别人把善行发扬出来。君子能做的大事，莫过于这样和人共同成就好事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与人为善在本节指和别人共同为善，也包含赞许、帮助别人行善。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三个人的动作从闻过而喜、闻善拜谢，进到把别人的好办法用在实际生活中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f51a8aa26016.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-03-09" name="mz-03-09"></a></p><h3 id="第九节-1"><a href="#第九节-1" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷，非其君不事，非其友不友。不立于恶人之朝，不与恶人言。立于恶人之朝，与恶人言，如以朝衣朝冠坐于涂炭。推恶恶之心，思与乡人立，其冠不正，望望然去之，若将浼焉。是故诸侯虽有善其辞命而至者，不受也。不受也者，是亦不屑就已。柳下惠，不羞污君，不卑小官。进不隐贤，必以其道。遗佚而不怨，阨穷而不悯。故曰：‘尔为尔，我为我，虽袒裼裸裎于我侧，尔焉能浼我哉？’故由由然与之偕而不自失焉，援而止之而止。援而止之而止者，是亦不屑去已。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷隘，柳下惠不恭。隘与不恭，君子不由也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，伯夷不事不合道的君主，不交志趣不投的朋友。置身恶人朝廷，好比穿礼服坐进泥炭。连乡人帽子不正，他也急着走开，怕受沾染。诸侯来辞即使动听，他也不肯就职。柳下惠却不因君主有污点而羞耻，不因官小而轻视，出仕就依自己的原则尽力。被遗忘也不怨，穷困也不忧，认为别人即使衣冠不整也沾污不了自己。有人拉他留下，他就留下。孟子认为，伯夷近于狭隘，柳下惠又失于不够恭敬，这两种偏处都不宜照搬。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">浼（měi）指玷污。由由然形容从容自得的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个人都相信自己能守住操守，一个靠远离，一个靠共处；孟子还要读者辨清各自的限度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_98b40944725f.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-03">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v04" name="mz-v04"></a></p><h2 id="公孙丑章句下"><a href="#公孙丑章句下" class="headerlink" title="公孙丑章句下"></a>公孙丑章句下</h2><p><a id="mz-04-01" name="mz-04-01"></a></p><h3 id="第一节-3"><a href="#第一节-3" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“天时不如地利，地利不如人和。三里之城，七里之郭，环而攻之而不胜。夫环而攻之，必有得天时者矣；然而不胜者，是天时不如地利也。城非不高也，池非不深也，兵革非不坚利也，米粟非不多也；委而去之，是地利不如人和也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故曰：域民不以封疆之界，固国不以山溪之险，威天下不以兵革之利。得道者多助，失道者寡助。寡助之至，亲戚畔之；多助之至，天下顺之。以天下之所顺，攻亲戚之所畔；故君子有不战，战必胜矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子以围城为例：包围一座不大的城，总有天时相宜的时候，却仍可能失败，可见地势之利更要紧。然而城高、池深、器械坚利、仓粮充足，人也可能弃城而去，可见人心是否相合又更要紧。留住人民不只靠疆界，巩固国家不只靠山川，使天下敬服也不只靠兵器。得道者到处有人相助，失道者甚至众叛亲离。一方天下归心，一方亲人背离，在孟子看来，双方胜负在交战以前就有了根由。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">郭指外城。畔在这里通“叛”，指背离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两座城的对照逐步排除了外在条件，第二座城究竟为什么会被守城人抛下，是全节的转折。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9f6aa4f15c9b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-02" name="mz-04-02"></a></p><h3 id="第二节-3"><a href="#第二节-3" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子将朝王，王使人来曰：“寡人如就见者也，有寒疾，不可以风。朝，将视朝，不识可使寡人得见乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">对曰：“不幸而有疾，不能造朝。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明日，出吊于东郭氏。公孙丑曰：“昔者辞以病，今日吊，或者不可乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“昔者疾，今日愈，如之何不吊？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王使人问疾，医来。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟仲子对曰：“昔者有王命，有采薪之忧，不能造朝。今病小愈，趋造于朝，我不识能至否乎。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">使数人要于路，曰：“请必无归，而造于朝！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不得已而之景丑氏宿焉。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">景子曰：“内则父子，外则君臣，人之大伦也。父子主恩，君臣主敬。丑见王之敬子也，未见所以敬王也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“恶！是何言也！齐人无以仁义与王言者，岂以仁义为不美也？其心曰：‘是何足与言仁义也’云尔，则不敬莫大乎是。我非尧舜之道，不敢以陈于王前，故齐人莫如我敬王也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">景子曰：“否，非此之谓也。礼曰：‘父召无诺；君命召不俟驾。’固将朝也，闻王命而遂不果，宜与夫礼若不相似然。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“岂谓是与？曾子曰：‘晋楚之富，不可及也；彼以其富，我以吾仁；彼以其爵，我以吾义，吾何慊乎哉？’夫岂不义而曾子言之？是或一道也。天下有达尊三：爵一，齿一，德一。朝廷莫如爵，乡党莫如齿，辅世长民莫如德。恶得有其一以慢其二哉？故将大有为之君，必有所不召之臣；欲有谋焉，则就之。其尊德乐道，不如是，不足与有为也。故汤之于伊尹，学焉而后臣之，故不劳而王；桓公之于管仲，学焉而后臣之，故不劳而霸。今天下地醜德齐，莫能相尚，无他，好臣其所教，而不好臣其所受教。汤之于伊尹，桓公之于管仲，则不敢召。管仲且犹不可召，而况不为管仲者乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子本想上朝，齐王却托人说自己受寒不能亲往，请孟子入朝见他。孟子也以生病辞谢，第二天却去东郭氏家吊丧。他对公孙丑说，昨天病，今天好了，当然可以去。王派人问病并带来医生，孟仲子代答，说孟子已在上朝的路上，又派人劝他务必去朝廷。孟子便到景丑家留宿。景丑认为父子重恩，君臣重敬，王礼遇孟子，孟子却没有应召。孟子说，齐人不肯拿仁义同王谈，往往是从心里瞧不起王。自己坚持以尧舜之道相劝，才看重他。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">景丑又引礼，臣闻君召不等驾车就该动身。孟子引曾子说，权贵有财富爵位，自己有仁义，何须自觉不足？天下有三种公认的尊贵：朝廷看爵位，乡里看年齿，治理世事看德行。不能只凭一种慢待其余两种。商汤先师事伊尹再请他做臣，齐桓公对管仲也是这样。有志于大事的君主，遇上想请教的人，应肯亲自前往。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">采薪之忧是称自己生病的客气说法。齿在此指年岁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两人争论的不是要不要尊敬，关键在于君臣相见时，所尊重的究竟只有爵位，还是也包括德行。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_affc73e039bb.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-03" name="mz-04-03"></a></p><h3 id="第三节-3"><a href="#第三节-3" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈臻问曰：“前日于齐，王馈兼金一百而不受；于宋，馈七十镒而受；于薛，馈五十镒而受。前日之不受是，则今日之受非也；今日之受是，则前日之不受非也。夫子必居一于此矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“皆是也。当在宋也，予将有远行。行者必以赆，辞曰：‘馈赆。’予何为不受？当在薛也，予有戒心。辞曰：‘闻戒。’故为兵馈之，予何为不受？若于齐，则未有处也。无处而馈之，是货之也。焉有君子而可以货取乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈臻问，齐王送上百镒好金，孟子不收。宋送七十镒、薛送五十镒，他却收了。同是馈赠，总有一回做错了吧？孟子说，在宋国即将远行，对方说明这是送行的盘缠。在薛地自己须防危险，对方说明是资助戒备。这两次都有合乎礼的缘由。齐王的赠金却毫无缘由，一旦收下就像能被财物买通，怎能接受？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">赆（jìn）指赠给远行者的路费或物品。兼金指价值较高的好金。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">陈臻按金额列出三笔馈赠，孟子按每笔为什么送重新排了一次。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d6d863a3b200.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-04" name="mz-04-04"></a></p><h3 id="第四节-3"><a href="#第四节-3" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子之平陆。谓其大夫曰：“子之持戟之士，一日而三失伍，则去之否乎？”曰：“不待三。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则子之失伍也亦多矣。凶年饥岁，子之民，老羸转于沟壑，壮者散而之四方者，几千人矣。”曰：“此非距心之所得为也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“今有受人之牛羊而为之牧之者，则必为之求牧与刍矣。求牧与刍而不得，则反诸其人乎？抑亦立而视其死与？”曰：“此则距心之罪也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">他日，见于王曰：“王之为都者，臣知五人焉。知其罪者，惟孔距心。为王诵之。”王曰：“此则寡人之罪也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子到平陆，问长官孔距心，若持戟的士兵一天三次掉队，会不会撤换他？孔距心说不用等到第三次。孟子说，本地灾年老弱死在沟壑，壮者成百上千外逃，长官失职又何止三次？孔距心答，这超出他的职权。孟子请他设想替人放牧却找不到草料时，是退还牛羊，还是站看它们死去？孔距心承认有罪。后来孟子把话说给齐王听，说自己认识五名地方长官，唯有孔距心承认过错。齐王听罢说，这也是自己的罪。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">失伍指士卒脱离队列。刍（chú）是可供牲畜吃的草料。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">牧者不能自己制造草场，却能决定是否报告。由这个问题，责任从地方长官一直追到了齐王。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_679e87d6be04.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-05" name="mz-04-05"></a></p><h3 id="第五节-3"><a href="#第五节-3" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓蚳鼃曰：“子之辞灵丘而请士师，似也，为其可以言也。今既数月矣，未可以言与？”蚳鼃谏于王而不用，致为臣而去。齐人曰：“所以为蚳鼃，则善矣；所以自为，则吾不知也。”公都子以告。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“吾闻之也：有官守者，不得其职则去；有言责者，不得其言则去。我无官守，我无言责也，则吾进退，岂不绰绰然有余裕哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">蚳鼃辞去灵丘的职务，请任士师，以便有机会向王进谏。几个月过去，孟子问他时机还没到吗？蚳鼃进谏而意见不被采纳，于是交还职位离开。齐人便议论，孟子替别人安排进退有道理，自己为何还留下？公都子把话转告，孟子说，有具体职掌，不能尽职就该走。负有进言之责，意见不能表达也该走。自己没有这两种特定职责，进退遂有较多余地。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">致为臣在这里指交还臣职、辞官。言责指规谏君主的职责。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子请齐人比较两人的职分，再谈是否该作相同的选择。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fed082fd19c9.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-06" name="mz-04-06"></a></p><h3 id="第六节-3"><a href="#第六节-3" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子为卿于齐，出吊于滕，王使盖大夫王驩为辅行。王驩朝暮见，反齐滕之路，未尝与之言行事也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“齐卿之位，不为小矣；齐滕之路，不为近矣。反之而未尝与言行事，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫既或治之，予何言哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子为齐卿时奉命去滕国吊丧，齐王派盖地大夫王驩为副使。早晚相见，路也不短，一路来回，孟子却没有同他商谈出使事务。公孙丑奇怪，孟子官位不低，何以一言不发？孟子只答，既已有人办理这些事，我还有什么须说？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">辅行指随主要使者出行的副使。盖在此是齐国地名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">公孙丑以职位和路程的分量发问，孟子只答一件事：事情是否已有人在做。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8a6fba10c23d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-07" name="mz-04-07"></a></p><h3 id="第七节-3"><a href="#第七节-3" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子自齐葬于鲁，反于齐，止于嬴。充虞请曰：“前日不知虞之不肖，使虞敦匠事。严，虞不敢请。今愿窃有请也，木若以美然。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“古者棺椁无度，中古棺七寸，椁称之。自天子达于庶人。非直为观美也，然后尽于人心。不得，不可以为悦；无财，不可以为悦。得之为有财，古之人皆用之，吾何为独不然？且比化者，无使土亲肤，于人心独无恔乎？吾闻之也，君子不以天下俭其亲。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子从齐国赴鲁安葬母亲，回来路上在嬴地歇息。曾督办匠作的充虞此时才敢请教：所用棺木似乎相当讲究。孟子说，古早棺椁没有规定，后来有棺厚七寸、外椁与之相称的制度。棺椁从天子到百姓都有用，除外观之外，更在于让活着的人能尽心。礼制不许，或财力不够，自然不能勉强。若合礼又负担得起，为什么自己不能照办？能让泥土不立即接触亲人遗体，做子女的也可稍感安慰。君子不会拿节俭的名声来苛待父母。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">棺是内棺，椁（guǒ）是套在外面的大棺。恔（xiào）在这里有快慰之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">充虞从木料外观发现问题，孟子的回答却从礼制、家力和送葬者的感情三面衡量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_259158fc786e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-08" name="mz-04-08"></a></p><h3 id="第八节-2"><a href="#第八节-2" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">沈同以其私问曰：“燕可伐与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“可。子哙不得与人燕，子之不得受燕于子哙。有仕于此，而子悦之，不告于王而私与之吾子之禄爵；夫士也，亦无王命而私受之于子，则可乎？何以异于是？”齐人伐燕。或问曰：“劝齐伐燕，有诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“未也。沈同问‘燕可伐与’？吾应之曰‘可’，彼然而伐之也。彼如曰‘孰可以伐之’？则将应之曰：‘为天吏，则可以伐之。’今有杀人者，或问之曰‘人可杀与’？则将应之曰‘可’。彼如曰‘孰可以杀之’？则将应之曰：‘为士师，则可以杀之。’今以燕伐燕，何为劝之哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">沈同以个人身份问，燕国该受讨伐吗？孟子说，燕王子哙不能私下把国家交给子之，子之也不能擅受，就像臣下无权私下转授、接受朝廷的爵禄。齐国随后攻燕，有人说是孟子劝的。孟子解释，沈同只问燕的行为是否该受讨伐，没有问谁有资格去讨伐。譬如一个人犯了杀人罪，依法定罪是刑官的职责，旁人不能据此自任刑官。只有合于天意、能行义政的人才有资格声讨。齐国若同燕国一样失道，他又怎会鼓励齐国去做？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">子哙（kuài）是燕王，子之是他让国的臣子。天吏在这里指有资格奉天讨罪者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“可”字，可以回答行为是否应受追究，却不能顺带决定由谁来追究。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4d24e0990c1a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-09" name="mz-04-09"></a></p><h3 id="第九节-2"><a href="#第九节-2" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">燕人畔。王曰：“吾甚惭于孟子。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈贾曰：“王无患焉。王自以为与周公，孰仁且智？”王曰：“恶！是何言也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“周公使管叔监殷，管叔以殷畔。知而使之，是不仁也；不知而使之，是不智也。仁智，周公未之尽也，而况于王乎？贾请见而解之。”见孟子问曰：“周公何人也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“古圣人也。”曰：“使管叔监殷，管叔以殷畔也，有诸？”曰：“然。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“周公知其将畔而使之与？”曰：“不知也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则圣人且有过与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“周公，弟也；管叔，兄也。周公之过，不亦宜乎？且古之君子，过则改之；今之君子，过则顺之。古之君子，其过也，如日月之食，民皆见之；及其更也，民皆仰之。今之君子，岂徒顺之，又从为之辞。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">燕人反叛，齐王自觉难以面对孟子。陈贾拿周公作比，说周公也曾派管叔监视殷人，结果管叔叛乱，周公也没能尽仁智，何必责备齐王？他又去问孟子，圣人也会犯错吗？孟子承认，管叔是周公的兄长，周公没有料到兄长会反，这个过失并非不可理解。古人有错便改，像日食月食，人人看得见，恢复光明后人人依然仰望。眼下有些人却沿着错误走下去，还要编一套说辞。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">食通“蚀”，指日月食。顺之在这里指沿着原有的错误做下去。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">陈贾想借古人的过失宽解今人，孟子却把两者分在各自怎样对待过失上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_14cd9f3dac67.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-10" name="mz-04-10"></a></p><h3 id="第十节-1"><a href="#第十节-1" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子致为臣而归。王就见孟子，曰：“前日愿见而不可得，得侍，同朝甚喜。今又弃寡人而归，不识可以继此而得见乎？”对曰：“不敢请耳，固所愿也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">他日，王谓时子曰：“我欲中国而授孟子室，养弟子以万钟，使诸大夫国人皆有所矜式。子盍为我言之？”时子因陈子而以告孟子，陈子以时子之言告孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“然。夫时子恶知其不可也？如使予欲富，辞十万而受万，是为欲富乎？季孙曰：‘异哉子叔疑！使己为政，不用，则亦已矣，又使其子弟为卿。人亦孰不欲富贵？而独于富贵之中，有私龙断焉。’古之为市也，以其所有易其所无者，有司者治之耳。有贱丈夫焉，必求龙断而登之，以左右望而罔市利。人皆以为贱，故从而征之。征商，自此贱丈夫始矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子辞职后，齐王亲来探望，表示仍想继续见面。孟子说这也是自己的心愿。王后来想在都城中给他安排住处，拨一万钟粮食供养弟子，使士人百姓有所效法，托人转达。孟子答，若真为富贵，何必先辞去十万钟，再接受一万钟？他提到有人自己不能执政，还想让子弟做卿。古人办市场本为互通有无，有人却特意登高，窥伺左右，希图把各方利益全部网罗，人们厌弃这种行为，这才向他征税。孟子借此说明，自己也不愿在富贵上独占便利。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">钟是古代量器，这里用来计禄米。龙断指高起的土岗，是“垄断”一词的来历。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">都城住宅和供养弟子的费用听来优厚，孟子追问的却是接受之后，自己与富贵会成为什么关系。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d6f4a7805d50.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-11" name="mz-04-11"></a></p><h3 id="第十一节-1"><a href="#第十一节-1" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子去齐，宿于昼。有欲为王留行者，坐而言。不应，隐几而卧。客不悦曰：“弟子齐宿而后敢言，夫子卧而不听，请勿复敢见矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“坐！我明语子。昔者鲁缪公无人乎子思之侧，则不能安子思；泄柳、申详，无人乎缪公之侧，则不能安其身。子为长者虑，而不及子思，子绝长者乎？长者绝子乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子离齐，在昼地住宿。有客人要替齐王挽留，坐下开口，孟子却靠着几案休息，起初没有回答。客人不悦，说自己斋宿才敢来谈，以后不敢再见。孟子请他坐下，把话说明：从前鲁缪公若无人替自己在子思身边传意，就不能使子思安心留下。泄柳、申详若无人替他们在缪公身边进言，也难以自安。你替长者谋划，所给的礼遇却不及当年子思所得。究竟是谁先让彼此疏远的呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">昼是齐国地名。齐宿的“齐”通“斋”，指先斋戒以示郑重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">客人已经对孟子表示个人的敬意，孟子关心的还有另一端：齐王肯用什么礼数来留人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7299202755bd.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-12" name="mz-04-12"></a></p><h3 id="第十二节-1"><a href="#第十二节-1" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子去齐。尹士语人曰：“不识王之不可以为汤武，则是不明也；识其不可，然且至，则是干泽也。千里而见王，不遇故去。三宿而后出昼，是何濡滞也？士则兹不悦。”高子以告。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫尹士恶知予哉？千里而见王，是予所欲也；不遇故去，岂予所欲哉？予不得已也。予三宿而出昼，于予心犹以为速。王庶几改之。王如改诸，则必反予。夫出昼而王不予追也，予然后浩然有归志。予虽然，岂舍王哉？王由足用为善。王如用予，则岂徒齐民安，天下之民举安。王庶几改之，予日望之。予岂若是小丈夫然哉？谏于其君而不受，则怒，悻悻然见于其面。去则穷日之力而后宿哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尹士闻之曰：“士诚小人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">尹士指责孟子，若看不出齐王不能成为汤武，便是不明智。若明知仍然来见，就是想讨好处。而且离开时在昼地住了三晚，过于拖沓。高子转告，孟子解释说，千里来见王本出于自愿，不能施展才不得已离开。三晚都还嫌短，因为他天天盼王改变心意。若王肯听，安定的可以是天下百姓。直到出了昼地还不见挽留，他才定下归意。他不愿像那种一谏不行就满脸怒气、非得跑得尽量远才肯歇宿的人。尹士听后承认自己见识狭小。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">干泽指求取恩惠。濡滞在这里形容停留不前。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样三夜，对尹士是依恋官位，对孟子是愿为一次改变主意留下时间。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fc325f3fffd4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-13" name="mz-04-13"></a></p><h3 id="第十三节-1"><a href="#第十三节-1" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子去齐。充虞路问曰：“夫子若有不豫色然。前日虞闻诸夫子曰：‘君子不怨天，不尤人。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“彼一时，此一时也。五百年必有王者兴，其间必有名世者。由周而来，七百有余岁矣。以其数则过矣，以其时考之则可矣。夫天，未欲平治天下也；如欲平治天下，当今之世，舍我其谁也？吾何为不豫哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">离齐路上，充虞见孟子似有不快，便提起老师从前说过，君子不怨天、不怪人。孟子说，彼时和此时的情形有别。在他的历史观里，大约五百年有王者兴起，中间也会有名世之人。距周初已有七百余年，按年数早过了，按当世情势也到了可以作为的时候。若天下仍未安定，是天意尚未如此。若真要使天下安定，今日舍我还有谁承担？他以此回应弟子，何必不悦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">豫在此指喜悦。名世者指声德才业足以显名当世的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“舍我其谁”的自许紧接着离齐的失意，充虞眼前看见的表情与孟子对自身责任的判断，可以放在一起读。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f4368ff478de.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-04-14" name="mz-04-14"></a></p><h3 id="第十四节-1"><a href="#第十四节-1" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子去齐，居休。公孙丑问曰：“仕而不受禄，古之道乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“非也。于崇，吾得见王。退而有去志，不欲变，故不受也。继而有师命，不可以请。久于齐，非我志也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子离齐后暂住休地。公孙丑问，在朝任职却不领俸禄，难道是古来的做法吗？孟子说，并非如此。当初在崇地见过齐王，他已有离去的意思，不愿改变主意，便没有受禄。后来遇上出兵的命令，不宜立即请求告退。留在齐国那么久，原不在他的打算之中。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">禄指做官所得的俸给。师命指军事方面的命令，休、崇都是地名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">弟子以为看见了一条普遍规矩，孟子却按当时的先后次序还原了一个具体决定。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5ab9514c6d14.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-04">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v05" name="mz-v05"></a></p><h2 id="滕文公章句上"><a href="#滕文公章句上" class="headerlink" title="滕文公章句上"></a>滕文公章句上</h2><p><a id="mz-05-01" name="mz-05-01"></a></p><h3 id="第一节-4"><a href="#第一节-4" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕文公为世子，将之楚，过宋而见孟子。孟子道性善，言必称尧舜。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">世子自楚反，复见孟子。孟子曰：“世子疑吾言乎？夫道一而已矣。成覸谓齐景公曰：‘彼丈夫也，我丈夫也，吾何畏彼哉？’颜渊曰：‘舜何人也，予何人也，有为者亦若是。’公明仪曰：‘文王我师也，周公岂欺我哉？’今滕，绝长补短，将五十里也，犹可以为善国。书曰：‘若药不瞑眩，厥疾不瘳。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">滕国世子去楚国，经过宋国时见孟子，听他讲人性本善，举例总要说到尧舜。回程再见，孟子问他是否心存疑虑：人可以行的道本来相通。成覸说过，别人是男子汉，我也是，何必怕他？颜渊说，舜和我同样是人，肯去做的人也能像舜。公明仪以文王为师，相信周公传下来的教诲。滕国虽小，折算也有方圆近五十里的土地，足以治理成一个好国家。《尚书》说，药吃了若不叫人头昏目眩，重病就难痊愈。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">绝长补短：把长处截下补足短处，这里指折算不规则的国土面积。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">世子没有开口说出自己的疑虑，孟子从“圣人可学”和“小国可治”两面回答他。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0bc84f2a70f2.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-05">本卷目录</a></p><p><a id="mz-05-02" name="mz-05-02"></a></p><h3 id="第二节-4"><a href="#第二节-4" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕定公薨。世子谓然友曰：“昔者孟子尝与我言于宋，于心终不忘。今也不幸至于大故，吾欲使子问于孟子，然后行事。”然友之邹问于孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不亦善乎！亲丧固所自尽也。曾子曰：‘生，事之以礼；死，葬之以礼，祭之以礼，可谓孝矣。’诸侯之礼，吾未之学也；虽然，吾尝闻之矣。三年之丧，齐疏之服，饘粥之食，自天子达于庶人，三代共之。”然友反命，定为三年之丧。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">父兄百官皆不欲，曰：“吾宗国鲁先君莫之行，吾先君亦莫之行也，至于子之身而反之，不可。且志曰：‘丧祭从先祖。’曰：“吾有所受之也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">谓然友曰：“吾他日未尝学问，好驰马试剑。今也父兄百官不我足也，恐其不能尽于大事，子为我问孟子。”然友复之邹问孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“然。不可以他求者也。孔子曰：‘君薨，听于冢宰。歠粥，面深墨。即位而哭，百官有司，莫敢不哀，先之也。’上有好者，下必有甚焉者矣。‘君子之德，风也；小人之德，草也。草上之风必偃。’是在世子。”然友反命。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">世子曰：“然。是诚在我。”五月居庐，未有命戒。百官族人可谓曰知。及至葬，四方来观之，颜色之戚，哭泣之哀，吊者大悦。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">定公死后，世子记起孟子在宋国的教诲，派然友去请教如何办丧。孟子赞同他慎重，说父母之丧要尽自己的心，侍奉、安葬和祭祀都合礼，就是孝。诸侯的具体丧礼自己没有专门学过，但居丧三年、穿粗布衣、喝粥，从天子到百姓，夏商周都如此。世子决定守丧三年，宗族长辈和百官却说鲁国先君和滕国先君都没这样做，丧祭该从祖例。世子担心自己平素只爱骑马舞剑，众人不信服，又请然友去问。孟子说，这件事只在世子自身。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先君死后，政事交给冢宰，继位者喝粥、面容憔悴，临位哀哭，官员见了自然哀悼。上位者的德行像风，草遇着风就会倒。世子领会了，在丧庐住了五个月，没有出令督促。安葬时，远近来吊唁的人见他悲戚痛哭，都心生敬意。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">冢宰：统领百官的大臣，这里指新君居丧期间主持政务的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">第二次请教以后，世子没有再争论祖例，他把五个月的日常起居交给众人看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5f29bdb6a2a0.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-05">本卷目录</a></p><p><a id="mz-05-03" name="mz-05-03"></a></p><h3 id="第三节-4"><a href="#第三节-4" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">滕文公问为国。孟子曰：“民事不可缓也。诗云：‘昼尔于茅，宵尔索绹；亟其乘屋，其始播百谷。’民之为道也，有恒产者有恒心，无恒产者无恒心。苟无恒心，放辟邪侈，无不为已。及陷乎罪，然后从而刑之，是罔民也。焉有仁人在位，罔民而可为也？是故贤君必恭俭礼下，取于民有制。阳虎曰：‘为富不仁矣，为仁不富矣。’夏后氏五十而贡，殷人七十而助，周人百亩而彻，其实皆什一也。彻者，彻也；助者，藉也。龙子曰：‘治地莫善于助，莫不善于贡。贡者校数岁之中以为常。乐岁，粒米狼戾，多取之而不为虐，则寡取之；凶年，粪其田而不足，则必取盈焉。为民父母，使民盻盻然，将终岁勤动，不得以养其父母，又称贷而益之。使老稚转乎沟壑，恶在其为民父母也？’夫世禄，滕固行之矣。诗云：‘雨我公田，遂及我私。’惟助为有公田。由此观之，虽周亦助也。设为庠序学校以教之：庠者，养也；校者，教也；序者，射也。夏曰校，殷曰序，周曰庠，学则三代共之，皆所以明人伦也。人伦明于上，小民亲于下。有王者起，必来取法，是为王者师也。诗云‘周虽旧邦，其命维新’，文王之谓也。子力行之，亦以新子之国。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">使毕战问井地。孟子曰：“子之君将行仁政，选择而使子，子必勉之！夫仁政，必自经界始。经界不正，井地不钧，谷禄不平。是故暴君污吏必慢其经界。经界既正，分田制禄可坐而定也。夫滕壤地褊小，将为君子焉，将为野人焉。无君子莫治野人，无野人莫养君子。请野九一而助，国中什一使自赋。卿以下必有圭田，圭田五十亩。余夫二十五亩。死徙无出乡，乡田同井。出入相友，守望相助，疾病相扶持，则百姓亲睦。方里而井，井九百亩，其中为公田。八家皆私百亩，同养公田。公事毕，然后敢治私事，所以别野人也。此其大略也。若夫润泽之，则在君与子矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">滕文公问怎样治理国家。孟子把农时和百姓的生计放在头一位：《诗经》写人们白天割茅，夜里搓绳，赶着修好屋顶去播种。普通人有稳定的产业，才容易守住稳定的心志。先使人失去生路，等他犯罪再罚，就是设网捕人。君主该恭敬节俭，对下以礼，征收有度。阳虎曾指出一心聚财与行仁的冲突。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">夏、商、周分田取税各有办法，大体取十分之一。龙子推重大家合耕公田的助法，反对按几年收成平均定额的贡法：丰年少收，凶年却一定征足，弄得人们整年劳动也养不起父母，还得借债，老人孩子倒毙沟壑。滕已实行世禄。《诗经》先说雨落公田，再说润泽私田，说明周代也有助法。还要设学校，教人明白亲属、君臣等关系，让百姓相亲。文王使古老的周国气象一新，滕也可以如此，成为后来王者的榜样。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">毕战奉命来问井田。孟子说须从划清田界做起，否则分田与定俸禄都不公平。滕虽小，也有从政与耕作的人要彼此依靠。他建议郊野九区共耕其一，城内自缴十分之一。卿以下有五十亩供祭祀的圭田，家中其余成年男子得二十五亩。乡人不轻易迁离，同井耕作，出入相伴，互相守望、照料疾病。方圆一里的井田合九百亩，中央作公田，八家各得一百亩私田，先合力做完公田的活，再顾自己的田。具体如何调适，由国君和毕战斟酌。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">罔民：像张网捕猎那样使百姓落入刑罚。经界：田地的疆界，此处包括丈量、划定田界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">首段先写一家人能否熬过歉年，后面才谈划界、赋税和学校，制度的取舍有了可核验的尺度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1898abe0a1f7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-05">本卷目录</a></p><p><a id="mz-05-04" name="mz-05-04"></a></p><h3 id="第四节-4"><a href="#第四节-4" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有为神农之言者许行，自楚之滕，踵门而告文公曰：“远方之人闻君行仁政，愿受一廛而为氓。”文公与之处，其徒数十人，皆衣褐，捆屦、织席以为食。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈良之徒陈相与其弟辛，负耒耜而自宋之滕，曰：“闻君行圣人之政，是亦圣人也，愿为圣人氓。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈相见许行而大悦，尽弃其学而学焉。陈相见孟子，道许行之言曰：“滕君，则诚贤君也；虽然，未闻道也。贤者与民并耕而食，饔飧而治。今也滕有仓廪府库，则是厉民而以自养也，恶得贤？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“许子必种粟而后食乎？”曰：“然。”“许子必织布而后衣乎？”曰：“否。许子衣褐。”“许子冠乎？”曰：“冠。”曰：“奚冠？”曰：“冠素。”曰：“自织之与？”曰：“否。以粟易之。”曰：“许子奚为不自织？”曰：“害于耕。”曰：“许子以釜甑爨，以铁耕乎？”曰：“然。”“自为之与？”曰：“否。以粟易之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“以粟易械器者，不为厉陶冶；陶冶亦以其械器易粟者，岂为厉农夫哉？且许子何不为陶冶。舍皆取诸其宫中而用之？何为纷纷然与百工交易？何许子之不惮烦？”曰：“百工之事，固不可耕且为也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则治天下独可耕且为与？有大人之事，有小人之事。且一人之身，而百工之所为备。如必自为而后用之，是率天下而路也。故曰：或劳心，或劳力；劳心者治人，劳力者治于人；治于人者食人，治人者食于人：天下之通义也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">当尧之时，天下犹未平，洪水横流，泛滥于天下。草木畅茂，禽兽繁殖，五谷不登，禽兽偪人。兽蹄鸟迹之道，交于中国。尧独忧之，举舜而敷治焉。舜使益掌火，益烈山泽而焚之，禽兽逃匿。禹疏九河，瀹济漯，而注诸海；决汝汉，排淮泗，而注之江，然后中国可得而食也。当是时也，禹八年于外，三过其门而不入，虽欲耕，得乎？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">后稷教民稼穑。树艺五谷，五谷熟而民人育。人之有道也，饱食、暖衣、逸居而无教，则近于禽兽。圣人有忧之，使契为司徒，教以人伦：父子有亲，君臣有义，夫妇有别，长幼有序，朋友有信。放勋曰：‘劳之来之，匡之直之，辅之翼之，使自得之，又从而振德之。’圣人之忧民如此，而暇耕乎？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧以不得舜为己忧，舜以不得禹、皋陶为己忧。夫以百亩之不易为己忧者，农夫也。分人以财谓之惠，教人以善谓之忠，为天下得人者谓之仁。是故以天下与人易，为天下得人难。孔子曰：‘大哉尧之为君！惟天为大，惟尧则之，荡荡乎民无能名焉！君哉舜也！巍巍乎有天下而不与焉！’尧舜之治天下，岂无所用其心哉？亦不用于耕耳。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾闻用夏变夷者，未闻变于夷者也。陈良，楚产也。悦周公、仲尼之道，北学于中国。北方之学者，未能或之先也。彼所谓豪杰之士也。子之兄弟事之数十年，师死而遂倍之。昔者孔子没，三年之外，门人治任将归，入揖于子贡，相向而哭，皆失声，然后归。子贡反，筑室于场，独居三年，然后归。他日，子夏、子张、子游以有若似圣人，欲以所事孔子事之，强曾子。曾子曰：‘不可。江汉以濯之，秋阳以暴之，皜皜乎不可尚已。’今也南蛮鴃舌之人，非先王之道，子倍子之师而学之，亦异于曾子矣。吾闻出于幽谷迁于乔木者，未闻下乔木而入于幽谷者。鲁颂曰：‘戎狄是膺，荆舒是惩。’周公方且膺之，子是之学，亦为不善变矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“从许子之道，则市贾不贰，国中无伪。虽使五尺之童适市，莫之或欺。布帛长短同，则贾相若；麻缕丝絮轻重同，则贾相若；五谷多寡同，则贾相若；屦大小同，则贾相若。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫物之不齐，物之情也；或相倍蓰，或相什百，或相千万。子比而同之，是乱天下也。巨屦小屦同贾，人岂为之哉？从许子之道，相率而为伪者也，恶能治国家？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">许行从楚国来到滕国，自称奉行神农之说，求一处居所做百姓，和几十名弟子靠打草鞋、编席生活。陈良的学生陈相和弟弟也来归附，陈相见许行便改学其说。他对孟子说，贤君应与人民同种田、自己做饭，同时治理国家，滕君设粮仓府库，是靠百姓养活自己。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子追问，许行吃自己种的粟，可帽子、炊具、铁农具都拿粟换，因为边种地边做这些会误了农活。农民和工匠交换，双方都没有欺压谁。既承认百工各有专长，为什么单要求治理天下的人同时耕田？在孟子所认同的分工里，有人费心治理，有人出力生产，彼此依赖。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧时洪水横流，舜任用益驱赶禽兽、禹疏导江河。禹八年在外，三次过家门也没进去，哪里有工夫种田？后稷教人种庄稼，契教人亲爱父母、处理君臣夫妇长幼朋友的关系。尧舜担心的是天下少了合适的人才，如同农夫担心百亩地耕不好。把财物分给人是恩惠，教人向善是忠厚，为天下物色能人则是仁。他们把功夫用在这里。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子又责备陈相，老师陈良从楚北上学习周公、孔子之道，成就胜过许多北方学者，弟子跟随数十年却在他死后背弃所学。反观孔门弟子，服丧后分别时失声而哭，子贡又独留三年，有人想奉貌似孔子的有若为师，曾子仍不肯让他取代孔子。孟子以当时华夷之辨批评陈相，认为他舍弃了更好的传统。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">陈相最后称赞许行的定价主张：布帛只看长短，麻丝只看轻重，粮食只看数量，鞋子只看大小，同量就同价。这样连小孩子去买东西也不受欺骗。孟子反问：万物质地本来千差万别，连做工不同的鞋也一概同价，谁还肯费工夫做好货？强行齐价，反倒鼓励作伪。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">饔飧：早饭和晚饭，此处指亲自做饭。市贾：“贾”同“价”，指市场价格。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子先问帽子从哪里来，再问谁肯做费工的鞋。一个日用品撑起了分工与定价两场辩论。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e37792508879.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-05">本卷目录</a></p><p><a id="mz-05-05" name="mz-05-05"></a></p><h3 id="第五节-4"><a href="#第五节-4" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">墨者夷之，因徐辟而求见孟子。孟子曰：“吾固愿见，今吾尚病，病愈，我且往见，夷子不来！”他日又求见孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“吾今则可以见矣。不直，则道不见；我且直之。吾闻夷子墨者。墨之治丧也，以薄为其道也。夷子思以易天下，岂以为非是而不贵也？然而夷子葬其亲厚，则是以所贱事亲也。”徐子以告夷子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夷子曰：“儒者之道，古之人‘若保赤子’，此言何谓也？之则以为爱无差等，施由亲始。”徐子以告孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“夫夷子，信以为人之亲其兄之子为若亲其邻之赤子乎？彼有取尔也。赤子匍匐将入井，非赤子之罪也。且天之生物也，使之一本，而夷子二本故也。盖上世尝有不葬其亲者。其亲死，则举而委之于壑。他日过之，狐狸食之，蝇蚋姑嘬之。其颡有泚，睨而不视。夫泚也，非为人泚，中心达于面目。盖归反虆梩而掩之。掩之诚是也，则孝子仁人之掩其亲，亦必有道矣。”徐子以告夷子。夷子怃然为间曰：“命之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">墨者夷之托徐辟求见。孟子先因病推辞，病好后让徐辟直说自己的疑问：夷之主张天下人都薄葬，可自己却厚葬父母，这怎样说得通？夷之请徐辟转告，儒家也教人像保护婴儿一样待人。他以为对所有人的爱没有等差，只是从自己父母开始实行。孟子再问：一个人对哥哥的孩子和邻家的婴儿，亲爱果真一模一样吗？人看到婴儿爬向井边会救，是因为孩子无辜，并不能证明亲爱全无分别。人的生命本出自父母，夷之却为爱设了两个根本。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他设想古人把双亲遗体丢在山沟，后来看到狐狸啃食、蝇虫叮咬，额上冒汗，斜眼不敢看。这羞痛出自心里，才回去取工具掩埋遗体。掩埋出于真情，孝子仁人安葬亲人也就应有合宜的办法。夷之听完沉默了一会儿，说自己受教了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一本：指人的生命源于父母，孟子据此说明亲亲之情有其根源。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两人都愿救将落井的孩子，争执处在于这份共同的怜悯能否说明所有亲爱都没有等差。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d62538dff3c7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-05">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v06" name="mz-v06"></a></p><h2 id="滕文公章句下"><a href="#滕文公章句下" class="headerlink" title="滕文公章句下"></a>滕文公章句下</h2><p><a id="mz-06-01" name="mz-06-01"></a></p><h3 id="第一节-5"><a href="#第一节-5" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈代曰：“不见诸侯，宜若小然；今一见之，大则以王，小则以霸。且志曰：‘枉尺而直寻’，宜若可为也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“昔齐景公田，招虞人以旌，不至，将杀之。志士不忘在沟壑，勇士不忘丧其元。孔子奚取焉？取非其招不往也，如不待其招而往，何哉？且夫枉尺而直寻者，以利言也。如以利，则枉寻直尺而利，亦可为与？昔者赵简子使王良与嬖奚乘，终日而不获一禽。嬖奚反命曰：‘天下之贱工也。’或以告王良。良曰：‘请复之。’强而后可，一朝而获十禽。嬖奚反命曰：‘天下之良工也。’简子曰：‘我使掌与女乘。’谓王良。良不可，曰：‘吾为之范我驰驱，终日不获一；为之诡遇，一朝而获十。诗云：“不失其驰，舍矢如破。”我不贯与小人乘，请辞。’御者且羞与射者比。比而得禽兽，虽若丘陵，弗为也。如枉道而从彼，何也？且子过矣，枉己者，未有能直人者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈代劝孟子去拜见诸侯：稍微屈己，或许能辅成王业或霸业，就像屈短短一尺，换来伸直八尺。孟子说，齐景公用不合身份的旌旗召守猎苑的虞人，虞人宁可冒死也不去，孔子就赞赏这一点。根本没受合礼的召请，岂可自己登门？若只计算利益，有利就做，何以反对屈八尺来伸一尺？从前王良给赵简子的宠臣奚驾车，依规矩行猎，整天无获，被说成手艺卑劣。改用不合规矩的办法，一早得十只，又被赞为高手。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">王良却拒绝专门给他驾车，好射手本可按规矩驰车而命中，何必配合这种人？猎物再多也不值得。自己先走歪了，又如何让别人走正？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">寻：古代长度单位，一寻合八尺。比：此处指迁就、迎合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个车手先受贬再受赞，变的只是猎获数，这正是孟子怀疑的评判标准。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_48761dfa9ce4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-02" name="mz-06-02"></a></p><h3 id="第二节-5"><a href="#第二节-5" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">景春曰：“公孙衍、张仪岂不诚大丈夫哉？一怒而诸侯惧，安居而天下熄。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“是焉得为大丈夫乎？子未学礼乎？丈夫之冠也，父命之；女子之嫁也，母命之，往送之门，戒之曰：‘往之女家，必敬必戒，无违夫子！’以顺为正者，妾妇之道也。居天下之广居，立天下之正位，行天下之大道。得志与民由之，不得志独行其道。富贵不能淫，贫贱不能移，威武不能屈。此之谓大丈夫。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">景春把公孙衍、张仪看作大丈夫：他们发怒，诸侯就怕，他们安静，天下就能安宁。孟子反问：照当时礼制，男子行冠礼由父亲训诫，女子出嫁由母亲告诫，要恭敬谨慎、顺从丈夫。如果以顺从权势为准则，那只是当时要求妾妇遵守的规范。大丈夫应当住在天下最宽广的居所，站在最正当的位置，走天下公认的大道。得志时与百姓共同践行，不得志时独自坚持。富贵不能迷乱他的心，贫贱不能改变他的操守，威势不能使他屈服。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">淫：在这里作使动用，意为使人迷惑、失去操守。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">景春看游说者能使多少人害怕，孟子反过来追问，游说者自己能否不受权势左右。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5fe8a8e75bf1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-03" name="mz-06-03"></a></p><h3 id="第三节-5"><a href="#第三节-5" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">周霄问曰：“古之君子仕乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仕。传曰：‘孔子三月无君，则皇皇如也，出疆必载质。’公明仪曰：‘古之人三月无君则吊。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“三月无君则吊，不以急乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“士之失位也，犹诸侯之失国家也。礼曰：‘诸侯耕助，以供粢盛；夫人蚕缫，以为衣服。牺牲不成，粢盛不洁，衣服不备，不敢以祭。惟士无田，则亦不祭。’牲杀器皿衣服不备，不敢以祭，则不敢以宴，亦不足吊乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“出疆必载质，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“士之仕也，犹农夫之耕也，农夫岂为出疆舍其耒耜哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“晋国亦仕国也，未尝闻仕如此其急。仕如此其急也，君子之难仕，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“丈夫生而愿为之有室，女子生而愿为之有家。父母之心，人皆有之。不待父母之命、媒妁之言，钻穴隙相窥，逾墙相从，则父母国人皆贱之。古之人未尝不欲仕也，又恶不由其道。不由其道而往者，与钻穴隙之类也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">周霄问古代君子是否做官。孟子说做官，孔子三个月不能事君便惶惶不安，越过国境也会带上见面礼。公明仪甚至说，士人三个月没有君主可事，值得慰问。周霄觉得太急。孟子解释，士失职位，好比诸侯失去国家。诸侯亲耕以备祭粮，夫人养蚕缫丝以备祭服。供品、器物、衣服不齐，就不能祭祀宴请。士人没田也难祭祀，自然值得慰问。出境带见面礼，正如农夫离境仍带着农具。周霄又问，既如此盼望，为何君子不肯轻易就职？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子说，父母盼子女成家，但若钻洞窥望、翻墙私奔，当时的人仍会鄙弃。求仕之心和不走不正当的门路，本可同时坚持。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">质：同“贽”，初次求见时带的礼物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">见面礼既表明求仕的诚意，也提示求仕者要依照怎样的程序进见。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_908b268007a6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-04" name="mz-06-04"></a></p><h3 id="第四节-5"><a href="#第四节-5" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">彭更问曰：“后车数十乘，从者数百人，以传食于诸侯，不以泰乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“非其道，则一箪食不可受于人；如其道，则舜受尧之天下，不以为泰，子以为泰乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“否。士无事而食，不可也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“子不通功易事，以羡补不足，则农有余粟，女有余布；子如通之，则梓匠轮舆皆得食于子。于此有人焉，入则孝，出则悌，守先王之道，以待后之学者，而不得食于子。子何尊梓匠轮舆而轻为仁义者哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“梓匠轮舆，其志将以求食也；君子之为道也，其志亦将以求食与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“子何以其志为哉？其有功于子，可食而食之矣。且子食志乎？食功乎？”曰：“食志。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“有人于此，毁瓦画墁，其志将以求食也，则子食之乎？”曰：“否。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则子非食志也，食功也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">彭更质疑孟子带着几十辆车、几百个随从，辗转接受诸侯供应，是否太过分。孟子说，受之无道，一筐饭也不能拿。受之有道，舜从尧那里接过天下也不过分。彭更说士人不能闲着吃饭。孟子让他想农夫有余粮、织者有余布，交换后木匠和造车者也能凭劳动生活。有个人在家孝顺、出门敬长，保存先王之道来教后学，为什么他所做的事就不配受供养？彭更说工匠是有意谋生，君子讲道也为吃饭吗？孟子问，你给饭看的是求食的动机还是做成的事？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">若有人砸瓦、糟蹋墙面也意在求食，你会供养他吗？彭更说不会。可见真正衡量的是他对别人有什么贡献。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">通功易事：互通劳动所得，交换各自做出的产品或提供的服务。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">争论起于车马数目，最后落在一个判断上：提供饭食的人究竟在为什么付出？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7a79164f7689.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-05" name="mz-06-05"></a></p><h3 id="第五节-5"><a href="#第五节-5" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“宋，小国也。今将行王政，齐楚恶而伐之，则如之何？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“汤居亳，与葛为邻，葛伯放而不祀。汤使人问之曰：‘何为不祀？’曰：‘无以供牺牲也。’汤使遗之牛羊。葛伯食之，又不以祀。汤又使人问之曰：‘何为不祀？’曰：‘无以供粢盛也。’汤使亳众往为之耕，老弱馈食。葛伯率其民，要其有酒食黍稻者夺之，不授者杀之。有童子以黍肉饷，杀而夺之。书曰：‘葛伯仇饷。’此之谓也。为其杀是童子而征之，四海之内皆曰：‘非富天下也，为匹夫匹妇复雠也。’‘汤始征，自葛载’，十一征而无敌于天下。东面而征，西夷怨；南面而征，北狄怨，曰：‘奚为后我？’民之望之，若大旱之望雨也。归市者弗止，芸者不变，诛其君，吊其民，如时雨降。民大悦。书曰：‘徯我后，后来其无罚。’‘有攸不惟臣，东征，绥厥士女，匪厥玄黄，绍我周王见休，惟臣附于大邑周。’其君子实玄黄于匪以迎其君子，其小人箪食壶浆以迎其小人，救民于水火之中，取其残而已矣。太誓曰：‘我武惟扬，侵于之疆，则取于残，杀伐用张，于汤有光。’不行王政云尔，苟行王政，四海之内皆举首而望之，欲以为君。齐楚虽大，何畏焉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章担心宋国小，行王政会招来齐楚攻打。孟子讲商汤的故事：邻国葛伯不祭祀，推说缺牲畜，汤送去牛羊，却被他吃掉。又说缺谷物，汤就派人帮忙耕种，老人孩子送饭。葛伯却抢粮、杀不肯交出饭食的人，连带着饭肉送餐的孩子也被杀。汤因此讨葛，天下人认为他是替平民伸冤。此后十一征无敌，没先迎来他的人反倒怨他来迟。赶集的人照常去，田里的草照常锄，被惩治的是暴君，被慰问的是百姓，人们迎他如盼旱后甘霖。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">周人东征也被写成这样：士人用筐盛丝帛，百姓提饭提浆欢迎来者，盼他们解除水火之苦。孟子引《书》和《太誓》，说关键看宋国是否真能实行王政。若四海的人都抬头盼望这样的君主，何必单怕齐楚国大？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">徯（xī）：等待。“徯我后”即等待我们的君主。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子用送饭孩子的遭遇解释民心，把万章的问题从国土大小引到了出兵的理由和百姓的处境。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3b3f856eeef4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-06" name="mz-06-06"></a></p><h3 id="第六节-4"><a href="#第六节-4" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓戴不胜曰：“子欲子之王之善与？我明告子。有楚大夫于此，欲其子之齐语也，则使齐人傅诸？使楚人傅诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“使齐人傅之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“一齐人傅之，众楚人咻之，虽日挞而求其齐也，不可得矣；引而置之庄岳之间数年，虽日挞而求其楚，亦不可得矣。子谓薛居州，善士也，使之居于王所。在于王所者，长幼卑尊，皆薛居州也，王谁与为不善？在王所者，长幼卑尊，皆非薛居州也，王谁与为善？一薛居州，独如宋王何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子问戴不胜是否真想让宋王向善。他打比方：楚国大夫想教儿子说齐国话，自然会请齐国老师。但一个老师教，周围许多楚人用楚语喧扰，就是天天责打，孩子也难学会齐语。若住进齐国庄岳街区几年，就是天天逼他说楚语，也难办到。戴不胜推荐善士薛居州陪伴国君。孟子说，假如宫中无论长幼尊卑都像薛居州，王跟谁学坏？若人人都与他相反，王又跟谁学好？单凭一个薛居州，能把宋王改变多少？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">咻（xiū）：喧嚷，指周围用楚语说话的人不断干扰教学。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个宫廷和一条街市相对照，孟子问的是君主身边每天反复听到谁的声音。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_29b440d81767.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-07" name="mz-06-07"></a></p><h3 id="第七节-4"><a href="#第七节-4" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑问曰：“不见诸侯，何义？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“古者不为臣不见。段干木逾垣而辟之，泄柳闭门而不内，是皆已甚。迫，斯可以见矣。阳货欲见孔子而恶无礼，大夫有赐于士，不得受于其家，则往拜其门。阳货矙孔子之亡也，而馈孔子蒸豚；孔子亦矙其亡也，而往拜之。当是时，阳货先，岂得不见？曾子曰：‘胁肩谄笑，病于夏畦。’子路曰：‘未同而言，观其色赧赧然，非由之所知也。’由是观之，则君子之所养可知已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑问孟子为什么不主动拜见诸侯。孟子说，古时没有臣属关系，不主动求见，但段干木翻墙躲避、泄柳闭门不接待，也过了分。情势到了该见的时候，可以相见。阳货想见孔子又怕失礼，便趁他不在家送去熟猪肉。依礼，士人未能在家亲自受大夫的礼，要登门答谢。孔子也趁阳货不在时前去。若阳货先依礼相待、双方遇见了，孔子当然可以见他。曾子以耸肩谄笑为比酷暑耕作还难受的事，子路也不肯在未能相合时抢着说话、羞得满脸通红。由此可见君子平日涵养的是什么。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矙（kàn）：窥看、探知，这里指打听对方何时不在家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">躲过会面仍要登门回礼，孔子故事里这两个动作合起来，才见出“可以见”和“不求见”的分寸。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9cc5e2e9bfdd.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-08" name="mz-06-08"></a></p><h3 id="第八节-3"><a href="#第八节-3" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">戴盈之曰：“什一，去关市之征，今兹未能。请轻之，以待来年，然后已，何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“今有人日攘其邻之鸡者，或告之曰：‘是非君子之道。’曰：‘请损之，月攘一鸡，以待来年，然后已。’如知其非义，斯速已矣，何待来年。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">戴盈之说，恢复十分之一的田税、取消关卡和市场的征税，今年恐怕做不到，可否先减轻，明年再停止？孟子说，假如有人每天偷邻家的鸡，别人指出不对，他回答今后减成每月偷一只，到明年再停，这算什么道理？既知道不合义，就应当马上停止，何必等到明年。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">攘：趁机窃取，这里指偷鸡。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“每天”换成“每月”，偷鸡的性质丝毫没变。这个时间差正是孟子给减税方案的质问。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_25ea3294ac16.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-09" name="mz-06-09"></a></p><h3 id="第九节-3"><a href="#第九节-3" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公都子曰：“外人皆称夫子好辩，敢问何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“予岂好辩哉？予不得已也。天下之生久矣，一治一乱。当尧之时，水逆行泛滥于中国，蛇龙居之，民无所定，下者为巢，上者为营窟。书曰：‘洚水警余。’洚水者，洪水也。使禹治之。禹掘地而注之海，驱蛇龙而放之菹，水由地中行，江、淮、河、汉是也。险阻既远，鸟兽之害人者消，然后人得平土而居之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧舜既没，圣人之道衰，暴君代作，坏宫室以为污池，民无所安息，弃田以为园囿，使民不得衣食，邪说暴行又作，园囿污池，沛泽多而禽兽至，及纣之身，天下又大乱。周公相武王，诛纣伐奄，三年讨其君，驱飞廉于海隅而戮之，灭国者五十，驱虎豹犀象而远之，天下大悦。书曰：‘丕显哉，文王谟，丕承哉，武王烈，佑启我后人，咸以正无缺。’</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">世衰道微，邪说暴行有作，臣弑其君者有之，子弑其父者有之。孔子惧，作春秋。春秋，天子之事也，是故孔子曰：‘知我者，其惟春秋乎；罪我者，其惟春秋乎。’</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣王不作，诸侯放恣，处士横议，杨朱墨翟之言，盈天下，天下之言，不归杨则归墨。杨氏为我，是无君也；墨氏兼爱，是无父也。无父无君。是禽兽也。公明仪曰：‘庖有肥肉，厩有肥马，民有饥色，野有饿莩，此率兽而食人也。’杨墨之道不息，孔子之道不着，是邪说诬民，充塞仁义也。仁义充塞，则率兽食人，人将相食。吾为此惧。闲先圣之道，距杨墨，放淫辞，邪说者，不得作，作于其心，害于其事，作于其事，害于其政，圣人复起，不易吾言矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔者禹抑洪水，而天下平；周公兼夷狄，驱猛兽，而百姓宁；孔子成春秋，而乱臣贼子惧。诗云：‘戎狄是膺，荆舒是惩，则莫我敢承。’无父无君，是周公所膺也。我亦欲正人心，息邪说，距诐行，放淫辞，以承三圣者。岂好辩哉？予不得已也。能言距杨墨者，圣人之徒也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公都子问，外面都说老师爱辩论，是为什么？孟子说，这是不得已。天下一治一乱：尧时洪水泛滥，蛇龙占地，人只好在树上搭巢或在高处筑穴。禹把水导入江海，使人能住平地。尧舜以后暴君毁人房屋、田地，建池塘、园囿，直到纣时天下大乱。周公辅佐武王讨纣又征奄，惩治飞廉，击灭作乱诸国，驱散猛兽，使百姓得安。再往后，有臣弑君、子弑父的事，孔子写《春秋》以定是非。这本来是天子的职分，孔子也知道后人会因此理解他或责备他。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">当今诸侯放纵，士人各谈己说，杨朱和墨翟的言论传遍天下。在孟子看来，杨氏只求为我，可能不顾君臣之义。墨氏主张兼爱，抹平了亲父之情，两者都会阻塞仁义。想到厨房有肥肉、马厩有肥马，民间却有人饿死，他担心错误的主张一旦影响行动和政事，终会演成人相害。因此他要守护先圣之道，反驳杨墨和偏邪言行，以接续禹、周公和孔子的事业。能参与这样的辨论，他就视为圣人之徒。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">闲：在“闲先圣之道”中指防卫、守护。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把治水、平乱、作《春秋》和自己的辩论连成一线，这是他为言论的公共后果所作的辩护。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d035a82aef4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-06-10" name="mz-06-10"></a></p><h3 id="第十节-2"><a href="#第十节-2" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">匡章曰：“陈仲子岂不诚廉士哉？居於陵，三日不食，耳无闻，目无见也。井上有李，螬食实者过半矣，匍匐往将食之，三咽，然后耳有闻，目有见。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“于齐国之士，吾必以仲子为巨擘焉。虽然，仲子恶能廉？充仲子之操，则蚓而后可者也。夫蚓，上食槁壤，下饮黄泉。仲子所居之室，伯夷之所筑与？抑亦盗跖之所筑与？所食之粟，伯夷之所树与？抑亦盗跖之所树与？是未可知也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“是何伤哉？彼身织屦，妻辟纑，以易之也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“仲子，齐之世家也。兄戴，盖禄万钟。以兄之禄为不义之禄而不食也，以兄之室为不义之室而不居也，辟兄离母，处于于陵。他日归，则有馈其兄生鹅者，己频顣曰：‘恶用是鶃鶃者为哉？’他日，其母杀是鹅也，与之食之。其兄自外至，曰：‘是鶂鶂之肉也。’出而哇之。以母则不食，以妻则食之；以兄之室则弗居，以于陵则居之。是尚为能充其类也乎？若仲子者，蚓而后充其操者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">匡章夸陈仲子清廉：隐居於陵，饿了三天，爬去吞下被蛴螬咬去大半的李子，才恢复听力和视力。孟子承认，他在齐国士人中算突出，但如果贯彻他那套操守，怕只有蚯蚓能做到。蚯蚓吃土喝地下水，人住的屋子、吃的粮食，却怎能知道出自伯夷那样的人，还是盗跖那样的人？匡章说，仲子打草鞋、妻子加工麻线，靠交换谋生。孟子说，陈家本是齐国世族。仲子觉得兄长的俸禄来得不义，不肯吃、不肯住，便离开母亲和兄长。后来回家见人送兄长一只鹅，皱眉嫌弃。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">母亲杀鹅给他吃，他吃了，听兄长点明才出去吐掉。母亲给的不吃，妻子换来的却吃。兄长的屋不住，於陵的屋却住，他的准则真能一贯应用吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">巨擘（bò）：大拇指，比喻同辈中出众者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用一只来历后来才明白的鹅，孟子检验清廉的准则能不能贯彻到每一餐饭。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6ca548311bc9.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-06">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v07" name="mz-v07"></a></p><h2 id="离娄章句上"><a href="#离娄章句上" class="headerlink" title="离娄章句上"></a>离娄章句上</h2><p><a id="mz-07-01" name="mz-07-01"></a></p><h3 id="第一节-6"><a href="#第一节-6" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“离娄之明，公输子之巧，不以规矩，不能成方圆；师旷之聪，不以六律，不能正五音；尧舜之道，不以仁政，不能平治天下。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">今有仁心仁闻而民不被其泽，不可法于后世者，不行先王之道也。故曰，徒善不足以为政，徒法不能以自行。诗云：‘不愆不忘，率由旧章。’遵先王之法而过者，未之有也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人既竭目力焉，继之以规矩准绳，以为方员平直，不可胜用也；既竭耳力焉，继之以六律，正五音，不可胜用也；既竭心思焉，继之以不忍人之政，而仁覆天下矣。故曰，为高必因丘陵，为下必因川泽。为政不因先王之道，可谓智乎？是以惟仁者宜在高位。不仁而在高位，是播其恶于众也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上无道揆也，下无法守也。朝不信道，工不信度。君子犯义，小人犯刑，国之所存者幸也。故曰：城郭不完，兵甲不多，非国之灾也；田野不辟，货财不聚，非国之害也。上无礼，下无学，贼民兴，丧无日矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">诗曰：‘天之方蹶，无然泄泄。’泄泄，犹沓沓也。事君无义，进退无礼，言则非先王之道者，犹沓沓也。故曰：责难于君谓之恭，陈善闭邪谓之敬，吾君不能谓之贼。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，离娄眼力好，公输子手艺高，画方圆仍要用规矩。师旷听觉敏锐，校正五音也得凭律管。照样，尧舜之道也要通过仁政，才能使天下太平。有仁心、好名声，百姓却不受惠，是因为没有实际施行先王的办法。单凭善意办不好政治，法度也不会自行运转。圣人用尽目力、耳力和心思，又把它们延伸为准绳、音律和体恤百姓的制度，使人可以长久沿用。筑高台依山丘，挖低池依河泽，治理也有可凭借的经验。不仁者居高位，危害遍及众人。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上下不遵道义，官吏工匠各失尺度，国家幸存就只靠运气。城墙不完整、甲兵不多、田财不足，都没有上层无礼、民间失教、害人者兴起来得致命。《诗》告诫人在天命动荡时不可敷衍。以难行的正事要求君主，是恭。指出善路、堵住邪路，是敬。断言君主做不到，才真是害他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">规是画圆的工具，矩是画方形、验直角的工具。道揆指衡量政事的道义准则。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一节从工匠的工具谈到臣下的劝谏，两端都在追问善意如何取得可见的成效。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f5489488a4f6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-02" name="mz-07-02"></a></p><h3 id="第二节-6"><a href="#第二节-6" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“规矩，方圆之至也；圣人，人伦之至也。欲为君尽君道，欲为臣尽臣道，二者皆法尧舜而已矣。不以舜之所以事尧事君，不敬其君者也；不以尧之所以治民治民，贼其民者也。孔子曰：‘道二：仁与不仁而已矣。’暴其民甚，则身弑国亡；不甚，则身危国削。名之曰‘幽厉’，虽孝子慈孙，百世不能改也。诗云‘殷鉴不远，在夏后之世’，此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，规矩是画方圆的最高标准，圣人是人伦的最高标准。想尽君道臣道，都可以取法尧舜。做臣子不用舜事尧的方式侍君，是不敬。做君主不用尧治理百姓的方式待民，就是害民。孔子说，只有仁和不仁两条路。虐民严重，君主被杀、国家覆亡。稍轻一些，也会身处危险、国土削减。落下幽、厉这样的恶谥，孝子贤孙百世也改不了。殷商往前看夏的结局，就有现成的鉴戒。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">幽、厉：这里借含有贬义的谥号说明暴君的身后评价。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从在位时的处境写到身后无法更改的名字，孟子提醒君主，后人也会衡量他怎样待民。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_76e087323c29.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-03" name="mz-07-03"></a></p><h3 id="第三节-6"><a href="#第三节-6" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“三代之得天下也以仁，其失天下也以不仁。国之所以废兴存亡者亦然。天子不仁，不保四海；诸侯不仁，不保社稷；卿大夫不仁，不保宗庙；士庶人不仁，不保四体。今恶死亡而乐不仁，是犹恶醉而强酒。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，夏商周得天下靠仁，失天下由于不仁，国家的兴废存亡也同理。天子不仁保不住天下，诸侯保不住国家，卿大夫保不住宗庙，士人和普通百姓连自身都难保。既怕灭亡，又乐于做不仁的事，就像怕醉却偏要猛喝酒。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">社稷：土神与谷神，这里代指诸侯的国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">官位层层降低，最后连一具身体也被算进来，饮酒的比方就落到了每个人身上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_eb9670d88eef.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-04" name="mz-07-04"></a></p><h3 id="第四节-6"><a href="#第四节-6" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“爱人不亲反其仁，治人不治反其智，礼人不答反其敬。行有不得者，皆反求诸己，其身正而天下归之。诗云：‘永言配命，自求多福。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，爱别人却没有得到亲近，回来看自己的仁爱是否足够。治理别人没有成效，回来检视自己的才智。以礼待人没有回应，回来审视自己是否诚敬。行动没有取得预期结果，就先向自己问原因。自身端正，天下人自会归附。《诗》说，长久使行动合于天命，福分要由自己求得。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">反求诸己：“诸”合“之于”二字，意思是回到自己身上去找。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三句分别查仁、智、敬，自省也要针对究竟是哪件事没办好。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2c3000f5add8.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-05" name="mz-07-05"></a></p><h3 id="第五节-6"><a href="#第五节-6" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人有恒言，皆曰‘天下国家’。天下之本在国，国之本在家，家之本在身。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人们常把天下、国、家连起来说。天下以国为根，国以家为根，而一家又以每个具体的人为根。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">身：指个人自身，包括一个人的修养和行为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">顺着一句常用语一层层追根，最后落到说话人自己身上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8a01ce495ca1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-06" name="mz-07-06"></a></p><h3 id="第六节-5"><a href="#第六节-5" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“为政不难，不得罪于巨室。巨室之所慕，一国慕之；一国之所慕，天下慕之；故沛然德教溢乎四海。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，治理有一处着力点，就是不可失去世家大族的认同。他们所仰慕的，一国的人也会仰慕。一国仰慕的，天下也会跟着仰慕。德行的教化由此逐层传开，直到四海。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">巨室：在当地有影响、有声望的世家大族。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里特意点出地方大族，说明孟子认为德教会经由哪些人扩展开来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_870a873670ef.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-07" name="mz-07-07"></a></p><h3 id="第七节-5"><a href="#第七节-5" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“天下有道，小德役大德，小贤役大贤；天下无道，小役大，弱役强。斯二者天也。顺天者存，逆天者亡。齐景公曰：‘既不能令，又不受命，是绝物也。’涕出而女于吴。今也小国师大国而耻受命焉，是犹弟子而耻受命于先师也。如耻之，莫若师文王。师文王，大国五年，小国七年，必为政于天下矣。诗云：‘商之孙子，其丽不亿。上帝既命，侯于周服。侯服于周，天命靡常。殷士肤敏，祼将于京。’孔子曰：‘仁不可为众也。夫国君好仁，天下无敌。’今也欲无敌于天下而不以仁，是犹执热而不以濯也。诗云：‘谁能执热，逝不以濯？’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，天下有道，德才稍逊者听从德才更高的人。天下无道，小国屈从大国，弱者屈从强者。两种形势各有其势，顺应者存，违逆者亡。齐景公说既不能指挥人，又不肯受命，就会与各国隔绝，只得含泪把女儿嫁往吴国。小国仿照大国做事又羞于听命，就像学生拜师却羞于受教。若真以此为耻，应当学文王。孟子预计，大国五年、小国七年，行文王之政就能在天下施政。《诗》说殷商后裔人数众多，天命转移，也来周京服役助祭。孔子说，仁不是人数众多就压得过的。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">君主好仁，天下无敌。偏想不行仁而无敌，好比用手拿着烫物却不肯用水洗手降温。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">女于吴：“女”在这里作动词，指把女儿嫁到吴国。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">齐景公掉泪的故事提出了小国的难题，引《诗》写殷人臣服周，又提醒人强弱可以改变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e82a43457e1d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-08" name="mz-07-08"></a></p><h3 id="第八节-4"><a href="#第八节-4" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不仁者可与言哉？安其危而利其菑，乐其所以亡者。不仁而可与言，则何亡国败家之有？有孺子歌曰：‘沧浪之水清兮，可以濯我缨；沧浪之水浊兮，可以濯我足。’孔子曰：‘小子听之！清斯濯缨，浊斯濯足矣，自取之也。’夫人必自侮，然后人侮之；家必自毁，而后人毁之；国必自伐，而后人伐之。太甲曰：‘天作孽，犹可违；自作孽，不可活。’此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，有些不仁者身处危险却觉得安稳，招来灾祸却以为有利，把会导致灭亡的事当作乐事。若肯听劝，哪里会有国破家亡？孩子唱沧浪之水清便洗帽带，浊便洗脚。孔子请弟子听，水被怎样使用，跟它自身的清浊有关。按孟子的推论，人先有轻贱自己的举动，才招来轻侮。家与国也会先从内部毁伤，再受外力打击。《太甲》说，天降灾祸还可避开，自己造成的祸害就难以活下去。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">缨：系帽子的带子。濯：洗涤。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一条河的水，一会儿洗帽带，一会儿洗脚，童谣把人的选择和后果放进一个场景。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_084275b66dc7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-09" name="mz-07-09"></a></p><h3 id="第九节-4"><a href="#第九节-4" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“桀、纣之失天下也，失其民也；失其民者，失其心也。得天下有道，得其民斯得天下矣；得其民有道，得其心斯得民矣；得其心有道，所欲与之聚之，所恶勿施，尔也。民之归仁也，犹水之就下、兽之走圹也。故为渊殴鱼者獭也，为丛殴爵者鹯也，为汤、武殴民者桀、纣也。今天下之君有好仁者，则诸侯皆为之殴矣，虽欲无王不可得已。今之欲王者，犹七年之病求三年之艾也，苟为不畜，终身不得。苟不志于仁，终身忧辱，以陷于死亡。《诗》云‘其何能淑，载胥及溺’，此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，桀纣丢掉天下，因为丢了百姓。丢了百姓，因为丢了人心。得天下要得民，得民要得心。给百姓积聚他们想要的，不把他们厌恶的强加给他们。人民奔向仁君，如水往低处、野兽奔旷野。水獭把鱼赶进深潭，猛禽把小鸟赶入树丛，桀纣则把百姓赶去归附汤武。今日若有好仁的君主，别的诸侯也会这样把人推向他。但想称王才想起积仁，好比病了七年才找陈放三年的艾草，不早储备就总得不到。不立志行仁，只会一直受辱担忧，走向覆亡，正如《诗》所说，人们彼此牵连，一起溺水。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">圹：空旷的原野。三年之艾：存放三年的艾草，古人用来治病。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">獭赶鱼说明百姓为什么离开暴君，陈艾的比方则问，想接住这些民心的人做了多久准备。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fc17a1f9b811.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-10" name="mz-07-10"></a></p><h3 id="第十节-3"><a href="#第十节-3" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“自暴者，不可与有言也；自弃者，不可与有为也。言非礼义，谓之自暴也；吾身不能居仁由义，谓之自弃也。仁，人之安宅也；义，人之正路也。旷安宅而弗居，舍正路而不由，哀哉！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子把自暴与自弃分开来说：开口就诋毁礼义的人，难以同他谈道理。认定自己不能安于仁、行于义的人，难以同他做成事情。仁像安稳的住所，义像正当的道路。住处空着不住，正路放着不走，实在可惜。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">由义：循着义去行事。“由”有遵循、经过之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">住所和道路原本就在眼前，孟子所惋惜的是人先把自己排除在外。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3927c698f16d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-11" name="mz-07-11"></a></p><h3 id="第十一节-2"><a href="#第十一节-2" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“道在迩而求诸远，事在易而求之难。人人亲其亲、长其长而天下平。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，道理就在近处，人却跑到远处寻找。能做的事原本容易，人却专去难处寻找。若人人都亲爱自己的亲人，尊敬自己的长辈，天下就能太平。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">长其长：前一个“长”作动词，指尊敬，后一个指长辈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全段从天下太平这样的大事，找到对待眼前长辈这个起步处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d9e7bfcd36a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-12" name="mz-07-12"></a></p><h3 id="第十二节-2"><a href="#第十二节-2" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“居下位而不获于上，民不可得而治也。获于上有道；不信于友，弗获于上矣；信于友有道：事亲弗悦，弗信于友矣；悦亲有道：反身不诚，不悦于亲矣；诚身有道：不明乎善，不诚其身矣。是故诚者，天之道也；思诚者，人之道也。至诚而不动者，未之有也；不诚，未有能动者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，职位较低而不得上级信任，就难以治理百姓。怎样得上级信任？朋友都不相信你，上级也不会认可你。要取信朋友，就要看能否让父母悦服。要让父母悦服，要反省自己是否真诚。要自身真诚，还得先明白什么是善。诚是天地运行之道，追求真诚则是人要做的事。真正至诚却丝毫不能感动别人的，从来没有。自身不诚，也就无从感动人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">获于上：得到在上位者的赏识与信任。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一串追问不断向内，从能否任事，追到连自己也必须回答的“什么是善”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_87c01f4e96cc.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-13" name="mz-07-13"></a></p><h3 id="第十三节-2"><a href="#第十三节-2" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷辟纣，居北海之滨，闻文王作兴，曰：‘盍归乎来！吾闻西伯善养老者。’太公辟纣，居东海之滨，闻文王作兴，曰：‘盍归乎来！吾闻西伯善养老者。’二老者，天下之大老也，而归之，是天下之父归之也。天下之父归之，其子焉往？诸侯有行文王之政者，七年之内，必为政于天下矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">伯夷和太公为避开纣王，分别住在北海与东海之滨。听说文王兴起，两人都说，何不去归附？听说西伯善于奉养老人。这两位是天下德高望重的长者，他们归向文王，就如天下做父亲的人都归向文王，子弟还会往哪里去？孟子因而断言，诸侯若实行文王的政策，七年之内就可在天下施政。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">西伯：周文王在商末的称号。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">相隔遥远的两位老人说出相同的话，养老政策的影响便从家庭写到了天下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c368974bb557.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-14" name="mz-07-14"></a></p><h3 id="第十四节-2"><a href="#第十四节-2" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“求也为季氏宰，无能改于其德，而赋粟倍他日。孔子曰：‘求非我徒也，小子鸣鼓而攻之可也。’由此观之，君不行仁政而富之，皆弃于孔子者也。况于为之强战？争地以战，杀人盈野；争城以战，杀人盈城。此所谓率土地而食人肉，罪不容于死。故善战者服上刑，连诸侯者次之，辟草莱、任土地者次之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">冉求给季氏做家臣，没能使主人的德行有所改善，却把征收的粮赋加到过去的一倍。孔子宣告他不算自己的学生，让弟子公开声讨。孟子由此说，为不行仁政的人聚敛已遭孔子唾弃，何况助长战争！争土地使尸横遍野，争城池使尸满城内，简直是让土地吞吃人肉，罪过大到死刑也抵不过。因此他把以善战邀功者列在重罚之首，为战争联结诸侯者次之，为这种国家开发荒地、增加土地收入者又次之。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鸣鼓而攻：击鼓以公开声讨。“求”指孔子弟子冉求。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“为地杀人”写成“土地吃人”，原本用来养人的田土在争夺中倒转了作用。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a1a93c674744.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-15" name="mz-07-15"></a></p><h3 id="第十五节-1"><a href="#第十五节-1" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“存乎人者，莫良于眸子。眸子不能掩其恶。胸中正，则眸子瞭焉；胸中不正，则眸子眊焉。听其言也，观其眸子，人焉廋哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，要看一个人内心如何，他认为没有比眼睛更能显露的。心地端正，眼神明亮。心意不正，眼神就昏暗。听一个人怎样说，再看他的眼神，他哪里还能藏得住呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">眊（mào）：昏暗不明的样子。廋（sōu）：隐藏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句把“听其言”也放进来，孟子关心的是言语与神情在当面相处时是否相应。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1c5209be0f74.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-16" name="mz-07-16"></a></p><h3 id="第十六节-1"><a href="#第十六节-1" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“恭者不侮人，俭者不夺人。侮夺人之君，惟恐不顺焉，恶得为恭俭？恭俭岂可以声音笑貌为哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，恭敬表现在不侮辱人，节俭表现在不侵夺别人。一个君主侮辱、掠夺百姓，却惟恐人们不听从，怎能称得上恭俭？好听的声调和好看的笑容做不出真正的恭俭。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">声音笑貌：说话的声调、面部的笑容，指表面姿态。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“侮”“夺”问的是别人实际受到了什么，检验的落点在百姓一边。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7949530a962d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-17" name="mz-07-17"></a></p><h3 id="第十七节"><a href="#第十七节" class="headerlink" title="第十七节"></a>第十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">淳于髡曰：“男女授受不亲，礼与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“礼也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“嫂溺则援之以手乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“嫂溺不援，是豺狼也。男女授受不亲，礼也；嫂溺援之以手者，权也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“今天下溺矣，夫子之不援，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“天下溺，援之以道；嫂溺，援之以手。子欲手援天下乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">淳于髡问，男女不直接用手递接物品，合礼吗？孟子说合礼。再问嫂子落水，要不要伸手救？孟子说，见嫂子落水还不救，那是豺狼。平时依礼，情急救人则是权衡轻重。淳于髡乘势问，如今天下都在溺水，你怎么不救？孟子回答，嫂子落水用手救，天下陷于困境要靠道来救。难道要我伸出一只手就把天下拉起来？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">权：本指秤锤，这里指依具体情势衡量轻重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">淳于髡把同一个“溺”字从亲人推到天下，孟子则追问两种困境各要怎样援手。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_78f4fc48daaf.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-18" name="mz-07-18"></a></p><h3 id="第十八节"><a href="#第十八节" class="headerlink" title="第十八节"></a>第十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“君子之不教子，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“势不行也。教者必以正；以正不行，继之以怒；继之以怒，则反夷矣。‘夫子教我以正，夫子未出于正也。’则是父子相夷也。父子相夷，则恶矣。古者易子而教之。父子之间不责善。责善则离，离则不祥莫大焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑问，君子为什么不亲自教儿子？孟子说，这种处境不易行得通。父亲必以正道要求儿子，见他不改就会发怒，结果反伤亲情。儿子也会回问，父亲教我端正，自己做的都端正吗？两人于是相互伤害。古人交换孩子来教，正是为了避免父子彼此用行善的标准相责，终于疏远。没有比亲情因此离散更不幸的事了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">夷：伤害。“相夷”指相互伤害。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">父亲讲的原是正道，问题发生在教诲变成发怒、儿子也开始追究父亲的那一刻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f9650981b54d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-19" name="mz-07-19"></a></p><h3 id="第十九节"><a href="#第十九节" class="headerlink" title="第十九节"></a>第十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“事孰为大？事亲为大；守孰为大？守身为大。不失其身而能事其亲者，吾闻之矣；失其身而能事其亲者，吾未之闻也。孰不为事？事亲，事之本也；孰不为守？守身，守之本也。曾子养曾皙，必有酒肉。将彻，必请所与。问有余，必曰‘有’。曾皙死，曾元养曾子，必有酒肉。将彻，不请所与。问有余，曰：‘亡矣’。将以复进也。此所谓养口体者也。若曾子，则可谓养志也。事亲若曾子者，可也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，侍奉人以奉养父母为根本，守护事物以保住自身操守为根本。能守住自己又侍亲的，确有其人。丧失操守还能尽到孝道的，却没听说。曾子奉养父亲曾皙，每餐有酒肉，撤下时一定问要送给谁。父亲问还有没有，他总说有，让父亲可以按自己的心意分给别人。曾元奉养曾子也备酒肉，收餐却不问送谁，问有没有就说没有，打算留待下顿再端上。这只养了口腹，曾子却连父亲的心愿也照顾到了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">养志：体察并成全父母的心愿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一桌酒肉，只在收拾饭桌时多问一句，就让父亲保留了待人的主动。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a913230b7bd4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-20" name="mz-07-20"></a></p><h3 id="第二十节"><a href="#第二十节" class="headerlink" title="第二十节"></a>第二十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人不足与适也，政不足与间也。惟大人为能格君心之非。君仁莫不仁，君义莫不义，君正莫不正。一正君而国定矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，个别人事上的错误，不必只顾指责。一项政令的失误，也不必只盯着挑剔。真正有德行的人，能纠正君主心中的偏差。君主自己行仁、行义、走正道，周围的人就会跟随。把君主自身纠正过来，国家才有安定的根基。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">格：纠正。间：这里有非议、指摘之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从一次错用人、一项错施政追到决定由谁作出，是本节转换视角的地方。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f3c76d8a2a3a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-21" name="mz-07-21"></a></p><h3 id="第二十一节"><a href="#第二十一节" class="headerlink" title="第二十一节"></a>第二十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有不虞之誉，有求全之毁。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，有时赞誉来得出乎意料，也有人因为苛求十全十美而发出毁谤。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">虞：预料。求全：要求人没有一点缺失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“不虞”和“求全”提醒人，听到毁誉还须了解评价从何而来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3cbe8015c942.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-22" name="mz-07-22"></a></p><h3 id="第二十二节"><a href="#第二十二节" class="headerlink" title="第二十二节"></a>第二十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之易其言也，无责耳矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，一个人说话轻率，往往只是因为他还没被人追问、要求为自己的话负责。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易其言：把说出的话看得轻易。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">只有一句话，却把说者的轻率同听者会不会追问连了起来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_59f0b0424535.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-23" name="mz-07-23"></a></p><h3 id="第二十三节"><a href="#第二十三节" class="headerlink" title="第二十三节"></a>第二十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之患，在好为人师。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人常有一个毛病，就是爱摆出别人的老师的姿态。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">好（hào）：喜好。这里的重心在“好为”，即喜欢占据老师的位置。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“好”字点出了说话人的欲望，值得反省的是急于指点他人的心情。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c46d72e74bb9.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-24" name="mz-07-24"></a></p><h3 id="第二十四节"><a href="#第二十四节" class="headerlink" title="第二十四节"></a>第二十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乐正子从于子敖之齐。乐正子见孟子。孟子曰：“子亦来见我乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“先生何为出此言也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“子来几日矣？”曰：“昔者。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“昔者，则我出此言也，不亦宜乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“舍馆未定。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“子闻之也，舍馆定，然后求见长者乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“克有罪。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">乐正子随子敖来到齐国，后来才去见孟子。孟子问，你也来了见我吗？乐正子惊问老师为何这样说。孟子追问到了几天，得知他前些天就到了，便说自己的问话很有理由。乐正子说住处还没安顿好。孟子问，你可曾听说一定要先安顿旅馆才能拜见长者？乐正子自称名“克”，承认失礼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">舍馆：旅居的住处。克：乐正子的名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子只追问到达日期和住宿先后，便让这位弟子自己说出了失礼在何处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7b23213f89cf.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-25" name="mz-07-25"></a></p><h3 id="第二十五节"><a href="#第二十五节" class="headerlink" title="第二十五节"></a>第二十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓乐正子曰：“子之从于子敖来，徒哺啜也。我不意子学古之道，而以哺啜也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子对乐正子说，你跟着子敖来，不过为了有饭吃、有东西喝。我想不到你学了古人的道，最后竟只拿它求一口饮食。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">哺啜（bǔ chuò）：吃食物、喝饮料，这里指求口腹之养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“哺啜”重复两回，直接把师生间的质问落到此次随行的用意上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b96885c0381d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-26" name="mz-07-26"></a></p><h3 id="第二十六节"><a href="#第二十六节" class="headerlink" title="第二十六节"></a>第二十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不孝有三，无后为大。舜不告而娶，为无后也，君子以为犹告也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，旧礼所谓不孝有三种，没有后代、使宗族后继无人，被视为最重的一种。舜没有事先禀告父母就成婚，是担心不能留下后代。在孟子所说的这重困境中，君子把他的做法看成与禀告了父母一样合宜。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">无后：在此处指没有可以承继宗族的后嗣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子用舜的特殊遭遇，说明当两项家庭义务发生冲突时，他怎样衡量轻重。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_dec6fd9b042d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-27" name="mz-07-27"></a></p><h3 id="第二十七节"><a href="#第二十七节" class="headerlink" title="第二十七节"></a>第二十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁之实，事亲是也；义之实，从兄是也。智之实，知斯二者弗去是也；礼之实，节文斯二者是也；乐之实，乐斯二者，乐则生矣；生则恶可已也，恶可已，则不知足之蹈之、手之舞之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，仁的实际内容在侍奉父母，义的实际内容在敬从兄长。智就在于明白这两件事并坚持，礼就在于为这两件事安排恰当的节度和形式。乐则是做这两件事本身感到喜悦。喜悦从心中生出，自然难以止住，竟会不知不觉地手舞足蹈。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">节文：为情意确定合宜的节度，并使它有可见的表达形式。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从侍亲敬兄写到双手双脚，最后一个动作让读者看见抽象的德目如何进入身体。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_089e541a5425.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-07-28" name="mz-07-28"></a></p><h3 id="第二十八节"><a href="#第二十八节" class="headerlink" title="第二十八节"></a>第二十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“天下大悦而将归己。视天下悦而归己，犹草芥也。惟舜为然。不得乎亲，不可以为人；不顺乎亲，不可以为子。舜尽事亲之道而瞽瞍厎豫，瞽瞍厎豫而天下化，瞽瞍厎豫而天下之为父子者定，此之谓大孝。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，天下人欢喜归附，舜却能把这一切看得像草芥。他在意的是未能得到父母的欢心便难以安处为人之位，不能使亲心得顺便未能尽到子职。舜尽心侍奉，终于使父亲瞽瞍高兴起来。在孟子的叙述中，这一个家庭的转变感化天下，也使天下父子看清各自应在的位置，因此称为大孝。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">厎豫（dǐ yù）：达到和悦的状态。“厎”有使达到之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">天下人的归附和一位父亲的喜悦被放在天平两边，由此可见舜如何理解自己的责任。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d891a02acb71.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-07">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v08" name="mz-v08"></a></p><h2 id="离娄章句下"><a href="#离娄章句下" class="headerlink" title="离娄章句下"></a>离娄章句下</h2><p><a id="mz-08-01" name="mz-08-01"></a></p><h3 id="第一节-7"><a href="#第一节-7" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“舜生于诸冯，迁于负夏，卒于鸣条，东夷之人也。文王生于岐周，卒于毕郢，西夷之人也。地之相去也，千有余里；世之相后也，千有余岁。得志行乎中国，若合符节。先圣后圣，其揆一也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，舜出生于诸冯，迁到负夏，死于鸣条，是东方人。文王出生于岐周，死于毕郢，是西方人。两人的故地相隔一千多里，所处时代相隔一千多年，可他们有机会在中原施行自己的主张，却像两半符节合在一起。前后圣人衡量事情的准则是相通的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">符节：分作两半、相合以验真的凭证。揆：准则、尺度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先把时间和空间的距离拉得很远，再用能严丝合缝的两半符节说明两人的相通。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ad55ac124ac5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-02" name="mz-08-02"></a></p><h3 id="第二节-7"><a href="#第二节-7" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子产听郑国之政，以其乘舆济人于溱洧。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“惠而不知为政。岁十一月徒杠成，十二月舆梁成，民未病涉也。君子平其政，行辟人可也。焉得人人而济之？故为政者，每人而悦之，日亦不足矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">子产主持郑国政务，曾用自己乘坐的车帮人渡过溱水、洧水。孟子说，这样待人很厚道，却不算掌握了治政的方法。每年十一月把步行的桥搭好，十二月把通车的桥修好，百姓就不再受涉水之苦。若平日把政事办妥，君子出行时让路人避让也无妨，哪能亲自把每一个人送到对岸？治国要逐一讨好每个人，一整天也不够用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">徒杠：供行人过河的小桥。舆梁：可通车的桥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">渡一个人和造一座桥都能解急，孟子问的是第二天谁还能过河。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3b75cbc732aa.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-03" name="mz-08-03"></a></p><h3 id="第三节-7"><a href="#第三节-7" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子告齐宣王曰：“君之视臣如手足；则臣视君如腹心；君之视臣如犬马，则臣视君如国人；君之视臣如土芥，则臣视君如寇雠。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“礼，为旧君有服，何如斯可为服矣？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“谏行言听，膏泽下于民；有故而去，则君使人导之出疆，又先于其所往；去三年不反，然后收其田里。此之谓三有礼焉。如此，则为之服矣。今也为臣。谏则不行，言则不听；膏泽不下于民；有故而去，则君搏执之，又极之于其所往；去之日，遂收其田里。此之谓寇雠。寇雠何服之有？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子告诉齐宣王，君主把臣子当手足，臣子就把君主当腹心。当作犬马，臣子只把他当普通路人。当作泥土草芥，就会被视作仇敌。宣王问，在什么情形下，臣子该为旧君服丧？孟子列了三条：从前的劝谏能实行，使百姓受惠。臣子有缘故离去，君主派人送出境，还先到他前往的地方介绍。三年未归，才收回田地住宅。旧君如此有礼，值得服丧。若劝谏不听，恩泽不到百姓，离去时还加以拘捕，又设法把他在别处的出路堵死，当天便收回田宅，这样对待仇敌般的国君，还有什么丧服可谈？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">国人：这里指一般人。极之于其所往：使臣子在所到之地也陷于困境。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把抽象的君臣之恩拆成听谏、送行、收回田宅三个时刻，连离职以后的待遇也算在内。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d49248bd6508.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-04" name="mz-08-04"></a></p><h3 id="第四节-7"><a href="#第四节-7" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“无罪而杀士，则大夫可以去；无罪而戮民，则士可以徙。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，无罪的士被杀，在位的大夫就可以离开这个君主。无罪的百姓被杀，做士的也可以迁往别处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">戮：杀戮。徙：迁居。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两层意思都在追问，看到别人蒙受冤杀时，旁人是否还须留下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_548c0b788552.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-05" name="mz-08-05"></a></p><h3 id="第五节-7"><a href="#第五节-7" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君仁莫不仁，君义莫不义。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，君主行仁，身边的人便会随之行仁。君主行义，身边的人也会随之行义。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">莫不：没有不，语气比“往往”更强。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两句共用一个句式，把在上者的责任直接放到众人的风气之前。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e6a148d9e311.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-06" name="mz-08-06"></a></p><h3 id="第六节-6"><a href="#第六节-6" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“非礼之礼，非义之义，大人弗为。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，名义上叫礼，实际与礼不合。被人当作义，实际与义相违。这样挂着美名的事，有德行的人不做。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">大人：在这里着眼于德行和判断力。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">相同的“礼”“义”各说两遍，使人注意一件事的名称与其实质可以分开。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d5167affdb70.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-07" name="mz-08-07"></a></p><h3 id="第七节-6"><a href="#第七节-6" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“中也养不中，才也养不才，故人乐有贤父兄也。如中也弃不中，才也弃不才，则贤不肖之相去，其间不能以寸。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，行事得当的能帮助还做不到的人，有才能的能培养才力不足的人，所以人们乐于有贤明的父亲和兄长。假使前者抛弃后者，有才的也嫌弃无才的，那么贤与不贤的距离，就小到拿一寸都量不出来了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">中：合于正道、行事得当。养：扶持教养，使之成长。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">贤者的本事要看他怎样用在比自己弱的人身上，这是孟子给父兄提出的考验。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bd72523b0713.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-08" name="mz-08-08"></a></p><h3 id="第八节-5"><a href="#第八节-5" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人有不为也，而后可以有为。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，一个人得有些事决意不做，之后才可能有所作为。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有不为：有所自持，对某些事情明确取舍。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">原文把“不为”放在“有为”前面，先问行动的界限，再谈行动的成果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3e3f6f494acf.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-09" name="mz-08-09"></a></p><h3 id="第九节-5"><a href="#第九节-5" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“言人之不善，当如后患何？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子问，议论别人的过失，将来由此招来的祸患又怎么办？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">当如……何：面对……将如何处置。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这句反问没有列举报应，把说话以后的事留给说话人自己想。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b746f2856ec2.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-10" name="mz-08-10"></a></p><h3 id="第十节-4"><a href="#第十节-4" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仲尼不为已甚者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，孔子不做过分的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">已甚：过甚，超过合宜的分寸。仲尼是孔子的字。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">评述孔子只用了一个界限：做事到哪里该停下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3fee47c15604.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-11" name="mz-08-11"></a></p><h3 id="第十一节-3"><a href="#第十一节-3" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“大人者，言不必信，行不必果，惟义所在。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，德行成熟的人，不硬性规定说过的每一句话都要兑现、已经开始的每件事都要做到底，他最后衡量的，是这样做合不合义。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">果：坚决贯彻到底。义所在：合乎道义之处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“必”松开了机械守成的要求，末尾的“义”给取舍留下依据。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_07cab0c9f9af.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-12" name="mz-08-12"></a></p><h3 id="第十二节-3"><a href="#第十二节-3" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“大人者，不失其赤子之心者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，有德行的大人，长大后仍能保有婴儿般纯真的心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">赤子：初生的婴儿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“大人”和“赤子”只隔几个字，成熟之德在这里包含了有所保留的天真。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d67bb7ab8a0b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-13" name="mz-08-13"></a></p><h3 id="第十三节-3"><a href="#第十三节-3" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“养生者不足以当大事，惟送死可以当大事。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，奉养在世的父母，还不足以当作侍亲的头等大事。到了为亡亲送终，才真正称得上大事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">送死：为亡亲送终、办理丧葬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“养生”与“送死”对举，特别强调与父母最后诀别时的责任。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cee11198be6f.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-14" name="mz-08-14"></a></p><h3 id="第十四节-3"><a href="#第十四节-3" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子深造之以道，欲其自得之也。自得之，则居之安；居之安，则资之深；资之深，则取之左右逢其原，故君子欲其自得之也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，君子遵循适当的方法深入学习，是想亲身领会所学。自己真正领会了，就能安然持守。安然持守，积累才会深厚。积累深厚，随手向左右探取都能遇见源头。这就是为什么求学贵在自得。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">资：积蓄、凭借。原：同“源”，这里指学问的本原。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从安住到积蓄，再到左右取用，三个动作写出学问怎样变成自己的本领。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_517db5676d19.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-15" name="mz-08-15"></a></p><h3 id="第十五节-2"><a href="#第十五节-2" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“博学而详说之，将以反说约也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，广泛学习，再把各处的道理解释详尽，为的是回过头来，能用简约的话说清要点。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">反：通“返”，回过头来。约：简要。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“详说”在前，“说约”在后，越能简明，说话之前所下的功夫可能越深。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_699ed3a7ac0e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-16" name="mz-08-16"></a></p><h3 id="第十六节-2"><a href="#第十六节-2" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“以善服人者，未有能服人者也；以善养人，然后能服天下。天下不心服而王者，未之有也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，自以为有善行，想借此压服别人，还没有谁能真正让人信服。用自身的善去培育、成全别人，才可能使天下心服。天下人心里不服而能成就王业的，从来没有。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">服人：使人服从。养人：扶助、成就别人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是“善”，用来显示自己高明或用来扶助别人，会引出两种回应。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_95fae954fb19.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-17" name="mz-08-17"></a></p><h3 id="第十七节-1"><a href="#第十七节-1" class="headerlink" title="第十七节"></a>第十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“言无实，不祥。不祥之实，蔽贤者当之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，说话没有实据，是不祥的事。若问祸害真正落到什么事情上，掩没贤能、不让他们被人知道，就当得上这一说法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蔽贤：遮蔽贤者的名声或才能，使其不得被举用。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前一句看言语真假，后一句追问失实之言可能使谁从众人的视线里消失。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3412f12c2bd7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-18" name="mz-08-18"></a></p><h3 id="第十八节-1"><a href="#第十八节-1" class="headerlink" title="第十八节"></a>第十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">徐子曰：“仲尼亟称于水，曰：‘水哉，水哉！’何取于水也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“原泉混混，不舍昼夜。盈科而后进，放乎四海，有本者如是，是之取尔。苟为无本，七八月之间雨集，沟浍皆盈；其涸也，可立而待也。故声闻过情，君子耻之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">徐子问，孔子多次赞叹水，究竟欣赏它什么？孟子说，有源头的泉水不断涌出，昼夜不停，先把途中低洼填满才往前流，终于入海。孔子喜欢的是这种有根源的充实。若没有源头，七八月连场大雨，沟渠也会一时满水，却转眼就能干涸。因此自己的名声大过真实德行，是君子会感到羞耻的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">科：地面的坑洼。盈科：水流先把洼地填满。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种水眼下都可以涨满沟渠，等雨停了再看，才能分辨哪一种有源头。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_39cbdd289a8e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-19" name="mz-08-19"></a></p><h3 id="第十九节-1"><a href="#第十九节-1" class="headerlink" title="第十九节"></a>第十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之所以异于禽兽者几希，庶民去之，君子存之。舜明于庶物，察于人伦，由仁义行，非行仁义也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人区别于禽兽的地方本来就很细微。一般人容易把这一点丢掉，君子设法把它保住。舜明白各种事物，细察人伦，行事从仁义之心自然发出，毋须另外装出践行仁义的样子。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">几希：很少、一点点。由：从、循着。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末尾把“由仁义行”和“行仁义”的词序调换，以此区分行动究竟发自何处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3486fb663a05.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-20" name="mz-08-20"></a></p><h3 id="第二十节-1"><a href="#第二十节-1" class="headerlink" title="第二十节"></a>第二十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“禹恶旨酒而好善言。汤执中，立贤无方。文王视民如伤，望道而未之见。武王不泄迩，不忘远。周公思兼三王，以施四事；其有不合者，仰而思之，夜以继日；幸而得之，坐以待旦。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，禹厌恶美酒而爱听好意见。汤守住合宜的尺度，用贤不拘出身。文王看百姓如同看护伤者，对道仍怀着尚未亲见般的追求。武王不轻慢近人，也不忘远人。周公想兼取夏商周先王的长处，实行上述四种做法，遇到不能贯通处，就抬头苦思，日夜不歇。偶有所得，便坐着等天亮，好去实行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">无方：没有固定限制，这里指用贤不拘常格。泄：轻慢。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面几位各有一个鲜明的动作，末尾才写把这些实践合在一起有多费心思。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_156ca554c2de.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-21" name="mz-08-21"></a></p><h3 id="第二十一节-1"><a href="#第二十一节-1" class="headerlink" title="第二十一节"></a>第二十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“王者之迹熄，而诗亡，诗亡然后春秋作。晋之乘，楚之梼杌，鲁之春秋，一也。其事则齐桓、晋文，其文则史。孔子曰：‘其义则丘窃取之矣。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，圣王教化的影响消退，《诗》的传统随之衰落，随后才有孔子所作的《春秋》。晋国的《乘》、楚国的《梼杌》、鲁国的《春秋》，原是同类的史书。其中所记有齐桓公、晋文公这样的霸主及其事迹，文字出于史官。孔子说，书中评价是非的义例，却是我自己斟酌采取的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乘（shèng）、梼杌（táo wù）：这里分别是晋国、楚国史书之名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">人事、记载和褒贬义例分成三层，最后一层才是孔子特别认领的工作。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b21492b5e816.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-22" name="mz-08-22"></a></p><h3 id="第二十二节-1"><a href="#第二十二节-1" class="headerlink" title="第二十二节"></a>第二十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子之泽，五世而斩；小人之泽，五世而斩。予未得为孔子徒也，予私淑诸人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，不论君子还是小人，个人留下的影响经过五代都会断绝。我没能亲自成为孔子的弟子，只能通过受过他影响的人，私下学习并改善自己。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">私淑：未能亲受教诲，而间接接受前人的学问和教益。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“我未能”让世代流传的问题落到孟子自身，点出传承需要主动求学。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5e60909f2d2a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-23" name="mz-08-23"></a></p><h3 id="第二十三节-1"><a href="#第二十三节-1" class="headerlink" title="第二十三节"></a>第二十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“可以取，可以无取，取，伤廉；可以与，可以无与，与，伤惠；可以死，可以无死，死，伤勇。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，一件东西拿也可以、不拿也可以，这时伸手可能损伤廉洁。某物可给可不给，这时随便给人也会损伤真正的恩惠。有些处境赴死或不赴死都说得通，这时轻易赴死，反而损伤勇气。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">惠：给人以真正合宜的好处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把取、给和赴死并列，是要考验一件事能做与值得做之间的距离。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a4e3c8e51343.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-24" name="mz-08-24"></a></p><h3 id="第二十四节-1"><a href="#第二十四节-1" class="headerlink" title="第二十四节"></a>第二十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">逄蒙学射于羿，尽羿之道，思天下惟羿为愈己，于是杀羿。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“是亦羿有罪焉。公明仪曰：‘宜若无罪焉。’曰薄乎云尔，恶得无罪？郑人使子濯孺子侵卫，卫使庾公之斯追之。子濯孺子曰：‘今日我疾作，不可以执弓，吾死矣夫！’问其仆曰：‘追我者谁也？’其仆曰：‘庾公之斯也。’曰：‘吾生矣。’其仆曰：‘庾公之斯，卫之善射者也，夫子曰“吾生”，何谓也？’曰：‘庾公之斯学射于尹公之他，尹公之他学射于我。夫尹公之他，端人也，其取友必端矣。’庾公之斯至，曰：‘夫子何为不执弓？’曰：‘今日我疾作，不可以执弓。’曰：‘小人学射于尹公之他，尹公之他学射于夫子。我不忍以夫子之道反害夫子。虽然，今日之事，君事也，我不敢废。’抽矢扣轮，去其金，发乘矢而后反。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">逄蒙跟羿学射，学尽了羿的本领，以为天下只剩老师比自己强，竟杀了老师。孟子说，羿在选择所教的人上也有过失。公明仪以为羿无罪，孟子说只是责任轻。他另举一例：郑国的子濯孺子奉命侵卫，卫国派庾公之斯追赶。子濯病发不能执弓，知道追来的是谁，反倒认为自己能活，因为此人是他端正的学生尹公之他的弟子，端正的人会亲近端正的人。庾公之斯赶到，果然不肯拿祖师传下的本领伤害祖师，但又不能完全放弃君命，于是除去箭头，发了四箭便返回。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乘矢：四支箭。端人：品行端正的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个学射的故事摆在一起，同一种本领经由怎样的师友传下，会得到全然不同的结果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_76e8a98339ba.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-25" name="mz-08-25"></a></p><h3 id="第二十五节-1"><a href="#第二十五节-1" class="headerlink" title="第二十五节"></a>第二十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“西子蒙不洁，则人皆掩鼻而过之。虽有恶人，齐戒沐浴，则可以祀上帝。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，像西施这样美的人身上沾了污秽，人人也要掩着鼻子路过。即便相貌不好看的人，郑重斋戒、沐浴洁身，也可以参加祭祀上帝的典礼。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恶人：这里和“西子”相对，指相貌丑陋的人。齐戒：即斋戒。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">掩鼻与参加祭礼都在外貌之外另设了一道衡量人的标准。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5ce9ca7880ad.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-26" name="mz-08-26"></a></p><h3 id="第二十六节-1"><a href="#第二十六节-1" class="headerlink" title="第二十六节"></a>第二十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“天下之言性也，则故而已矣。故者以利为本。所恶于智者，为其凿也。如智者若禹之行水也，则无恶于智矣。禹之行水也，行其所无事也。如智者亦行其所无事，则智亦大矣。天之高也，星辰之远也，苟求其故，千岁之日至，可坐而致也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，谈事物的本性，要从它本已有的情状和规律入手，要紧的是顺着本来的趋向。聪明会叫人厌恶，是因为有人用聪明硬去穿凿。若像禹治水，顺着水势把它引到能自然流通的地方，谁会讨厌这种智慧？人若能在用智时也顺势而行，智慧的作用就大了。天那么高，星辰那样远，只要求出其运行常理，千年之后的冬至日，也能坐着推算出来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">故：事物已有的情状、可考的常理。利：这里可理解为顺势。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个例子低到地面水势，一个高到星辰运行，孟子用二者说明查明规律和主观穿凿的区别。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b38e0649271e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-27" name="mz-08-27"></a></p><h3 id="第二十七节-1"><a href="#第二十七节-1" class="headerlink" title="第二十七节"></a>第二十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公行子有子之丧，右师往吊，入门，有进而与右师言者，有就右师之位而与右师言者。孟子不与右师言，右师不悦曰：“诸君子皆与驩言，孟子独不与驩言，是简驩也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子闻之，曰：“礼，朝廷不历位而相与言，不逾阶而相揖也。我欲行礼，子敖以我为简，不亦异乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公行子丧子，右师来吊唁。有人一见便上前搭话，有人走到右师的位置与他说话，孟子却没有过去。右师不高兴，以为其他君子都理会自己，只有孟子轻慢他。孟子听说，解释道，依朝廷之礼，人不能越过别人的位次去交谈，也不跨过台阶去作揖。我为的是行礼，子敖却认为是轻慢，不是很奇怪吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">右师：官名，文中指王驩，字子敖。简：怠慢。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个没有上前搭话的动作，被右师和孟子读成了两种相反的态度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_16d0f3e07975.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-28" name="mz-08-28"></a></p><h3 id="第二十八节-1"><a href="#第二十八节-1" class="headerlink" title="第二十八节"></a>第二十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子所以异于人者，以其存心也。君子以仁存心，以礼存心。仁者爱人，有礼者敬人。爱人者，人恒爱之；敬人者，人恒敬之。有人于此，其待我以横逆，则君子必自反也：我必不仁也，必无礼也，此物奚宜至哉？其自反而仁矣，自反而有礼矣，其横逆由是也，君子必自反也：我必不忠。自反而忠矣，其横逆由是也，君子曰：‘此亦妄人也已矣。如此，则与禽兽奚择哉？于禽兽又何难焉？’是故君子有终身之忧，无一朝之患也。乃若所忧则有之：舜人也，我亦人也，舜为法于天下，可传于后世，我由未免为乡人也。是则可忧也，忧之如何？如舜而已矣。若夫君子所患则亡矣。非仁无为也，非礼无行也，如有一朝之患，则君子不患矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，君子常把仁和礼放在心上，因而爱人敬人，往往也得到爱敬。若有人横暴无理地对待自己，先反省是不是自己不仁不敬。反省之后觉得做到了，对方仍旧横暴，就再问自己是否尽了心。确认已经尽心仍无改变，这才断定那是个妄人，不必继续同他计较。因此君子有终身的忧思，却不为一时的横祸焦虑。值得终身忧思的是：舜和我都是人，他却能做天下后世的榜样，我还只是个寻常人。要化解这种忧思，就去学舜。只做合仁合礼的事，即便一时有祸，也用不着为此惶恐。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">横逆：蛮横无理的对待。乡人：这里指平常人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">反省有次序也有终点，篇末把持久的忧思留给自己真正能够改变的事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7061d2d7f1e5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-29" name="mz-08-29"></a></p><h3 id="第二十九节"><a href="#第二十九节" class="headerlink" title="第二十九节"></a>第二十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">禹、稷当平世，三过其门而不入，孔子贤之。颜子当乱世，居于陋巷。一箪食，一瓢饮。人不堪其忧，颜子不改其乐，孔子贤之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“禹、稷、颜回同道。禹思天下有溺者，由己溺之也；稷思天下有饥者，由己饥之也，是以如是其急也。禹、稷、颜子易地则皆然。今有同室之人斗者，救之，虽被发缨冠而救之，可也。乡邻有斗者，被发缨冠而往救之，则惑也，虽闭户可也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">禹和后稷在太平之世为公忘家，几次过家门也不入，孔子称许。颜回身处乱世，一筐饭、一瓢水，在陋巷仍能自得，孔子也称许。孟子说，三人所行的道相同。禹见有人遭水难，好像是自己使他受难。稷见人挨饿，也像是自己使他饥饿，所以急着去救。三人若互换处境，也会作出适合那个位置的选择。好比同屋有人相斗，来不及整装便去劝救也可以。邻里相斗，却同样慌乱地赶去，就不合分寸了，这时即便闭门也说得通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易地：交换所处的位置与境遇。被发：散着头发，还来不及整理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">过门不入与闭门自守看似相反，全段要问的是当事人对眼前的事负着怎样的责任。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d85bc7bc8820.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-30" name="mz-08-30"></a></p><h3 id="第三十节"><a href="#第三十节" class="headerlink" title="第三十节"></a>第三十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公都子曰：“匡章，通国皆称不孝焉，夫子与之游，又从而礼貌之，敢问何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“世俗所谓不孝者五：惰其四支，不顾父母之养，一不孝也；博弈好饮酒，不顾父母之养，二不孝也；好货财，私妻子，不顾父母之养，三不孝也；从耳目之欲，以为父母戮，四不孝也；好勇斗很，以危父母，五不孝也。章子有一于是乎？夫章子，子父责善而不相遇也。责善，朋友之道也；父子责善，贼恩之大者。夫章子岂不欲有夫妻子母之属哉？为得罪于父，不得近，出妻屏子，终身不养焉。其设心以为不若是，是则罪之大者，是则章子已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公都子问，全国都说匡章不孝，老师为何还和他交游、以礼相待？孟子列出时俗所谓五种不孝：懒惰不养亲，赌博饮酒不养亲，贪财而偏顾妻儿不养亲，放纵耳目欲望使父母受辱，逞勇好斗使父母遇险。匡章占了哪一条？他的事，是父子彼此要求对方改过，终于闹得不相合。以善相责是朋友相待的方式，放在父子间却可能严重损伤亲情。匡章也想享受一家团聚，但他得罪父亲不能亲近，于是遣走妻子、隔开儿女，终身不要他们奉养。他内心觉得不这样做，自己的罪过更大。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">这才是匡章这件事的来由。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">礼貌之：以礼相待。相遇：这里指彼此相合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子先把“不孝”的指控拆成五件可以核对的事，继而追问匡章与父亲究竟发生了什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2bd103faf662.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-31" name="mz-08-31"></a></p><h3 id="第三十一节"><a href="#第三十一节" class="headerlink" title="第三十一节"></a>第三十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子居武城，有越寇。或曰：“寇至，盍去诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“无寓人于我室，毁伤其薪木。”寇退，则曰：“修我墙屋，我将反。”寇退，曾子反。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">左右曰：“待先生，如此其忠且敬也。寇至则先去以为民望，寇退则反，殆于不可。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">沈犹行曰：“是非汝所知也。昔沈犹有负刍之祸，从先生者七十人，未有与焉。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子思居于卫，有齐寇。或曰：“寇至，盍去诸？”子思曰：“如伋去，君谁与守？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“曾子、子思同道。曾子，师也，父兄也；子思，臣也，微也。曾子、子思易地则皆然。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾子住在武城，越军来犯，有人劝他离开。他嘱咐别让人寄住自己的房子、损伤薪木，敌退后又请人修好墙屋，便回来了。身边的人觉得乡人如此礼敬他，他却在有难时带头离开，不太妥当。沈犹行说，他们不了解情况，从前沈犹氏遭变故，随从曾子的七十人也都没有介入。另一次子思住在卫国，齐人来攻，有人也劝他走。他却说，我若走了，君主与谁一起守国？孟子说，二人所守的是同一道理。曾子居师长之位，受父兄般尊重。子思则是职位不高的臣子，有臣子的职责。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">两人若交换位置，也会如此选择。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">微：地位低微，这里形容子思在卫国的身份。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样面对“何不离开”的劝告，两个答案的依据都在各人所处的关系和职分里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5137120a0338.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-32" name="mz-08-32"></a></p><h3 id="第三十二节"><a href="#第三十二节" class="headerlink" title="第三十二节"></a>第三十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">储子曰：“王使人瞷夫子，果有以异于人乎？”孟子曰：“何以异于人哉？尧舜与人同耳。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">储子说，齐王派人偷偷观察过先生，先生果然有什么地方异于常人吗？孟子回答，我能有什么不同？就连尧舜也是和普通人同样的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">瞷（jiàn）：暗中察看。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对“异人”的好奇被简短的回答打断，尧舜也被放回普通人当中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7ec6afe405e0.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-08-33" name="mz-08-33"></a></p><h3 id="第三十三节"><a href="#第三十三节" class="headerlink" title="第三十三节"></a>第三十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐人有一妻一妾而处室者，其良人出，则必餍酒肉而后反。其妻问所与饮食者，则尽富贵也。其妻告其妾曰：“良人出，则必餍酒肉而后反；问其与饮食者，尽富贵也，而未尝有显者来，吾将瞷良人之所之也。”蚤起，施从良人之所之，遍国中无与立谈者。卒之东郭墦间之祭者，乞其余；不足，又顾而之他，此其为餍足之道也。其妻归，告其妾曰：“良人者，所仰望而终身也。今若此。”与其妾讪其良人，而相泣于中庭。而良人未之知也，施施从外来，骄其妻妾。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">由君子观之，则人之所以求富贵利达者，其妻妾不羞也，而不相泣者，几希矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国有一人同一妻一妾过日子，每次外出都吃饱酒肉才回来，问与谁吃饭，他总说是富贵人。妻子却从未见过有身份的客人来家，便向妾说要看看丈夫往哪里去。清早她悄悄跟上，走遍城中，竟没人停下同他交谈。最后他去东门外的坟地，向扫墓祭祀的人讨残余的食物，吃不够又去另一处。妻子回家，把亲眼见到的告诉妾：本要托付终身的人，竟是这样。两人在院中埋怨着一同哭泣。丈夫却毫不知情，得意洋洋地回家，还向她们摆威风。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子以君子的眼光看，世人追逐富贵显达所用的办法，若让妻妾知道，能不羞愧、不相对哭泣的恐怕很少。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">墦（fán）：坟墓。施施（yí yí）：得意自喜的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">妻子的目光让读者先看见坟间乞食，再看丈夫在家摆出的神气，同一个人便有了两副面孔。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_86e653d86859.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-08">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v09" name="mz-v09"></a></p><h2 id="万章章句上"><a href="#万章章句上" class="headerlink" title="万章章句上"></a>万章章句上</h2><p><a id="mz-09-01" name="mz-09-01"></a></p><h3 id="第一节-8"><a href="#第一节-8" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“舜往于田，号泣于旻天，何为其号泣也？”孟子曰：“怨慕也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“父母爱之，喜而不忘；父母恶之，劳而不怨。然则舜怨乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“长息问于公明高曰：‘舜往于田，则吾既得闻命矣；号泣于旻天，于父母，则吾不知也。’公明高曰：‘是非尔所知也。’夫公明高以孝子之心，为不若是恝，我竭力耕田，共为子职而已矣，父母之不我爱，于我何哉？帝使其子九男二女，百官牛羊仓廪备，以事舜于畎亩之中。天下之士多就之者，帝将胥天下而迁之焉。为不顺于父母，如穷人无所归。天下之士悦之，人之所欲也，而不足以解忧；好色，人之所欲，妻帝之二女，而不足以解忧；富，人之所欲，富有天下，而不足以解忧；贵，人之所欲，贵为天子，而不足以解忧。人悦之、好色、富贵，无足以解忧者，惟顺于父母，可以解忧。人少，则慕父母；知好色，则慕少艾；有妻子，则慕妻子；仕则慕君，不得于君则热中。大孝终身慕父母。五十而慕者，予于大舜见之矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问舜为什么到田间仰天哭泣。孟子说，那是既委屈又依恋父母。万章记得孝子受父母厌恶也无怨，孟子便说起长息向公明高提出的同一疑问。孝子岂会想，我尽力耕田，做完儿子的本分，父母爱不爱便与我无关？尧派九个儿子侍奉舜，把两个女儿嫁给他，又送去百官、牛羊、仓粮，天下读书人都来归附，帝位也将交给他。可他得不到父母欢心，依旧像走投无路的人。众望、美色、财富、尊位，都解不了这份忧愁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">常人年少依恋父母，长大爱慕年轻美貌的人，成家挂念妻儿，做官又为君主的好恶焦心。舜到了五十岁，依旧眷恋父母。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">怨慕指得不到父母疼爱而忧伤，心里仍然眷恋。恝（jiá）指淡漠、不放在心上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">尧能把天下交给舜，却无法代他取得父母的欢心，孟子用这个落差解释舜的眼泪。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_40a2357de9a6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-02" name="mz-09-02"></a></p><h3 id="第二节-8"><a href="#第二节-8" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“诗云：‘娶妻如之何？必告父母。’信斯言也，宜莫如舜。舜之不告而娶，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“告则不得娶。男女居室，人之大伦也。如告，则废人之大伦，以怼父母，是以不告也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“舜之不告而娶，则吾既得闻命矣；帝之妻舜而不告，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“帝亦知告焉则不得妻也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“父母使舜完廪，捐阶，瞽瞍焚廪。使浚井，出，从而揜之。象曰：‘谟盖都君咸我绩。牛羊父母，仓廪父母，干戈朕，琴朕，弤朕，二嫂使治朕栖。’象往入舜宫，舜在床琴。象曰：‘郁陶思君尔。’忸怩。舜曰：‘惟兹臣庶，汝其于予治。’不识舜不知象之将杀己与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“奚而不知也？象忧亦忧，象喜亦喜。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则舜伪喜者与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“否。昔者有馈生鱼于郑子产，子产使校人畜之池。校人烹之，反命曰：‘始舍之圉圉焉，少则洋洋焉，攸然而逝。’子产曰‘得其所哉！得其所哉！’校人出，曰：‘孰谓子产智？予既烹而食之，曰：得其所哉？得其所哉。’故君子可欺以其方，难罔以非其道。彼以爱兄之道来，故诚信而喜之，奚伪焉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，《诗》说婚姻要先告知父母，为什么舜和尧都没有照做？孟子说，一旦禀告，这桩婚事就不可能成。若因此废了夫妇之伦，又要归怨父母，舜才不告而娶，尧也知道这层缘故。万章接着说，舜的父母让他修粮仓，撤梯纵火，又让他淘井，随后填埋。弟弟象自认为谋杀成功，打算分走兵器、琴、弓，还想占有两个嫂子。谁知进屋看见舜正弹琴，只得难为情地说自己十分思念兄长。舜却请他一起照管臣民。难道舜不知他想杀自己，或者只是假装高兴？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子说，舜知情，也当真为弟弟的亲近而高兴。好比子产命人把活鱼放池里，经手的人煮了鱼，却把鱼如何恢复生气、悠然游走讲得合情合理。子产听了当真为鱼高兴。君子会相信合乎常情的事情，象以爱兄的样子前来，舜便真心相应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">校人是管理池沼的官吏。郁陶形容思念郁积于心。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子产信的是鱼得其所，舜珍惜的是兄弟相亲。受骗的可能，并未使这两种喜悦虚假。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5ae209c66377.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-03" name="mz-09-03"></a></p><h3 id="第三节-8"><a href="#第三节-8" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“象日以杀舜为事，立为天子，则放之，何也？”孟子曰：“封之也，或曰放焉。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“舜流共工于幽州，放驩兜于崇山，杀三苗于三危，殛鲧于羽山，四罪而天下咸服，诛不仁也。象至不仁，封之有庳。有庳之人奚罪焉？仁人固如是乎？在他人则诛之，在弟则封之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“仁人之于弟也，不藏怒焉，不宿怨焉，亲爱之而已矣。亲之欲其贵也，爱之欲其富也。封之有庳，富贵之也。身为天子，弟为匹夫，可谓亲爱之乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“敢问或曰放者，何谓也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“象不得有为于其国，天子使吏治其国，而纳其贡税焉，故谓之放，岂得暴彼民哉？虽然，欲常常而见之，故源源而来。‘不及贡，以政接于有庳’，此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，象屡次要杀舜，后来究竟是被流放，还是被封侯？孟子说是封在有庳，也有人称为流放。万章拿共工、驩兜、三苗和鲧受罚来追问，对旁人惩恶，对弟弟却给封地，有庳百姓有什么罪？孟子说，仁者不对弟弟积蓄怨怒，愿意让他富贵。舜封象，却另派官员治国，让象享用税收，手里没有权力残害民众。这就是有人称之为流放的缘故。舜又想常常见到他，所以未到按期进贡的时候，也能安排相见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有庳（bì）是本节所说象的封地。宿怨指留在心中不消的怨恨。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">万章替封地百姓发问，使舜对弟弟的待遇必须从爵禄和治民权两个方面来看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d63f78a65366.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-04" name="mz-09-04"></a></p><h3 id="第四节-8"><a href="#第四节-8" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">咸丘蒙问曰：“语云：‘盛德之士，君不得而臣，父不得而子。’舜南面而立，尧帅诸侯北面而朝之，瞽瞍亦北面而朝之。舜见瞽瞍，其容有蹙。孔子曰：‘于斯时也，天下殆哉，岌岌乎！’不识此语诚然乎哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否。此非君子之言，齐东野人之语也。尧老而舜摄也。尧典曰：‘二十有八载，放勋乃徂落，百姓如丧考妣，三年，四海遏密八音。’孔子曰：‘天无二日，民无二王。’舜既为天子矣，又帅天下诸侯以为尧三年丧，是二天子矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">咸丘蒙曰：“舜之不臣尧，则吾既得闻命矣。诗云：‘普天之下，莫非王土；率土之滨，莫非王臣。’而舜既为天子矣，敢问瞽瞍之非臣，如何？”曰：“是诗也，非是之谓也；劳于王事，而不得养父母也。曰：‘此莫非王事，我独贤劳也。’故说诗者，不以文害辞，不以辞害志。以意逆志，是为得之。如以辞而已矣，云汉之诗曰：‘周余黎民，靡有孑遗。’信斯言也，是周无遗民也。孝子之至，莫大乎尊亲；尊亲之至，莫大乎以天下养。为天子父，尊之至也；以天下养，养之至也。诗曰：‘永言孝思，孝思维则。’此之谓也。书曰：‘只载见瞽瞍，夔夔齐栗，瞽瞍亦允若。’是为父不得而子也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">咸丘蒙听说舜即位后，尧和舜父瞽瞍都面北朝拜，连孔子都为此担忧。孟子说，这是乡间传闻。尧老时舜代理政务，二十八年后尧死，天下如丧父母，三年止乐。若舜早已是天子，再率诸侯为尧服天子之丧，岂不有了两个天子？咸丘蒙又引《诗》说天下皆是王臣，舜父怎么例外？孟子指出，那首诗是服役者久劳、不能奉养父母的怨辞，意思是大家都有王事，偏偏我这样辛苦。解诗须从整篇用意回读字句，若把灾年诗中无人幸存的说法照字面读，周人岂不全已死尽？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">为天子之父，得天下之力奉养，正是至高的尊亲。舜见父亲仍恭敬戒惧，父亲也终于顺从。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">摄指代理君主处理政务。以意逆志的“逆”是迎取、揣摩。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“莫非王臣”从一条貌似普遍的断语，还原成服役者的抱怨，整场辩论随之改变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_702fd9730bd2.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-05" name="mz-09-05"></a></p><h3 id="第五节-8"><a href="#第五节-8" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“尧以天下与舜，有诸？”孟子曰：“否。天子不能以天下与人。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则舜有天下也，孰与之？”曰：“天与之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“天与之者，谆谆然命之乎？”曰：“否。天不言，以行与事示之而已矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“以行与事示之者如之何？”曰：“天子能荐人于天，不能使天与之天下；诸侯能荐人于天子，不能使天子与之诸侯；大夫能荐人于诸侯，不能使诸侯与之大夫。昔者尧荐舜于天而天受之，暴之于民而民受之，故曰：天不言，以行与事示之而已矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问荐之于天而天受之，暴之于民而民受之，如何？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“使之主祭而百神享之，是天受之；使之主事而事治，百姓安之，是民受之也。天与之，人与之，故曰：天子不能以天下与人。舜相尧二十有八载，非人之所能为也，天也。尧崩，三年之丧毕，舜避尧之子于南河之南。天下诸侯朝觐者，不之尧之子而之舜；讼狱者，不之尧之子而之舜；讴歌者，不讴歌尧之子而讴歌舜，故曰天也。夫然后之中国，践天子位焉。而居尧之宫，逼尧之子，是篡也，非天与也。太誓曰：‘天视自我民视，天听自我民听’，此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，是尧把天下交给舜的吗？孟子说，天子只能推荐人，没有把天下私授给谁的权力。天也不出声下令。舜主持祭祀而百神歆享，说明天接受他。经办政务而诸事有序、百姓安宁，说明百姓接受他。正如诸侯荐人也不能替天子决定一样，尧的推荐须经这层检验。舜辅佐尧二十八年。尧死后服丧三年，舜退到南河以南，把位置让给尧的儿子。可是来朝见、打官司的人都找舜，民间歌唱的也是舜。此后舜才到国中即位。若只顾占住尧的宫室、逼迫尧的儿子，那就成了篡位。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《太誓》所说天借百姓的眼睛看、耳朵听，便是这个意思。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">暴（pù）之于民指把人放在百姓面前，让大家看到他的作为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">朝见、断案和歌唱一层层列出，把看不见的天命落实到人们实际走向谁。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b34745160838.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-06" name="mz-09-06"></a></p><h3 id="第六节-7"><a href="#第六节-7" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“人有言：‘至于禹而德衰，不传于贤而传于子。’有诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否，不然也。天与贤，则与贤；天与子，则与子。昔者舜荐禹于天，十有七年，舜崩。三年之丧毕，禹避舜之子于阳城。天下之民从之，若尧崩之后，不从尧之子而从舜也。禹荐益于天，七年，禹崩。三年之丧毕，益避禹之子于箕山之阴。朝觐讼狱者不之益而之启，曰：‘吾君之子也。’讴歌者不讴歌益而讴歌启，曰：‘吾君之子也。’丹朱之不肖，舜之子亦不肖。舜之相尧，禹之相舜也，历年多，施泽于民久。启贤，能敬承继禹之道。益之相禹也，历年少，施泽于民未久。舜、禹、益相去久远，其子之贤不肖，皆天也，非人之所能为也。莫之为而为者，天也；莫之致而至者，命也。匹夫而有天下者，德必若舜禹，而又有天子荐之者，故仲尼不有天下。继世以有天下，天之所废，必若桀纣者也，故益、伊尹、周公不有天下。伊尹相汤以王于天下。汤崩，太丁未立，外丙二年，仲壬四年。太甲颠覆汤之典刑，伊尹放之于桐。三年，太甲悔过，自怨自艾，于桐处仁迁义；三年，以听伊尹之训己也，复归于亳。周公之不有天下，犹益之于夏，伊尹之于殷也。孔子曰：‘唐虞禅，夏后、殷、周继，其义一也。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，禹以后传子，是不是德行衰退了？孟子说，舜荐禹十七年，身后禹避让舜子，百姓仍跟随禹。禹荐益才七年，身后益避让禹子启，人们却朝见启、歌颂启，说他是自己君主的儿子。尧、舜的儿子不肖，舜、禹又多年施惠于民。启本身贤能，守得住禹的道，益施泽的时间则短。这些都非个人所能安排，故称为天、称为命。平民须兼有舜禹的德行与天子的推荐才可能有天下，孔子就没有这样的际遇。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">世袭之君则到桀、纣那样才会被废，所以益、伊尹和周公都没有自取君位。商汤死后，太丁未立，外丙在位两年，仲壬四年。后来太甲坏了祖制，伊尹让他到桐地反省，待他悔过向善，又迎他回亳。周公与益、伊尹一样。禅让与继承形式不同，都要看谁担当得起。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">箕山之阴指箕山北面。自怨自艾（yì）是责备自己，悔改过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先比较两位继承人的表现，再比较两位辅佐者施惠的年数，才能明白百姓为何各有取舍。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_37d9548cd05b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-07" name="mz-09-07"></a></p><h3 id="第七节-7"><a href="#第七节-7" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“人有言‘伊尹以割烹要汤’有诸？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否，不然。伊尹耕于有莘之野，而乐尧舜之道焉。非其义也，非其道也，禄之以天下，弗顾也；系马千驷，弗视也。非其义也，非其道也，一介不以与人，一介不以取诸人，汤使人以币聘之，嚣嚣然曰：‘我何以汤之聘币为哉？我岂若处畎亩之中，由是以乐尧舜之道哉？’汤三使往聘之，既而幡然改曰：‘与我处畎亩之中，由是以乐尧舜之道，吾岂若使是君为尧舜之君哉？吾岂若使是民为尧舜之民哉？吾岂若于吾身亲见之哉？天之生此民也，使先知觉后知，使先觉觉后觉也。予，天民之先觉者也；予将以斯道觉斯民也。非予觉之，而谁也？’思天下之民匹夫匹妇有不被尧舜之泽者，若己推而内之沟中。其自任以天下之重如此，故就汤而说之以伐夏救民。吾未闻枉己而正人者也，况辱己以正天下者乎？圣人之行不同也，或远或近，或去或不去，归洁其身而已矣。吾闻其以尧舜之道要汤，未闻以割烹也。伊训曰：‘天诛造攻自牧宫，朕载自亳。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，伊尹是不是凭杀牲烹调的本事接近商汤？孟子说，他原在有莘耕种，乐于遵行尧舜之道。不合道义，天下的俸禄、成千乘的马都不能引他动心，连一点微物也不肯妄取妄给。汤派人带礼物来聘，伊尹最初宁愿在田间自得。汤三次来聘，他转念想到，与其独享尧舜之道，何不使君主和百姓都能亲身实践它？先觉者应当唤醒后觉者。只要还有一人得不到恩泽，他就像亲手把那人推入沟壑，于是出仕劝汤讨夏救民。圣人进退远近不一，都珍惜自身的操守。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子只听过伊尹以尧舜之道说汤，没有听过他屈己事人，再以此匡正天下。末引《伊训》，追述自亳起事讨夏。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">要（yāo）汤指求取或争取商汤。币是聘请时所用的礼物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前后两次权衡都以尧舜之道为准，转变的是伊尹对自己所负责任的理解。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cea935b8fc9d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-08" name="mz-09-08"></a></p><h3 id="第八节-6"><a href="#第八节-6" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“或谓孔子于卫主痈疽，于齐主侍人瘠环，有诸乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否，不然也。好事者为之也。于卫主颜雠由。弥子之妻与子路之妻，兄弟也。弥子谓子路曰：‘孔子主我，卫卿可得也。’子路以告。孔子曰：‘有命。’孔子进以礼，退以义，得之不得曰‘有命’。而主痈疽与侍人瘠环，是无义无命也。孔子不悦于鲁卫，遭宋桓司马将要而杀之，微服而过宋。是时孔子当阨，主司城贞子，为陈侯周臣。吾闻观近臣，以其所为主；观远臣，以其所主。若孔子主痈疽与侍人瘠环，何以为孔子？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，孔子在卫国、齐国是否寄居于痈疽和侍人瘠环家中？孟子斥为传言。孔子在卫国的主人是颜雠由。弥子的妻子与子路的妻子是姐妹，弥子托子路转告，孔子若住到自己家，卫国卿位便可得到。孔子只说能否得位自有命，仕进有礼，退处有义。在鲁、卫不得志，又遭宋国司马桓魋拦截谋害，孔子换了衣服经过宋地。即使困厄，他投宿的也是受陈侯亲信的司城贞子。要了解近臣，看他接待什么人。了解远来的人，看他住在谁家。孟子据此反问，传言中那种攀附行径怎会出自孔子？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">主在“主颜雠由”等处指以对方为寓居的主人。微服指换去显明身份的衣着。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用能否得到卿位作诱饵的一幕，使寄住谁家成为一个有代价的选择。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3733986fc160.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-09-09" name="mz-09-09"></a></p><h3 id="第九节-6"><a href="#第九节-6" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“或曰：‘百里奚自鬻于秦养牲者，五羊之皮，食牛，以要秦穆公。’信乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“否，不然。好事者为之也。百里奚，虞人也。晋人以垂棘之璧与屈产之乘，假道于虞以伐虢。宫之奇谏，百里奚不谏。知虞公之不可谏而去，之秦，年已七十矣，曾不知以食牛干秦穆公之为污也，可谓智乎？不可谏而不谏，可谓不智乎？知虞公之将亡而先去之，不可谓不智也。时举于秦，知穆公之可与有行也而相之，可谓不智乎？相秦而显其君于天下，可传于后世，不贤而能之乎？自鬻以成其君，乡党自好者不为，而谓贤者为之乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，百里奚是否曾把自己换作五张羊皮，卖给秦国牧人，靠喂牛来求见秦穆公？孟子说这是好事者编的。百里奚原是虞国人，晋国用美玉、良马换取借道攻虢，宫之奇进谏，百里奚看出虞君听不进，赶在国亡前离开，到秦国时已七十岁。一个知道何时该走的人，怎会连卑屈求进都分辨不出？他后来获举，见穆公值得辅佐，便任相，使秦君闻名天下，功业传于后世。连乡里稍有自重的人也不肯卖身换进身机会，怎能反把这种事加在贤者头上？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鬻（yù）是卖。食（sì）牛指给牛喂饲料。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把拒绝徒劳的劝谏、及时离国和选择明主连成一条判断人物的线索。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2f760d92347e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-09">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v10" name="mz-v10"></a></p><h2 id="万章章句下"><a href="#万章章句下" class="headerlink" title="万章章句下"></a>万章章句下</h2><p><a id="mz-10-01" name="mz-10-01"></a></p><h3 id="第一节-9"><a href="#第一节-9" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷，目不视恶色，耳不听恶声。非其君不事，非其民不使。治则进，乱则退。横政之所出，横民之所止，不忍居也。思与乡人处，如以朝衣朝冠坐于涂炭也。当纣之时，居北海之滨，以待天下之清也。故闻伯夷之风者，顽夫廉，懦夫有立志。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">伊尹曰：‘何事非君？何使非民？’治亦进，乱亦进。曰：‘天之生斯民也，使先知觉后知，使先觉觉后觉。予，天民之先觉者也；予将以此道觉此民也。’思天下之民匹夫匹妇有不与被尧舜之泽者，若己推而内之沟中，其自任以天下之重也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柳下惠，不羞污君，不辞小官。进不隐贤，必以其道。遗佚而不怨，阨穷而不悯。与乡人处，由由然不忍去也。‘尔为尔，我为我，虽袒裼裸裎于我侧，尔焉能浼我哉？’故闻柳下惠之风者，鄙夫宽，薄夫敦。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子之去齐，接淅而行；去鲁，曰：‘迟迟吾行也。’去父母国之道也。可以速而速，可以久而久，可以处而处，可以仕而仕，孔子也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷，圣之清者也；伊尹，圣之任者也；柳下惠，圣之和者也；孔子，圣之时者也。孔子之谓集大成。集大成也者，金声而玉振之也。金声也者，始条理也；玉振之也者，终条理也。始条理者，智之事也；终条理者，圣之事也。智，譬则巧也；圣，譬则力也。由射于百步之外也，其至，尔力也；其中，非尔力也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，伯夷对不合正道的君主、百姓和政事一概不肯迁就，治世才出来，乱世便退。他在纣时住到北海边，宁待天下清明。听到他的事迹，贪顽的人也愿意廉洁，怯弱的人也想立志。伊尹却说，到哪里没有可事的君主、可帮助的百姓？无论治乱都肯出仕，自觉先知者有唤醒后来者的责任。有一人未受尧舜之泽，他便像亲手将那人推入沟里。柳下惠肯事不好的君主、做低微的官，施展本领却有原则，遭遗弃或陷困境也不怨。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他与乡人自在相处，相信旁人即使举止不雅也沾污不了自己，使狭隘刻薄的人渐趋宽厚。孔子离齐急得捞起淘洗中的米就走，离开父母之邦鲁国却缓缓动身。该快、该留、该隐、该仕，都看时候。孟子分别称四位为清、任、和、时的圣人。孔子把众长融为一体，犹如乐曲以钟声开篇、磬声收束。明智使人在开头辨清条理，圣德使人贯彻到底。好比百步射箭，能射到靠力量，命中还靠技巧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">接淅是捞起淘洗中的米，形容走得急。金声玉振指钟发声、玉磬应声收尾。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">四种进退方式先各自写足，最后才指出孔子的长处在于判断具体的时机。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d4031630d57d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-02" name="mz-10-02"></a></p><h3 id="第二节-9"><a href="#第二节-9" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">北宫锜问曰：“周室班爵禄也，如之何？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“其详不可得闻也。诸侯恶其害己也，而皆去其籍。然而轲也，尝闻其略也。天子一位，公一位，侯一位，伯一位，子、男同一位，凡五等也。君一位，卿一位，大夫一位，上士一位，中士一位，下士一位，凡六等。天子之制，地方千里，公侯皆方百里，伯七十里，子、男五十里，凡四等。不能五十里，不达于天子，附于诸侯，曰附庸。天子之卿受地视侯，大夫受地视伯，元士受地视子、男。大国地方百里，君十卿禄，卿禄四大夫，大夫倍上士，上士倍中士，中士倍下士，下士与庶人在官者同禄，禄足以代其耕也。次国地方七十里，君十卿禄，卿禄三大夫，大夫倍上士，上士倍中士，中士倍下士，下士与庶人在官者同禄，禄足以代其耕也。小国地方五十里，君十卿禄，卿禄二大夫，大夫倍上士，上士倍中士，中士倍下士，下士与庶人在官者同禄，禄足以代其耕也。耕者之所获，一夫百亩。百亩之粪，上农夫食九人，上次食八人，中食七人，中次食六人，下食五人。庶人在官者，其禄以是为差。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">北宫锜问周代怎样分爵位和俸禄。孟子说，诸侯怕旧制度不利自己，毁掉档案，只能说个大概。天子、公、侯、伯、子男共五级。国内从君、卿、大夫到上中下士，共六级。封地有方千里、百里、七十里、五十里四等，公与侯同为百里，不满五十里的要依附诸侯。天子之卿、大夫、元士的土地分别比照侯、伯、子男。百里、七十里、五十里之国，君禄都是卿禄的十倍，卿禄则分别为大夫的四倍、三倍和两倍。其余各级，大夫、上士、中士依次高于下一级一倍。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">下士同在官的庶人一样，俸禄须足以抵替种田所得。以一夫耕百亩计，按耕作收获分五档，可分别养活九、八、七、六、五人，在官庶人的收入便依此分等。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">班指分定、颁列。视侯、视伯的“视”指比照某一级别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一连串爵禄数字最后落在百亩田能养几口人，地位和生计由此接在一起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d59098ba572d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-03" name="mz-10-03"></a></p><h3 id="第三节-9"><a href="#第三节-9" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“敢问友。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不挟长，不挟贵，不挟兄弟而友。友也者，友其德也，不可以有挟也。孟献子，百乘之家也，有友五人焉：乐正裘、牧仲，其三人，则予忘之矣。献子之与此五人者友也，无献子之家者也。此五人者，亦有献子之家，则不与之友矣。非惟百乘之家为然也。虽小国之君亦有之。费惠公曰：‘吾于子思，则师之矣；吾于颜般，则友之矣；王顺、长息则事我者也。’非惟小国之君为然也，虽大国之君亦有之。晋平公之于亥唐也，入云则入，坐云则坐，食云则食。虽疏食菜羹，未尝不饱，盖不敢不饱也。然终于此而已矣。弗与共天位也，弗与治天职也，弗与食天禄也，士之尊贤者也，非王公之尊贤也。舜尚见帝，帝馆甥于贰室，亦飨舜，迭为宾主，是天子而友匹夫也。用下敬上，谓之贵贵；用上敬下，谓之尊贤。贵贵、尊贤，其义一也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章请教交友。孟子说，看重朋友的德行，不能拿年龄、地位或家世当筹码。孟献子是有百乘车马的贵族，他和乐正裘、牧仲等五人来往，双方都把他的家势放下。费惠公也分得清，子思是自己的老师，颜般是朋友，王顺和长息是臣属。晋平公到亥唐那里，进门、入座、用餐都等主人开口，粗饭菜汤也恭敬地吃饱。但他未让亥唐共享职位、治理政事、享用俸禄，这只做到了普通士人尊贤的分上。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">再看舜去见尧，尧为女婿安排住处，设宴款待，双方轮流做东，是天子与平民成友的例子。地位低者敬尊长，地位高者敬贤者，道理相通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">不挟长是不倚仗自己年长。贰室指副宫、别宫。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">晋平公肯在饭桌上听主人招呼，孟子还要看他肯不肯让贤者分享治国的职责。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_917e2f224adb.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-04" name="mz-10-04"></a></p><h3 id="第四节-9"><a href="#第四节-9" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“敢问交际何心也？”孟子曰：“恭也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“却之却之为不恭，何哉？”曰：“尊者赐之，曰‘其所取之者，义乎，不义乎’，而后受之，以是为不恭，故弗却也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“请无以辞却之，以心却之，曰‘其取诸民之不义也’，而以他辞无受，不可乎？”曰：“其交也以道，其接也以礼，斯孔子受之矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“今有御人于国门之外者，其交也以道，其馈也以礼，斯可受御与？”曰：“不可。康诰曰：‘杀越人于货，闵不畏死，凡民罔不譈。’是不待教而诛者也。殷受夏，周受殷，所不辞也。于今为烈，如之何其受之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“今之诸侯取之于民也，犹御也。苟善其礼际矣，斯君子受之，敢问何说也？”曰：“子以为有王者作，将比今之诸侯而诛之乎？其教之不改而后诛之乎？夫谓非其有而取之者盗也，充类至义之尽也。孔子之仕于鲁也，鲁人猎较，孔子亦猎较。猎较犹可，而况受其赐乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“然则孔子之仕也，非事道与？”曰：“事道也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“事道奚猎较也？”曰：“孔子先簿正祭器，不以四方之食供簿正。”曰：“奚不去也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“为之兆也。兆足以行矣，而不行，而后去，是以未尝有所终三年淹也。孔子有见行可之仕，有际可之仕，有公养之仕也。于季桓子，见行可之仕也；于卫灵公，际可之仕也；于卫孝公，公养之仕也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问往来受礼应存什么心。孟子说要恭敬。对方以合宜的方式和礼数相待，不能先盘问礼物如何得来，再决定收不收。万章试问，若是城门外劫人的强盗备齐礼数，也可收他的赃物吗？孟子说不可。像《康诰》所说，杀人夺财是历代共讨的罪行。万章再问，今日诸侯向百姓搜取财物，与强盗有多大分别？孟子反问，有王者兴起，会把所有诸侯一律处死，还是先教导，屡教不改再罚？把凡取非己所有者都推作盗贼，是把一个类别推到了极端。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子在鲁国曾暂随当地猎较的旧俗，同时先清查祭器，整顿祭品供应，为推行其道作开端。有了开端，证实行不通才离去，不曾在一地虚耗满三年。他因季桓子有可行其道的机会而仕，因卫灵公待之合礼而仕，也曾接受卫孝公的供养。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">御人指拦路抢劫。猎较是当时鲁国的田猎习俗，具体做法有不同解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">万章用强盗送礼把问题逼到极端，孟子则把焦点移到行为轻重和仍有多少改变的余地。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_03666e323fd3.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-05" name="mz-10-05"></a></p><h3 id="第五节-9"><a href="#第五节-9" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仕非为贫也，而有时乎为贫；娶妻非为养也，而有时乎为养。为贫者，辞尊居卑，辞富居贫。辞尊居卑，辞富居贫，恶乎宜乎？抱关击柝。孔子尝为委吏矣，曰‘会计当而已矣’。尝为乘田矣，曰‘牛羊茁壮，长而已矣’。位卑而言高，罪也；立乎人之本朝，而道不行，耻也”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，出仕通常有志业可行，有时也为糊口，正如娶妻有时也考虑奉养。如果为了贫困而求职，就当推辞尊贵丰厚的职位，选择守门、打更一类卑微的工作。孔子管过仓库，只求账目对得上。也管过牲畜，务求牛羊生长健壮。做小官却越位议论大政，要负责任。已经在国君的朝廷身居要位，却不能施行自己的主张，也会感到羞愧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">委吏掌管仓储与账目。乘田是管理畜养的职官。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">账目和牛羊给卑位之职定出了清楚的责任，紧接着的一句才显出高位的分量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f45f4f05ded7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-06" name="mz-10-06"></a></p><h3 id="第六节-8"><a href="#第六节-8" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“士之不托诸侯，何也？”孟子曰：“不敢也。诸侯失国，而后托于诸侯，礼也；士之托于诸侯，非礼也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“君馈之粟，则受之乎？”曰：“受之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“受之何义也？”曰：“君之于氓也，固周之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“周之则受，赐之则不受，何也？”曰：“不敢也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问其不敢何也？”曰：“抱关击柝者，皆有常职以食于上。无常职而赐于上者，以为不恭也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“君馈之，则受之，不识可常继乎？”曰：“缪公之于子思也，亟问，亟馈鼎肉。子思不悦。于卒也，摽使者出诸大门之外，北面稽首再拜而不受。曰：‘今而后知君之犬马畜伋。’盖自是台无馈也。悦贤不能举，又不能养也，可谓悦贤乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问国君欲养君子，如何斯可谓养矣？”曰：“以君命将之，再拜稽首而受。其后廪人继粟，庖人继肉，不以君命将之。子思以为鼎肉，使己仆仆尔亟拜也，非养君子之道也。尧之于舜也，使其子九男事之，二女女焉，百官牛羊仓廪备，以养舜于畎亩之中，后举而加诸上位。故曰：“王公之尊贤者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，士为什么不能依附诸侯生活？孟子说，诸侯失国去投奔别国之君是合礼的，士没有这层名分。君主救济百姓，送粮可以受。没有固定职事却长期受上赐，就有失恭敬。万章又问怎样才算养贤。孟子举鲁缪公的例子。他一次次问候子思、赐送熟肉，每回都让子思按君命叩拜。子思终于挥手让使者退到门外，再拜辞受，觉得自己被当作犬马饲养。孟子说，第一次郑重传达君命，受者行礼，此后由粮官、厨官按时送粮送肉就行，不必使人频频奔走拜谢。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧供养田间的舜，让儿子侍奉他、女儿嫁给他，又备齐物资，最后举他居于高位，这才是君主尊贤的做法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">周之指接济处在困乏中的人。亟（qì）问、亟馈的“亟”指频繁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一份肉要让受赠者反复跪拜，礼节便成了负担，发送礼物的方式改变了礼物的意义。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_59e82dedbdf8.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-07" name="mz-10-07"></a></p><h3 id="第七节-8"><a href="#第七节-8" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“敢问不见诸侯，何义也？”孟子曰：“在国曰市井之臣，在野曰草莽之臣，皆谓庶人。庶人不传质为臣，不敢见于诸侯，礼也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“庶人，召之役，则往役；君欲见之，召之，则不往见之，何也？”曰：“往役，义也；往见，不义也。且君之欲见之也，何为也哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“为其多闻也，为其贤也。”曰：“为其多闻也，则天子不召师，而况诸侯乎？为其贤也，则吾未闻欲见贤而召之也。缪公亟见于子思，曰：‘古千乘之国以友士，何如？’子思不悦，曰：‘古之人有言：曰事之云乎，岂曰友之云乎？’子思之不悦也，岂不曰：‘以位，则子，君也；我，臣也。何敢与君友也？以德，则子事我者也。奚可以与我友？’千乘之君求与之友，而不可得也，而况可召与？齐景公田，招虞人以旌，不至，将杀之。志士不忘在沟壑，勇士不忘丧其元。孔子奚取焉？取非其招不往也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“敢问招虞人何以？”曰：“以皮冠。庶人以旃，士以旗，大夫以旌。以大夫之招招虞人，虞人死不敢往。以士之招招庶人，庶人岂敢往哉。况乎以不贤人之招招贤人乎？欲见贤人而不以其道，犹欲其入而闭之门也。夫义，路也；礼，门也。惟君子能由是路，出入是门也。诗云：‘周道如底，其直如矢；君子所履，小人所视。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“孔子，君命召，不俟驾而行。然则孔子非与？”曰：“孔子当仕有官职，而以其官召之也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，无官的士为什么不随便去见诸侯？孟子说，城里乡间的平民都还没行见面礼成为臣属。征召服役关乎应尽的义务，求教于贤人则该由国君登门，连天子都不能召唤老师。缪公想和子思做朋友，子思认为，论名位自己不能攀交国君，论德行求教的人又应以师礼相待。强求为友都不恰当，何况发令传召？齐景公打猎，错用召大夫的旌旗召山林官，对方宁冒死也不去。招山林官用皮冠，招庶人、士、大夫则各有旗帜，孔子赞许他能守住合乎身份的召法。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">想见贤者却不循其道，等于要人进来又关上门。义是路，礼是门，《诗》中的周道平直如箭，正可作比。孔子受召不等驾车就出门，是因他当时在职，君主以官事相召。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">质同“贽”，指初见时执持的礼物。虞人指管理山林田猎的官吏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次受召的结局相反，分别取决于受召者当时有无相应职分。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cc8a4b04397c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-08" name="mz-10-08"></a></p><h3 id="第八节-7"><a href="#第八节-7" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓万章曰：“一乡之善士，斯友一乡之善士；一国之善士，斯友一国之善士；天下之善士，斯友天下之善士。以友天下之善士为未足，又尚论古之人。颂其诗，读其书，不知其人，可乎？是以论其世也。是尚友也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子对万章说，一乡的优秀之士与一乡之士交友，一国的、天下的优秀之士也各在相应的范围内寻友。如果结交天下之士还嫌不足，就再向上追论古人。吟诵他的诗，阅读他的著作，怎能不想知道写作的人是谁？于是还要考察他所处的时代。这样，古人也能成为今天的朋友。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尚友指向上追溯、与古代贤人交友。论其世是考察一个人所处的时代。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">交友的范围从乡里推到天下，再从空间转到时间，自然引出读书为什么要知人论世。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_372e45ccbc65.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-10-09" name="mz-10-09"></a></p><h3 id="第九节-7"><a href="#第九节-7" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王问卿。孟子曰：“王何卿之问也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“卿不同乎？”曰：“不同。有贵戚之卿，有异姓之卿。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“请问贵戚之卿。”曰：“君有大过则谏，反覆之而不听，则易位。”王勃然变乎色。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“王勿异也。王问臣，臣不敢不以正对。”王色定，然后请问异姓之卿。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“君有过则谏，反覆之而不听，则去。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王问卿该做什么。孟子先问是哪种卿，说明有与国君同族的贵戚之卿，也有异姓之卿。君主犯大错，同族的卿应反复进谏，若始终不听，就要更换君位。宣王当场变了脸色，孟子说，是大王发问，自己不敢不用正直的话作答。待王神色平静，再问异姓之卿，孟子回答，劝谏而屡不见听，就离开。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易位指另立君主继位。贵戚之卿指君主的宗亲出任卿职者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两种卿都须进谏，国君拒谏之后该换君还是该去国，才见宗亲与异姓所负责任的差异。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d8f645bf6af5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-10">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v11" name="mz-v11"></a></p><h2 id="告子章句上"><a href="#告子章句上" class="headerlink" title="告子章句上"></a>告子章句上</h2><p><a id="mz-11-01" name="mz-11-01"></a></p><h3 id="第一节-10"><a href="#第一节-10" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">告子曰：“性，犹杞柳也；义，犹桮棬也。以人性为仁义，犹以杞柳为桮棬。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“子能顺杞柳之性而以为桮棬乎？将戕贼杞柳而后以为桮棬也？如将戕贼杞柳而以为桮棬，则亦将戕贼人以为仁义与？率天下之人而祸仁义者，必子之言夫！”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">告子把人性比作杞柳，把义比作木杯，认为人性经过加工才能成为仁义。孟子追问，做杯子究竟是顺着柳树的本性，还是先砍伐、损伤它？若是后者，难道要伤害人的本性才能成就仁义？这样讲，恐怕会使天下人把仁义看成祸害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">桮棬（bēi quān）指把木料屈曲制成的杯器。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子抓住譬喻里被略过的制器过程，追问“成器”究竟会让树付出什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_14daa6087340.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-02" name="mz-11-02"></a></p><h3 id="第二节-10"><a href="#第二节-10" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">告子曰：“性犹湍水也，决诸东方则东流，决诸西方则西流。人性之无分于善不善也，犹水之无分于东西也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“水信无分于东西。无分于上下乎？人性之善也，犹水之就下也。人无有不善，水无有不下。今夫水，搏而跃之，可使过颡；激而行之，可使在山。是岂水之性哉？其势则然也。人之可使为不善，其性亦犹是也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">告子说，急流在东边开口便向东流，在西边开口便向西流，人性也同样无所谓善恶。孟子答，水在东西方向上没有固定倾向，难道上下也没有区别？人性趋善，好比水总往低处走。拍水能使它跃过额头，借力引水也能让它上山。出现这种情形，要看变动了的形势。一个人受到影响去做坏事，也当这样理解。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">决指打开缺口，使水流出。颡（sǎng）是额头。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样看水，告子问流向哪一边，孟子问向上还是向下，两人选取的尺度不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_aad6a8290d77.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-03" name="mz-11-03"></a></p><h3 id="第三节-10"><a href="#第三节-10" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">告子曰：“生之谓性。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“生之谓性也，犹白之谓白与？”曰：“然。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“白羽之白也，犹白雪之白；白雪之白，犹白玉之白与？”曰：“然。”“然则犬之性，犹牛之性；牛之性，犹人之性与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">告子把与生俱来、带有生命的属性称为性。孟子问，是否就像说白色便叫白？告子同意。孟子接着问，白羽、白雪、白玉的白是不是同样的白？告子仍同意。照这样说，狗的性就等同牛的性，牛的性也等同人的性吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">生之谓性的“生”指生来具有的生命属性，如何界定正是双方争论之处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">白色可以横跨各种物体保持同一含义，最后一问检验“性”是否也能如此使用。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_469b59b31418.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-04" name="mz-11-04"></a></p><h3 id="第四节-10"><a href="#第四节-10" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">告子曰：“食色，性也。仁，内也，非外也；义，外也，非内也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“何以谓仁内义外也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“彼长而我长之，非有长于我也；犹彼白而我白之，从其白于外也，故谓之外也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“异于白马之白也，无以异于白人之白也；不识长马之长也，无以异于长人之长与？且谓长者义乎？长之者义乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“吾弟则爱之，秦人之弟则不爱也，是以我为悦者也，故谓之内。长楚人之长，亦长吾之长，是以长为悦者也，故谓之外也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“耆秦人之炙，无以异于耆吾炙。夫物则亦有然者也，然则耆炙亦有外与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">告子说，饮食男女是本性，仁根在内，义来自外。他解释，对方年长，我才敬他，正如对方是白色，我才说他白。孟子问，白马与白人的白可以一样，尊敬年长的马和尊敬年长的人也一样吗？义究竟在年长这一事实，还是在敬重的行动？告子再说，我爱自己的弟弟而不爱秦人的弟弟，可见亲爱从我而出。我敬楚国长者同敬自己家长者一样，所以敬长由对方决定。孟子举烤肉反问，喜欢吃秦人烤的肉与喜欢自己烤的一样，难道爱吃烤肉的心也在外面？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">长（zhǎng）之指以年长者之礼敬重他。耆在这里通“嗜”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把长者换成年老的马，年纪仍在那里，敬意却未必相同，问题便落在作出回应的人身上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e42cb3a2f30c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-05" name="mz-11-05"></a></p><h3 id="第五节-10"><a href="#第五节-10" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟季子问公都子曰：“何以谓义内也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“行吾敬，故谓之内也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“乡人长于伯兄一岁，则谁敬？”曰：“敬兄。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“酌则谁先？”曰：“先酌乡人。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“所敬在此，所长在彼，果在外，非由内也。”公都子不能答，以告孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“敬叔父乎？敬弟乎？彼将曰‘敬叔父’。曰：‘弟为尸，则谁敬？’彼将曰‘敬弟。’子曰：‘恶在其敬叔父也？’彼将曰：‘在位故也。’子亦曰：‘在位故也。庸敬在兄，斯须之敬在乡人。’”季子闻之曰：“敬叔父则敬，敬弟则敬，果在外，非由内也。”公都子曰：“冬日则饮汤，夏日则饮水，然则饮食亦在外也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟季子问公都子，为什么说义发自内心。公都子说，所实行的是我自己的敬意。季子追问，如果乡人比长兄大一岁，平日敬兄，斟酒却先给客人，次序明明由别人决定。公都子答不出，请教孟子。孟子教他反问，平日敬叔父，祭祀时若弟弟代表祖先受祭，该敬谁？此时敬弟弟，是因为他处在那个位置。平时敬兄长，席间暂先敬客人，也是同一个道理。季子仍说对象一换，敬意就由外而定。公都子答，冬天喝热汤水，夏天喝凉水，难道想喝东西的需要也来自身外？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尸指祭礼中代表死者接受祭祀的活人。庸敬指平日常行的敬意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先敬酒给谁和一向最敬谁，是长幼礼中两个不同的问题。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_13567cef675c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-06" name="mz-11-06"></a></p><h3 id="第六节-9"><a href="#第六节-9" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公都子曰：“告子曰：‘性无善无不善也。’或曰：‘性可以为善，可以为不善；是故文武兴，则民好善；幽厉兴，则民好暴。’或曰：‘有性善，有性不善；是故以尧为君而有象，以瞽瞍为父而有舜；以纣为兄之子且以为君，而有微子启、王子比干。’今曰‘性善’，然则彼皆非与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“乃若其情，则可以为善矣，乃所谓善也。若夫为不善，非才之罪也。恻隐之心，人皆有之；羞恶之心，人皆有之；恭敬之心，人皆有之；是非之心，人皆有之。恻隐之心，仁也；羞恶之心，义也；恭敬之心，礼也；是非之心，智也。仁义礼智，非由外铄我也，我固有之也，弗思耳矣。故曰：‘求则得之，舍则失之。’或相倍蓰而无算者，不能尽其才者也。诗曰：‘天生蒸民，有物有则。民之秉彝，好是懿德。’孔子曰：‘为此诗者，其知道乎！故有物必有则，民之秉彝也，故好是懿德。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公都子列出三种说法：人性本来无所谓善恶，人性随君王风气可善可恶，或者人生来便有善恶之别，如尧时有象、瞽瞍却生了舜，纣的亲族中也有微子、比干。孟子说，就人本有的情实来说，人能够向善，这便是他说的性善。人的恶行不能归罪于天生的能力。人都有怜悯、羞恶、恭敬和辨别是非之心，分别是仁、义、礼、智的根基。它们本来就在身上，有时只因不思而埋没。愿意去求便能得到，舍弃便会失去，人与人差得很远，是这些能力发挥的程度不同。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《诗》说天生众民，有事物就有准则，人秉常性，自会爱美好的德行。孔子认为作诗者懂得这个道理。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">铄（shuò）本指熔化金属，外铄比喻从外面熔铸进来。秉彝指秉持常性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对同一家族也有善恶不同的反例，孟子先说明“善”说的是哪一种可能。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_03d5d61e27a7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-07" name="mz-11-07"></a></p><h3 id="第七节-9"><a href="#第七节-9" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“富岁，子弟多赖；凶岁，子弟多暴，非天之降才尔殊也，其所以陷溺其心者然也。今夫麰麦，播种而耰之，其地同，树之时又同，浡然而生，至于日至之时，皆熟矣。虽有不同，则地有肥硗，雨露之养，人事之不齐也。故凡同类者，举相似也，何独至于人而疑之？圣人与我同类者。故龙子曰：‘不知足而为屦，我知其不为蒉也。’屦之相似，天下之足同也。口之于味，有同耆也。易牙先得我口之所耆者也。如使口之于味也，其性与人殊，若犬马之与我不同类也，则天下何耆皆从易牙之于味也？至于味，天下期于易牙，是天下之口相似也。惟耳亦然。至于声，天下期于师旷，是天下之耳相似也。惟目亦然。至于子都，天下莫不知其姣也。不知子都之姣者，无目者也。故曰：口之于味也，有同耆焉；耳之于声也，有同听焉；目之于色也，有同美焉。至于心，独无所同然乎？心之所同然者何也？谓理也，义也。圣人先得我心之所同然耳。故理义之悦我心，犹刍豢之悦我口。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，丰年子弟大多向善，歉年容易粗暴，是处境损伤了心，不能说上天在不同年份赋予不同本领。同样的麦种在相近条件下播种，夏至都能成熟。收成有别，要看田地肥瘠、雨露、人工。人和圣人也是同类。龙子说，即使不知道脚的大小，做出的鞋也不会像草筐，因为天下人的脚形大致相同。易牙先尝出人们喜爱的滋味，师旷先辨明美妙声音，子都的容貌也公认美好。口、耳、目都有共同的感受，心岂独无所共同认可？圣人先明白人心都能承认的理义，理义令人欣悦，好比肉味悦口。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">麰（móu）麦指大麦。硗（qiāo）指土地瘠薄。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">麦田解释差异从何而来，鞋、滋味和乐声则帮读者想象差异之下还有哪些共同之处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d022efc7de5e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-08" name="mz-11-08"></a></p><h3 id="第八节-8"><a href="#第八节-8" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“牛山之木尝美矣，以其郊于大国也，斧斤伐之，可以为美乎？是其日夜之所息，雨露之所润，非无萌櫱之生焉，牛羊又从而牧之，是以若彼濯濯也。人见其濯濯也，以为未尝有材焉，此岂山之性也哉？虽存乎人者，岂无仁义之心哉？其所以放其良心者，亦犹斧斤之于木也，旦旦而伐之，可以为美乎？其日夜之所息，平旦之气，其好恶与人相近也者几希，则其旦昼之所为，有梏亡之矣。梏之反覆，则其夜气不足以存；夜气不足以存，则其违禽兽不远矣。人见其禽兽也，而以为未尝有才焉者，是岂人之情也哉？故苟得其养，无物不长；苟失其养，无物不消。孔子曰：‘操则存，舍则亡；出入无时，莫知其乡。’惟心之谓与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，城郊牛山原来长着好树。斧头接连砍伐，雨露滋润后刚长出新芽，牛羊又来吃，山就光秃了。只看眼前便断定它天生不长树，岂不荒唐？人本有仁义之心，反复放失良心好比天天砍树。夜间休养，到清晨还能生出一点与众人相近的爱憎，白天的行为却又把它消磨掉，久而久之连夜里也恢复不过来，举止与禽兽相差无几。旁人据此判定他从来没有善的资质，也错把结果当成本性。养护得宜，万物能长。失去养护，万物消亡。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子所说一把握就存、一放手就失去，来去时间方向难知，大概说的就是这颗心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">濯濯（zhuó zhuó）形容山上光秃无木。萌蘖指新抽出的嫩芽。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子把镜头从光秃的山拉回到一次次砍伐和放牧，人的品行也须放在形成过程中看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_83e5bab2b909.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-09" name="mz-11-09"></a></p><h3 id="第九节-8"><a href="#第九节-8" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“无或乎王之不智也，虽有天下易生之物也，一日暴之，十日寒之。未有能生者也。吾见亦罕矣，吾退而寒之者至矣。吾如有萌焉何哉！今夫弈之为数，小数也；不专心致志，则不得也。弈秋，通国之善弈者也。使弈秋诲二人弈，其一人专心致志，惟弈秋之为听。一人虽听之，一心以为有鸿鹄将至，思援弓缴而射之，虽与之俱学，弗若之矣。为是其智弗若与？曰：非然也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，不必奇怪君王不够明智。再好长的东西，晒一天暖阳，又冻上十天，哪里能长？自己难得见王，刚退下，使他受寒的人就到了，有一点萌芽也奈何不了。棋艺虽是一门小技，也得专心。弈秋教两个学生，一人专听老师讲，另一人耳朵虽听着，心里却等着大雁飞来，惦记拉弓去射。一样上课，所学便不相等，哪里是天生智力有高低？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">暴（pù）同“曝”，在日光下晒。缴（zhuó）指系在箭上的绳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前一个例子问温暖能持续多久，后一个问注意力能持续多久。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1a52f7d03fb9.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-10" name="mz-11-10"></a></p><h3 id="第十节-5"><a href="#第十节-5" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“鱼，我所欲也；熊掌，亦我所欲也，二者不可得兼，舍鱼而取熊掌者也。生，亦我所欲也；义，亦我所欲也，二者不可得兼，舍生而取义者也。生亦我所欲，所欲有甚于生者，故不为苟得也；死亦我所恶，所恶有甚于死者，故患有所不辟也。如使人之所欲莫甚于生，则凡可以得生者，何不用也？使人之所恶莫甚于死者，则凡可以辟患者，何不为也？由是则生而有不用也，由是则可以辟患而有不为也。是故所欲有甚于生者，所恶有甚于死者，非独贤者有是心也，人皆有之，贤者能勿丧耳。一箪食，一豆羹，得之则生，弗得则死。呼尔而与之，行道之人弗受；蹴尔而与之，乞人不屑也。万钟则不辨礼义而受之。万钟于我何加焉？为宫室之美、妻妾之奉、所识穷乏者得我与？乡为身死而不受，今为宫室之美为之；乡为身死而不受，今为妻妾之奉为之；乡为身死而不受，今为所识穷乏者得我而为之，是亦不可以已乎？此之谓失其本心。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，鱼和熊掌都想要，只能选一样就取更珍重的熊掌。生命和义也是如此，一旦不能两全，便可舍生守义。若生存压倒一切，人就会使尽办法求生。若死亡是最可怕的事，人就会使尽办法避祸。但有些保命的手段人不肯用，说明确有重于生命的追求和甚于死亡的羞恶。这颗心人人都有，贤者能留住它。一筐饭、一碗羹能救命，呵斥着送给行人，行人不受，用脚踢给乞者，乞者也不屑。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">可有人面对丰厚俸禄，却不问合不合礼义就收下，图的是漂亮房屋、妻妾服侍、穷朋友感激。曾能在生死关头拒受凌辱，如今怎会为了这些就接受不义？这种做法可以停止，失掉的正是本心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一豆羹的“豆”是古代盛食物的器具。万钟形容俸禄丰厚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">贫乏时守得住的一点尊严，富足的诱惑反可能让人放手，两个场面值得倒过来比。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_32e5f4732665.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-11" name="mz-11-11"></a></p><h3 id="第十一节-4"><a href="#第十一节-4" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁，人心也；义，人路也。舍其路而弗由，放其心而不知求，哀哉！人有鸡犬放，则知求之；有放心，而不知求。学问之道无他，求其放心而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，仁是人该存的心，义是人该走的路。放着这条路不走，走失了自己的心也不去找，实在可悲。家里的鸡狗跑了，人知道去找，丢失了本心却不知寻找。求学的要务，就在找回自己放失的这颗心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">放心在这里是放失了的本心。求是寻找、追回。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">鸡狗走失人人都能觉察，孟子借一件寻常事追问何以对本心反倒迟钝。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_848785b1e02d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-12" name="mz-11-12"></a></p><h3 id="第十二节-4"><a href="#第十二节-4" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“今有无名之指，屈而不信，非疾痛害事也，如有能信之者，则不远秦楚之路，为指之不若人也。指不若人，则知恶之；心不若人，则不知恶，此之谓不知类也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">假如无名指弯曲，伸不直，不疼也不误事，只要听说有人能治，人也不嫌秦、楚路远，要去求医，只为这根指头不像别人的那样正常。手指比不上别人便感到不快，心的修养不如别人却不知道介意，这叫分不清该如何衡量同类得失。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">信（shēn）同“伸”。不知类指不懂比类、权衡轻重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">特意说明手指不疼也不误事，才显出人们肯为它奔走有多可玩味。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_75d04c7d7167.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-13" name="mz-11-13"></a></p><h3 id="第十三节-4"><a href="#第十三节-4" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“拱把之桐梓，人苟欲生之，皆知所以养之者。至于身，而不知所以养之者，岂爱身不若桐梓哉？弗思甚也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，一棵双手能够围住或一手能握的小桐、梓，只要想让它长好，人都知道想办法养护。说到自身，却不知怎样涵养。难道爱惜自己还不及爱树？实在是欠缺思考。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">拱、把都是以手合围或握取来形容树身粗细。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本节从一项已经会做的事发问，人肯替树想生长的条件，能否也替自己想一想？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c4726f2ee553.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-14" name="mz-11-14"></a></p><h3 id="第十四节-4"><a href="#第十四节-4" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之于身也，兼所爱。兼所爱，则兼所养也。无尺寸之肤不爱焉，则无尺寸之肤不养也。所以考其善不善者，岂有他哉？于己取之而已矣。体有贵贱，有小大。无以小害大，无以贱害贵。养其小者为小人，养其大者为大人。今有场师，舍其梧槚，养其樲棘，则为贱场师焉。养其一指而失其肩背，而不知也，则为狼疾人也。饮食之人，则人贱之矣，为其养小以失大也。饮食之人无有失也，则口腹岂适为尺寸之肤哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人爱惜整个身体，没有一寸皮肤不想养护。但各种需要有轻重，不能为养护小处而损害大处。只顾小处或能顾全大处，使人的品格有了高下。园丁丢开梧桐、楸树，专养酸枣荆棘，当然不算好园丁。为护一根手指却伤了肩背还不自知，也算失常。人们轻视一味贪图口腹的人，正因为他顾小失大。如果满足口腹而不曾放失更重要的东西，口腹同样是身体应当养护的一部分，又何须轻视？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">场师指园圃的管理者。樲（èr）指酸枣一类的树。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">园中树木、手指肩背、日常饮食三番设譬，标尺始终是照料一处是否牺牲了另一处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_379f51f921cc.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-15" name="mz-11-15"></a></p><h3 id="第十五节-3"><a href="#第十五节-3" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公都子问曰：“钧是人也，或为大人，或为小人，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“从其大体为大人，从其小体为小人。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“钧是人也，或从其大体，或从其小体，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“耳目之官不思，而蔽于物，物交物，则引之而已矣。心之官则思，思则得之，不思则不得也。此天之所与我者，先立乎其大者，则其小者弗能夺也。此为大人而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公都子问，同是人，为什么有大人小人之分？孟子说，取决于跟从自身较重要的部分，还是只听从感官。耳目能接触外物，却不能独自思考，容易为外物所遮蔽、牵引。心的职能是思考，肯想就有所得，不想就不能得到。这都是上天赋予人的能力。先使能思的心立得住，耳目之欲便不能把它夺走，由此能成为大人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">官在“心之官”中指身体器官及其职能。大体主要指能思考、明辨义理的心。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">公都子连问两个“为什么”，第二问才引出耳目与心各能做什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d6e02462b3e1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-16" name="mz-11-16"></a></p><h3 id="第十六节-3"><a href="#第十六节-3" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有天爵者，有人爵者。仁义忠信，乐善不倦，此天爵也；公卿大夫，此人爵也。古之人修其天爵，而人爵从之。今之人修其天爵，以要人爵；既得人爵，而弃其天爵，则惑之甚者也，终亦必亡而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，有一种尊贵来自人自身的禀赋，如仁义忠信、始终乐于为善。另有一种出于人的授予，如公卿大夫的爵位。古人修养前者，职位有时随之而来。今人却把修德用作求官的手段，一旦得位便把原先所修的德丢掉，这极为糊涂，到头来连所得也难以保住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">天爵指由德行而有的尊贵。要（yāo）人爵指求取官爵。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是修德而后有位，得位后还肯不肯修德，显出了起初的用心。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ad9216090030.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-17" name="mz-11-17"></a></p><h3 id="第十七节-2"><a href="#第十七节-2" class="headerlink" title="第十七节"></a>第十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“欲贵者，人之同心也。人人有贵于己者，弗思耳。人之所贵者，非良贵也。赵孟之所贵，赵孟能贱之。诗云：‘既醉以酒，既饱以德。’言饱乎仁义也，所以不愿人之膏粱之味也；令闻广誉施于身，所以不愿人之文绣也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，人人都想受人尊重，其实每个人身上都有本来值得尊重的东西，只是很少反思。别人授予的显贵，像赵孟今天能让你贵，明天也能使你卑微。《诗》说饮酒至醉、饱受恩德。若仁义使内心充足，就不会再羡慕别人的美味佳肴。若有善名美誉，便用不着羡慕别人身上的锦绣。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">良贵指自身真正具有的可贵之处。赵孟是晋国赵氏执政者的称谓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次提赵孟，把别人赋予的地位能被谁收回说得格外清楚。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2b5eb24aabd4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-18" name="mz-11-18"></a></p><h3 id="第十八节-2"><a href="#第十八节-2" class="headerlink" title="第十八节"></a>第十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁之胜不仁也，犹水胜火。今之为仁者，犹以一杯水，救一车薪之火也；不熄，则谓之水不胜火，此又与于不仁之甚者也。亦终必亡而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，仁能够胜过不仁，好比水能灭火。如今有人行仁，只像拿一杯水去扑一车正在燃烧的柴。浇不灭，就说水本来压不住火，这么说倒大大帮了不仁。这样一点仁心到头来也难保全。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">薪指柴草。与（yù）于不仁指助长或参与不仁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">杯与车的分量差异把失败的原因摆在眼前，也揭出了错误结论漏掉的条件。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a6f8ae5218f1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-19" name="mz-11-19"></a></p><h3 id="第十九节-2"><a href="#第十九节-2" class="headerlink" title="第十九节"></a>第十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“五谷者，种之美者也；苟为不熟，不如荑稗。夫仁亦在乎熟之而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，五谷本是优良的种子，但若长不到成熟，还不及已经长成的野草稗子。修养仁德也是如此，功夫就在让它长到成熟。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">荑（tí）、稗（bài）在这里指田间的草类。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">种子优良只说出了起点，还得问到收获时究竟结出了什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_eae58d088e54.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-11-20" name="mz-11-20"></a></p><h3 id="第二十节-2"><a href="#第二十节-2" class="headerlink" title="第二十节"></a>第二十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“羿之教人射，必志于彀；学者亦必志于彀。大匠诲人，必以规矩；学者亦必以规矩。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，羿教射箭，要求把弓拉到足，学习者也得把这当作目标。高明的工匠用圆规、曲尺教徒弟，学习的人也必须照这些尺度练习。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">彀（gòu）指拉满弓。规、矩分别是画圆、作方的工具。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一项是必须达到的程度，一项是不能丢掉的准绳，教的人和学的人共同守住它们。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_57ea0b6cec22.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-11">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v12" name="mz-v12"></a></p><h2 id="告子章句下"><a href="#告子章句下" class="headerlink" title="告子章句下"></a>告子章句下</h2><p><a id="mz-12-01" name="mz-12-01"></a></p><h3 id="第一节-11"><a href="#第一节-11" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">任人有问屋庐子曰：“礼与食孰重？”曰：“礼重。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“色与礼孰重？”曰：“礼重。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“以礼食，则饥而死；不以礼食，则得食，必以礼乎？亲迎，则不得妻；不亲迎，则得妻，必亲迎乎！”屋庐子不能对，明日之邹以告孟子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“于答是也何有？不揣其本而齐其末，方寸之木可使高于岑楼。金重于羽者，岂谓一钩金与一舆羽之谓哉？取食之重者，与礼之轻者而比之，奚翅食重？取色之重者，与礼之轻者而比之，奚翅色重？往应之曰：‘紾兄之臂而夺之食，则得食；不紾，则不得食，则将紾之乎？逾东家墙而搂其处子，则得妻；不搂，则不得妻，则将搂之乎？’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">任国人问屋庐子，礼与食、男女婚姻相比，什么重要？屋庐子答礼重。对方追问，若拘礼就会饿死，不亲迎才能娶到妻子，还要守礼吗？屋庐子无言，次日向孟子请教。孟子说，只把物体顶端比齐，不管底下垫多高，一寸木头也能胜过高楼。金比羽毛重，也不能拿一小钩黄金同整车羽毛去比。对方偏取生死婚配的大事与较轻的礼节相比，当然得出这样的答案。不妨换个例子回问，如果要扭伤兄长的胳膊才能抢到饭，要翻过邻居的墙搂住他家未嫁的女儿才能娶妻，难道也做吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">揣（chuǎi）是衡量。紾（zhěn）指扭转，这里指扭住手臂。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同在问礼和食孰重，换掉例子的分量，答案就可能倒过来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5fa5035fea12.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-02" name="mz-12-02"></a></p><h3 id="第二节-11"><a href="#第二节-11" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曹交问曰：“人皆可以为尧舜，有诸？”孟子曰：“然。”“交闻文王十尺，汤九尺，今交九尺四寸以长，食粟而已，如何则可？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“奚有于是？亦为之而已矣。有人于此，力不能胜一匹雏，则为无力人矣；今曰举百钧，则为有力人矣。然则举乌获之任，是亦为乌获而已矣。夫人岂以不胜为患哉？弗为耳。徐行后长者谓之弟，疾行先长者谓之不弟。夫徐行者，岂人所不能哉？所不为也。尧舜之道，孝弟而已矣。子服尧之服，诵尧之言，行尧之行，是尧而已矣；子服桀之服，诵桀之言，行桀之行，是桀而已矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“交得见于邹君，可以假馆，愿留而受业于门。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫道，若大路然，岂难知哉？人病不求耳。子归而求之，有余师。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曹交问，是否人人都能成为尧舜，自己身高九尺四寸，只会吃饭，怎样才行？孟子说，身量与此无关，要紧的是去做。能否举起小鸡或百钧重物，须看实际本领。能担起大力士乌获的担子，便有乌获的力量。敬长却不用神力，肯慢一步跟在长辈身后，是敬兄长的举动。赶到前面去，便是疏忽。尧舜之道就落实在孝敬父母兄长里。穿他的衣服、说他的话，更照他的行为去做，就能学尧。照桀去做，也就会像桀。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">曹交想向邹君借住处留下受业，孟子说，道像大路那样明白，人的难处在不肯求。你回去用心求教，可作老师的人尽有。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">弟（tì）同“悌”，指敬重兄长。乌获是以力大著称的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">曹交先报身高，孟子却让他留意和长辈一同走路时迈出的那一步。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_41e5949e6c79.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-03" name="mz-12-03"></a></p><h3 id="第三节-11"><a href="#第三节-11" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑问曰：“高子曰：‘小弁，小人之诗也。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“何以言之？”曰：“怨。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“固哉，高叟之为诗也！有人于此，越人关弓而射之，则己谈笑而道之；无他，疏之也。其兄关弓而射之，则己垂涕泣而道之；无他，戚之也。小弁之怨，亲亲也。亲亲，仁也。固矣夫，高叟之为诗也！”曰：“凯风何以不怨？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“凯风，亲之过小者也；小弁，亲之过大者也。亲之过大而不怨，是愈疏也；亲之过小而怨，是不可矶也。愈疏，不孝也；不可矶，亦不孝也。孔子曰：‘舜其至孝矣，五十而慕。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑转述高子的说法，认为《小弁》有怨，是小人的诗。孟子说，这样读太拘泥。若越地的陌生人张弓射我，我也许谈笑着讲给别人听。若是亲哥哥如此，讲时就忍不住落泪。差别来自亲疏，《小弁》的怨意正显出对亲人的深情，这与仁相通。公孙丑又问《凯风》为什么不怨。孟子说，两篇写的父母过失轻重不同。过失严重却无动于衷，已是疏远。轻微过失也容不得，则太经不起触犯。两种都谈不上孝。孔子赞舜到五十岁还依恋父母，便能说明这种心情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">《小弁》（pán）、《凯风》都是《诗经》篇名。关弓指张弓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">以陌生人与亲兄的同一举动作对照，怨的深浅便获得了情感上的来由。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cc8a4a2e81ad.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-04" name="mz-12-04"></a></p><h3 id="第四节-11"><a href="#第四节-11" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋牼将之楚，孟子遇于石丘。曰：“先生将何之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“吾闻秦楚构兵，我将见楚王说而罢之。楚王不悦，我将见秦王说而罢之，二王我将有所遇焉。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“轲也请无问其详，愿闻其指。说之将何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“我将言其不利也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“先生之志则大矣，先生之号则不可。先生以利说秦楚之王，秦楚之王悦于利，以罢三军之师，是三军之士乐罢而悦于利也。为人臣者怀利以事其君，为人子者怀利以事其父，为人弟者怀利以事其兄。是君臣、父子、兄弟终去仁义，怀利以相接，然而不亡者，未之有也。先生以仁义说秦楚之王，秦楚之王悦于仁义，而罢三军之师，是三军之士乐罢而悦于仁义也。为人臣者怀仁义以事其君，为人子者怀仁义以事其父，为人弟者怀仁义以事其兄，是君臣、父子、兄弟去利，怀仁义以相接也。然而不王者，未之有也。何必曰利？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">宋牼听说秦楚交兵，要去游说楚王停战，若楚王不听就去找秦王。孟子在石丘遇见他，赞同息兵的心愿，问他打算怎样劝。宋牼说，要讲作战不利。孟子以为这层理由值得斟酌：两王若因有利才撤兵，就会教三军也只看利益，进而君臣、父子、兄弟都以获利为交往的理由，国家难免危亡。若让两王为仁义而罢兵，军士也会为仁义而欣悦，这样的态度延伸到家庭和朝廷，天下自会归服。既然追求的是这一结果，何必从利说起？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">构兵指发生战事。号在这里指游说时公开提出的说法或理由。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样的停战结果，孟子追问人们从劝说的理由中还会学到什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_90fe510e0447.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-05" name="mz-12-05"></a></p><h3 id="第五节-11"><a href="#第五节-11" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子居邹，季任为任处守，以币交，受之而不报。处于平陆，储子为相，以币交，受之而不报。他日由邹之任，见季子；由平陆之齐，不见储子。屋庐子喜曰：“连得间矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">问曰：“夫子之任见季子，之齐不见储子，为其为相与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“非也。书曰：‘享多仪，仪不及物曰不享，惟不役志于享。’为其不成享也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">屋庐子悦。或问之。屋庐子曰：“季子不得之邹，储子得之平陆。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子在邹时，季任留守任国，派人送礼，孟子收礼而未回拜。在平陆时，齐相储子也送礼，他也未回拜。后来去任国，他登门见季任。去齐国却没见储子。屋庐子觉得抓住了疑点，问是不是因为储子做国相。孟子引《书》说，献礼贵在心意和礼数相称，礼意配不上礼物就不成其为献礼。屋庐子这才明白，季任因留守不能亲自来邹，储子原可以亲到平陆，却只送了东西。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">处守指国君外出期间负责留守。享在这里指以礼物敬献。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">相同的是两份礼物，不同的是赠礼人原可亲身做到什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a62335d3a778.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-06" name="mz-12-06"></a></p><h3 id="第六节-10"><a href="#第六节-10" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">淳于髡曰：“先名实者，为人也；后名实者，自为也。夫子在三卿之中，名实未加于上下而去之，仁者固如此乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“居下位，不以贤事不肖者，伯夷也；五就汤，五就桀者，伊尹也；不恶污君，不辞小官者，柳下惠也。三子者不同道，其趋一也。一者何也？曰：仁也。君子亦仁而已矣，何必同？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“鲁缪公之时，公仪子为政，子柳、子思为臣，鲁之削也滋甚。若是乎贤者之无益于国也！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“虞不用百里奚而亡，秦穆公用之而霸。不用贤则亡，削何可得与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“昔者王豹处于淇，而河西善讴；绵驹处于高唐，而齐右善歌；华周、杞梁之妻善哭其夫，而变国俗。有诸内必形诸外。为其事而无其功者，髡未尝睹之也。是故无贤者也，有则髡必识之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“孔子为鲁司寇，不用，从而祭，燔肉不至，不税冕而行。不知者以为为肉也。其知者以为为无礼也。乃孔子则欲以微罪行，不欲为苟去。君子之所为，众人固不识也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">淳于髡质问孟子，身居三卿却未见惠及上下的实绩便离去，算仁吗？孟子举伯夷不事不贤之君、伊尹屡往汤桀之间、柳下惠不辞卑官为例，三人取径不同，都以仁为归宿。淳于髡说，鲁缪公时有贤臣，国土却日益缩减，贤人究竟有何用？孟子反问，虞不用百里奚而亡，秦穆公用他成霸，若连国都保不住，还谈何只是削地？淳于髡再举王豹、绵驹的歌唱和华周、杞梁之妻的哭声改变风俗，认定有本事总能看见效果。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子说，孔子在鲁国做司寇，意见未被采纳，随君祭祀又未获应得的祭肉，来不及脱礼冠就走了。旁人或以为他为一块肉，或以为他计较失礼。他本意是借一桩小过离开，免得显得轻率。人的行事未必像旁观者自认的那样容易看透。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">税（tuō）冕指脱去礼冠。燔肉是祭祀后分给参加者的烤肉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">旁人都看见了孔子离去的动作，对这个动作却有三层不同的解释。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_607514dfbd4d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-07" name="mz-12-07"></a></p><h3 id="第七节-10"><a href="#第七节-10" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“五霸者，三王之罪人也；今之诸侯，五霸之罪人也；今之大夫，今之诸侯之罪人也。天子适诸侯曰巡狩，诸侯朝于天子曰述职。春省耕而补不足，秋省敛而助不给。入其疆，土地辟，田野治，养老尊贤，俊杰在位，则有庆，庆以地。入其疆，土地荒芜，遗老失贤，掊克在位，则有让。一不朝，则贬其爵；再不朝，则削其地；三不朝，则六师移之。是故天子讨而不伐，诸侯伐而不讨。五霸者，搂诸侯以伐诸侯者也，故曰：五霸者，三王之罪人也。五霸，桓公为盛。葵丘之会诸侯，束牲、载书而不歃血。初命曰：‘诛不孝，无易树子，无以妾为妻。’再命曰：‘尊贤育才，以彰有德。’三命曰：‘敬老慈幼，无忘宾旅。’四命曰：‘士无世官，官事无摄，取士必得，无专杀大夫。’五命曰：‘无曲防，无遏籴，无有封而不告。’曰：‘凡我同盟之人，既盟之后，言归于好。’今之诸侯，皆犯此五禁，故曰：今之诸侯，五霸之罪人也。长君之恶其罪小，逢君之恶其罪大。今之大夫，皆逢君之恶，故曰：今之大夫，今之诸侯之罪人也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，三王时天子巡察诸侯，诸侯入朝报告职事。春察耕作、秋察收成，补助不足。有开垦田野、养老尊贤、任用俊杰的，加封土地。荒地失贤、让聚敛之臣当权的，则受谴责。一次不朝降爵，两次削地，三次出兵。天子定罪，诸侯奉命行讨。五霸却挟持诸侯去攻打别的诸侯，已经违背三王之制。即使如此，齐桓公在葵丘还订有五类盟约：惩不孝，维护嫡妻与嗣子的名分。尊贤育才。恤老幼、顾宾旅。官不世袭，不兼摄职事，慎选士，不擅杀大夫。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不曲筑堤坝以损邻，不阻邻国买粮，不擅自封授而不上告。与盟者约好重归于好，今天的诸侯却连这些约束也触犯。放任君主作恶已有罪，迎合甚至预先逢迎其恶更重，所以当今大夫对诸侯也负有罪责。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">歃（shà）血是结盟时以牲血涂嘴唇，文中写葵丘与盟者未行这一步。遏籴（dí）指阻断别国来买粮食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从田野是否荒芜写到粮食能否出境，三层历史比较都有可以查验的政事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e430a85bddd4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-08" name="mz-12-08"></a></p><h3 id="第八节-9"><a href="#第八节-9" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁欲使慎子为将军。孟子曰：“不教民而用之，谓之殃民。殃民者，不容于尧舜之世。一战胜齐，遂有南阳，然且不可。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">慎子勃然不悦曰：“此则滑厘所不识也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“吾明告子。天子之地方千里；不千里，不足以待诸侯。诸侯之地方百里；不百里，不足以守宗庙之典籍。周公之封于鲁，为方百里也；地非不足，而俭于百里。太公之封于齐也，亦为方百里也；地非不足也，而俭于百里。今鲁方百里者五，子以为有王者作，则鲁在所损乎？在所益乎？徒取诸彼以与此，然且仁者不为，况于杀人以求之乎？君子之事君也，务引其君以当道，志于仁而已。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国想任慎子为将。孟子说，平时不教育百姓，临事却要他们上阵，是害民。即使一战胜齐，得到南阳，也不应如此。慎子不悦，孟子便从封地的尺度说起：天子方千里以接待诸侯，诸侯方百里以守宗庙典籍。周公封鲁、太公封齐，都只取百里，当初土地充足，仍守节制。现在鲁国已有五个方百里的面积，若有行王道者兴起，鲁地该减还是该增？平白从别国夺地给鲁国，仁者尚且不为，何况要人偿命。臣下侍君，责任在于引君主走向正道，志在仁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">慎子名滑厘。南阳在这里指鲁、齐之间争及的地方。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“即使胜了又怎样”是全篇的起点，胜败之外还有土地原该归谁、百姓为何送命。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_92805fd7f808.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-09" name="mz-12-09"></a></p><h3 id="第九节-9"><a href="#第九节-9" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“今之事君者曰：‘我能为君辟土地，充府库。’今之所谓良臣，古之所谓民贼也。君不乡道，不志于仁，而求富之，是富桀也。‘我能为君约与国，战必克。’今之所谓良臣，古之所谓民贼也。君不乡道，不志于仁，而求为之强战，是辅桀也。由今之道，无变今之俗，虽与之天下，不能一朝居也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，有臣子自夸能替君主拓地、充实府库，现在人称之为良臣，照古人的标准却是百姓的祸害。君主未向正道、无心仁政，却帮他添财，等于让桀这样的暴君更富。也有人自夸能联盟国、打胜仗，同样的君主若得到这种辅佐，只会像桀一样更能用强。任由眼下的风气和做法维持不变，即便把天下都交给这种人，他也一天都守不住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">与国指盟国、友邦。乡道的“乡”通“向”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">拓地、富国、打胜仗都可列为功劳，孟子要先问这些本领正在替怎样的人办事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d2bb74a9ede6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-10" name="mz-12-10"></a></p><h3 id="第十节-6"><a href="#第十节-6" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">白圭曰：“吾欲二十而取一，何如？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“子之道，貉道也。万室之国，一人陶，则可乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“不可，器不足用也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫貉，五谷不生，惟黍生之。无城郭、宫室、宗庙、祭祀之礼，无诸侯币帛饔飧，无百官有司，故二十取一而足也。今居中国，去人伦，无君子，如之何其可也？陶以寡，且不可以为国，况无君子乎？欲轻之于尧舜之道者，大貉小貉也；欲重之于尧舜之道者，大桀小桀也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">白圭想实行二十取一的税，问孟子如何。孟子以北方貉地作比，又问万户之国只有一个制陶人够不够，白圭承认器皿必定不足。孟子说，依他的理解，貉地主要产黍，没有中原那样的城郭宫室、宗庙祭仪、诸侯往来宴赠，也没有成套官员，所以这样的税足以应付当地开支。放在中原，若连维持礼制、官职所需的人力物力都没有，怎能成立？缺陶工尚且不行，何况缺治理之人。他以尧舜之制为准，过轻就近于貉地的办法，过重则近于桀的暴敛。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">二十而取一指征收二十分之一。饔飧是接待宾客时提供的饮食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">制陶人的例子让税率问题先落到一个具体前提上，国家准备维持哪些公共事务？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7b3f67392c51.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-11" name="mz-12-11"></a></p><h3 id="第十一节-5"><a href="#第十一节-5" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">白圭曰：“丹之治水也愈于禹。”孟子曰：“子过矣。禹之治水，水之道也。是故禹以四海为壑，今吾子以邻国为壑。水逆行，谓之洚水。洚水者，洪水也，仁人之所恶也。吾子过矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">白圭自夸治水胜过禹。孟子说这话错了：禹依水的走势让洪水归入四海，白圭却把邻国当作容纳洪水的沟谷。让水逆着常道泛滥叫作洚水，也就是洪灾。仁人厌恶这样的结果，怎能说胜过了禹？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">壑（hè）指沟谷。洚（jiàng）水指洪水泛滥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把眼光从本国移到下游，原来被算作功绩的事情便有了另一种后果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5b38b9edb8ef.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-12" name="mz-12-12"></a></p><h3 id="第十二节-5"><a href="#第十二节-5" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子不亮，恶乎执？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，君子若不能诚实守信，还有什么可以始终守住？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亮在此指诚信。执是秉持、守定。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">短短一问把诚信放在一切操守的根基上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ec0acbd016a5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-13" name="mz-12-13"></a></p><h3 id="第十三节-5"><a href="#第十三节-5" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁欲使乐正子为政。孟子曰：“吾闻之，喜而不寐。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“乐正子强乎？”曰：“否。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“有知虑乎？”曰：“否。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“多闻识乎？”曰：“否。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则奚为喜而不寐？”曰：“其为人也好善。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“好善足乎？”曰：“好善优于天下，而况鲁国乎？夫苟好善，则四海之内，皆将轻千里而来告之以善。夫苟不好善，则人将曰：‘訑訑，予既已知之矣。’訑訑之声音颜色，距人于千里之外。士止于千里之外，则谗谄面谀之人至矣。与谗谄面谀之人居，国欲治，可得乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国准备让乐正子执政，孟子高兴得一夜没睡。公孙丑猜他强干、有谋略或见闻广，孟子一一否认，说最可喜的是他喜欢听取好的意见。这样的人治理天下尚有余裕，何况鲁国？诚心乐善，远方的人也愿意不辞千里来献良策。若总摆出“我早就知道”的口气脸色，贤士在千里之外就止步，进到身边的反而是造谣、奉承、当面讨好的人。与这样的人相处，还怎么能治好国家？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">訑訑（yí yí）形容自满、自以为是的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一副早已知道的神情，先筛掉了肯进好言的人，余下的声音自然不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cd1510ae5467.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-14" name="mz-12-14"></a></p><h3 id="第十四节-5"><a href="#第十四节-5" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陈子曰：“古之君子何如则仕？”孟子曰：“所就三，所去三。迎之致敬以有礼，言将行其言也，则就之；礼貌未衰，言弗行也，则去之。其次，虽未行其言也，迎之致敬以有礼，则就之；礼貌衰，则去之。其下，朝不食，夕不食，饥饿不能出门户。君闻之曰：‘吾大者不能行其道，又不能从其言也，使饥饿于我土地，吾耻之。’周之，亦可受也，免死而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">陈子问古代君子怎样决定出仕。孟子分三层讲。君主以礼相迎，又表示愿意采用其主张，便可就职。礼遇虽仍在，主张却不用，就应离去。其次，即使意见暂未施行，对方确实尊重而有礼，也可留下。敬意和礼数衰退，便离开。最后一种是早晚没饭吃，饿得出不了门。君主觉得，自己既不能推行此人的道，也不能听从他的意见，还让他饿死在国境之内，实在惭愧。因而给予救济，这也可以收下，只取足以免死。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">礼貌在这里指以礼待人的态度。周之指接济、周济他。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">实践主张、接受礼遇和免于饿死，各有接受的理由，也各有应当停下的地方。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_eb369b373183.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-15" name="mz-12-15"></a></p><h3 id="第十五节-4"><a href="#第十五节-4" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“舜发于畎亩之中，傅说举于版筑之间，胶鬲举于鱼盐之中，管夷吾举于士，孙叔敖举于海，百里奚举于市。故天将降大任于是人也，必先苦其心志，劳其筋骨，饿其体肤，空乏其身，行拂乱其所为，所以动心忍性，曾益其所不能。人恒过，然后能改；困于心，衡于虑，而后作；征于色，发于声，而后喻。入则无法家拂士，出则无敌国外患者，国恒亡。然后知生于忧患而死于安乐也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，舜从田间起用，傅说从筑墙的人中获举，胶鬲原做鱼盐生意，管夷吾从狱官手中得到任用，孙叔敖起自海滨，百里奚起自市井。上天要把重任交给一个人，往往先使他心志受苦、筋骨劳累、身体受饥、物资困乏，还使行事不顺，借此震动他的心、磨出韧性，增长原本不足的能力。人常要犯了错才改，心中困顿、思路阻塞才奋起，苦衷见于脸色、流于声音才为人所知。国家内部没有守法敢谏之士，外部又无势均力敌的国家和外部忧患，往往会灭亡。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">由此可见，忧患能激发生机，安逸也有致亡之险。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">版筑指夹板填土、夯筑墙体。曾（zēng）同“增”，拂（bì）士指能辅弼规谏的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">六个人的来处各不相同，结尾却把同一个问题转向国家，看它是否还听得到纠错的声音。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6aed841083ed.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-12-16" name="mz-12-16"></a></p><h3 id="第十六节-4"><a href="#第十六节-4" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“教亦多术矣，予不屑之教诲也者，是亦教诲之而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，教育人的方法有许多。有时我不愿对某人直接施教，这样的态度本身也已经在给他一个教诲。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">屑指认为值得、肯于做某事。不屑之教诲即不肯直接予以教导。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句拒绝也可能促使求教者反思，教诲的作用并不总靠开口讲解。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c0465c444a2d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-12">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v13" name="mz-v13"></a></p><h2 id="尽心章句上"><a href="#尽心章句上" class="headerlink" title="尽心章句上"></a>尽心章句上</h2><p><a id="mz-13-01" name="mz-13-01"></a></p><h3 id="第一节-12"><a href="#第一节-12" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“尽其心者，知其性也。知其性，则知天矣。存其心，养其性，所以事天也。殀寿不贰，修身以俟之，所以立命也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">充分发挥自己的心，就能认识自己的本性，由此可以了解天。保存这颗心，养护这份本性，就是事奉天。无论早死长寿都不改志向，修好自己，等候来日，这就是安立自己的命。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">贰，二心，指因寿命长短而改变操守。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“知天”之后紧接着“存”和“养”，认识本性仍要靠日常工夫守住。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a75e0d6a17d3.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-02" name="mz-13-02"></a></p><h3 id="第二节-12"><a href="#第二节-12" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“莫非命也，顺受其正。是故知命者，不立乎岩墙之下。尽其道而死者，正命也；桎梏死者，非正命也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">种种遭遇都有命的成分，人要顺受其中正当的部分。懂得命的人不会站在快倒的墙下。尽了应走的道而死，是正命。因罪戴上刑具而死，就不能这样说。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">岩墙，倾斜欲倒的高墙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">那堵危墙说明，承认有命，仍要为自己站在哪里负责。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3a35f3714552.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-03" name="mz-13-03"></a></p><h3 id="第三节-12"><a href="#第三节-12" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“求则得之，舍则失之，是求有益于得也，求在我者也。求之有道，得之有命，是求无益于得也，求在外者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有些东西追求就能得到，放手就会失去，因为所求在自己身上。有些东西虽有正当的求取之道，得到与否却受命运左右，因为它在自己身外，追求不能保证取得。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">在我者，指自身可以用功的德行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先问所求的是什么，才能判断多下功夫会不会多一分所得。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_793a837b69a1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-04" name="mz-13-04"></a></p><h3 id="第四节-12"><a href="#第四节-12" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“万物皆备于我矣。反身而诚，乐莫大焉。强恕而行，求仁莫近焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万事万物之理，在自己这里都有可以体会的根基。反观自身而能真实无欺，快乐莫过于此。努力推己及人，求仁没有比这更切近的路。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">恕，从自己的感受推想到别人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头说万物，末句却把可以动手的地方落在如何待人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e5240545fd73.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-05" name="mz-13-05"></a></p><h3 id="第五节-12"><a href="#第五节-12" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“行之而不著焉，习矣而不察焉，终身由之而不知其道者，众也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">做着一件事却不明白它，已经习惯却从不细察，一辈子沿着这条路走而不懂其中道理，这样的人很多。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">著，在这里指明白、明了。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“行”“习”“终身”写的是时间逐渐加长，理解却可能始终没有发生。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0bbe5e6ffa15.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-06" name="mz-13-06"></a></p><h3 id="第六节-11"><a href="#第六节-11" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人不可以无耻。无耻之耻，无耻矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人不能没有羞耻之心。能为自己曾经不知羞耻而羞愧，便可以免于日后真正可耻的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">无耻之耻，为自己的不知羞耻感到羞愧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">留意中间那个“耻”成了动作，同一个字便有了转变自己的力量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9712b6a48b54.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-07" name="mz-13-07"></a></p><h3 id="第七节-11"><a href="#第七节-11" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“耻之于人大矣。为机变之巧者，无所用耻焉。不耻不若人，何若人有？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">羞耻心对人很要紧。专心摆弄机巧的人，不让羞耻心起作用。若连自己赶不上别人都不以为耻，怎么赶得上别人？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">机变之巧，随机应变以取利的巧诈手段。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句问的不是已经差了多少，而是有没有觉察到差距。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2f1ebbeb8353.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-08" name="mz-13-08"></a></p><h3 id="第八节-10"><a href="#第八节-10" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“古之贤王好善而忘势，古之贤士何独不然？乐其道而忘人之势。故王公不致敬尽礼，则不得亟见之。见且由不得亟，而况得而臣之乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">古代贤君喜爱善行，能忘掉自己的权势。贤士也乐于行道，能忘掉别人的权势。王公若不充分表达敬意、尽到礼数，便难以常见到他们，更谈不上招作臣属。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亟，这里读 qì，屡次。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子从能否见上一面说起，为士人留出了决定去留的余地。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_44279550b1aa.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-09" name="mz-13-09"></a></p><h3 id="第九节-10"><a href="#第九节-10" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓宋勾践曰：“子好游乎？吾语子游。人知之，亦嚣嚣；人不知，亦嚣嚣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“何如斯可以嚣嚣矣？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“尊德乐义，则可以嚣嚣矣。故士穷不失义，达不离道。穷不失义，故士得己焉；达不离道，故民不失望焉。古之人，得志，泽加于民；不得志，修身见于世。穷则独善其身，达则兼善天下。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">宋勾践喜欢游说。孟子告诉他，无论别人是否赏识，都可以安然自得。办法是尊崇德行，以义为乐。困顿时守义，保得住自己。显达时守道，百姓的期望也有着落。古人得志便施惠于民，未得志便修身以见于世，因此穷时修好自己，达时让天下也受益。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">嚣嚣，在这里形容自得的样子。穷，处境困顿，志向无法施展。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“人知之”和“人不知”都由别人决定，游说者能掌握的是出门前带着怎样的志向。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2ab7a4823153.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-10" name="mz-13-10"></a></p><h3 id="第十节-7"><a href="#第十节-7" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“待文王而后兴者，凡民也。若夫豪杰之士，虽无文王犹兴。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">看见文王这样的榜样才奋起，是一般人的情形。杰出的人即使没有遇到文王，也能自己振作。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">兴，振作、奋发。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“兴”字，分别写出了受人感发与主动奋起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8b7e78904fc7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-11" name="mz-13-11"></a></p><h3 id="第十一节-6"><a href="#第十一节-6" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“附之以韩魏之家，如其自视欿然，则过人远矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">即使把韩、魏那样的家业给一个人，他若仍觉得自己有所不足，就已远远超过常人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">欿然，不自满的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">财势增加了，自我衡量的标准是否也跟着变了？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b0b41c8b1039.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-12" name="mz-13-12"></a></p><h3 id="第十二节-6"><a href="#第十二节-6" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“以佚道使民，虽劳不怨；以生道杀民，虽死不怨杀者。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">以使百姓最终安逸的办法役使他们，他们虽劳苦也不怨。孟子认为，若刑罚出于保全生命的原则，即便被处死的人也不会怨恨执刑者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">佚，通“逸”，安适。生道，意在使人得以生存的原则。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里的“不怨”是孟子对理想政治的设想，理解它先要看劳役和刑罚为谁而设。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7f3077b77466.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-13" name="mz-13-13"></a></p><h3 id="第十三节-6"><a href="#第十三节-6" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“霸者之民，欢虞如也；王者之民，皞皞如也。杀之而不怨，利之而不庸，民日迁善而不知为之者。夫君子所过者化，所存者神，上下与天地同流，岂曰小补之哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">霸主治下的人显得欢欣，实行王道时的人则宽舒自在。孟子形容这种治理下的百姓受刑也不怨，被造福也不刻意归功，每天趋善而不觉是谁使然。君子经过的地方受到感化，居住的地方有难以言说的影响，这种作用与天地化育相通，哪里只是小小的补益？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">庸，此处指记功。皞皞，宽舒自得的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“日迁善”写一种不易察觉的变化，正好呼应后面的“神”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4251f7b03222.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-14" name="mz-13-14"></a></p><h3 id="第十四节-6"><a href="#第十四节-6" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁言，不如仁声之入人深也。善政，不如善教之得民也。善政民畏之，善教民爱之；善政得民财，善教得民心。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仁厚的话赶不上仁德的声誉深入人心。好的政令在赢得民心上又赶不上好的教化。百姓敬畏善政，亲爱善教。善政能取得百姓的财力，善教能取得百姓的心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">仁声，仁德传开的声誉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先分“言”和“声”，再分“政”和“教”，两次比较都问怎样抵达人心。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_82b8c99db857.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-15" name="mz-13-15"></a></p><h3 id="第十五节-5"><a href="#第十五节-5" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之所不学而能者，其良能也；所不虑而知者，其良知也。孩提之童，无不知爱其亲者；及其长也，无不知敬其兄也。亲亲，仁也；敬长，义也。无他，达之天下也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">不用学就会的本领，叫良能。不经思虑就知道的，叫良知。小孩子自然知道爱父母，长大后知道敬兄长。亲爱亲人是仁，敬重长者是义，要做的是把这种心推及天下。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孩提，可由人提抱的幼儿。达，推行、扩充。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句的“达”字把家里已经有的感情接到了更大的范围。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2f03abf42783.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-16" name="mz-13-16"></a></p><h3 id="第十六节-5"><a href="#第十六节-5" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“舜之居深山之中，与木石居，与鹿豕游，其所以异于深山之野人者几希。及其闻一善言，见一善行，若决江河，沛然莫之能御也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舜在深山里与木石为邻，同鹿和野猪相处，外表看来与山野里的人几乎没有两样。及至听到一句善言、见到一件善事，他响应起来就像大河决口，谁也拦不住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">几希，极少，在这里指差别很小。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子用最安静的深山来衬托善言出现之后的奔涌。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_41d6720ebbdd.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-17" name="mz-13-17"></a></p><h3 id="第十七节-3"><a href="#第十七节-3" class="headerlink" title="第十七节"></a>第十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“无为其所不为，无欲其所不欲，如此而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">不要去做自己本来认为不该做的事，也别让本来不愿追逐的东西变成自己的欲望。守住这两处便是了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">为，前一个“为”是实际去做，后一个落在自己已有的取舍上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">短短一句把行为和欲望分开，让人各自检点。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d2ffe779fe8.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-18" name="mz-13-18"></a></p><h3 id="第十八节-3"><a href="#第十八节-3" class="headerlink" title="第十八节"></a>第十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人之有德慧术知者，恒存乎疢疾。独孤臣孽子，其操心也危，其虑患也深，故达。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">德行、智慧和办事的本领，常在忧患中养成。孤立的臣子和地位不安的庶子，心存警惕，考虑祸患深远，因而能通达事理。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">疢疾，本指疾病，这里兼指忧患。孽子，庶出的儿子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“操心”与“虑患”交代了身处逆境与通达之间的那一步。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c152db85ecc4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-19" name="mz-13-19"></a></p><h3 id="第十九节-3"><a href="#第十九节-3" class="headerlink" title="第十九节"></a>第十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有事君人者，事是君则为容悦者也。有安社稷臣者，以安社稷为悦者也。有天民者，达可行于天下而后行之者也。有大人者，正己而物正者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">有的臣子求君主欢心，有的以安定国家为乐。还有一种人，见自己的主张得以通行天下才去实行。至于大人，则先端正自己，旁人也随之归正。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">社稷，原指土神、谷神，借指国家。天民，此处指以天下之道自任者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从一位君主的脸色写到自身的端正，四类人的所求各不相同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bac9483ff188.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-20" name="mz-13-20"></a></p><h3 id="第二十节-3"><a href="#第二十节-3" class="headerlink" title="第二十节"></a>第二十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子有三乐，而王天下不与存焉。父母俱存，兄弟无故，一乐也。仰不愧于天，俯不怍于人，二乐也。得天下英才而教育之，三乐也。君子有三乐，而王天下不与存焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子有三件乐事，做天下的王没有算在其中。父母健在、兄弟平安，是第一乐。对天无愧，对人也无愧，是第二乐。得到天下优秀的人才而教养他们，是第三乐。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">怍，惭愧。无故，没有变故。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次提到“王天下”，三件乐事中却找不到一样可以靠王位换来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d407255e3cf5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-21" name="mz-13-21"></a></p><h3 id="第二十一节-2"><a href="#第二十一节-2" class="headerlink" title="第二十一节"></a>第二十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“广土众民，君子欲之，所乐不存焉。中天下而立，定四海之民，君子乐之，所性不存焉。君子所性，虽大行不加焉，虽穷居不损焉，分定故也。君子所性，仁义礼智根于心。其生色也，睟然见于面，盎于背，施于四体，四体不言而喻。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">广土众民是君子所愿，却还算不上他的真乐。居天下之中、使四海百姓安定，他很高兴，他的本性又比这更根本。志向大行不使本性增加，困顿独居也不使它减少。仁义礼智扎根于心，便在脸上显出润泽，充盈在背，流露到四肢，不必开口，人也能看得出来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">睟然，润泽温和的样子。盎，充盈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章把“所欲”“所乐”“所性”一层层分开，最后竟用人的背和四肢来说明。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a3756b6c6616.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-22" name="mz-13-22"></a></p><h3 id="第二十二节-2"><a href="#第二十二节-2" class="headerlink" title="第二十二节"></a>第二十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“伯夷辟纣，居北海之滨，闻文王作兴，曰：‘盍归乎来！吾闻西伯善养老者。’太公辟纣，居东海之滨，闻文王作兴，曰：‘盍归乎来！吾闻西伯善养老者。’天下有善养老，则仁人以为己归矣。五亩之宅，树墙下以桑，匹妇蚕之，则老者足以衣帛矣。五母鸡，二母彘，无失其时，老者足以无失肉矣。百亩之田，匹夫耕之，八口之家足以无饥矣。所谓西伯善养老者，制其田里，教之树畜，导其妻子，使养其老。五十非帛不暖，七十非肉不饱。不暖不饱，谓之冻馁。文王之民，无冻馁之老者，此之谓也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">伯夷、太公避开商纣，分别住在北海、东海，听说西伯文王善于养老，都想前往归附。孟子解释，文王安排田宅，教人种桑、养蚕、养鸡养猪。五亩宅有桑可制帛，五只母鸡、两头母猪按时繁育可供老人吃肉，百亩田可使八口之家免于饥饿。五十岁的人需丝帛取暖，七十岁的人需肉食养身。让家庭有条件奉养老人，使老人免于冻饿，才是文王吸引仁人的缘故。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">彘，猪。妻子，这里包括妻与子女。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">说的是君王养老，举出的却是普通人家墙下的桑树与圈里的牲畜。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_99bcad0282fb.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-23" name="mz-13-23"></a></p><h3 id="第二十三节-2"><a href="#第二十三节-2" class="headerlink" title="第二十三节"></a>第二十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“易其田畴，薄其税敛，民可使富也。食之以时，用之以礼，财不可胜用也。民非水火不生活，昏暮叩人之门户，求水火，无弗与者，至足矣。圣人治天下，使有菽粟如水火。菽粟如水火，而民焉有不仁者乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">治好田地、减轻征税，可以使百姓富足。按时消费、依礼用财，财物就用不尽。人离不开水火，晚上去邻家求取也没有人不肯给，因为家家充足。孟子希望治理天下能使粮食也像水火那样充足，问百姓还有什么缘故不肯以仁待人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">易其田畴，治理田地。菽，豆类。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">深夜讨水借火的场面，把物资充足和愿意相助连在了一起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bda9b74b0fa8.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-24" name="mz-13-24"></a></p><h3 id="第二十四节-2"><a href="#第二十四节-2" class="headerlink" title="第二十四节"></a>第二十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“孔子登东山而小鲁，登泰山而小天下。故观于海者难为水，游于圣人之门者难为言。观水有术，必观其澜。日月有明，容光必照焉。流水之为物也，不盈科不行；君子之志于道也，不成章不达。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子登东山，觉得鲁国小了。登泰山，又觉得天下小了。见过海的人难再被寻常水景吸引，在圣人门下受教的人也难再被寻常言论打动。观水要看波澜，日月之光能照进每条容光的缝隙。流水总先填满低洼才向前，君子学道也须逐步积累，成了章法才能通达。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">科，坎穴、洼处。容光，容得下光的小空隙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">海与泰山打开眼界，洼地又提醒登高望远的人照看脚下的积累。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_743317c83fcd.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-25" name="mz-13-25"></a></p><h3 id="第二十五节-2"><a href="#第二十五节-2" class="headerlink" title="第二十五节"></a>第二十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“鸡鸣而起，孳孳为善者，舜之徒也。鸡鸣而起，孳孳为利者，跖之徒也。欲知舜与跖之分，无他，利与善之间也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">同是鸡叫就起床、整天勤勤恳恳，有人为善，属于舜这一类。有人求利，属于盗跖这一类。区分他们，要看这份勤奋究竟用向哪里。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">孳孳，勤勉不息。跖，古代传说中的大盗。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个人可以起得一样早，光看勤奋程度还看不出他们的分别。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5fc0fc02e598.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-26" name="mz-13-26"></a></p><h3 id="第二十六节-2"><a href="#第二十六节-2" class="headerlink" title="第二十六节"></a>第二十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“杨子取为我，拔一毛而利天下，不为也。墨子兼爱，摩顶放踵利天下，为之。子莫执中，执中为近之，执中无权，犹执一也。所恶执一者，为其贼道也，举一而废百也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，杨朱主张为己，哪怕拔一根毛就能使天下获利，他也不肯。墨子主张兼爱，哪怕从头顶磨到脚跟也愿意。子莫选择两端之间，已近于道，可要是认定凡事只能取中，仍是死守一点。孟子厌恶这种执一，因为抓住一件事就会废掉另外许多可能。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">权，本指秤锤，引申为随实际情形衡量轻重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">章末的批评也落在“中”上，可见居中这个位置本身不能代替权衡。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_93d8c708f3f0.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-27" name="mz-13-27"></a></p><h3 id="第二十七节-2"><a href="#第二十七节-2" class="headerlink" title="第二十七节"></a>第二十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“饥者甘食，渴者甘饮，是未得饮食之正也，饥渴害之也。岂惟口腹有饥渴之害？人心亦皆有害。人能无以饥渴之害为心害，则不及人不为忧矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人一饿一渴，吃什么喝什么都觉得甘美，口腹受了影响，未必能辨出本味。心也会受到这样的干扰。如果不让饥渴造成的困扰连判断也一起支配，即使眼前不如人，也不值得忧心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">正，在这里指饮食本来的滋味。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“甘”是实在的感受，却可能说错食物本来的味道，孟子由此问到人的判断。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_082caad21ca5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-28" name="mz-13-28"></a></p><h3 id="第二十八节-2"><a href="#第二十八节-2" class="headerlink" title="第二十八节"></a>第二十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“柳下惠不以三公易其介。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">即使拿三公那样的高位来交换，柳下惠也不肯改变自己的操守。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">介，独立不移的操守。三公，古代位极人臣的官职。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全节只有一个“易”字在衡量，官位再高，也要先问对方想交换什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_63080fc421c0.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-29" name="mz-13-29"></a></p><h3 id="第二十九节-1"><a href="#第二十九节-1" class="headerlink" title="第二十九节"></a>第二十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有为者辟若掘井，掘井九轫而不及泉，犹为弃井也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">做事好比挖井，已经挖了九仞深，若没挖到泉水就停下来，仍等于弃了这口井。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">轫，本节用作“仞”，古代长度单位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“九轫”让人看见已付出的功夫，“不及泉”则问这口井能不能取到水。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_474fa8bce024.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-30" name="mz-13-30"></a></p><h3 id="第三十节-1"><a href="#第三十节-1" class="headerlink" title="第三十节"></a>第三十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“尧舜，性之也；汤武，身之也；五霸，假之也。久假而不归，恶知其非有也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">尧、舜是从本性中自然实行仁义，汤、武是亲身实践，五霸则借它的名义行事。可是借用久了而不归还，又怎么知道那并没有真正成为自己的呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">假，借用。此处特意保留了“归还”的说法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末尾的反问把真有与借用之间看似清楚的边界重新打开。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c102d13fc90e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-31" name="mz-13-31"></a></p><h3 id="第三十一节-1"><a href="#第三十一节-1" class="headerlink" title="第三十一节"></a>第三十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“伊尹曰：‘予不狎于不顺。’放太甲于桐，民大悦。太甲贤。又反之，民大悦。贤者之为人臣也，其君不贤，则固可放与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有伊尹之志，则可；无伊尹之志，则篡也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑说，伊尹不肯亲近违背正道的事，把太甲放逐到桐，百姓高兴。待太甲改好，又迎他回来，百姓也高兴。贤臣遇到不贤的君主便可放逐他吗？孟子答，有伊尹那样匡正君主的志向才可以，没有那个志向便是篡位。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">反，通“返”，这里指使太甲返回。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个人既送走又迎回太甲，后一件事有助于判断前一件事的用心。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_dd639ea03e07.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-32" name="mz-13-32"></a></p><h3 id="第三十二节-1"><a href="#第三十二节-1" class="headerlink" title="第三十二节"></a>第三十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“诗曰‘不素餐兮’，君子之不耕而食，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子居是国也，其君用之，则安富尊荣；其子弟从之，则孝弟忠信。‘不素餐兮’，孰大于是？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑引《诗经》说，人不能白吃饭，为什么君子可以不耕而食？孟子回答，君主采用他的道，国家得安、富、尊、荣。年轻人跟随他学习，懂得孝悌、忠信。要说吃饭有功，还有什么比这些更实在？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">素餐，无功而接受供养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问题从他有没有种地说起，回答则要求连同他教出来的人一起看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e0c43a12eed1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-33" name="mz-13-33"></a></p><h3 id="第三十三节-1"><a href="#第三十三节-1" class="headerlink" title="第三十三节"></a>第三十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王子垫问曰：“士何事？”孟子曰：“尚志。”曰：“何谓尚志？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“仁义而已矣。杀一无罪，非仁也；非其有而取之，非义也。居恶在？仁是也；路恶在？义是也。居仁由义，大人之事备矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">王子垫问士人做什么。孟子答，要使志向高尚，也就是守仁义。杀一个无辜的人便伤仁，拿不属于自己的东西便失义。仁是应安居之处，义是应遵行的路，在仁中安身、沿义而行，大人所做的事便具备了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尚志，使志向高尚。由义，循着义而行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先举杀人与取物这两条界限，再把抽象的仁义写成住处与道路。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8416361d2d57.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-34" name="mz-13-34"></a></p><h3 id="第三十四节"><a href="#第三十四节" class="headerlink" title="第三十四节"></a>第三十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仲子，不义与之齐国而弗受，人皆信之，是舍箪食豆羹之义也。人莫大焉亡亲戚、君臣、上下。以其小者信其大者，奚可哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人们相信，假如用不义的方式把齐国送给陈仲子，他也不肯接受。孟子说，这至多和肯辞去一篮饭、一碗羹是同类的义举。人伦上最严重的缺失，是不顾亲族、君臣和长幼关系。怎能凭小处的可信就认定大处也可靠？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">箪，盛饭的竹器。豆，古代盛食物的器皿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">国土虽大，这里仍被孟子判为“小”，因为他衡量的尺度是人伦。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_cac9062cb3e4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-35" name="mz-13-35"></a></p><h3 id="第三十五节"><a href="#第三十五节" class="headerlink" title="第三十五节"></a>第三十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">桃应问曰：“舜为天子，皋陶为士，瞽瞍杀人，则如之何？”孟子曰：“执之而已矣。”“然则舜不禁与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“夫舜恶得而禁之？夫有所受之也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则舜如之何？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“舜视弃天下，犹弃敝蹝也。窃负而逃，遵海滨而处，终身欣然，乐而忘天下。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">桃应设问：舜做天子，皋陶管刑狱，舜的父亲瞽瞍若杀了人，该怎么办？孟子答，应当逮捕。舜无权阻拦，因为皋陶的职权有其依据。那舜自己怎么办？孟子说，他舍弃天下就像丢掉破鞋，会私下背父亲逃到海边，欣然住上一生，忘记曾有天下。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">士，这里指掌刑狱的官。敝蹝，破旧的鞋。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">桃应先问官员怎样执法，再问儿子怎样选择。孟子设想舜须为后一个选择放弃王位。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_358d417e5411.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-36" name="mz-13-36"></a></p><h3 id="第三十六节"><a href="#第三十六节" class="headerlink" title="第三十六节"></a>第三十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子自范之齐，望见齐王之子。喟然叹曰：“居移气，养移体，大哉居乎！夫非尽人之子与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“王子宫室、车马、衣服多与人同，而王子若彼者，其居使之然也；况居天下之广居者乎？鲁君之宋，呼于垤泽之门。守者曰：‘此非吾君也，何其声之似我君也？’此无他，居相似也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子从范往齐国，看见齐王的儿子，感叹位置能改变气度，奉养能改变形体。王子也是人之子，车马衣服许多人也有，显出那般气度，是因为处在王子的位置。何况长久居于仁的人呢？又如鲁君在宋国城门喊话，守门者虽知道不是本国君主，仍听出了两位君主声气相似，因为他们所居的地位相似。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">广居，宽广的居所，孟子用它比喻仁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先从眼前的王子看气度，又从城门外陌生人的声音听出地位。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_898cf58cb87b.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-37" name="mz-13-37"></a></p><h3 id="第三十七节"><a href="#第三十七节" class="headerlink" title="第三十七节"></a>第三十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“食而弗爱，豕交之也；爱而不敬，兽畜之也。恭敬者，币之未将者也。恭敬而无实，君子不可虚拘。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">给人饭吃而不爱他，和喂猪相近。有爱而无敬，也还像养动物。恭敬之心在礼物送出以前就应当有。若只有恭敬的外形而没有实际诚意，也不能用虚礼拘束君子。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">币，礼品。将，奉送。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一件礼物送出去之前、之后都能追问同一件事：这里面有没有真心敬人？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0f7e7f4e8e02.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-38" name="mz-13-38"></a></p><h3 id="第三十八节"><a href="#第三十八节" class="headerlink" title="第三十八节"></a>第三十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“形色，天性也；惟圣人，然后可以践形。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人的形体和容色禀自天性，只有圣人能把这副形体所应体现的品性充分活出来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">践形，使天赋的形体得到充分实现。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">人人都已经有形体，“践”字却说明仍有待自己完成的事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_dbfb105d1d02.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-39" name="mz-13-39"></a></p><h3 id="第三十九节"><a href="#第三十九节" class="headerlink" title="第三十九节"></a>第三十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐宣王欲短丧。公孙丑曰：“为期之丧，犹愈于已乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“是犹或紾其兄之臂，子谓之姑徐徐云尔，亦教之孝弟而已矣。”王子有其母死者，其傅为之请数月之丧。公孙丑曰：“若此者，何如也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“是欲终之而不可得也。虽加一日愈于已，谓夫莫之禁而弗为者也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐宣王想缩短服丧。公孙丑问，服一年总比完全停丧好吧？孟子说，这好比有人拧兄长的胳膊，只教他拧得轻些。应该教他敬爱兄长。另一位王子因生母去世，由师傅代请服丧数月。孟子说，他愿意服满却受限制，能多一天也好。前面的批评针对无人拦阻却自行减省的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">期，读 jī，一周年。紾，扭转。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是缩短丧期，一个人自己想减，一个人求之不得，孟子的判断也不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f9d2db23a8c7.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-40" name="mz-13-40"></a></p><h3 id="第四十节"><a href="#第四十节" class="headerlink" title="第四十节"></a>第四十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子之所以教者五：有如时雨化之者，有成德者，有达财者，有答问者，有私淑艾者。此五者，君子之所以教也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子施教有五种情形。有的人受了及时雨般的点拨便起变化，有的人因此成就德行，有的人发挥才具，有的人从问答中解惑，还有人没能当面受教，私下仰慕学习也得到陶冶。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">达财，发挥才具，“财”通“才”。私淑，未亲受教而私下学习。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">五种人中，最后一位甚至不在老师面前，教的作用仍可以传到他身上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f5a71c8b7285.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-41" name="mz-13-41"></a></p><h3 id="第四十一节"><a href="#第四十一节" class="headerlink" title="第四十一节"></a>第四十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“道则高矣，美矣，宜若登天然，似不可及也。何不使彼为可几及而日孳孳也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“大匠不为拙工改废绳墨，羿不为拙射变其彀率。君子引而不发，跃如也。中道而立，能者从之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公孙丑嫌道太高，像登天一般，何不降低些，让人觉得够得着，便每天努力？孟子说，能工巧匠不会因为徒工手拙而废掉绳墨，后羿也不会为不善射者改变开弓的标准。君子把弓张开，呈现将发的姿态，让人自己领会。他站在正道上，学得来的人便跟上去。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">彀率，开弓拉满的尺度。引而不发，拉弓而暂不放箭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">老师已经做到了哪一步、又把哪一步交给学生，尽在弓弦将发的一刻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a113723bc30e.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-42" name="mz-13-42"></a></p><h3 id="第四十二节"><a href="#第四十二节" class="headerlink" title="第四十二节"></a>第四十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“天下有道，以道殉身；天下无道，以身殉道。未闻以道殉乎人者也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">天下有道，就让道通过自身施行。天下无道，就用自己的生命守护道。没有听说过可以拿道去迁就哪一个人的。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">殉，随从，也有以身相从的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三次用“殉”，把道、自身和他人的位置依次调换，判断也随之改变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c449b13bcb6c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-43" name="mz-13-43"></a></p><h3 id="第四十三节"><a href="#第四十三节" class="headerlink" title="第四十三节"></a>第四十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公都子曰：“滕更之在门也，若在所礼。而不答，何也？”孟子曰：“挟贵而问，挟贤而问，挟长而问，挟有勋劳而问，挟故而问，皆所不答也。滕更有二焉。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">公都子问，滕更在门下本该受礼遇，先生为何不回答他？孟子说，拿地位、才能、年纪、功劳或旧交作凭恃来发问，我都不答，滕更就占了其中两样。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">挟，有所倚仗。故，旧交。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子列出五种凭恃，却没有指明滕更犯了哪两种，读时不必替原文补上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5a5c20ad4b2c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-44" name="mz-13-44"></a></p><h3 id="第四十四节"><a href="#第四十四节" class="headerlink" title="第四十四节"></a>第四十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“于不可已而已者，无所不已；于所厚者薄，无所不薄也。其进锐者，其退速。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">不该停的事也停下来，便没有什么事不能放弃。在本应厚待的人身上也刻薄，就难保会厚待谁。起步时猛进的人，后退时常常也快。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">已，这里是停止、罢手。锐，急切迅疾。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两句看人在哪些地方肯守住，末句则把目光从起步转到能否持久。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3b5f76d0ebe1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-45" name="mz-13-45"></a></p><h3 id="第四十五节"><a href="#第四十五节" class="headerlink" title="第四十五节"></a>第四十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子之于物也，爱之而弗仁；于民也，仁之而弗亲。亲亲而仁民，仁民而爱物。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">君子爱惜万物，对待百姓施以仁爱，对待亲人则有特别的亲情。先亲爱自己的亲人，再把仁心推及百姓，进而爱惜万物。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亲亲，前一个“亲”是动词，后一个指亲人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“亲”“仁”“爱”三个动词各有对象，也写出关怀向外推展的顺序。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d027949a10d6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-13-46" name="mz-13-46"></a></p><h3 id="第四十六节"><a href="#第四十六节" class="headerlink" title="第四十六节"></a>第四十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“知者无不知也，当务之为急；仁者无不爱也，急亲贤之为务。尧舜之知而不遍物，急先务也；尧舜之仁不遍爱人，急亲贤也。不能三年之丧，而缌小功之察；放饭流歠，而问无齿决，是之谓不知务。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">智者广求知识，却先做当务之急。仁者广爱众人，却先亲近贤者。尧舜没有逐事尽知、逐人照顾，也正因要抓住先务。若连父母的三年之丧都办不到，却细究远亲的丧服，或吃喝狼吞虎咽，却只问能不能用牙咬断肉，这就叫不知轻重。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">缌、小功，两种较轻的丧服。歠，饮、喝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">丧服和餐桌各有一个舍本逐末的例子，同一种判断失当可以出现在大小两类礼节中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bfb91321395f.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-13">本卷目录</a></p><p><a id="mz-v14" name="mz-v14"></a></p><h2 id="尽心章句下"><a href="#尽心章句下" class="headerlink" title="尽心章句下"></a>尽心章句下</h2><p><a id="mz-14-01" name="mz-14-01"></a></p><h3 id="第一节-13"><a href="#第一节-13" class="headerlink" title="第一节"></a>第一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不仁哉，梁惠王也！仁者以其所爱及其所不爱，不仁者以其所不爱及其所爱。”公孙丑曰：“何谓也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“梁惠王以土地之故，糜烂其民而战之，大败，将复之，恐不能胜，故驱其所爱子弟以殉之，是之谓以其所不爱及其所爱也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子批评梁惠王不仁。仁者把对所爱之人的关怀推到别人身上，不仁者却让对别人的伤害最终落到所爱的人身上。公孙丑问缘故，孟子说，梁惠王为争土地驱使百姓战死。战败后还要再打，怕不能取胜，连心爱的子弟也送去殉葬了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">复之，指再度兴兵。殉，在这里指为此送命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先写被牺牲的百姓，再写君主疼爱的子弟，同一仗的代价被算了两次。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7dc211592bef.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-02" name="mz-14-02"></a></p><h3 id="第二节-13"><a href="#第二节-13" class="headerlink" title="第二节"></a>第二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“春秋无义战。彼善于此，则有之矣。征者上伐下也，敌国不相征也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，春秋时代的战争没有一场完全合义，若说有的一方比另一方好些，倒是有的。按他所说的名分，征讨是有权的上位者讨伐下属，地位相当的诸侯无权相互征讨。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">敌国，地位相当的国家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“彼善于此”只评双方的相对表现，“义战”还要追问谁有权兴师。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7ae8fcb16978.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-03" name="mz-14-03"></a></p><h3 id="第三节-13"><a href="#第三节-13" class="headerlink" title="第三节"></a>第三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“尽信书，则不如无书。吾于武成，取二三策而已矣。仁人无敌于天下。以至仁伐至不仁，而何其血之流杵也？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">把《尚书》说的全信了，还不如没有这部书。孟子说，《武成》里他只采信少数简策。既然大仁之人无敌于天下，以最仁者讨伐最不仁者，怎么会如书里所说，血多到把木杵都漂了起来？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">策，写字的竹简。《武成》是《尚书》篇名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读一句熟悉的“尽信书”，也要读后面的质疑，看看孟子究竟不信哪一处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0d2d9ef575ec.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-04" name="mz-14-04"></a></p><h3 id="第四节-13"><a href="#第四节-13" class="headerlink" title="第四节"></a>第四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有人曰：‘我善为陈，我善为战。’大罪也。国君好仁，天下无敌焉。南面而征北狄怨，东面而征西夷怨。曰：‘奚为后我？’武王之伐殷也，革车三百两，虎贲三千人。王曰：‘无畏！宁尔也，非敌百姓也。’若崩厥角稽首。征之为言正也，各欲正己也，焉用战？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子责备拿会布阵、会打仗向君主夸口的人。他设想仁君所到之处，人们盼望乱政得到纠正，没等到的人反问为何把自己落在后面。武王伐殷有三百辆战车、三千名勇士，却先安抚百姓，说此来是让大家安宁。人们俯首叩拜。孟子从“正”来解释“征”，问既然人心如此，还靠什么厮杀取胜呢？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">虎贲，勇士。两，古代数车的量词，通“辆”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有了车与人，武王先说的仍是“无畏”，这是孟子衡量征伐的着眼处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8524f1494438.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-05" name="mz-14-05"></a></p><h3 id="第五节-13"><a href="#第五节-13" class="headerlink" title="第五节"></a>第五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“梓匠轮舆，能与人规矩，不能使人巧。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">木匠和造车轮、做车厢的师傅，能把圆规、曲尺和做活的规矩传给别人，却不能直接把手上的灵巧交给他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">规矩，画圆和取方的工具，也指法度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一把尺子可以立刻递过去，使用它的那只手需要自己练出来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ba7113d54e2a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-06" name="mz-14-06"></a></p><h3 id="第六节-12"><a href="#第六节-12" class="headerlink" title="第六节"></a>第六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“舜之饭糗茹草也，若将终身焉；及其为天子也，被袗衣，鼓琴，二女果，若固有之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舜吃干粮、野菜时，像是准备这样过一辈子。后来做了天子，穿绣衣、弹琴，有尧的两个女儿相伴，又像这些本来就在身边。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">糗，干粮。袗衣，这里指有纹饰的衣服。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子没有写舜换一种生活时怎样惊喜，反而让贫富两端同样平静。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8b17b737a34c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-07" name="mz-14-07"></a></p><h3 id="第七节-12"><a href="#第七节-12" class="headerlink" title="第七节"></a>第七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“吾今而后知杀人亲之重也：杀人之父，人亦杀其父；杀人之兄，人亦杀其兄。然则非自杀之也，一间耳。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，他现在才体会到杀人亲属的后果有多重。你杀别人的父兄，别人也可能来杀你的父兄。看似不是亲手害了自己的至亲，其间也只隔着一个报复的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一间，只隔一层。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里追问一桩伤害会落到谁家，所见已经越过了动手的那个人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5d741ada8770.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-08" name="mz-14-08"></a></p><h3 id="第八节-11"><a href="#第八节-11" class="headerlink" title="第八节"></a>第八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“古之为关也，将以御暴。今之为关也，将以为暴。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">古人设关口，是要拦下强暴之人。孟子批评当时设关，关口本身却成了向人施暴的地方。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">关，检查往来人员、货物的关卡。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两句只换了“御”和“为”，同一设施的用途便完全不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9d1802b6d849.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-09" name="mz-14-09"></a></p><h3 id="第九节-11"><a href="#第九节-11" class="headerlink" title="第九节"></a>第九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“身不行道，不行于妻子；使人不以道，不能行于妻子。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">自己不走正道，所讲的道理连妻儿也难以信行。用人不按正道，连对自家人的要求也难以推行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">妻子，妻与子女。使人，指派别人做事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前一句看自己怎样做，后一句看怎样让别人做，两者都可先从家里检验。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0c05fd931cac.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-10" name="mz-14-10"></a></p><h3 id="第十节-8"><a href="#第十节-8" class="headerlink" title="第十节"></a>第十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“周于利者，凶年不能杀；周于德者，邪世不能乱。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">生计储备充足，荒年便难以把人逼到绝境。德行积养深厚，世道邪乱也难以打乱他的操守。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">周，充足、周备。凶年，收成不好的年景。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">荒年考验储蓄，乱世考验德行，两种平日的积累由此可以互相说明。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5141501d7034.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-11" name="mz-14-11"></a></p><h3 id="第十一节-7"><a href="#第十一节-7" class="headerlink" title="第十一节"></a>第十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“好名之人，能让千乘之国；苟非其人，箪食豆羹见于色。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">爱名声的人，可能肯辞掉一个拥有千辆兵车的国家。但若本来就放不下利害，碰到一篮饭、一碗羹的得失，真心思反倒会露在脸上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">见于色，显现在脸色上，“见”通“现”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">辞国是人人看得见的大事，一顿饭更容易让人忘记自己正在被看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a7f388541299.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-12" name="mz-14-12"></a></p><h3 id="第十二节-7"><a href="#第十二节-7" class="headerlink" title="第十二节"></a>第十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不信仁贤，则国空虚。无礼义，则上下乱。无政事，则财用不足。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">国家不肯信任仁人贤士，便像人才空了。没有礼义，上下关系便乱。政事无人经管，财物用度便会短缺。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">财用，维持政事和生活所需的财物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“空虚”“乱”“不足”各有一个来由，不能只把三种病都看成缺钱。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d2cf3872debc.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-13" name="mz-14-13"></a></p><h3 id="第十三节-7"><a href="#第十三节-7" class="headerlink" title="第十三节"></a>第十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“不仁而得国者，有之矣；不仁而得天下，未之有也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">不行仁道却取得一个国家，这样的人是有的。但按孟子的标准，靠不仁而真正取得天下人心，却从未有过。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">得国，取得一国的政权。天下，在本章的议论里还关乎普遍归附。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“有之”与“未之有”之间，孟子换掉的只有“国”和“天下”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c541484e1a89.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-14" name="mz-14-14"></a></p><h3 id="第十四节-7"><a href="#第十四节-7" class="headerlink" title="第十四节"></a>第十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“民为贵，社稷次之，君为轻。是故得乎丘民而为天子，得乎天子为诸侯，得乎诸侯为大夫。诸侯危社稷，则变置。牺牲既成，粢盛既洁，祭祀以时，然而旱干水溢，则变置社稷。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子把百姓排在首位，社稷次之，君主又次之。赢得民众可为天子，获天子认可可为诸侯，获诸侯认可可为大夫。诸侯危害社稷，就该更换。即便祭牲、祭粮齐备，按时祭祀，仍是大旱大水，连祭祀土谷神的安排也可以改置。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">丘民，田野间的普通百姓。粢盛，祭祀用的谷物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次“变置”说明谁可以更换，也让“民为贵”有了看得见的依据。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f44274173c36.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-15" name="mz-14-15"></a></p><h3 id="第十五节-6"><a href="#第十五节-6" class="headerlink" title="第十五节"></a>第十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“圣人，百世之师也，伯夷、柳下惠是也。故闻伯夷之风者，顽夫廉，懦夫有立志；闻柳下惠之风者，薄夫敦，鄙夫宽。奋乎百世之上。百世之下，闻者莫不兴起也。非圣人而能若是乎，而况于亲炙之者乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">伯夷、柳下惠这样的圣人，可以做百世的老师。听说伯夷的风范，贪顽的人也知廉，怯弱的人也立志。听说柳下惠的风范，刻薄者转为敦厚，狭隘者心胸变宽。相隔百代尚能使听者振作，何况亲自受过他们教导的人？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亲炙，亲身接触并受其熏陶。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两位老师留给后人的变化并不相同，孟子用四种人的转变具体写出了风范。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a014c4eb5d76.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-16" name="mz-14-16"></a></p><h3 id="第十六节-6"><a href="#第十六节-6" class="headerlink" title="第十六节"></a>第十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“仁也者，人也。合而言之，道也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">仁，正是人成其为人的根本。把仁和活生生的人合在一起说，便是人所当行的道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">合而言之，把“仁”与“人”联系起来说明。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句里“仁”与“人”声音相近，最后的“道”把二者接在了人的行事上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6b3c109df7d5.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-17" name="mz-14-17"></a></p><h3 id="第十七节-4"><a href="#第十七节-4" class="headerlink" title="第十七节"></a>第十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“孔子之去鲁，曰：‘迟迟吾行也。’去父母国之道也。去齐，接淅而行，去他国之道也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔子离开父母之邦鲁国时，说自己的脚步缓缓，舍不得走。离开齐国，却把刚淘过的米捧起来就启程。对故国与对别国，去留的情分各有不同。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">接淅，接起淘过的米，还没等煮熟就走。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是告别，一边看脚步，一边看没来得及下锅的米。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f6cd9a3535da.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-18" name="mz-14-18"></a></p><h3 id="第十八节-4"><a href="#第十八节-4" class="headerlink" title="第十八节"></a>第十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“君子之厄于陈蔡之间，无上下之交也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，孔子困在陈、蔡之间，是因为在那里与上位者、下位者都没有可以依靠的交往。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">厄，困顿。君子，这里指孔子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">短短一句把个人的困厄放回当时无人接应的处境。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_016a75b57e58.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-19" name="mz-14-19"></a></p><h3 id="第十九节-4"><a href="#第十九节-4" class="headerlink" title="第十九节"></a>第十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">貉稽曰：“稽大不理于口。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“无伤也。士憎兹多口。诗云：‘忧心悄悄，愠于群小。’孔子也。‘肆不殄厥愠，亦不陨厥问。’文王也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">貉稽抱怨自己深受众人议论之苦。孟子安慰他说，无妨，士人往往多受非议。《诗经》写满怀忧愁、被小人怨恨，可用来说孔子。又写对方的怨恨虽未消除，自己的声誉也没有坠落，可用来说文王。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">问，通“闻”，名声。殄，断绝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次引诗没有承诺诋毁会消失，劝人放宽心的理由在第二首诗的后半句。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bf764050a049.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-20" name="mz-14-20"></a></p><h3 id="第二十节-4"><a href="#第二十节-4" class="headerlink" title="第二十节"></a>第二十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“贤者以其昭昭，使人昭昭；今以其昏昏，使人昭昭。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">贤人先把道理看清楚，再使别人也看清楚。孟子感叹，当时却有人自己还糊里糊涂，就想把别人教明白。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">昭昭，明白清楚的样子。昏昏，模糊不明的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前后都说“使人昭昭”，要辨别教得好不好，先看教者自己站在哪里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1028417d3110.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-21" name="mz-14-21"></a></p><h3 id="第二十一节-3"><a href="#第二十一节-3" class="headerlink" title="第二十一节"></a>第二十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子谓高子曰：“山径之蹊间，介然用之而成路。为间不用，则茅塞之矣。今茅塞子之心矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子告诉高子，山间的小径经人一阵阵踩踏就成了路，闲置一段日子，又会被茅草堵上。如今你的心就像那条长满草的路。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蹊，小路。为间，隔了一段时间。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">路形成和路消失，用的是同一个地方，变化只在还有没有人走。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d569e792eb4.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-22" name="mz-14-22"></a></p><h3 id="第二十二节-3"><a href="#第二十二节-3" class="headerlink" title="第二十二节"></a>第二十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">高子曰：“禹之声，尚文王之声。”孟子曰：“何以言之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“以追蠡。”曰：“是奚足哉？城门之轨，两马之力与？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">高子认为禹的音乐胜过文王的音乐，理由是禹的钟钮磨损得更重。孟子问，仅凭这一点怎能下结论？城门下的车辙很深，难道是一辆车上的两匹马一次压成的？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">追蠡，古注有不同解释。这里依钟钮久用磨损一说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">如果年代与使用次数都可能造成磨损，磨损的深浅就不能单独证明音乐的高低。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a020a2970e7a.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a>　·　<a href="https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%9B%9B%E6%9B%B8%E7%AB%A0%E5%8F%A5%E9%9B%86%E8%A8%BB/%E5%AD%9F%E5%AD%90%E9%9B%86%E6%B3%A8%E5%8D%B7%E5%8D%81%E5%9B%9B">“追蠡”古注</a></p><p><a id="mz-14-23" name="mz-14-23"></a></p><h3 id="第二十三节-3"><a href="#第二十三节-3" class="headerlink" title="第二十三节"></a>第二十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齐饥。陈臻曰：“国人皆以夫子将复为发棠，殆不可复。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“是为冯妇也。晋人有冯妇者，善搏虎，卒为善士。则之野，有众逐虎。虎负嵎，莫之敢撄。望见冯妇，趋而迎之。冯妇攘臂下车。众皆悦之，其为士者笑之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">齐国遇上饥荒，人们盼孟子再建议打开棠地的粮仓。陈臻觉得孟子恐怕不宜再出面。孟子拿冯妇作比：晋人冯妇曾善于搏虎，后来成了有操守的士人。有一回众人追虎，虎凭山角抗拒，大家不敢上前。看见冯妇便迎上去，他又卷袖下车，众人高兴，士人却笑他重操旧业。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">发棠，开棠地的粮仓赈济。负嵎，背靠山角。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个下车的动作招来欢呼和讥笑，恰好写出人们对冯妇的两种期待。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ee1f1b228e22.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-24" name="mz-14-24"></a></p><h3 id="第二十四节-3"><a href="#第二十四节-3" class="headerlink" title="第二十四节"></a>第二十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“口之于味也，目之于色也，耳之于声也，鼻之于臭也，四肢之于安佚也，性也，有命焉，君子不谓性也。仁之于父子也，义之于君臣也，礼之于宾主也，知之于贤者也，圣人之于天道也，命也，有性焉，君子不谓命也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">口要好味、眼要好颜色、耳要好声音、鼻要好气味，四肢喜欢安逸，都出于天性，能否如愿又受条件限制，所以君子不以天性为由强求。父子相仁、君臣守义、宾主有礼、明辨贤才，以及圣人契合天道，都受禀赋际遇影响，却也可以从人的本性上用功，所以君子不拿命来推卸。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">臭，在这里泛指气味。知，读作“智”，指识别的智慧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“不谓”各自针对一种借口，一种想要就一定得要，一种做不到就全推给命。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ebb4ea2d83c8.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-25" name="mz-14-25"></a></p><h3 id="第二十五节-3"><a href="#第二十五节-3" class="headerlink" title="第二十五节"></a>第二十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">浩生不害问曰：“乐正子，何人也？”孟子曰：“善人也，信人也。”“何谓善？何谓信？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“可欲之谓善，有诸己之谓信。充实之谓美，充实而有光辉之谓大，大而化之之谓圣，圣而不可知之之谓神。乐正子，二之中，四之下也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">浩生不害问乐正子是什么样的人，孟子答，是善人、信人。值得人向往的德行叫善，身上确实有这份善叫信，善充实于内叫美，充实而有光辉叫大，大到自然融化无迹叫圣，圣妙到难以测知叫神。乐正子在前两层之中，还未达到后面四层。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">有诸己，自身确实具有，“诸”合“之于”之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">由“可欲”到“有诸己”，看见一件值得追求的事，还要问自己是不是真有。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b23188d0495d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-26" name="mz-14-26"></a></p><h3 id="第二十六节-3"><a href="#第二十六节-3" class="headerlink" title="第二十六节"></a>第二十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“逃墨必归于杨，逃杨必归于儒。归，斯受之而已矣。今之与杨墨辩者，如追放豚，既入其苙，又从而招之。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子说，离开墨家的人会转向杨朱，离开杨朱会转向儒家。既然愿意归来，接纳就是。有些人与杨墨学者辩论，像赶跑出去的小猪，小猪已经进圈，还要追进去把它绊住。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">苙，畜栏。招，古注有羁绊其足之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">小猪已经进圈是全段的转折，原先有用的追赶，到这里便成了多余的纠缠。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3bb02c55b1a6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-27" name="mz-14-27"></a></p><h3 id="第二十七节-3"><a href="#第二十七节-3" class="headerlink" title="第二十七节"></a>第二十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“有布缕之征，粟米之征，力役之征。君子用其一，缓其二。用其二而民有殍，用其三而父子离。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">赋税有征布帛丝缕、征粮食和征劳役三类。君子征用一类时，应把另外两类暂缓。如果同时征用两类，百姓中就会有人饿死。三类一齐征，父子也将离散。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">殍，饿死的人。征，征收、征发。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">除了各项征收的数量，孟子还问它们会不会同时落到同一户人家头上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f680046c8abb.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-28" name="mz-14-28"></a></p><h3 id="第二十八节-3"><a href="#第二十八节-3" class="headerlink" title="第二十八节"></a>第二十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“诸侯之宝三：土地，人民，政事。宝珠玉者，殃必及身。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">诸侯应当看重的宝物有三样：土地、人民和治理国家的事务。把珠玉当作至宝的人，灾殃终会落到自己身上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">宝珠玉，把珠玉当成宝，“宝”作动词。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前一个“宝”用来数国之大事，后一个“宝”用来观察君主的选择。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8fa264664203.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-29" name="mz-14-29"></a></p><h3 id="第二十九节-2"><a href="#第二十九节-2" class="headerlink" title="第二十九节"></a>第二十九节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">盆成括仕于齐。孟子曰：“死矣盆成括！”盆成括见杀。门人问曰：“夫子何以知其将见杀？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“其为人也小有才，未闻君子之大道也，则足以杀其躯而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">盆成括去齐国做官，孟子断定他将丧命。盆成括后来果然被杀，门人问孟子凭什么知道。孟子答，他稍有才干，却没学到君子立身的大道，这点才能只够给自己招祸。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">见杀，被杀。“见”在这里表示被动。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问的虽是预言如何应验，孟子回答的却是小有才干的人凭什么安身。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_56e5609e6420.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-30" name="mz-14-30"></a></p><h3 id="第三十节-2"><a href="#第三十节-2" class="headerlink" title="第三十节"></a>第三十节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子之滕，馆于上宫。有业屦于牖上，馆人求之弗得。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或问之曰：“若是乎从者之廋也？”曰：“子以是为窃屦来与？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“殆非也。夫子之设科也，往者不追，来者不拒。苟以是心至，斯受之而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孟子到滕国住在上宫，馆人放在窗上的一只未编好的鞋不见了。有人怀疑孟子的随从藏了它。孟子反问，这人是为偷鞋才来求学的吗？问者说想来不是，并提到孟子收徒的规矩：离开的不追，来学的不拒。只要怀着求学的心来，就接纳他。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">廋，藏匿。业屦，编织中尚未完工的鞋。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一只不见的鞋引出了收徒的尺度，事情到最后也没有交代鞋是谁拿的。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_14dd8f4e765d.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-31" name="mz-14-31"></a></p><h3 id="第三十一节-2"><a href="#第三十一节-2" class="headerlink" title="第三十一节"></a>第三十一节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“人皆有所不忍，达之于其所忍，仁也；人皆有所不为，达之于其所为，义也。人能充无欲害人之心，而仁不可胜用也；人能充无穿逾之心，而义不可胜用也。人能充无受尔汝之实，无所往而不为义也。士未可以言而言，是以言餂之也；可以言而不言，是以不言餂之也，是皆穿逾之类也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人人都有不忍心做的事，把那份不忍推到原先能忍心的事上，就是仁。人人都有不肯做的事，把那份拒绝推到原先肯做的事上，就是义。扩充不愿害人的心，仁便用不尽。扩充不愿偷盗、不甘受侮的心，到处都能行义。士人不该开口却开口，或该开口却故意闭口，借此从别人身上捞取好处，也与钻墙行窃相似。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">穿逾，穿墙越垣，指偷盗。餂，探取、求取。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">由偷盗写到一句话该不该说，正是把原有的界限推到了容易忽略的小处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fda75092956c.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-32" name="mz-14-32"></a></p><h3 id="第三十二节-2"><a href="#第三十二节-2" class="headerlink" title="第三十二节"></a>第三十二节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“言近而指远者，善言也；守约而施博者，善道也。君子之言也，不下带而道存焉。君子之守，修其身而天下平。人病舍其田而芸人之田，所求于人者重，而所以自任者轻。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">话从眼前说起，意思能通到远处，是会说话。守住简要处，施行的影响很广，是好道理。君子谈目之所及的小事，道就在其中。用功从修自己开始，所及却是天下安定。常人的毛病像荒着自己的田去给别人锄草，对别人求得重，对自己担得轻。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">芸，通“耘”，除草耕耘。指，旨意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先看两块田里各是谁在忙，就容易听出“要求别人”有时怎样代替了“要求自己”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c5070ac58301.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-33" name="mz-14-33"></a></p><h3 id="第三十三节-2"><a href="#第三十三节-2" class="headerlink" title="第三十三节"></a>第三十三节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“尧舜，性者也；汤武，反之也。动容周旋中礼者，盛德之至也；哭死而哀，非为生者也；经德不回，非以干禄也；言语必信，非以正行也。君子行法，以俟命而已矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">尧舜出于本性而行，汤武经过修养而复归本性。举止进退自然合礼，是德行充盛到了极处。为死者哭，是心中真哀，并不为给活人看。守德不曲，并不为求俸禄。言语可信，并非为刻意端正行为给人看。君子所做的，就是照合宜的准则行事，等候命运的安排。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">干禄，求取俸禄。回，邪曲、不正。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">用哭声能否自然流露来读这段，比只问动作是否符合礼制更容易看懂。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d93f0349c8d0.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-34" name="mz-14-34"></a></p><h3 id="第三十四节-1"><a href="#第三十四节-1" class="headerlink" title="第三十四节"></a>第三十四节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“说大人，则藐之，勿视其巍巍然。堂高数仞，榱题数尺，我得志弗为也；食前方丈，侍妾数百人，我得志弗为也；般乐饮酒，驱骋田猎，后车千乘，我得志弗为也。在彼者，皆我所不为也；在我者，皆古之制也，吾何畏彼哉？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">游说显贵，不要让他的威势把自己压住。孟子说，他有高堂长檐、满桌佳肴和成群侍妾，即使我得志也不这样做。他饮酒作乐、驱马田猎，身后跟着千辆车，我得志也不这样做。他引以为重的，都是我不愿做的。我所守的是古人的法度，何必怕他？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">说，读 shuì，劝说。榱题，屋椽伸出檐前的部分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子没有去计算自己能否拥有同样的排场，他问的是自己得志以后愿不愿意这样生活。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_61c993031741.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-35" name="mz-14-35"></a></p><h3 id="第三十五节-1"><a href="#第三十五节-1" class="headerlink" title="第三十五节"></a>第三十五节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“养心莫善于寡欲。其为人也寡欲，虽有不存焉者，寡矣；其为人也多欲，虽有存焉者，寡矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">修养心性，最好能少一些欲求。欲望少的人，偶尔也会失掉本心，但失掉的时候少。欲望多的人，偶尔也能保有本心，但保有的时候少。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">存，保存本心。寡，少。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前后各留了一个“虽”，所以孟子说的是平日得失的多寡。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_33cefc572c63.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-36" name="mz-14-36"></a></p><h3 id="第三十六节-1"><a href="#第三十六节-1" class="headerlink" title="第三十六节"></a>第三十六节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾皙嗜羊枣，而曾子不忍食羊枣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑问曰：“脍炙与羊枣孰美？”孟子曰：“脍炙哉！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙丑曰：“然则曾子何为食脍炙而不食羊枣？”曰：“脍炙所同也，羊枣所独也。讳名不讳姓，姓所同也，名所独也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">曾皙爱吃羊枣，他的儿子曾子后来不忍再吃。公孙丑问，切细的肉和烤肉比羊枣好吃吗？孟子说当然。那曾子为什么还吃肉？孟子答，肉是大家都喜欢的，羊枣却特别容易让他想到父亲。正如避讳亲人的名字，不避大家共有的姓。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">脍，细切的肉。炙，烤肉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一颗枣怎样牵动哀思，要看它与某个具体的人有什么独特的联系。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_866f7e7f18d1.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-37" name="mz-14-37"></a></p><h3 id="第三十七节-1"><a href="#第三十七节-1" class="headerlink" title="第三十七节"></a>第三十七节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章问曰：“孔子在陈曰：‘盍归乎来！吾党之士狂简，进取，不忘其初。’孔子在陈，何思鲁之狂士？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“孔子‘不得中道而与之，必也狂獧乎！狂者进取，獧者有所不为也’。孔子岂不欲中道哉？不可必得，故思其次也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“敢问何如斯可谓狂矣？”曰：“如琴张、曾皙、牧皮者，孔子之所谓狂矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“何以谓之狂也？”曰：“其志嘐嘐然，曰‘古之人，古之人’。夷考其行而不掩焉者也。狂者又不可得，欲得不屑不洁之士而与之，是獧也，是又其次也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：‘过我门而不入我室，我不憾焉者，其惟乡原乎！乡原，德之贼也。’”曰：“何如斯可谓之乡原矣？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“何以是嘐嘐也？言不顾行，行不顾言，则曰：‘古之人，古之人。行何为踽踽凉凉？生斯世也，为斯世也，善斯可矣。’阉然媚于世也者，是乡原也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">万章曰：“一乡皆称原人焉，无所往而不为原人，孔子以为德之贼，何哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“非之无举也，刺之无刺也；同乎流俗，合乎污世；居之似忠信，行之似廉洁；众皆悦之，自以为是，而不可与入尧舜之道，故曰德之贼也。孔子曰：‘恶似而非者：恶莠，恐其乱苗也；恶佞，恐其乱义也；恶利口，恐其乱信也；恶郑声，恐其乱乐也；恶紫，恐其乱朱也；恶乡原，恐其乱德也。’君子反经而已矣。经正，则庶民兴；庶民兴，斯无邪慝矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">万章问，孔子在陈国时为什么想起鲁国那些志大而粗疏的士人？孟子说，孔子最想结交行事得中的人，求不到，便看重敢于向前的狂者和有所不肯做的狷者。琴张、曾皙、牧皮常谈古人的志业，拿行为核验却还赶不上，这就是狂。再退一步，还可与不屑不洁之事的狷者交往。孔子最警惕乡原。这种人笑狂者言行不合，笑狷者孤介，主张生在当世就讨好当世。他随俗合污，表面忠信廉洁，乡人挑不出错，他也自以为好，却不能同他走尧舜之道。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孟子引孔子厌恶以莠乱苗、以巧辩乱义、以利口乱信、以郑声乱乐、以紫乱朱来说明乡原怎样混淆德行。君子回到正当的准则，百姓便能奋起，邪恶也就难以立足。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">乡原，乡里公认的好人，此处特指媚俗而貌似有德者。獧，同“狷”，有所不为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">狂者和狷者的缺点看得见，乡原却很难被人挑出错。万章最想问的，正是这最后一种危险从哪里来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8c84e542f032.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-14-38" name="mz-14-38"></a></p><h3 id="第三十八节-1"><a href="#第三十八节-1" class="headerlink" title="第三十八节"></a>第三十八节</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“由尧舜至于汤，五百有余岁，若禹、皋陶，则见而知之；若汤，则闻而知之。由汤至于文王，五百有余岁，若伊尹、莱朱则见而知之；若文王，则闻而知之。由文王至于孔子，五百有余岁，若太公望、散宜生，则见而知之；若孔子，则闻而知之。由孔子而来至于今，百有余岁，去圣人之世，若此其未远也；近圣人之居，若此其甚也，然而无有乎尔，则亦无有乎尔。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">从尧舜到商汤，有五百多年。禹、皋陶亲见而知，汤听闻而知。从汤到文王，又有五百多年。伊尹、莱朱亲见，文王得之传闻。从文王到孔子，又有五百多年。太公望、散宜生亲见，孔子听闻。孟子回到自己所处的时代：距孔子才一百多年，离孔子住过的地方又很近，难道竟没有继承这份学问的人了吗？他以反复的感叹结束全书。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">见而知之，亲身见闻而领会。闻而知之，经后来的传述而领会。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三个“五百有余岁”之后，忽然只剩“百有余岁”。最后一问也由古人转向仍能作答的后人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fa766ba2b4c6.aspx">本节原文</a>　·　<a href="#mz-toc-14">本卷目录</a></p><p><a id="mz-contents" name="mz-contents"></a></p><h2 id="全书分节目录"><a href="#全书分节目录" class="headerlink" title="全书分节目录"></a>全书分节目录</h2><p><a href="#mz-toc-01">梁惠王上</a>　·　<a href="#mz-toc-02">梁惠王下</a>　·　<a href="#mz-toc-03">公孙丑上</a>　·　<a href="#mz-toc-04">公孙丑下</a>　·　<a href="#mz-toc-05">滕文公上</a>　·　<a href="#mz-toc-06">滕文公下</a>　·　<a href="#mz-toc-07">离娄上</a>　·　<a href="#mz-toc-08">离娄下</a>　·　<a href="#mz-toc-09">万章上</a>　·　<a href="#mz-toc-10">万章下</a>　·　<a href="#mz-toc-11">告子上</a>　·　<a href="#mz-toc-12">告子下</a>　·　<a href="#mz-toc-13">尽心上</a>　·　<a href="#mz-toc-14">尽心下</a></p><p><a id="mz-toc-01" name="mz-toc-01"></a></p><h3 id="梁惠王章句上-1"><a href="#梁惠王章句上-1" class="headerlink" title="梁惠王章句上"></a>梁惠王章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-01-01">第一节</a></td><td>孟子见梁惠王</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-02">第二节</a></td><td>孟子见梁惠王</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-03">第三节</a></td><td>寡人之于国也</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-04">第四节</a></td><td>寡人愿安承教</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-05">第五节</a></td><td>晋国</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-06">第六节</a></td><td>孟子见梁襄王</td></tr><tr><td><a href="#mz-01-07">第七节</a></td><td>齐桓、晋文之事可得闻乎</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-02" name="mz-toc-02"></a></p><h3 id="梁惠王章句下-1"><a href="#梁惠王章句下-1" class="headerlink" title="梁惠王章句下"></a>梁惠王章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-02-01">第一节</a></td><td>暴见于王</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-02">第二节</a></td><td>文王之囿方七十里</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-03">第三节</a></td><td>交邻国有道乎</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-04">第四节</a></td><td>齐宣王见孟子于雪宫</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-05">第五节</a></td><td>人皆谓我毁明堂</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-06">第六节</a></td><td>王之臣</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-07">第七节</a></td><td>所谓故国者</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-08">第八节</a></td><td>汤放桀</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-09">第九节</a></td><td>为巨室</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-10">第十节</a></td><td>齐人伐燕</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-11">第十一节</a></td><td>齐人伐燕</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-12">第十二节</a></td><td>邹与鲁哄</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-13">第十三节</a></td><td>滕</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-14">第十四节</a></td><td>齐人将筑薛</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-15">第十五节</a></td><td>滕</td></tr><tr><td><a href="#mz-02-16">第十六节</a></td><td>鲁平公将出</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-03" name="mz-toc-03"></a></p><h3 id="公孙丑章句上-1"><a href="#公孙丑章句上-1" class="headerlink" title="公孙丑章句上"></a>公孙丑章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-03-01">第一节</a></td><td>夫子当路于齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-02">第二节</a></td><td>夫子加齐之卿相</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-03">第三节</a></td><td>以力假仁者霸</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-04">第四节</a></td><td>仁则荣</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-05">第五节</a></td><td>尊贤使能</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-06">第六节</a></td><td>人皆有不忍人之心</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-07">第七节</a></td><td>矢人岂不仁于函人哉</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-08">第八节</a></td><td>子路</td></tr><tr><td><a href="#mz-03-09">第九节</a></td><td>伯夷</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-04" name="mz-toc-04"></a></p><h3 id="公孙丑章句下-1"><a href="#公孙丑章句下-1" class="headerlink" title="公孙丑章句下"></a>公孙丑章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-04-01">第一节</a></td><td>天时不如地利</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-02">第二节</a></td><td>孟子将朝王</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-03">第三节</a></td><td>前日于齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-04">第四节</a></td><td>孟子之平陆</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-05">第五节</a></td><td>子之辞灵丘而请士师</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-06">第六节</a></td><td>孟子为卿于齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-07">第七节</a></td><td>孟子自齐葬于鲁</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-08">第八节</a></td><td>燕可伐与</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-09">第九节</a></td><td>吾甚惭于孟子</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-10">第十节</a></td><td>孟子致为臣而归</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-11">第十一节</a></td><td>孟子去齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-12">第十二节</a></td><td>孟子去齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-13">第十三节</a></td><td>孟子去齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-04-14">第十四节</a></td><td>孟子去齐</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-05" name="mz-toc-05"></a></p><h3 id="滕文公章句上-1"><a href="#滕文公章句上-1" class="headerlink" title="滕文公章句上"></a>滕文公章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-05-01">第一节</a></td><td>滕文公为世子</td></tr><tr><td><a href="#mz-05-02">第二节</a></td><td>滕定公薨</td></tr><tr><td><a href="#mz-05-03">第三节</a></td><td>滕文公问为国</td></tr><tr><td><a href="#mz-05-04">第四节</a></td><td>有为神农之言者许行</td></tr><tr><td><a href="#mz-05-05">第五节</a></td><td>墨者夷之</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-06" name="mz-toc-06"></a></p><h3 id="滕文公章句下-1"><a href="#滕文公章句下-1" class="headerlink" title="滕文公章句下"></a>滕文公章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-06-01">第一节</a></td><td>不见诸侯</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-02">第二节</a></td><td>公孙衍、张仪岂不诚大丈夫哉</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-03">第三节</a></td><td>古之君子仕乎</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-04">第四节</a></td><td>后车数十乘</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-05">第五节</a></td><td>宋</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-06">第六节</a></td><td>子欲子之王之善与</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-07">第七节</a></td><td>不见诸侯</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-08">第八节</a></td><td>什一</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-09">第九节</a></td><td>外人皆称夫子好辩</td></tr><tr><td><a href="#mz-06-10">第十节</a></td><td>陈仲子岂不诚廉士哉</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-07" name="mz-toc-07"></a></p><h3 id="离娄章句上-1"><a href="#离娄章句上-1" class="headerlink" title="离娄章句上"></a>离娄章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-07-01">第一节</a></td><td>离娄之明</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-02">第二节</a></td><td>规矩</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-03">第三节</a></td><td>三代之得天下也以仁</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-04">第四节</a></td><td>爱人不亲反其仁</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-05">第五节</a></td><td>人有恒言</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-06">第六节</a></td><td>为政不难</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-07">第七节</a></td><td>天下有道</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-08">第八节</a></td><td>不仁者可与言哉</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-09">第九节</a></td><td></td></tr><tr><td><a href="#mz-07-10">第十节</a></td><td>自暴者</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-11">第十一节</a></td><td>道在迩而求诸远</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-12">第十二节</a></td><td>居下位而不获于上</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-13">第十三节</a></td><td>伯夷辟纣</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-14">第十四节</a></td><td>求也为季氏宰</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-15">第十五节</a></td><td>存乎人者</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-16">第十六节</a></td><td>恭者不侮人</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-17">第十七节</a></td><td>男女授受不亲</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-18">第十八节</a></td><td>君子之不教子</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-19">第十九节</a></td><td>事孰为大</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-20">第二十节</a></td><td>人不足与适也</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-21">第二十一节</a></td><td>有不虞之誉</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-22">第二十二节</a></td><td>人之易其言也</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-23">第二十三节</a></td><td>人之患</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-24">第二十四节</a></td><td>乐正子从于子敖之齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-25">第二十五节</a></td><td>子之从于子敖来</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-26">第二十六节</a></td><td>不孝有三</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-27">第二十七节</a></td><td>仁之实</td></tr><tr><td><a href="#mz-07-28">第二十八节</a></td><td>天下大悦而将归己</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-08" name="mz-toc-08"></a></p><h3 id="离娄章句下-1"><a href="#离娄章句下-1" class="headerlink" title="离娄章句下"></a>离娄章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-08-01">第一节</a></td><td>舜生于诸冯</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-02">第二节</a></td><td>子产听郑国之政</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-03">第三节</a></td><td>君之视臣如手足</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-04">第四节</a></td><td>无罪而杀士</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-05">第五节</a></td><td>君仁莫不仁</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-06">第六节</a></td><td>非礼之礼</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-07">第七节</a></td><td>中也养不中</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-08">第八节</a></td><td>人有不为也</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-09">第九节</a></td><td>言人之不善</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-10">第十节</a></td><td>仲尼不为已甚者</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-11">第十一节</a></td><td>大人者</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-12">第十二节</a></td><td>大人者</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-13">第十三节</a></td><td>养生者不足以当大事</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-14">第十四节</a></td><td>君子深造之以道</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-15">第十五节</a></td><td>博学而详说之</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-16">第十六节</a></td><td>以善服人者</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-17">第十七节</a></td><td>言无实</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-18">第十八节</a></td><td>仲尼亟称于水</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-19">第十九节</a></td><td>人之所以异于禽兽者几希</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-20">第二十节</a></td><td>禹恶旨酒而好善言</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-21">第二十一节</a></td><td>王者之迹熄</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-22">第二十二节</a></td><td>君子之泽</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-23">第二十三节</a></td><td>可以取</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-24">第二十四节</a></td><td>逄蒙学射于羿</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-25">第二十五节</a></td><td>西子蒙不洁</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-26">第二十六节</a></td><td>天下之言性也</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-27">第二十七节</a></td><td>公行子有子之丧</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-28">第二十八节</a></td><td></td></tr><tr><td><a href="#mz-08-29">第二十九节</a></td><td>禹、稷当平世</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-30">第三十节</a></td><td>公都子曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-31">第三十一节</a></td><td>曾子居武城</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-32">第三十二节</a></td><td>王使人瞷夫子</td></tr><tr><td><a href="#mz-08-33">第三十三节</a></td><td>齐人有一妻一妾而处室者</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-09" name="mz-toc-09"></a></p><h3 id="万章章句上-1"><a href="#万章章句上-1" class="headerlink" title="万章章句上"></a>万章章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-09-01">第一节</a></td><td>舜往于田</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-02">第二节</a></td><td>诗云</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-03">第三节</a></td><td>象日以杀舜为事</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-04">第四节</a></td><td>语云</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-05">第五节</a></td><td>尧以天下与舜</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-06">第六节</a></td><td>人有言</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-07">第七节</a></td><td>人有言‘伊尹以割烹要汤’有诸</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-08">第八节</a></td><td>或谓孔子于卫主痈疽</td></tr><tr><td><a href="#mz-09-09">第九节</a></td><td>或曰</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-10" name="mz-toc-10"></a></p><h3 id="万章章句下-1"><a href="#万章章句下-1" class="headerlink" title="万章章句下"></a>万章章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-10-01">第一节</a></td><td>伯夷</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-02">第二节</a></td><td>周室班爵禄也</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-03">第三节</a></td><td>敢问友</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-04">第四节</a></td><td>敢问交际何心也</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-05">第五节</a></td><td>仕非为贫也</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-06">第六节</a></td><td>士之不托诸侯</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-07">第七节</a></td><td>敢问不见诸侯</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-08">第八节</a></td><td>一乡之善士</td></tr><tr><td><a href="#mz-10-09">第九节</a></td><td>齐宣王问卿</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-11" name="mz-toc-11"></a></p><h3 id="告子章句上-1"><a href="#告子章句上-1" class="headerlink" title="告子章句上"></a>告子章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-11-01">第一节</a></td><td>性</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-02">第二节</a></td><td>性犹湍水也</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-03">第三节</a></td><td>生之谓性</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-04">第四节</a></td><td>食色</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-05">第五节</a></td><td>孟季子问公都子曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-06">第六节</a></td><td>告子曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-07">第七节</a></td><td>富岁</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-08">第八节</a></td><td>牛山之木尝美矣</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-09">第九节</a></td><td>无或乎王之不智也</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-10">第十节</a></td><td>鱼</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-11">第十一节</a></td><td>仁</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-12">第十二节</a></td><td>今有无名之指</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-13">第十三节</a></td><td>拱把之桐梓</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-14">第十四节</a></td><td>人之于身也</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-15">第十五节</a></td><td>钧是人也</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-16">第十六节</a></td><td>有天爵者</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-17">第十七节</a></td><td>欲贵者</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-18">第十八节</a></td><td>仁之胜不仁也</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-19">第十九节</a></td><td>五谷者</td></tr><tr><td><a href="#mz-11-20">第二十节</a></td><td>羿之教人射</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-12" name="mz-toc-12"></a></p><h3 id="告子章句下-1"><a href="#告子章句下-1" class="headerlink" title="告子章句下"></a>告子章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-12-01">第一节</a></td><td>任人有问屋庐子曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-02">第二节</a></td><td>人皆可以为尧舜</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-03">第三节</a></td><td>高子曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-04">第四节</a></td><td>宋牼将之楚</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-05">第五节</a></td><td>孟子居邹</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-06">第六节</a></td><td>先名实者</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-07">第七节</a></td><td>五霸者</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-08">第八节</a></td><td>鲁欲使慎子为将军</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-09">第九节</a></td><td>今之事君者曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-10">第十节</a></td><td>吾欲二十而取一</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-11">第十一节</a></td><td>丹之治水也愈于禹</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-12">第十二节</a></td><td>君子不亮</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-13">第十三节</a></td><td>鲁欲使乐正子为政</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-14">第十四节</a></td><td>古之君子何如则仕</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-15">第十五节</a></td><td>舜发于畎亩之中</td></tr><tr><td><a href="#mz-12-16">第十六节</a></td><td>教亦多术矣</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-13" name="mz-toc-13"></a></p><h3 id="尽心章句上-1"><a href="#尽心章句上-1" class="headerlink" title="尽心章句上"></a>尽心章句上</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-13-01">第一节</a></td><td>尽其心者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-02">第二节</a></td><td>莫非命也</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-03">第三节</a></td><td>求则得之</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-04">第四节</a></td><td>万物皆备于我矣</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-05">第五节</a></td><td>行之而不著焉</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-06">第六节</a></td><td>人不可以无耻</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-07">第七节</a></td><td>耻之于人大矣</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-08">第八节</a></td><td>古之贤王好善而忘势</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-09">第九节</a></td><td>子好游乎</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-10">第十节</a></td><td>待文王而后兴者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-11">第十一节</a></td><td>附之以韩魏之家</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-12">第十二节</a></td><td>以佚道使民</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-13">第十三节</a></td><td>霸者之民</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-14">第十四节</a></td><td>仁言</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-15">第十五节</a></td><td>人之所不学而能者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-16">第十六节</a></td><td>舜之居深山之中</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-17">第十七节</a></td><td>无为其所不为</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-18">第十八节</a></td><td>人之有德慧术知者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-19">第十九节</a></td><td>有事君人者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-20">第二十节</a></td><td>君子有三乐</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-21">第二十一节</a></td><td>广土众民</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-22">第二十二节</a></td><td>伯夷辟纣</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-23">第二十三节</a></td><td>易其田畴</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-24">第二十四节</a></td><td>孔子登东山而小鲁</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-25">第二十五节</a></td><td>鸡鸣而起</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-26">第二十六节</a></td><td>杨子取为我</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-27">第二十七节</a></td><td>饥者甘食</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-28">第二十八节</a></td><td>柳下惠不以三公易其介</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-29">第二十九节</a></td><td>有为者辟若掘井</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-30">第三十节</a></td><td>尧舜</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-31">第三十一节</a></td><td>伊尹曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-32">第三十二节</a></td><td>诗曰‘不素餐兮</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-33">第三十三节</a></td><td>士何事</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-34">第三十四节</a></td><td>仲子</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-35">第三十五节</a></td><td>舜为天子</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-36">第三十六节</a></td><td>孟子自范之齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-37">第三十七节</a></td><td>食而弗爱</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-38">第三十八节</a></td><td>形色</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-39">第三十九节</a></td><td>齐宣王欲短丧</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-40">第四十节</a></td><td>君子之所以教者五</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-41">第四十一节</a></td><td>道则高矣</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-42">第四十二节</a></td><td>天下有道</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-43">第四十三节</a></td><td>滕更之在门也</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-44">第四十四节</a></td><td>于不可已而已者</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-45">第四十五节</a></td><td>君子之于物也</td></tr><tr><td><a href="#mz-13-46">第四十六节</a></td><td>知者无不知也</td></tr></tbody></table><p><a id="mz-toc-14" name="mz-toc-14"></a></p><h3 id="尽心章句下-1"><a href="#尽心章句下-1" class="headerlink" title="尽心章句下"></a>尽心章句下</h3><table><thead><tr><th>节次</th><th>原文起句或对话开头</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#mz-14-01">第一节</a></td><td>不仁哉</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-02">第二节</a></td><td>春秋无义战</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-03">第三节</a></td><td>尽信书</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-04">第四节</a></td><td>有人曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-05">第五节</a></td><td>梓匠轮舆</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-06">第六节</a></td><td>舜之饭糗茹草也</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-07">第七节</a></td><td>吾今而后知杀人亲之重也</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-08">第八节</a></td><td>古之为关也</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-09">第九节</a></td><td>身不行道</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-10">第十节</a></td><td>周于利者</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-11">第十一节</a></td><td>好名之人</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-12">第十二节</a></td><td>不信仁贤</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-13">第十三节</a></td><td>不仁而得国者</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-14">第十四节</a></td><td>民为贵</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-15">第十五节</a></td><td>圣人</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-16">第十六节</a></td><td>仁也者</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-17">第十七节</a></td><td>孔子之去鲁</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-18">第十八节</a></td><td>君子之厄于陈蔡之间</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-19">第十九节</a></td><td>稽大不理于口</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-20">第二十节</a></td><td>贤者以其昭昭</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-21">第二十一节</a></td><td>山径之蹊间</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-22">第二十二节</a></td><td>禹之声</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-23">第二十三节</a></td><td>国人皆以夫子将复为发棠</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-24">第二十四节</a></td><td>口之于味也</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-25">第二十五节</a></td><td>乐正子</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-26">第二十六节</a></td><td>逃墨必归于杨</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-27">第二十七节</a></td><td>有布缕之征</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-28">第二十八节</a></td><td>诸侯之宝三</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-29">第二十九节</a></td><td>盆成括仕于齐</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-30">第三十节</a></td><td>孟子之滕</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-31">第三十一节</a></td><td>人皆有所不忍</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-32">第三十二节</a></td><td>言近而指远者</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-33">第三十三节</a></td><td>尧舜</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-34">第三十四节</a></td><td>说大人</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-35">第三十五节</a></td><td>养心莫善于寡欲</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-36">第三十六节</a></td><td>曾皙嗜羊枣</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-37">第三十七节</a></td><td>孔子在陈曰</td></tr><tr><td><a href="#mz-14-38">第三十八节</a></td><td>由尧舜至于汤</td></tr></tbody></table>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A67-%E5%AD%9F%E5%AD%90/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A67-%E5%AD%9F%E5%AD%90/"/>
    <published>2026-11-11T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="孟子"><a href="#孟子" class="headerlink" title="孟子"></a>孟子</h1><p><a href="#mz-contents">全书分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/]]>
    </summary>
    <title>孟子</title>
    <updated>2026-11-11T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <category term="庄子" scheme="https://licee.top/tags/%E5%BA%84%E5%AD%90/"/>
    <category term="道家" scheme="https://licee.top/tags/%E9%81%93%E5%AE%B6/"/>
    <category term="独与天地精神往来" scheme="https://licee.top/tags/%E7%8B%AC%E4%B8%8E%E5%A4%A9%E5%9C%B0%E7%B2%BE%E7%A5%9E%E5%BE%80%E6%9D%A5/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="庄子"><a href="#庄子" class="headerlink" title="庄子"></a>庄子</h1><p><a href="#zz-contents">篇目目录</a>　·　<a href="#zz-intro">读前导览</a></p><h2 id="内篇"><a href="#内篇" class="headerlink" title="内篇"></a>内篇</h2><p><a id="zz-chapter-01" name="zz-chapter-01"></a></p><h3 id="逍遥游"><a href="#逍遥游" class="headerlink" title="逍遥游"></a>逍遥游</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">北冥<font color="#af9100">¹</font>有鱼，其名为鲲<font color="#af9100">²</font>。鲲之大，不知其几千里也。化而为鸟，其名为鹏<font color="#af9100">³</font>。鹏之背，不知其几千里也。怒<font color="#af9100">⁴</font>而飞，其翼若垂天之云<font color="#af9100">⁵</font>。是鸟也，海运<font color="#af9100">⁶</font>则将徙于南冥。南冥者，天池<font color="#af9100">⁷</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">北海里有一条鱼，它的名字叫鲲。鲲非常巨大，不知道有几千里。鲲变化成为鸟，它的名字就叫做鹏。鹏的脊背，也不知道有几千里长；当它振动翅膀奋起直飞的时候，翅膀就好像挂在天边的云彩。这只鸟，大风吹动海水的时候就要迁徙到南方的大海去了。南方的大海是一个天然的大池子。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹北冥：北海。<span style="margin-left:.35em">²</span>鲲：小鱼。这里借作大鱼名，体现了《庄子》“谬悠”“荒唐”的特点。<span style="margin-left:.35em">³</span>鹏：即古“凤”字，大鸟名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>怒：通“努”，奋力。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>垂天之云：谓鹏翼之大，有如天边之云。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>海运：海动，即海水翻腾。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天池：天然形成的大池。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子对逍遥游的描绘，以鲲鹏的故事开始。以奇特的想象，展现了大鲲化为大鹏，大鹏由北冥徙于南冥的壮观图景。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《齐谐<font color="#af9100">¹</font>》者，志怪<font color="#af9100">²</font>者也。《谐》之言曰：“鹏之徙于南冥也，水击<font color="#af9100">³</font>三千里，抟<font color="#af9100">⁴</font>扶摇<font color="#af9100">⁵</font>而上者九万里，去以六月息<font color="#af9100">⁶</font>者也。”野马<font color="#af9100">⁷</font>也，尘埃也，生物之以息<font color="#af9100">⁸</font>相吹也。天之苍苍<font color="#af9100">⁹</font>，其正色邪<font color="#af9100">¹⁰</font>？其<font color="#af9100">¹¹</font>远而无所至极邪？其视下也，亦若是<font color="#af9100">¹²</font>则已矣<font color="#af9100">¹³</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《齐谐》这本书，是记载一些怪异事情的书。书上记载：“鹏往南方的大海迁徙的时候，翅膀拍打水面，能激起三千里的浪涛，环绕着旋风飞上了九万里的高空，乘着六月的风离开了北海。”像野马奔腾一样的游气，飘飘扬扬的尘埃，活动着的生物都因为风吹而运动。人眼中的天空，天色深蓝，是它真正的颜色吗？还是因为天空高远而看不到尽头呢？鹏往下看的时候，看见的应该也是这个样子。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹齐谐：书名，盖出于齐国，故名《齐谐》。<span style="margin-left:.35em">²</span>志怪：记载怪异的事物。<span style="margin-left:.35em">³</span>水击：击水，拍水。这是写鹏翼拍水而飞。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>抟：兼有拍、旋二义。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>扶摇：盘旋而上的暴风。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>去以六月息：谓大鹏凭借六月的海风而飞。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>野马：指浮游的水气。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>息：气息。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>苍苍：深蓝色。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>邪：同“耶”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>其：抑或，还是。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>其：指大鹏。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>是：指人视天。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>则已矣：而已矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">且夫水之积也不厚<font color="#af9100">¹</font>，则其负<font color="#af9100">²</font>大舟也无力。覆杯水于坳堂<font color="#af9100">³</font>之上，则芥<font color="#af9100">⁴</font>为之舟。置杯焉则胶<font color="#af9100">⁵</font>，水浅而舟大也。风之积也不厚，则其负大翼<font color="#af9100">⁶</font>也无力。故九万里则风斯<font color="#af9100">⁷</font>在下矣，而后乃今培风<font color="#af9100">⁸</font>；背负青天而莫之夭阏<font color="#af9100">⁹</font>者，而后乃今将图南<font color="#af9100">¹⁰</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">如果聚集的水不深，那么它就没有负载一艘大船的力量了。在堂前低洼的地方倒上一杯水，一棵小草就能被当作是一艘船，放一个杯子在上面就会被粘住，这是因为水浅但船很大。如果聚集的风不够强大的话，那么要负载起巨大的翅膀就不够有力了。因此，鹏在九万里的高空飞行，风就在它的身下了，凭借着风力，背负着青天毫无阻挡，然后才开始朝南飞。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹厚：谓深。<span style="margin-left:.35em">²</span>负：载。<span style="margin-left:.35em">³</span>坳堂：室内低洼处。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>芥：小草。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>胶：粘着，犹言搁浅。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>大翼：指大鹏。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>斯：就。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>培风：凭借风力。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>莫之夭阏：没有阻碍。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>图南：图谋南飞。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">蜩<font color="#af9100">¹</font>与学鸠<font color="#af9100">²</font>笑之曰：“我决起<font color="#af9100">³</font>而飞，抢<font color="#af9100">⁴</font>榆<font color="#af9100">⁵</font>枋<font color="#af9100">⁶</font>而止，时则<font color="#af9100">⁷</font>不至，而控<font color="#af9100">⁸</font>于地而已矣，奚以之九万里而南<font color="#af9100">⁹</font>为？”适莽苍<font color="#af9100">¹⁰</font>者，三餐<font color="#af9100">¹¹</font>而反<font color="#af9100">¹²</font>，腹犹果然<font color="#af9100">¹³</font>；适百里者，宿舂粮<font color="#af9100">¹⁴</font>；适千里者，三月聚粮。之二虫<font color="#af9100">¹⁵</font>又何知！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">蝉和小斑鸠讥笑鹏说：“我们奋力而飞，碰到榆树和檀树就停止，有时飞不上去，落在地上就是了。何必要飞九万里到南海去呢？”到近郊去的人，只带当天吃的三餐粮食，回来肚子还是饱饱的；到百里外的人，要用一整夜时间舂米准备干粮；到千里外的人，就需要花费三个月的时间聚集粮食。蝉和小斑鸠这两只小虫、鸟又知道什么呢。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹蜩：蝉。<span style="margin-left:.35em">²</span>学鸠：小斑鸠。<span style="margin-left:.35em">³</span>决起：急起的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>抢：冲。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>榆：榆树。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>枋：檀树。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>则：或。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>控：投（司马彪说），落。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>南：作动词，向南飞。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>莽苍：指郊野。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>三餐：以三餐表示一天。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>果然：吃饱的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>宿舂粮：指要携带过一宿的粮食。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>之二虫：指蜩与学鸠。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段笔锋一转，着墨于尘世间渺小飞翔者的窃窃私语。“蜩与学鸠”很明显属于嘲笑一切伟大之物的肤浅之辈。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">小知不及大知，小年<font color="#af9100">¹</font>不及大年。奚以知其然也？朝菌<font color="#af9100">²</font>不知晦朔<font color="#af9100">³</font>，蟪蛄<font color="#af9100">⁴</font>不知春秋，此小年也。楚之南有冥灵<font color="#af9100">⁵</font>者，以五百岁为春，五百岁为秋；上古有大椿<font color="#af9100">⁶</font>者，以八千岁为春，八千岁为秋。而彭祖<font color="#af9100">⁷</font>乃今以久特闻<font color="#af9100">⁸</font>，众人匹<font color="#af9100">⁹</font>之，不亦悲乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">小智比不上大智，寿命短比不上寿命长。怎么知道是这样的呢？朝生暮死的菌草不知道黑夜与黎明。春生夏死、夏生秋死的寒蝉，不知道一年的时光是多久，这就是寿命短。楚国的南方有一种叫冥灵的树，它把五百年当作一个春季，五百年当作一个秋季。上古时代有一种树叫做大椿，它把八千年当作一个春季，八千年当作一个秋季。可是彭祖到如今还是以年寿长久而闻名于世，人们与他攀比，岂不可悲可叹！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹年：年寿。<span style="margin-left:.35em">²</span>朝菌：一种朝生暮死的虫。<span style="margin-left:.35em">³</span>晦朔：每月的第一天为朔，最末一天为晦。这里指平明与黑夜。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蟪蛄：寒蝉，春生夏死，夏生秋死。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>冥灵：木名。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>椿：椿树，传说是神树。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>彭祖：传说为颛顼之玄孙，善养生，是得道者。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>特闻：独闻于世。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>匹：比。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">汤之问棘<font color="#af9100">¹</font>也是已。穷发<font color="#af9100">²</font>之北，有冥海者，天池也。有鱼焉，其广<font color="#af9100">³</font>数千里，未有知其修<font color="#af9100">⁴</font>者，其名为鲲。有鸟焉，其名为鹏，背若泰山，翼若垂天之云，抟扶摇羊角<font color="#af9100">⁵</font>而上者九万里，绝<font color="#af9100">⁶</font>云气，负<font color="#af9100">⁷</font>青天，然后图南，且<font color="#af9100">⁸</font>适南冥也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">商汤问棘也有这样的话。在草木不生的极远的北方，有个很深的大海，那就是天池。里面有条鱼，它的身子有几千里宽，没有人知道它有多长，它的名字叫做鲲。有一只鸟，它的名字叫做鹏。鹏的背像泰山，翅膀像天边的云；借着旋风盘旋而上九万里，超越云层，背负青天，然后向南飞翔，将要飞到南海去。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹棘：即夏革，商汤时贤大夫。<span style="margin-left:.35em">²</span>穷发：指北极地带草木不生的地方。<span style="margin-left:.35em">³</span>广：指鱼背的宽度。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>修：长。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>羊角：羊角风，即旋风。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>绝：超越。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>负：倚靠。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>且：将，将要。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子引用汤王与棘的对话，强调自己所写并非无稽之谈。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">斥鴳<font color="#af9100">¹</font>笑之曰：“彼且奚适也？我腾跃而上，不过数仞<font color="#af9100">²</font>而下，翱翔蓬蒿<font color="#af9100">³</font>之间，此亦飞之至<font color="#af9100">⁴</font>也，而彼且奚适也？”此小大之辩<font color="#af9100">⁵</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">小泽里的麻雀讥笑鹏说：‘它要飞到哪里去呢？我一跳就飞起来，不过数丈高就落下来，在蓬蒿丛中盘旋，这也是极好的飞行了。而它还要飞到哪里去呢？’”这就是小和大的不同了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹斥鴳：生活在小泽中的雀鸟。<span style="margin-left:.35em">²</span>仞：八尺。一说为七尺。<span style="margin-left:.35em">³</span>蓬蒿：均为低矮的植物。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>至：极，指最理想境界。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>辩：通“辨”，分，区别。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">故夫知效<font color="#af9100">¹</font>一官，行比<font color="#af9100">²</font>一乡，德合一君，而征<font color="#af9100">³</font>一国者，其<font color="#af9100">⁴</font>自视也，亦若此<font color="#af9100">⁵</font>矣。而宋荣子<font color="#af9100">⁶</font>犹然<font color="#af9100">⁷</font>笑之。且举世誉之而不加劝<font color="#af9100">⁸</font>，举世非之而不加沮<font color="#af9100">⁹</font>，定乎内外之分，辩乎荣辱之境，斯已矣<font color="#af9100">¹⁰</font>。彼其于世，未数数然<font color="#af9100">¹¹</font>也。虽然，犹有未树也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以，那些才智能胜任一官的职守，行为能够庇护一乡百姓的，德行能投合一个君王的心意的，能力能够取得全国信任的，他们看待自己，也像上面说的那只小鸟一样。而宋荣子对这种人加以嘲笑。宋荣子这个人，世上所有的人都称赞他，他并不因此就特别奋勉，世上所有的人都诽谤他，他也并不因此就感到沮丧。他认定了对自己和对外物的分寸，分辨清楚荣辱的界限，就觉得不过如此罢了。他对待人世间的一切，都没有拼命去追求。即使如此，他还是有未达到的境界。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹效：胜任。<span style="margin-left:.35em">²</span>比：适合，投合。<span style="margin-left:.35em">³</span>征：信。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>其：指上述三种人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>此：指蜩、鸠、斥鴳。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>宋荣子：战国中期的思想家。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>犹然：嗤笑的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>劝：努力，励勉。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>沮：沮丧，消极。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>斯已矣：犹言如此而已。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>数数然：营求急促的样子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">夫列子<font color="#af9100">¹</font>御风<font color="#af9100">²</font>而行，泠然<font color="#af9100">³</font>善也，旬有<font color="#af9100">⁴</font>五日而后反。彼于致<font color="#af9100">⁵</font>福者，未数数然也。此虽免乎行，犹有所待<font color="#af9100">⁶</font>者也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列子乘风而行，飘然自得，驾轻就熟。十五天后返回；他对于求福的事，没有拼命去追求。这样虽然免了步行，还是有所凭借的。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹列子：即列御寇。<span style="margin-left:.35em">²</span>御风：乘风。<span style="margin-left:.35em">³</span>泠然：轻妙的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>有：通“又”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>致：求。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>有所待：有所依赖。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">若夫乘<font color="#af9100">¹</font>天地之正<font color="#af9100">²</font>，而御<font color="#af9100">³</font>六气<font color="#af9100">⁴</font>之辩，以游无穷<font color="#af9100">⁵</font>者，彼且恶乎待哉！故曰：至人无己<font color="#af9100">⁶</font>，神人无功<font color="#af9100">⁷</font>，圣人无名<font color="#af9100">⁸</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">倘若顺应天地万物的本性，驾驭着六气的变化，遨游于无穷的境地，他还有什么需要凭借的呢？所以说：修养最高的人能任顺自然、忘掉自己，修养达到神化不测境界的人无意于求功，有道德学问的圣人无意于求名。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹乘：顺。<span style="margin-left:.35em">²</span>正：法则，规律。<span style="margin-left:.35em">³</span>御：顺从。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>六气：指阴、阳、风、雨、晦、明。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>无穷：无始无终之境，即大道。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>无己：即忘掉自己，与万物化而为一。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无功：谓无意求功于世间。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无名：指无心汲汲于名位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段强调了庄子所指的绝对者的超脱。真正自由的超脱者与天地宇宙间之真理融为一体，与自然界的变迁合而为一。“至人无己，神人无功，圣人无名”，可见绝对者远远超脱于尘世之外，故而不为凡尘俗事所束缚，不因世间之价值而动摇，不以他人之语论功过。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧<font color="#af9100">¹</font>让天下于许由<font color="#af9100">²</font>，曰：“日月出矣，而爝火<font color="#af9100">³</font>不息<font color="#af9100">⁴</font>，其于光也，不亦难乎！时雨降矣，而犹浸灌<font color="#af9100">⁵</font>，其于泽<font color="#af9100">⁶</font>也，不亦劳乎！夫子<font color="#af9100">⁷</font>立而天下治，而我犹尸<font color="#af9100">⁸</font>之，吾自视缺然<font color="#af9100">⁹</font>。请致<font color="#af9100">¹⁰</font>天下。”许由曰：“子治天下，天下既已治也，而我犹代子，吾将为名乎？名者，实之宾<font color="#af9100">¹¹</font>也，吾将为宾乎？鹪鹩<font color="#af9100">¹²</font>巢于深林，不过一枝；偃鼠<font color="#af9100">¹³</font>饮河，不过满腹。归休乎君<font color="#af9100">¹⁴</font>，予无所用天下为！庖人<font color="#af9100">¹⁵</font>虽不治庖<font color="#af9100">¹⁶</font>，尸祝<font color="#af9100">¹⁷</font>不越樽<font color="#af9100">¹⁸</font>俎<font color="#af9100">¹⁹</font>而代之矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧打算把天下让给许由，说：“太阳月亮都出来了，可是小小的炬火还在燃烧不熄；它要跟太阳和月亮的光亮相比，不是很难吗？季雨及时降下，可是还在不停地浇水灌地；如此费力的人工灌溉对于整个大地的润泽，不显得徒劳吗？先生如能居于国君之位天下一定会获得大治，可是我还空居其位；我自己越看越觉得能力不够，请允许我把天下交给你。”许由回答说：“你治理天下，天下已经获得了大治，而我却还要去替代你，我将为了名声吗？‘名’是‘实’所派生出来的次要东西，我将去追求这次要的东西吗？鹪鹩在森林中筑巢，不过占用一棵树枝；鼹鼠到大河边饮水，不过喝满肚子。你还是打消念头回去吧，天下对于我来说没有什么用处啊！厨师即使不下厨，祭祀主持人也不会越俎代庖的！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹尧：传说为上古帝王，号陶唐氏，名放勋，史称唐尧，是儒家理想中的圣明天子。<span style="margin-left:.35em">²</span>许由：传为古代高士，字武仲，颍川阳城人。<span style="margin-left:.35em">³</span>爝火：小火把。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>息：通“熄”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>浸灌：浇灌。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>泽：润泽。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫子：指许由。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>尸：本指庙中神像，后引申为徒居名位而无其实之意，这里谓主其事。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>缺然：自愧的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>致：与，交给。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>宾：从属、派生的东西。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>鹪鹩：小鸟名，善于筑巢。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>偃鼠：即鼹鼠，好饮河水。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>归休乎君：即“君归休乎”之倒装。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>庖人：厨师。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>治庖：烹饪。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>尸祝：祭祀中执祭版对神主祷祝的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>樽：盛酒器具。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>俎：盛肉器具。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段借尧让天下给许由，许由婉言谢绝，点明“无所用”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">肩吾问于连叔曰：“吾闻言于接舆<font color="#af9100">¹</font>，大而无当<font color="#af9100">²</font>，往而不反<font color="#af9100">³</font>。吾惊怖其言犹河汉<font color="#af9100">⁴</font>而无极也，大有径庭<font color="#af9100">⁵</font>，不近人情焉。”连叔曰：“其<font color="#af9100">⁶</font>言谓何哉？”“曰‘藐姑射<font color="#af9100">⁷</font>之山，有神人居焉。肌肤若冰雪，绰约<font color="#af9100">⁸</font>若处子<font color="#af9100">⁹</font>；不食五谷，吸风饮露；乘云气，御飞龙，而游乎四海之外；其神凝，使物不疵疠<font color="#af9100">¹⁰</font>而年谷熟。’吾以<font color="#af9100">¹¹</font>是<font color="#af9100">¹²</font>狂而不信也。”连叔曰：“然，瞽者<font color="#af9100">¹³</font>无以与乎文章<font color="#af9100">¹⁴</font>之观，聋者无以与乎钟鼓之声。岂唯形骸有聋盲哉？夫知<font color="#af9100">¹⁵</font>亦有之。是其言也，犹时<font color="#af9100">¹⁶</font>女<font color="#af9100">¹⁷</font>也。之人<font color="#af9100">¹⁸</font>也，之德也，将旁礴<font color="#af9100">¹⁹</font>万物以为一，世蕲<font color="#af9100">²⁰</font>乎乱<font color="#af9100">²¹</font>，孰弊弊<font color="#af9100">²²</font>焉以天下为事！之人也，物莫之伤，大浸<font color="#af9100">²³</font>稽<font color="#af9100">²⁴</font>天而不溺，大旱金石流、土山焦而不热。是其尘垢粃糠<font color="#af9100">²⁵</font>，将犹陶铸<font color="#af9100">²⁶</font>尧舜者也，孰肯以物为事！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">肩吾向连叔求教：“我从接舆那里听到谈话，大话连篇没有边际，一说下去就回不到原来的话题上。我十分惊恐他的言谈，就好像天上的银河没有边际，跟一般人的言谈差异甚远，确实是太不近情理了。”连叔问：“他说的是些什么呢？”肩吾转述道：“在遥远的姑射山上，住着一位神人，皮肤润白像冰雪，体态柔美如处女，不食五谷，吸清风饮甘露，乘云气驾飞龙，遨游于四海之外。他的神情那么专注，使得世间万物不受病害，年年五谷丰登。我认为这全是虚妄之言，一点也不可信。”连叔听后说：“是呀！对于瞎子没法同他们欣赏花纹和色彩，对于聋子没法同他们聆听钟鼓的乐声。难道只是形骸上有聋与瞎吗？思想上也有聋和瞎啊！这话似乎就是说你肩吾的呀。那位神人，他的德行，与万事万物混同一起，世人祈求他来平定动乱，谁还会忙忙碌碌把管理天下当成回事！那样的人呀，外物没有什么能伤害他，滔天的大水不能淹没他，天下大旱使金石熔化、土山焦裂，他也不感到灼热。他所留下的尘埃以及瘪谷糠麸之类的废物，也可造就出尧舜那样的圣贤人君来，他怎么会把忙着管理万物当作己任呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹接舆：楚国的狂士，隐居不仕。<span style="margin-left:.35em">²</span>大而无当：夸大而不着边际。<span style="margin-left:.35em">³</span>往而不反：谓接舆只管直陈，却不考虑前言后语是否经得起相互印证。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>河汉：指天上的银河。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>径庭：差别很大的意思。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>其：指接舆。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>藐姑射：神山名。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>绰约：姿态柔美。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>处子：处女。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>疵疠：恶病，引申为灾害。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>以：认为。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>是：指接舆的那番话。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>瞽者：盲人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>文章：花纹。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>知：通“智”，智力。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>时：通“是”，此。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>女：通“汝”，指肩吾。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>之人：神人。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>旁礴：混同。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>蕲：通“期”，期望。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>乱：治，太平。<span style="margin-left:.35em">²²</span>弊弊：辛苦经营的样子。<span style="margin-left:.35em">²³</span>大浸：大水。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>稽：至。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>粃糠：比喻道之粗者。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>陶铸：造就。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段借肩吾向连叔转述接舆的“神人狂言”，而连叔道出神人的超越自然力、超越世俗功名的品质，从另一角度点明了世俗的功名事业不值一提。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋<font color="#af9100">¹</font>人资<font color="#af9100">²</font>章甫<font color="#af9100">³</font>而适诸越<font color="#af9100">⁴</font>，越人断发文身，无所用之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有个宋国人采购了一批帽子到越国去卖，越人的风俗是剪断长发，身刺花纹，帽子对他们毫无用处。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宋：建都于今河南商丘南。宋人是殷人后代，所以戴这种礼帽。<span style="margin-left:.35em">²</span>资：贩卖。<span style="margin-left:.35em">³</span>章甫：殷代的一种礼帽。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>诸越：即於越，建都会稽（今浙江绍兴）。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">尧治天下之民，平海内之政。往见四子<font color="#af9100">¹</font>藐姑射之山，汾水<font color="#af9100">²</font>之阳，窅然<font color="#af9100">³</font>丧<font color="#af9100">⁴</font>其天下焉。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧治理好天下的百姓，安定了海内的政局，到姑射山上、汾水北面，去拜见四位得道的高士，不禁怅然若失，忘记了自己居于治理天下的地位。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹四子：指王倪、齧缺、被衣、许由。<span style="margin-left:.35em">²</span>汾水：在今山西省境内，为黄河支流。<span style="margin-left:.35em">³</span>窅然：怅然的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>丧：遗忘。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">惠子<font color="#af9100">¹</font>谓庄子曰：“魏王<font color="#af9100">²</font>贻<font color="#af9100">³</font>我大瓠<font color="#af9100">⁴</font>之种，我树<font color="#af9100">⁵</font>之成<font color="#af9100">⁶</font>而实<font color="#af9100">⁷</font>五石<font color="#af9100">⁸</font>。以盛水浆，其坚<font color="#af9100">⁹</font>不能自举也。剖之以为瓢，则瓠落<font color="#af9100">¹⁰</font>无所容。非不呺然<font color="#af9100">¹¹</font>大也，吾为<font color="#af9100">¹²</font>其无用而掊<font color="#af9100">¹³</font>之。”庄子曰：“夫子固拙于用大矣。宋人有善为不龟<font color="#af9100">¹⁴</font>手之药者，世世以洴澼絖为事。客闻之，请买其方百金。聚族而谋之曰：‘我世世为洴澼絖，不过数金。今一朝而鬻技百金，请与之。’客得之，以说吴王。越有难，吴王使之将。冬，与越人水战，大败越人，裂地而封之。能不龟手一也，或以封，或不免于洴澼絖，则所用之异也。今子有五石之瓠，何不虑以为大樽而浮乎江湖，而忧其瓠落无所容？则夫子犹有蓬之心也夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠子对庄子说：“魏王赠送我大葫芦的种子，我将它培植起来后，结出的果实有五石容积。用大葫芦去盛水浆，葫芦本身不够坚硬，不能承受举起来的重量。把它剖开做瓢也太大了，没有什么地方可以放得下。这个葫芦不是不大呀，我因为它没有什么用处而砸烂了它。”庄子说：“先生实在是不擅长使用大的东西啊！宋国有一善于调制不皲手药物的人家，世世代代以漂洗丝絮为职业。有个游客听说了这件事，愿意花百金的高价购买他的药方。全家人聚集在一起商量：‘我们世世代代在河水里漂洗丝絮，所得不过数金，如今一下子就可卖得百金。还是把药方卖给他吧。’游客得到药方，来游说吴王。正巧越国发难，吴王派他统率部队，冬天跟越军在水上交战，大败越军，吴王划割土地封赏他。能使手不皲裂，药方是同样的，有的人用它来获得封赏，有的人却只能靠它在水中漂洗丝絮，这是使用的方法不同。如今你有五石容积的大葫芦，怎么不考虑用它来制成酒器一样，而浮游于江湖之上，却担忧葫芦太大无处可容？看来先生你还是心窍不通啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹惠子：姓惠名施，宋人，战国名家学派的代表人物，是庄子的好友。<span style="margin-left:.35em">²</span>魏王：魏惠王，名罃，又称梁惠王。<span style="margin-left:.35em">³</span>贻：赠送。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>瓠：葫芦。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>树：种植。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>成：成熟。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>实：容量。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>石：重量单位，十斗为一石。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>坚：硬度。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>瓠落：即廓落，空廓的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>呺然：空虚巨大的样子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>为：因为。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>掊：击碎。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>龟：通“皲”，皮肤冻裂。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">惠子谓庄子曰：“吾有大树，人谓之樗<font color="#af9100">¹</font>。其大本<font color="#af9100">²</font>臃肿<font color="#af9100">³</font>而不中<font color="#af9100">⁴</font>绳墨，其小枝卷曲而不中规矩。立之涂，匠者不顾。今子之言，大而无用，众所同去<font color="#af9100">⁵</font>也。”庄子曰：“子独不见狸<font color="#af9100">⁶</font>狌<font color="#af9100">⁷</font>乎？卑身而伏，以候敖者<font color="#af9100">⁸</font>；东西跳梁<font color="#af9100">⁹</font>，不避高下；中于机辟<font color="#af9100">¹⁰</font>，死于罔<font color="#af9100">¹¹</font>罟<font color="#af9100">¹²</font>。今夫斄牛<font color="#af9100">¹³</font>，其大若垂天之云。此能为大矣，而不能执鼠。今子有大树，患其无用，何不树之于无何有之乡，广莫之野，彷徨<font color="#af9100">¹⁴</font>乎无为其侧，逍遥乎寝卧其下。不夭斤斧，物无害者，无所可用，安所困苦哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠子又对庄子说：“我有棵大树，人们都叫它‘樗’。它的树干却疙里疙瘩，不符合绳墨取直的要求，它的树枝弯弯扭扭，也不适应圆规和角尺取材的需要。虽然生长在道路旁，木匠连看也不看。现今你的言谈，大而无用，大家都会鄙弃它的。”庄子说：“先生你没看见过野猫和黄鼠狼吗？低着身子匍伏于地，等待那些出洞觅食或游乐的小动物。一会儿东，一会儿西，跳来跳去，一会儿高，一会儿低，上下窜越，不曾想到落入猎人设下的机关，死于猎网之中。再有那斄牛，庞大的身体就像天边的云；它的本事可大了，不过不能捕捉老鼠。如今你有这么大一棵树，却担忧它没有什么用处，怎么不把它栽种在什么也没有生长的地方，栽种在无边无际的旷野里，悠然自得地徘徊于树旁，优游自在地躺卧于树下。大树不会遭到刀斧砍伐，也没有什么东西会去伤害它。虽然没有派上什么用场，可是哪里又会有什么困苦呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹樗：臭椿，一种劣质的乔木。<span style="margin-left:.35em">²</span>大本：主干。<span style="margin-left:.35em">³</span>臃肿：指树干疙瘩盘结。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>中：符合。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>去：抛弃。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>狸：野猫。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>狌：黄鼠狼。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>敖者：指嬉游的小动物。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>跳梁：即跳踉，腾跃跳动的意思。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>机辟：泛指捕兽工具。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>罔：通“网”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>罟：网的统称。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>斄牛：即牦牛，体大不灵活。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>彷徨：指翱翔、悠游之义。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">从“惠子谓庄子曰”至结尾，本段论述了什么是真正的有用和无用，说明不能为物所滞，要把无用有用，进一步表达了反对积极投身社会活动，志在不受任何拘束，追求优游自得的生活旨趣。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析"><a href="#本章赏析" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/af48582ee2d2.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是《庄子》的首篇，以“逍遥游”命题，恰好道出了庄子人生哲学的最高要求和最高境界，也是庄子哲学思想的出发点和归宿。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇可分三大段。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段起笔写鲲鹏腾飞九万里的大美。相比之下，次写小虫小鸟的浅薄无知，点出小大之辩。接下来，从虫鸟到人，也分为几等。与鲲鹏照应，人中有仙杰，有能够“御风而行”的列子。一高一低，一扬一抑，最后逐一被“有所待”所否定，最终点明只有“无己”“无功”“无名”的无所依赖的生活才是逍遥自在的真正含义。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段主要写了两组对话。一借尧让天下给许由，许由婉言谢绝，点明“无所用”。一借肩吾向连叔转述接舆的“神人狂言”，而连叔道出神人的超越自然力、超越世俗功名的品质，从另一角度点明了世俗的功名事业不值一提。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段，惠子向庄子请教，庄子便讲了两个故事。一个故事讲要善于用大，故事内容虽是讲药方和葫芦的用途问题，言外之意却在人心上，在逍遥游境界的追求上。另一个故事从相反相成的角度讲善于用大的问题，落脚到“无所可用”才能成就立身上的“无所困苦”的大用。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">《逍遥游》在构思上采用了文学上的形象思维的写作手法，运用大量的浅近的寓言、神话、对话，文姿多彩。想象像匹骏马驰骋于宇宙，摄取与表达中心思想有关的妙趣横生的题材，生动、形象地宣传了作者的鄙视高官厚禄、死抱皇恩厚爵，否定现实，追求无己、无功、无名的绝对自由的思想。庄子的《逍遥游》，是人与世界的两两相忘，是“闲放不拘，怡适自得“，他用海天云气之间，鹏飞鱼跃，照亮了我们曾被世事蒙蔽的纯净天性。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-02" name="zz-chapter-02"></a></p><h3 id="齐物论"><a href="#齐物论" class="headerlink" title="齐物论"></a>齐物论</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南郭子綦<font color="#af9100">¹</font>隐<font color="#af9100">²</font>机<font color="#af9100">³</font>而坐，仰天而嘘<font color="#af9100">⁴</font>，嗒焉<font color="#af9100">⁵</font>似丧其耦<font color="#af9100">⁶</font>。颜成子游<font color="#af9100">⁷</font>立侍乎前，曰：“何居乎<font color="#af9100">⁸</font>？形固<font color="#af9100">⁹</font>可使如槁木，而<font color="#af9100">¹⁰</font>心固可使如死灰乎？今之隐机者，非昔之隐机者也。”子綦曰：“偃，不亦善乎，而问之也！今者吾丧<font color="#af9100">¹¹</font>我，汝知之乎？汝闻人籁<font color="#af9100">¹²</font>而未闻地籁<font color="#af9100">¹³</font>，汝闻地籁而未闻天籁<font color="#af9100">¹⁴</font>夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南郭子綦靠着几案坐着，仰起头向天缓缓地吐着气，那离神去智的样子真好像精神脱离了躯体，进入了忘我境界。他的学生颜成子游侍立在前，说道：“您这是怎么了？形体诚然可以使它像干枯的树木，精神和思想难道也可以使它像死灰一般吗？你今天凭几而坐，跟往昔凭几而坐的情景大不一样呢。”子綦回答说：“偃，你这个问题问的很好！今天我忘掉了外在的自己，你知道吗？你听见过‘人籁’却没有听见过‘地籁’，你即使听见过‘地籁’却没有听见过‘天籁’啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南郭子綦：楚昭王的庶弟，字子綦，居住城南，故取号南郭。<span style="margin-left:.35em">²</span>隐：依凭。<span style="margin-left:.35em">³</span>机：通“几”，古人席地而坐时供倚靠的一种器具。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>嘘：慢慢地吐出暖气。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>嗒焉：遗弃形体的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>耦：身，形体。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>颜成子游：子綦弟子，姓颜成，名偃，字子游。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>何居乎：是怎么回事呢？<span style="margin-left:.35em">⁹</span>固：固然。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>丧：遗忘。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>人籁：人吹箫管所发出的声音。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>地籁：风吹众窍所发出的声音。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>天籁：指天地间万物的自鸣之声。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描写悟道者南郭子綦“吾丧我”的入道境界，引出了人籁、地籁和天籁的三籁之说。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“敢问其方<font color="#af9100">¹</font>。”子綦曰：“夫大块<font color="#af9100">²</font>噫气<font color="#af9100">³</font>，其名为风。是唯无作，作则万窍怒呺<font color="#af9100">⁴</font>。而<font color="#af9100">⁵</font>独不闻之翏翏<font color="#af9100">⁶</font>乎？山林之畏隹<font color="#af9100">⁷</font>，大木百围之窍穴<font color="#af9100">⁸</font>，似鼻，似口，似耳，似枅<font color="#af9100">⁹</font>，似圈<font color="#af9100">¹⁰</font>，似臼<font color="#af9100">¹¹</font>，似洼<font color="#af9100">¹²</font>者，似污<font color="#af9100">¹³</font>者。激者<font color="#af9100">¹⁴</font>、謞者<font color="#af9100">¹⁵</font>、叱者、吸者、叫者、譹者<font color="#af9100">¹⁶</font>、宎者<font color="#af9100">¹⁷</font>，咬者<font color="#af9100">¹⁸</font>，前者唱于<font color="#af9100">¹⁹</font>而随者唱喁<font color="#af9100">²⁰</font>，泠风<font color="#af9100">²¹</font>则小和<font color="#af9100">²²</font>，飘风<font color="#af9100">²³</font>则大和，厉风<font color="#af9100">²⁴</font>济<font color="#af9100">²⁵</font>则众窍为虚。而独不见之<font color="#af9100">²⁶</font>调调<font color="#af9100">²⁷</font>之刁刁<font color="#af9100">²⁸</font>乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子游问：“我冒昧地请教它们的真实含意。”子綦说：“大地吐出的气，名字叫风。风不发作则已，一旦发作整个大地上数不清的窍孔都怒吼起来。你难道没有听过那呼呼的风声吗？山陵上陡峭峥嵘的各种去处，百围大树上无数的窍孔，有的像鼻子，有的像嘴，有的像耳朵，有的像圆柱上插入横木的方孔，有的像圈围的栅栏，有的像舂米的臼窝，有的像深池，有的像浅池。它们发出的声音，像湍急的流水声，像迅疾的箭镞声，像大声的呵叱声，像细细的呼吸声，像放声叫喊，像嚎啕大哭，像风吹入孔穴发出的声音，像鸟儿鸣叫叽喳，真好像前面在呜呜唱导，后面在呼呼随和。清风徐徐就有小小的和声，长风呼呼便有大的反响，迅猛的暴风突然停歇，万般窍穴也就寂然无声。你难道没有看到草木随风摇动的样子吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹方：指其中的道理。<span style="margin-left:.35em">²</span>大块：大地。<span style="margin-left:.35em">³</span>噫气：饱后出气。引申为风灌众窍，满则逆出作声。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>呺：通“号”，呼啸，吼叫。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>翏翏：长风之声。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>畏隹：通“嵔崔”，山势高峻参差的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>窍穴：指树孔。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>枅：柱上横木，此指横木上的方孔。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>圈：杯圈。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>臼：舂捣器具。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>洼：深池。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>污：污池。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>激者：激水声。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>謞者：响箭声。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>譹者：嚎哭声。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>宎者：狗吠声。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>咬者：悲哀声。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>于：舒缓之声。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>喁：相应之声。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>泠风：小风。<span style="margin-left:.35em">²²</span>和：应和。<span style="margin-left:.35em">²³</span>飘风：大风。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>厉风：烈风。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>济：过。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>调调：树枝摇动的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>刁刁：树枝微动的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">从“夫大块噫气，其名为风”至“而独不见之调调之刁刁乎”之间的内容，是子綦对地籁的说明。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子游曰：“地籁则众窍是已，人籁则比竹<font color="#af9100">¹</font>是已，敢问天籁。”子綦曰：“夫吹<font color="#af9100">²</font>万不同<font color="#af9100">³</font>，而使其自己<font color="#af9100">⁴</font>也。咸其自取，怒者其谁邪？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子游说：“‘地籁’是从万种窍穴里发出的风声，‘人籁’是人用各种不同的竹管吹出的声音。我再冒昧地向你请教什么是‘天籁’。”子綦说：“‘天籁’虽然有万般不同，但使它们发生和停息的都是出于自身，哪有谁命令它们呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹比竹：以众竹管并列而成的乐器，如排箫、笙之类。<span style="margin-left:.35em">²</span>吹：谓天籁作声。<span style="margin-left:.35em">³</span>万不同：谓音响万变。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自己：自行停息。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">大知<font color="#af9100">¹</font>闲闲<font color="#af9100">²</font>，小知间间<font color="#af9100">³</font>。大言炎炎<font color="#af9100">⁴</font>，小言詹詹<font color="#af9100">⁵</font>。其寐<font color="#af9100">⁶</font>也魂交<font color="#af9100">⁷</font>，其觉<font color="#af9100">⁸</font>也形开<font color="#af9100">⁹</font>。与接为构，日以心斗。缦<font color="#af9100">¹⁰</font>者、窖<font color="#af9100">¹¹</font>者、密<font color="#af9100">¹²</font>者。小恐惴惴<font color="#af9100">¹³</font>，大恐缦缦<font color="#af9100">¹⁴</font>。其发若机<font color="#af9100">¹⁵</font>栝<font color="#af9100">¹⁶</font>，其司<font color="#af9100">¹⁷</font>是非之谓也；其留如诅盟<font color="#af9100">¹⁸</font>，其守胜之谓也；其杀<font color="#af9100">¹⁹</font>如秋冬，以言其日消也；其溺之所为<font color="#af9100">²⁰</font>之，不可使复之<font color="#af9100">²¹</font>也；其厌<font color="#af9100">²²</font>也如缄<font color="#af9100">²³</font>，以言其老洫<font color="#af9100">²⁴</font>也；近死之心，莫使复阳<font color="#af9100">²⁵</font>也。喜怒哀乐，虑<font color="#af9100">²⁶</font>叹<font color="#af9100">²⁷</font>变<font color="#af9100">²⁸</font>慹<font color="#af9100">²⁹</font>，姚<font color="#af9100">³⁰</font>佚<font color="#af9100">³¹</font>启<font color="#af9100">³²</font>态<font color="#af9100">³³</font>。乐出虚，蒸成菌。日夜相代乎前而莫知其所萌。已乎，已乎！旦暮得此，其所由以生乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">才智超群的人广博豁达，只有点小聪明的人则乐于细察、斤斤计较；合乎道的发言，是稀疏平淡的，拘于智巧的言论则琐细无方、没完没了。他们休息时神魂交构，醒后疲于与外物接触纠缠；跟外界交接相应，整日里勾心斗角。有的疏怠迟缓，有的高深莫测，有的细心谨慎。小恐时惴惴不安，大恐时失魂落魄。他们说话就好像利箭发自弩机快疾而又尖刻，那就是说是与非都由此而产生；他们将心思存留心底就好像盟约誓言坚守不渝，那就是说持守胸臆坐待时机取胜。他们衰败犹如秋冬的草木，这说明他们日渐消衰；他们沉缅于所从事的各种事情，致使他们不可能再恢复到原有的情状；他们心灵闭塞好像被绳索缚住，这说明他们衰老颓败，没法使他们恢复生气。他们欣喜、愤怒、悲哀、欢乐，他们忧思、叹惋、反复、恐惧，他们躁动轻浮、奢华放纵、情张欲狂、造姿作态。好像乐声从中空的乐管中发出，又像菌类由地气蒸腾而成。这种种情态心境日夜变换，却不知道它们是怎样发生的。算了吧！算了吧！一旦懂得这一切发生的道理，不就明白了这种种情态发生、形成的原因？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²</span>闲闲：广博的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>间间：琐细分别的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>炎炎：盛气凌人的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>詹詹：小辩不休的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>寐：睡觉。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>魂交：精神交错。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>觉：醒来。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>形开：形体不宁。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>缦：心计柔奸。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>窖：谓善设陷阱。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>密：谓潜机不露。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>惴惴：忧惧不宁的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>缦缦：惊恐失神的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>机：弩牙，即弩弓上用以发射的扳机。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>栝：箭末扣弦处。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>司：同“伺”，伺机。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>诅盟：誓约。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>杀：衰。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>所为：指所为辩论而言。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>复之：恢复自然本性。<span style="margin-left:.35em">²²</span>厌：闭塞。<span style="margin-left:.35em">²³</span>缄：束箧的绳子，引申为束缚。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>老洫：谓至晚年时，更加不可救拔。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>复阳：恢复生气。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>虑：多思。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>叹：多悲。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>变：多反复。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>慹：多忧惧。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>姚：同“佻”，浮躁。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>佚：纵逸。<span style="margin-left:.35em">³²</span>启：狂放。<span style="margin-left:.35em">³³</span>态：装模作样。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是关于人类世界“万籁”的详尽描写。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">非彼<font color="#af9100">¹</font>无我，非我无所取。是<font color="#af9100">²</font>亦近矣，而不知其所为使。若<font color="#af9100">³</font>有真宰<font color="#af9100">⁴</font>，而特<font color="#af9100">⁵</font>不得其眹<font color="#af9100">⁶</font>。可行己<font color="#af9100">⁷</font>信，而不见其形，有情<font color="#af9100">⁸</font>而无形。百骸<font color="#af9100">⁹</font>、九窍<font color="#af9100">¹⁰</font>、六藏<font color="#af9100">¹¹</font>、赅<font color="#af9100">¹²</font>而存焉，吾谁与为亲？汝皆说<font color="#af9100">¹³</font>之<font color="#af9100">¹⁴</font>乎？其<font color="#af9100">¹⁵</font>有私<font color="#af9100">¹⁶</font>焉？如是皆有为臣妾乎？其臣妾不足以相治乎？其递相<font color="#af9100">¹⁷</font>为君臣乎？其有真君<font color="#af9100">¹⁸</font>存焉！如求得其情与不得，无益损乎其真。一受其成形，不亡以待尽。与物相刃相靡<font color="#af9100">¹⁹</font>，其行尽<font color="#af9100">²⁰</font>如驰而莫之能止，不亦悲乎！终身役役<font color="#af9100">²¹</font>而不见其成功，苶然<font color="#af9100">²²</font>疲役而不知其所归，可不哀邪！人谓之不死，奚益！其形化<font color="#af9100">²³</font>，其心与之然，可不谓大哀乎？人之生也，固若是芒<font color="#af9100">²⁴</font>乎？其我独芒，而人亦有不芒者乎？</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">没有我的对应面就没有我本身，没有我本身就没法呈现我的对应面。这样的认识也就接近于事物的本质，然而却不知道这一切受什么所驱使。仿佛有真正的主宰，却又寻不到它的端倪。可以去实践并得到验证，然而却看不见它的形体，真实的存在而又没有反映它的具体形态。众多的骨节，眼耳口鼻等九个孔窍和心肺肝肾等六脏，全都齐备地存在于我的身体，我跟它们哪一部分最为亲近呢？你对它们都同样喜欢吗？还是对其中某一部分格外偏爱呢？这样，每一部分都只会成为臣妾似的仆属吗？难道臣妾似的仆属就不足以相互支配了吗？还是轮流做为君臣呢？果真有“真君”存在其间。无论寻求到它的究竟与否，那都不会对它的真实存在有什么增益和损坏。人一旦禀承天地之气而形成形体，便要不失其真性以尽天年。他们跟外界环境或相互对立、或相互顺应，他们的行动全都像快马奔驰，没有什么力量能使他们止步，这不是很可悲吗！他们终身承受役使却看不到自己的成功，一辈子困顿疲劳却不知道自己的归宿，这能不悲哀吗！人们说这种人不会死亡，这又有什么益处！人的形骸逐渐衰竭，人的精神和感情也跟着一块儿衰竭，这能不算是最大的悲哀吗？人生在世，本来就像这样迷昧无知吗？难道只有我才这么迷昧无知，而世人也有不迷昧无知的吗！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹彼：指以上的种种情态。<span style="margin-left:.35em">²</span>是：此。指这种相互依存的关系。<span style="margin-left:.35em">³</span>若：似，仿佛。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>真宰：天真本性，即身心的主宰者。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>特：独。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>眹：通“朕”，征兆，迹象。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>己：当为“已”字之形误。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>情：实。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>骸：骨节。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>九窍：指口、双目、双耳、双鼻孔、前阴、后阴。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>六藏：心、肝、脾、肺、肾称为五脏。肾有二，故又合称六脏。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>赅：完备。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>之：指百骸、九窍、六藏。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>其：抑或，还是。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>私：偏爱。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>递相：轮流。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>真君：即上文所说的“真宰”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>靡：通“磨”，摩擦。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>行尽：走向死亡。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>役役：驰逐奔忙的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>苶然：疲倦的样子。<span style="margin-left:.35em">²³</span>化：衰败。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>芒：昏惑，糊涂。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>其：抑或，还是。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲述了人们心中的嘈杂与窸窣及其令人痴狂的特征。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫<font color="#af9100">¹</font>随其成心<font color="#af9100">²</font>而师<font color="#af9100">³</font>之，谁独且无师乎？奚必知代<font color="#af9100">⁴</font>，而心自取<font color="#af9100">⁵</font>者有之？愚者与有焉！未成乎心<font color="#af9100">⁶</font>而有是非，是今日适越而昔<font color="#af9100">⁷</font>至也。是以无有为有。无有为有，虽有神禹<font color="#af9100">⁸</font>且不能知，吾独且奈何哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">顺着自己已经形成的偏执己见，并把它当作判断事物的标准，那么谁会没有这样的标准呢？为什么必须通晓事物的更替并从自己的精神世界里找到资证的人才有标准呢？愚味的人也会跟他们一样有标准。还没有在思想上形成定见就有是与非的观念，这就像今天到越国去而昨天就已经到达。这就是把没有当作有。没有就是有，即使圣明的大禹尚且不可能通晓其中的奥妙，我偏偏又能怎么样呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²</span>成心：主观偏见。<span style="margin-left:.35em">³</span>师：作动词，取法。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>知代：了解事物的更替变化。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>心自取：谓心有见识。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>未成乎心：即未有成见存于心中。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>昔：昨天。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>神禹：谓禹是能知未来的神人。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">夫言非吹<font color="#af9100">¹</font>也，言者有言。其<font color="#af9100">²</font>所言者特未定也。果有言邪？其未尝有言邪？其以为异于鷇音<font color="#af9100">³</font>，亦有辩<font color="#af9100">⁴</font>乎？其无辩乎？道恶乎<font color="#af9100">⁵</font>隐<font color="#af9100">⁶</font>而有真伪？言<font color="#af9100">⁷</font>恶乎隐而有是非？道恶乎往而不存？言恶乎存而不可？道隐于小成<font color="#af9100">⁸</font>，言隐于荣华<font color="#af9100">⁹</font>。故有儒墨之是非，以是其所非而非其所是。欲是其所非而非其所是，则莫若以明<font color="#af9100">¹⁰</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">说话辩论并不像是吹风。善辩的人辩论纷纭，然而他们说的话却并没有准则。人们果真是在说话呢，还是不曾说话呢？他们都认为自己的言谈不同于雏鸟的鸣叫，真有区别，还是没有什么区别呢？大道是怎么隐匿起来而出现了真伪呢？言论是怎么隐匿起来而有了是非呢？大道怎么会出现而又不复存在？言论又怎么存在而又不宜认可？大道被小小的成功所隐蔽，言论被浮华的词藻所掩盖。所以就有了儒家和墨家的是非之辩，肯定对方所否定的东西而否定对方所肯定的东西。想要肯定对方所否定的东西而非难对方所肯定的东西，那么不如用事物的本然去加以观察而求得明鉴。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹吹：指无心而吹的“天籁”。<span style="margin-left:.35em">²</span>其：抑或，还是。<span style="margin-left:.35em">³</span>鷇音：谓鸟欲出卵中而鸣叫之音，有声无辩，不知是非。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>辩：通“辨”，区别。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>恶乎：哪里。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>隐：遮蔽。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>言：谓至言。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>小成：指一孔之见。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>荣华：指浮夸不实之辞。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>明：谓空明的心灵。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">物无非彼，物无非是<font color="#af9100">¹</font>。自彼则不见，自知则知之。故曰：彼出于是，是亦因彼。彼是<font color="#af9100">²</font>方生<font color="#af9100">³</font>之说也。虽然，方生方死，方死方生；方可方不可，方不可方可；因是因非，因非因是。是以圣人不由<font color="#af9100">⁴</font>而照之于天<font color="#af9100">⁵</font>，亦因是<font color="#af9100">⁶</font>也。是亦彼也，彼亦是也。彼亦一是非，此亦一是非，果且有彼是乎哉？果且无彼是乎哉？彼是莫得其偶<font color="#af9100">⁷</font>，谓之道枢<font color="#af9100">⁸</font>。枢始得其环<font color="#af9100">⁹</font>中，以应无穷。是亦一无穷，非亦一无穷也。故曰：莫若以明。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">各种事物都存在它自身的对立面的事物，没有事物不存在它自身对立面的事物。从对立的那一面看便看不出这样所确信的这面，从确信的这一面又看能有所确信的这面。所以说：事物是出自原本确信的这面，当下确信的来源也是因为过往对立面的出现。彼与此的概念相对而生，相依而存。虽然这样，刚刚兴起的随即便覆灭，刚刚覆灭的随即又会兴起；有因而认为是的，就有因而认为非的，有因而认为非的，就有因而认为是的，是与非都因对方而产生存在。因此圣人不走划分正误是非的道路而是观察比照事物的本然，也就是顺着事物自身的情态。事物的这一面也就是事物的那一面，事物的那一面也就是事物的这一面。事物的那一面同样存在是与非，事物的这一面也同样存在正与误。事物果真存在彼此两个方面吗？事物果真不存在彼此两个方面的区分吗？彼此两个方面都没有其对立的一面，这就是大道的枢纽。抓住了大道的枢纽也就抓住了事物的要害，从而顺应事物无穷无尽的变化。“是”是无穷的，“非”也是无穷的。所以说不如用事物的本然来加以观察和认识。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹是：此。<span style="margin-left:.35em">²</span>彼是：即“彼此”。<span style="margin-left:.35em">³</span>方生：指惠施“方生方死”的言论。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>不由：不取。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>天：即自然。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>因是：谓因其所是者而是之。<span style="margin-left:.35em">²</span>彼是：即是非。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>偶：对立。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>枢：枢要。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>环：谓门上下两横槛之洞，圆空如环，能承受枢之旋转。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段承接上文“莫若以明”的讲述，进一步对“以明”——立足于绝对智慧之上的具体含义进行说明。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">以指喻<font color="#af9100">¹</font>指之非指，不若以非指喻指之非指也；以马喻马之非马，不若以非马喻马之非马也。天地一指也，万物一马也<font color="#af9100">²</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用组成事物的要素来说明要素不是事物本身，不如用非事物的要素来说明事物的要素并非事物本身；用白马来说明白马不是马，不如用非马来说明白马不是马。在事物的本然为一的状态中，万物并无区别对待，故天地亦可称作一指，万物亦可唤作一马。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹喻：譬喻。<span style="margin-left:.35em">²</span>天地一指也，万物一马也：即天地万物同质共通。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段使用“一指”与“一马”这两种说法，是因为当时公孙龙一派的学者进行过围绕“指”与“马”的诡辩。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">可乎可，不可乎不可。道<font color="#af9100">¹</font>行之而成，物谓之而然。恶乎然？然于然。恶乎不然？不然于不然。恶乎可？可于可。恶乎不可？不可于不可。物固<font color="#af9100">²</font>有所然，物固有所可。无物不然，无物不可。故为是举莛<font color="#af9100">³</font>与楹<font color="#af9100">⁴</font>，厉<font color="#af9100">⁵</font>与西施，恢<font color="#af9100">⁶</font>诡谲怪<font color="#af9100">⁷</font>，道通为一。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">能认可吗？一定有可以加以肯定的东西方才可以认可；不可以认可吗？一定也有不可以加以肯定的东西方才不能认可。道路是行走而成的，事物是人们称谓而就的。怎样才算是正确呢？正确在于其本身就是正确的。怎样才算是不正确呢？不正确的在于其本身就是不正确的。怎样才能认可呢？能认可在于其自身就是能认可的。怎样才不能认可呢？不能认可在于其本身就是不能认可的。事物原本就有正确的一面，事物原本就有能认可的一面，没有什么事物不存在正确的一面，也没有什么事物不存在能认可的一面。所以可以列举细小的草茎和高大的庭柱，丑陋的癞头和美丽的西施，宽大、奇变、诡诈、怪异等千奇百怪的各种事态来说明这一点，从“道”的观点看它们都是相通而浑一的。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹道：道路。<span style="margin-left:.35em">²</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">³</span>莛：草茎。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>楹：屋柱。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>厉：通“疠”，病癞。此指丑陋的女人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>恢：宏大。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>怪：奇异。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">其分也，成也；其成也，毁也。凡物无成与毁，复通为一。唯达者<font color="#af9100">¹</font>知通为一，为是<font color="#af9100">²</font>不用<font color="#af9100">³</font>而寓<font color="#af9100">⁴</font>诸<font color="#af9100">⁵</font>庸<font color="#af9100">⁶</font>。庸也者，用也；用也者，通也；通也者，得<font color="#af9100">⁷</font>也；适<font color="#af9100">⁸</font>得而几<font color="#af9100">⁹</font>矣。因是已。已而不知其然，谓之道。劳神明<font color="#af9100">¹⁰</font>为一而不知其同也，谓之“朝三”。何谓“朝三”？狙公<font color="#af9100">¹¹</font>赋<font color="#af9100">¹²</font>芧<font color="#af9100">¹³</font>，曰：“朝三而暮四。”众狙皆怒。曰：“然则朝四而暮三。”众狙皆悦。名实未亏<font color="#af9100">¹⁴</font>而喜怒为用，亦因是也。是以圣人和<font color="#af9100">¹⁵</font>之以是非而休<font color="#af9100">¹⁶</font>乎天钧<font color="#af9100">¹⁷</font>，是之谓两行。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">旧事物的分解，亦即新事物的形成，新事物的形成亦即旧事物的毁灭。所有事物并无形成与毁灭的区别，还是相通而浑一的特点。只有通达的人方才知晓事物相通而浑一的道理，因此不用固执地对事物作出这样那样的解释，而应把自己的观点寄托于平常的事理之中。所谓平庸的事理就是无用而有用；认识事物无用就是有用，这就算是通达；通达的人才是真正了解事物常理的人；恰如其分地了解事物常理也就接近于大道。顺应事物相通而浑一的本来状态吧，这样还不能了解它的究竟，这就叫做“道”。耗费心思方才能认识事物浑然为一而不知事物本身就具有同一的性状和特点，这就叫“朝三”。什么叫做“朝三”呢？养猴人给猴子分橡子，说：“早上分给三升，晚上分给四升”。猴子们听了非常愤怒。养猴人便改口说：“那么就早上四升晚上三升吧。”猴子们听了都高兴起来。名义和实际都没有亏损，喜与怒却各为所用而有了变化，也就是因为这样的道理。因此，古代圣人把是与非混同起来，优游自得地生活在自然而又均衡的境界里，这就叫物与我各得其所、自行发展。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹达者：通达大道的人。<span style="margin-left:.35em">²</span>为是：因此。<span style="margin-left:.35em">³</span>不用：不执己见。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>寓：寄。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>诸：之于。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>庸：众。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>得：无往而不自得。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>适：至。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>几：近，谓尽得大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>神明：心智，心神。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>狙公：养猕猴的老翁。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>赋：分给。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>芧：即山栗，又名橡子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>未亏：未损。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>和：合，混同。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>休：息，止。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>天钧：天然的陶钧。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">古之人<font color="#af9100">¹</font>，其知有所至<font color="#af9100">²</font>矣。恶<font color="#af9100">³</font>乎至？有以为未始有物者，至矣，尽矣，不可以加矣！其次以为有物矣，而未始有封<font color="#af9100">⁴</font>也。其次以为有封焉，而未始有是非也。是非之彰也，道之所以亏也。道之所以亏，爱<font color="#af9100">⁵</font>之所以成。果且有成与亏乎哉？果且无成与亏乎哉？有成与亏，故<font color="#af9100">⁶</font>昭氏<font color="#af9100">⁷</font>之鼓琴也；无成与亏，故昭氏之不鼓琴也。昭文之鼓琴也，师旷<font color="#af9100">⁸</font>之枝策<font color="#af9100">⁹</font>也，惠子之据梧<font color="#af9100">¹⁰</font>也，三者之知几<font color="#af9100">¹¹</font>乎！皆其盛者也，故载<font color="#af9100">¹²</font>之末年<font color="#af9100">¹³</font>。唯其好之也，以异于彼，其好之也，欲以明之。彼非所明而明之，故以坚白<font color="#af9100">¹⁴</font>之昧<font color="#af9100">¹⁵</font>终。而其子又以文之纶<font color="#af9100">¹⁶</font>终，终身无成。若是而可谓成乎，虽我<font color="#af9100">¹⁷</font>亦成也；若是而不可谓成乎，物与我无成也。是故滑<font color="#af9100">¹⁸</font>疑<font color="#af9100">¹⁹</font>之耀，圣人之所图<font color="#af9100">²⁰</font>也。为是不用而寓诸庸，此之谓“以明”。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候的人，他们的智慧达到了最高的境界。如何才能达到最高的境界呢？那时有人认为，整个宇宙从一开始就不存在什么具体的事物，这样的认识是最了不起，最尽善尽美，而无以复加了。其次，认为宇宙之始是存在事物的，可是万事万物从不曾有过区分和界线。再其次，认为万事万物虽有这样那样的区别，但是却从不曾有过是与非的不同。是与非的显露，对于宇宙万物的理解也就因此出现亏损和缺陷，理解上出现亏损与缺陷，偏私的观念也就因此形成。果真有形成与亏缺吗？果真没有形成与亏缺吗？事物有了形成与亏缺，所以昭文才能够弹琴奏乐。没有形成和亏缺，昭文就不再能够弹琴奏乐。昭文善于弹琴，师旷精于乐律，惠施乐于靠着梧桐树高谈阔论，这三位先生的才智可说是登峰造极了！他们都享有盛誉，所以他们的事迹得到记载并流传下来。他们都爱好自己的学问与技艺，因而跟别人大不一样；正因为爱好自己的学问和技艺，所以总希望能够表现出来。而他们将那些不该彰明的东西彰明于世，因而最终以石之色白与质坚均独立于石头之外的迷昧而告终；而昭文的儿子也继承其父亲的事业，终生没有什么作为。像这样就可以称作成功吗？那即使是我虽无成就也可说是成功了。像这样便不可以称作成功吗？外界事物和我本身就都没有成功。因此，各种迷乱人心的巧说辩言的炫耀，都是圣哲之人所鄙夷、摒弃的。所以说，各种无用均寄托于有用之中，这才是用事物的本然观察事物而求得真实的理解。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹古之人：指古时的悟道者。<span style="margin-left:.35em">²</span>至：至极，即最高的境界。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>封：域，即彼此界限。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>爱：谓偏好。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>故：即，就是。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>昭氏：指下文的“昭文”，姓昭，名文，善鼓琴。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>师旷：晋平公乐师，妙解音律。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>枝策：谓持策以击乐器。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>据梧：倚靠着梧树。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>几：尽。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>载：从事。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>末年：晚年。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>几：尽。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>载：从事。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>末年：晚年。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>坚白：即“坚白同异”之说，是先秦名家代表人物公孙龙的重要命题。公孙龙主张“离坚白”，即分离万物之同。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>昧：昏暗不明。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>纶：琴瑟之弦，代指鼓琴。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>我：泛指。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>滑：滑乱人心。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>疑：使人心疑惑。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>图：图谋。可引申为图谋摒弃。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子将人类的好恶是非在道中产生的过程分为四个阶段进行了论述。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">今且有言<font color="#af9100">¹</font>于此，不知其与是<font color="#af9100">²</font>类乎？其与是不类乎？类与不类，相与为类，则与彼无以异矣。虽然，请尝<font color="#af9100">³</font>言之：有始<font color="#af9100">⁴</font>也者，有未始<font color="#af9100">⁵</font>有始也者，有未始有夫未始有始也者；有有也者，有无也者，有未始有无也者，有未始有夫未始有无也者。俄而<font color="#af9100">⁶</font>有无矣，而未知有无之果孰有孰无也。今我则已有有谓<font color="#af9100">⁷</font>矣，而未知吾所谓之其果有谓乎？其果无谓乎？</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">现在暂且在这里说一番话，不知道这些话跟其他人的谈论是相同的呢，还是不相同的呢？相同的言论与不相同的言论，既然相互间都是言谈议论，从这一意义说，不管其内容如何也就是同类的了。虽然这样，还是请让我试着把这一问题说一说。宇宙万物有它的开始，同样有它未曾开始的开始，还有它未曾开始的未曾开始的开始。宇宙之初有过这样那样的“有”，但也有个“无”，还有个未曾有过的“无”，同样也有个未曾有过的未曾有过的“无”。突然间生出了“有”和“无”，却不知道“有”与“无”谁是真正的“有”、谁是真正的“无”。现在我已经说了这些言论和看法，但却不知道我听说的言论和看法是我果真说过的言论和看法呢，还是果真没有说过的言论和看法呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹言：谓“有始”以下之言。<span style="margin-left:.35em">²</span>是：与下文“彼”义同，皆指其他辩者的话。<span style="margin-left:.35em">³</span>尝：尝试。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>始：谓天地之始。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>未始：未尝。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>俄而：忽然。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>谓：说。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">夫天下莫大于秋毫<font color="#af9100">¹</font>之末，而太山<font color="#af9100">²</font>为小；莫寿乎殇子<font color="#af9100">³</font>，而彭祖为夭<font color="#af9100">⁴</font>。天地与我并生，而万物与我为一。既已为一矣，且得有言乎？既已谓之一矣，且得无言乎？一与言为二，二与一为三。自此以往，巧历<font color="#af9100">⁵</font>不能得，而况其凡<font color="#af9100">⁶</font>乎！故自无适有，以至于三，而况自有适有乎！无适焉，因是已！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下没有什么比秋毫的末端更大，而泰山算是最小；世上没有什么人比夭折的孩子更长寿，而传说中年寿最长的彭祖却是短命的。天地与我共生，万物与我为一体。既然已经浑然为一体，还能够有什么议论和看法？既然已经称作一体，又还能够没有什么议论和看法？客观存在的一体加上我的议论和看法就成了“二”，“二”如果再加上一个“一”就成了“三”，以此类推，最精明的计算也不可能求得最后的数字，何况大家都是凡夫俗子！所以，从无到有乃至推到“三”，又何况从“有”推演到“有”呢？没有必要这样地推演下去，还是顺应事物的本然吧。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹秋毫：秋天鸟兽新生的毫毛，其末甚微。<span style="margin-left:.35em">²</span>太山：即泰山。<span style="margin-left:.35em">³</span>殇子：死于襁褓中的婴儿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>夭：夭折，早死。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>巧历：善于计算。这里指善于计数的人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>凡：指凡夫，平庸的人。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">夫道未始有封<font color="#af9100">¹</font>，言未始有常，为是而有畛<font color="#af9100">²</font>也。请言其畛：有左<font color="#af9100">³</font>有右<font color="#af9100">⁴</font>，有伦<font color="#af9100">⁵</font>有义<font color="#af9100">⁶</font>，有分<font color="#af9100">⁷</font>有辩<font color="#af9100">⁸</font>，有竞有争，此之谓八德。六合之外，圣人存而不论；六合之内，圣人论而不议；春秋经<font color="#af9100">⁹</font>世先王之志<font color="#af9100">¹⁰</font>，圣人议而不辩。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所谓真理从不曾有过界线，言论也不曾有过定准，只因为各自认为只有自己的观点和看法才是正确的，这才有了这样那样的界线和区别。请让我谈谈那些界线和区别：有左有右，有序列有等别，有分解有辩驳，有竞比有相争，这就是所谓八德。天地四方宇宙之外的事，圣人总是存而不论；宇宙之内的事，圣人虽然细加研究，却不随意评说。至于古代历史上善于治理社会的前代君王们的记载，圣人虽然有所评说却不争辩。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹封：界域。<span style="margin-left:.35em">²</span>畛：田间小道。引申为界限。<span style="margin-left:.35em">³</span>左：指卑或下言。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>右：指尊或上言。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>伦：亲疏之礼。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>义：通“仪”，仪则。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>分：剖析万物。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>辩：通“辨”，谓分别彼此。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>经：治理。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>志：记载。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子强调，若想要从认识的杀戮性中逃离，顿悟生命的混沌之本质，就必须到达“未始有封”——判断出现前的境界，以及“未始有物”——体验本身的世界之中。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故分也者，有不分也；辩也者，有不辩也。曰：“何也？”“圣人怀之，众人辩之以相示也。故曰：辩也者，有不见也。”夫大道不称，大辩不言，大仁不仁，大廉不嗛<font color="#af9100">¹</font>，大勇不忮<font color="#af9100">²</font>。道昭而不道，言辩而不及，仁常<font color="#af9100">³</font>而不成<font color="#af9100">⁴</font>，廉清而不信<font color="#af9100">⁵</font>，勇忮而不成。五者圆而几<font color="#af9100">⁶</font>向方矣！故知止其所不知，至矣。孰知不言之辩，不道之道？若有能知，此之谓天府<font color="#af9100">⁷</font>。注焉而不满，酌焉而不竭，而不知其所由来，此之谓葆光<font color="#af9100">⁸</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">可知有分别就因为存在不能分别，有争辩也就因为存在不能辩驳。有人会说，这是为什么呢？圣人把事物都囊括于胸、容藏于己，而一般人则争辩不休夸耀于外，所以说，大凡争辩，总因为有自己所看不见的一面。至高无尚的真理是不必称扬的，最了不起的辩说是不必言说的，最具仁爱的人是不必向人表示仁爱的，最廉洁方正的人是不必表示谦让的，最勇敢的人是从不刚愎自用的。真理完全表露于外那就不算是真理，逞言肆辩总有表达不到的地方，仁爱之心经常流露反而成就不了仁爱，廉洁到清白的极点反而不太真实，勇敢到随处伤人也就不能成为真正勇敢的人。这五种情况就好像着意求圆却几近成方一样。因此懂得停止于自己所不知晓的境域，那就是绝顶的明智。谁能真正通晓不用言语的辩驳、不用称说的道理呢？假如有谁能够知道，这就是所说的自然生成的府库。无论注入多少东西，它不会满盈，无论取出多少东西，它也不会枯竭，而且也不知这些东西出自哪里，这就叫做潜藏不露的光亮。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹嗛：崖岸，比喻锋芒。<span style="margin-left:.35em">²</span>忮：狠。<span style="margin-left:.35em">³</span>常：固定的爱，即偏爱。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>成：当为“周”字之误。周，周遍。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>信：真实。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>几：近。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天府：自然的府藏。这里指涵容大道的心胸。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>葆光：藏光不露。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明，大道，也就是真正的实在，超越于名称概念之外；大辩，也就是真正的辩证，是不将辩证付诸于语言的。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故昔者尧问于舜曰：“吾欲伐宗、脍、胥敖，南面<font color="#af9100">¹</font>而不释然<font color="#af9100">²</font>。其故何也？”舜曰：“夫三子<font color="#af9100">³</font>者，犹存乎蓬艾<font color="#af9100">⁴</font>之间。若<font color="#af9100">⁵</font>不释然何哉！昔者十日并出<font color="#af9100">⁶</font>，万物皆照，而况德之进<font color="#af9100">⁷</font>乎日者乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">从前尧曾向舜问道：“我想征伐宗、脍、胥敖三个小国，每当上朝理事总是心绪不宁，是什么原因呢？”舜回答说：“那三个小国的国君，就像生存于蓬蒿艾草之中。你总是耿耿于怀心神不宁，为什么呢？过去十个太阳一块儿升起，万物都在阳光普照之下，何况你崇高的德行又远远超过了太阳的光亮呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南面：君位，此指临朝听政。<span style="margin-left:.35em">²</span>释然：怡悦的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>三子：指三个小国的国君。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蓬艾：比喻其蕃国卑小。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>十日并出：神话传说。此处庄子不用“十日”为灾害之意，而是说十日普照万物，无所偏私。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>进：胜过，超过。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">啮缺问乎王倪<font color="#af9100">¹</font>曰：“子知物之所同是<font color="#af9100">²</font>乎？”曰：“吾恶乎知之！”“子知子之所不知邪？”曰：“吾恶乎知之！”“然则物无知邪？”曰：“吾恶乎知之！虽然，尝试言之。庸讵<font color="#af9100">³</font>知吾所谓知之非不知邪？庸讵知吾所谓不知之非知邪？且吾尝试问乎汝：民湿寝<font color="#af9100">⁴</font>则腰疾偏死<font color="#af9100">⁵</font>，鳅然乎哉？木处<font color="#af9100">⁶</font>则惴栗恂惧<font color="#af9100">⁷</font>，猨猴然乎哉？三者孰知正处？民食刍豢<font color="#af9100">⁸</font>，麋鹿食荐<font color="#af9100">⁹</font>，蝍蛆<font color="#af9100">¹⁰</font>甘<font color="#af9100">¹¹</font>带<font color="#af9100">¹²</font>，鸱<font color="#af9100">¹³</font>鸦耆<font color="#af9100">¹⁴</font>鼠，四者孰知正味？猿猵狙以为雌，麋与鹿交，鳅与鱼游。毛嫱、西施，人之所美也；鱼见之深入，鸟见之高飞，麋鹿见之决骤。四者孰知天下之正色哉？自我观之，仁义之端，是非之塗，樊然淆乱，吾恶能知其辩！”啮缺曰：“子不知利害，则至人固不知利害乎？”王倪曰：“至人神矣！大泽焚而不能热，河汉沍而不能寒，疾雷破山而不能伤，飘风振海而不能惊。若然者，乘云气，骑日月，而游乎四海之外。死生无变于己，而况利害之端乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">齧缺问王倪：“你知道各种事物相互间总有共同的地方吗？”王倪说：“我怎么知道呢！”齧缺又问：“你知道你所不知道的东西吗？”王倪回答说：“我怎么知道呢！”齧缺接着又问：“那么各种事物便都无法知道了吗？”王倪回答：“我怎么知道呢！虽然这样，我还是试着来回答你的问题。你怎么知道我所说的知道不是不知道呢？你又怎么知道我所说的不知道不是知道呢？我还是先问一问你：人们睡在潮湿的地方就会腰部患病甚至酿成半身不遂，泥鳅也会这样吗？人们住在高高的树木上就会心惊胆战、惶恐不安，猿猴也会这样吗？人、泥鳅、猿猴三者究竟谁最懂得居处的标准呢？人以牲畜的肉为食物，麋鹿食草芥，蜈蚣嗜吃小蛇，猫头鹰和乌鸦则爱吃老鼠，人、麋鹿、蜈蚣、猫头鹰和乌鸦这四类动物究竟谁才懂得真正的美味？猿猴把猵狙当作配偶，麋喜欢与鹿交配，泥鳅则与鱼交尾。毛嫱和丽姬，是人们称道的美人了，可是鱼儿见了她们深深潜入水底，鸟儿见了她们高高飞向天空，麋鹿见了她们撤开四蹄飞快地逃离。人、鱼、鸟和麋鹿四者究竟谁才懂得天下真正的美色呢？以我来看，仁与义的端绪，是与非的途径，都纷杂错乱，我怎么能知晓它们之间的分别！”齧缺说：“你不了解利与害，道德修养高尚的至人难道也不知晓利与害吗？”王倪说：“进入物我两忘境界的至人实在是神妙不测啊！林泽焚烧不能使他感到热，黄河、汉水封冻了不能使他感到冷，迅疾的雷霆劈山破岩、狂风翻江倒海不能使他感到震惊。假如这样，便可驾驭云气，骑乘日月，在四海之外遨游，死和生对于他自身都没有变化，何况利与害这些微不足道的端绪呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">齧缺：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">¹</span>王倪：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>是：认可。<span style="margin-left:.35em">³</span>庸讵：怎么。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>湿寝：睡在潮湿处。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>偏死：半身枯死，即半身不遂。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>木处：指人在树上居住。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>惴栗恂惧：惊恐战栗的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>刍豢：指家畜。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>荐：美草。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蝍蛆：蜈蚣。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>甘：以……为甘、可口。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>带：蛇。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>鸱：猫头鹰一类的鸟。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>耆：通“嗜”，喜好。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子创造了王倪与啮缺两个虚构人物，通过二人的对话，粉碎人们的价值偏见与主我的排他之心，从而衬托出绝对者超然的超脱，以及无拘束的绝对自由。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">瞿鹊子<font color="#af9100">¹</font>问乎长梧子曰：“吾闻诸夫子<font color="#af9100">²</font>：圣人不从事于务<font color="#af9100">³</font>，不就<font color="#af9100">⁴</font>利，不违<font color="#af9100">⁵</font>害，不喜求<font color="#af9100">⁶</font>，不缘道，无谓<font color="#af9100">⁷</font>有谓，有谓无谓，而游乎尘垢之外。夫子以为孟浪<font color="#af9100">⁸</font>之言，而我以为妙道之行也。吾子<font color="#af9100">⁹</font>以为奚若<font color="#af9100">¹⁰</font>？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">瞿鹊子向长梧子问道：“我从孔夫子那里听到这样的谈论：圣人不从事琐细的事务，不追逐私利，不回避灾害，不喜好贪求，不因循成规；没说什么又好像说了些什么，说了些什么又好像什么也没有说，因而遨游于世俗之外。孔夫子认为这些都是轻率不当的言论，而我却认为是精妙之道的实践和体现。先生你认为怎么样呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹瞿鹊子：虚构的人物。长梧子：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>夫子：指孔子。<span style="margin-left:.35em">³</span>务：事务，指俗事而言。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>就：求。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>违：避。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>求：妄求。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>谓：说话。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>孟浪：谓不切实际。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>吾子：先生，您，敬称。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>奚若：怎么样。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">长梧子曰：“是黄帝之所听荧<font color="#af9100">¹</font>也，而丘也何足以知之！且女<font color="#af9100">²</font>亦大早计<font color="#af9100">³</font>，见卵而求时夜<font color="#af9100">⁴</font>，见弹而求鸮炙<font color="#af9100">⁵</font>。予尝为女妄言<font color="#af9100">⁶</font>之，女以妄听<font color="#af9100">⁷</font>之。奚<font color="#af9100">⁸</font>旁<font color="#af9100">⁹</font>日月，挟<font color="#af9100">¹⁰</font>宇宙，为其脗合，置其滑<font color="#af9100">¹¹</font>涽<font color="#af9100">¹²</font>，以隶相尊？众人役役<font color="#af9100">¹³</font>，圣人愚芚<font color="#af9100">¹⁴</font>，参<font color="#af9100">¹⁵</font>万岁<font color="#af9100">¹⁶</font>而一成纯<font color="#af9100">¹⁷</font>。万物尽然，而以是相蕴。予恶乎知说<font color="#af9100">¹⁸</font>生之非惑邪！予恶乎知恶死之非弱丧<font color="#af9100">¹⁹</font>而不知归者邪！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">长梧子说：“这些话黄帝也会疑惑不解的，而孔丘怎么能够知晓呢！而且你也谋虑得太早，就好像见到鸡蛋便想立即得到报晓的公鸡，见到弹子便想立即获取烤熟的斑鸠肉。我姑且给你胡乱说一说，你也就胡乱听一听。怎么不依傍日月，怀藏宇宙？跟万物吻合为一体，置各种混乱纷争于不顾，把卑贱与尊贵都等同起来。人们总是一心忙于去争辩是非，圣人却好像十分愚昧无所觉察，糅合古往今来多少变异、沉浮，自身却浑成一体不为纷杂错异所困扰。万物全都是这样，而且因为这个缘故相互蕴积于浑朴而又精纯的状态之中。“我怎么知道贪恋活在世上不是困惑呢？我又怎么知道厌恶死亡不是年幼流落他乡而老大还不知回归呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹荧：疑惑不明的样子。<span style="margin-left:.35em">²</span>女：通“汝”。<span style="margin-left:.35em">³</span>大早计：谓操之过急。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>时夜：司夜之鸡。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>鸮炙：鸮鸟的烤肉。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>妄言：随便说。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>妄听：姑且听听。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>奚：何不。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>旁：依傍。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>挟：怀抱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>滑：乱。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>涽：暗。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>役役：驰逐劳役的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>愚芚：浑然无知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>参：糅杂，调和。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>万岁：指千万年来的一切事物。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>一成纯：犹言“混沌一团”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>弱丧：幼弱的孩儿迷失在他乡。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子借瞿鹊子与长梧子之对答，讲述绝对者眼中生死变化与是非对立皆为一体之态。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">丽之姬<font color="#af9100">¹</font>，艾封人<font color="#af9100">²</font>之子也。晋国之始得之也，涕泣沾襟。及其至于王<font color="#af9100">³</font>所，与王同匡床<font color="#af9100">⁴</font>，食刍豢，而后悔其泣也。予恶乎知夫死者不悔其始之蕲<font color="#af9100">⁵</font>生乎？梦饮酒者，旦而哭泣；梦哭泣者，旦而田猎。方<font color="#af9100">⁶</font>其梦也，不知其梦也。梦之中又占其梦焉，觉而后知其梦也。且有大觉<font color="#af9100">⁷</font>而后知此其大梦也，而愚者自以为觉，窃窃然<font color="#af9100">⁸</font>知之。“君乎！牧乎！”固哉！丘也与女皆梦也，予谓女梦亦梦也。是其言也，其名为吊诡<font color="#af9100">⁹</font>。万世之后而一遇大圣知其解者，是旦暮遇之也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">丽姬是艾地封疆守土之人的女儿，晋国征伐丽戎时俘获了她，她当时哭得泪水浸透了衣襟；等她到晋国进入王宫，跟晋侯同睡一床而宠为夫人，吃上美味珍馐，也就后悔当初不该那么伤心地哭泣了。我又怎么知道那些死去的人不会后悔当初的求生呢？睡梦里饮酒作乐的人，天亮醒来后很可能痛哭饮泣；睡梦中痛哭饮泣的人，天亮醒来后又可能在欢快地逐围打猎。正当他在做梦的时候，他并不知道自己是在做梦。睡梦中还会卜问所做之梦的吉凶，醒来以后方知是在做梦。人在最为清醒的时候方才知道他自身也是一场大梦，而愚昧的人则自以为清醒，好像什么都知晓什么都明了。君尊牧卑，这种看法实在是浅薄鄙陋呀！孔丘和你都是在做梦，我说你们在做梦，其实我也在做梦。上面讲的这番话，它的名字可以叫作奇特和怪异。万世之后假若一朝遇上一位大圣人，悟出上述一番话的道理，他只当是朝夕相遇所遇到的平常的事情。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹丽之姬：即骊姬，晋献公夫人。<span style="margin-left:.35em">²</span>艾封人：艾地驻守封疆之人。<span style="margin-left:.35em">³</span>王：指晋献公。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>匡床：安适之床。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蕲：通“祈”，求。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>方：正当。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>大觉：最清醒的人，指圣人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>窃窃然：明察的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>吊诡：奇怪非常之谈。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">既使我与若<font color="#af9100">¹</font>辩矣，若胜我，我不若胜，若果是也？我果非也邪？我胜若，若不吾胜，我果是也？而<font color="#af9100">²</font>果非也邪？其或是<font color="#af9100">³</font>也？其或非<font color="#af9100">⁴</font>也邪？其俱是也？其俱非也邪？我与若不能相知也。则人<font color="#af9100">⁵</font>固受其黮暗<font color="#af9100">⁶</font>，吾谁使正之？使同乎若者正之，既与若同矣，恶能正之？使同乎我者正之，既同乎我矣，恶能正之？使异乎我与若者正之，既异乎我与若矣，恶能正之？使同乎我与若者正之，既同乎我与若矣，恶能正之？然则我与若与人俱不能相知也，而待彼<font color="#af9100">⁷</font>也邪？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“倘使我和你展开辩论，你胜了我，我没有胜你，那么，你果真对，我果真错吗？我胜了你，你没有胜我，我果真对，你果真错吗？难道我们两人有谁是正确的，有谁是不正确的吗？难道我们两人都是正确的，或都是不正确的吗？我和你都无从知道，而世人原本也都承受着蒙昧与晦暗，我们又能让谁作出正确的裁定？让观点跟你相同的人来判定吗？既然看法跟你相同，怎么能作出公正的评判！让观点跟我相同的人来判定吗？既然看法跟我相同，怎么能作出公正的评判！让观点不同于我和你的人来判定吗？既然看法不同于我和你，怎么能作出公正的评判！让观点跟我和你都相同的人来判定吗？既然看法跟我和你都相同，又怎么能作出公正的评判！如此，那么我和你跟大家都无从知道这一点，还等待别的什么人呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹若：你。<span style="margin-left:.35em">²</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">³</span>或是：有一人对。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>或非：有一人不对。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>人：他人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>黮暗：暗昧不明的样子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>彼：指下文的“天倪”。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">“何谓和<font color="#af9100">¹</font>之以天倪<font color="#af9100">²</font>？”曰：“是不是，然不然。是若果是也，则是之异乎不是也亦无辩<font color="#af9100">³</font>；然若果然也，则然之异乎不然也亦无辩。化声<font color="#af9100">⁴</font>之相待<font color="#af9100">⁵</font>，若其不相待。和之以天倪，因之以曼衍<font color="#af9100">⁶</font>，所以穷年<font color="#af9100">⁷</font>也。忘年忘义<font color="#af9100">⁸</font>，振<font color="#af9100">⁹</font>于无竟<font color="#af9100">¹⁰</font>，故寓诸无竟。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">什么叫调和自然的分际呢？对的也就像是不对的，正确的也就像是不正确的。对的假如果真是对的，那么对的不同于不对的，这就不须去争辩；正确的假如果真是正确的，那么正确的不同于不正确的，这也不须去争辩。是是非非变来变去的声音是相对而存在的，任凭它自由自在地发展变化，这样就可以尽享天年。忘掉生死年岁，忘掉是非仁义，到达无穷无尽的境界，因此圣人总把自己寄托于无穷无尽的境域之中。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹和：调和。<span style="margin-left:.35em">²</span>天倪：自然的分际。<span style="margin-left:.35em">³</span>无辩：用不着争辩。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>化声：与是非纠缠在一起的话。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>相待：相对待。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>曼衍：游衍自得。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>穷年：谓享尽天年。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>忘年忘义：忘掉岁月与义理。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>振：振动鼓舞，这里有“逍遥”之意。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>竟：又作“境”，亦通“境”，境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子通过长梧子阐明了自己的观点：只要是想要通过议论来控制是非对立，就算得出了所有人都接受的结论，也是徒然。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">罔两<font color="#af9100">¹</font>问景<font color="#af9100">²</font>曰：“曩<font color="#af9100">³</font>子行，今子止；曩子坐，今子起。何其无特<font color="#af9100">⁴</font>操与<font color="#af9100">⁵</font>？”景曰：“吾有待而然者邪？吾所待<font color="#af9100">⁶</font>又有待而然者邪？吾待蛇蚹<font color="#af9100">⁷</font>蜩翼邪？恶识所以然？恶识所以不然？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">影子之外的微阴问影子：“先前你在走，现在又停下；以往你坐着，如今又站了起来。你怎么没有自己独立的操守呢？”影子回答说：“我是有所依凭才这样的吗？我所依凭的东西又有所依凭才这样的吗？我所依凭的东西难道像蛇的蚹鳞和鸣蝉的翅膀吗？我怎么知道因为什么缘故会是这样？我又怎么知道因为什么缘故而不会是这样？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹罔两：影外之阴，或谓影外之影。<span style="margin-left:.35em">²</span>景：通“影”，影子。<span style="margin-left:.35em">³</span>曩：从前。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>特：独立。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>所待：即所待者，指形体。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>蚹：蛇鳞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写了罔两与影子之间的对话。所谓世间万物由造物主创造，实际上指的是一切万物作为自然存在，也就是作为超越了因果性的观念而存在。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔者<font color="#af9100">¹</font>庄周梦为胡蝶，栩栩然<font color="#af9100">²</font>胡蝶也。自喻<font color="#af9100">³</font>适志<font color="#af9100">⁴</font>与！不知周也。俄然<font color="#af9100">⁵</font>觉，则蘧蘧然<font color="#af9100">⁶</font>周也。不知周之梦为胡蝶与？胡蝶之梦为周与？周与胡蝶则必有分矣。此之谓物化<font color="#af9100">⁷</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">过去庄周梦见自己变成蝴蝶，欣然自得地飞舞着的一只蝴蝶，感到多么愉快和惬意啊！不知道自己原本是庄周。突然间醒来，惊惶不定之间方知原来是我庄周。不知是庄周梦中变成蝴蝶呢，还是蝴蝶梦见自己变成庄周呢？庄周与蝴蝶那必定是有区别的。这就可叫做物、我的交合与变化。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹昔者：夜间。<span style="margin-left:.35em">²</span>栩栩然：形容蝴蝶飞舞得轻快自如。<span style="margin-left:.35em">³</span>自喻：自乐。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>适志：快意。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>俄然：突然。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>蘧蘧然：忽然觉醒的样子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>物化：指一种泯灭事物差别，彼我浑然同化的和谐境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是《齐物论》最后一节，有名的“庄周梦蝶”的故事。对庄子来说，梦境也好，现实也罢，将二者看作“有分”之物，便是人们的偏见。实在世界之中，所谓梦境与现实，都不过是道——实在性——的延伸。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-1"><a href="#本章赏析-1" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/7ee7722355fb.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇也是《庄子》中的名篇，向来以深奥难解著称。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">所谓齐物论，即齐平物论，也就是要消除各派对天下万物所作的不同评论。庄子认为，世上的万事万物，包括人在内，都是齐一的。而人类社会一切矛盾的对立面，诸如生与死、寿与夭、贵与贱、荣与辱、成与毁等等都是无差别的一回事。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇大致可分六段。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段描写悟道者南郭子綦“吾丧我”的入道境界，引出了人籁、地籁和天籁的三籁之说。以人籁的箫管声和地籁的洞穴声反衬出只有入道的至人才能感受到的自然的无声之声，即天籁。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段铺开描写众人之纷争、百家争鸣的世俗百态，并指出一切纷争的产生出于人们的“成心”。所谓成心，庄子认为人之初都有本真之心，但由于外物的（即社会生活）的影响及耳目等五官的后天局限，逐渐有了一己之情、一己之私、一己之成见。私心成见在胸，牢不可破，于是引发了万劫不复的固执、偏见与纷争。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段分别从是与非、彼与此、可与不可、然与不然、分与成、成与毁、指与非指等方面，不厌其烦地论述万事万物没有本质上的差别，它们不仅相互依存，也可以相互转换，从道的层面看，他们完全是浑然一体的，也就是“道通为一”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第四段可分两小节，前一节以相对论的观点去看待大小、寿夭，“天下莫大于秋毫之末，而大山为小；莫寿于殇子，而彭祖为夭”，其目的还是借此推出“天地与我并生，而万物与我为一”的齐物论命题。后一节以辩证论的观点阐明悟道者的品质，其目的再次说明泯灭辩争、混同齐一的合理性。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第五段便例举了三个寓言故事，分别从形象意境上加深读者对齐物论的体悟。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">最后一段，庄子借罔两之问，引出庄周之梦，关锁全篇，并照应开头“丧我”之意。庄子在生命的混沌之中，将自己所得到的现下，仅当作自己的现下，逍遥其中。美也好，丑也罢；生也好，死也罢；梦境也好，现实也罢；人也好，蝴蝶也罢——庄子认同这一切的境遇，与全篇开头处的南郭子綦一同，静静聆听着那由万籁组成的天籁之音。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-03" name="zz-chapter-03"></a></p><h3 id="养生主"><a href="#养生主" class="headerlink" title="养生主"></a>养生主</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾生也有涯<font color="#af9100">¹</font>，而知<font color="#af9100">²</font>也无涯。以有涯随<font color="#af9100">³</font>无涯，殆<font color="#af9100">⁴</font>已<font color="#af9100">⁵</font>！已而为<font color="#af9100">⁶</font>知者，殆而已矣！为善无近名，为恶无近刑，缘<font color="#af9100">⁷</font>督<font color="#af9100">⁸</font>以为经<font color="#af9100">⁹</font>，可以保身<font color="#af9100">¹⁰</font>，可以全生<font color="#af9100">¹¹</font>，可以养亲<font color="#af9100">¹²</font>，可以尽年<font color="#af9100">¹³</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">人的一生是可以看到边际的，而知识却看不到边际。用有限的人生追寻无限无尽的知识，是很危险的。再把此追求所得，认为已是无限真理，回头来，把此真理来指导人生，则更将是一危险事。为了名利的善事不去做，可能受到伤害、处罚的坏事不去做，沿着名誉与刑罚的缝隙间形成的道路走，遵循了这条人生的正道，那就可以保养身体，可以保全天性，可以修炼精神，可以享尽天年。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹涯：岸，边。<span style="margin-left:.35em">²</span>知：思虑，情识。<span style="margin-left:.35em">³</span>随：追逐。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>殆：危险。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>已：通“矣”，了。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>为：追逐。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>缘：循，顺应。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>督：人的脊脉，是骨节空虚处。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>经：常。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>保身：谓不使形躯遭受刑戮。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>全生：谓保全自然本性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>养亲：谓不残生伤性，以辱双亲。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>尽年：享尽天年。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段一句“吾生也有涯”，道尽生命的真相。生命有限，而人们对金钱、名誉、地位、娱乐的疯狂追求，以满足自己的欲望，正如庄子接下来所说“而知也无涯”，欲望是无穷无尽的，在有限的生命里去尽力满足无限的欲望，只能是殆而又殆！</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庖丁<font color="#af9100">¹</font>为文惠君<font color="#af9100">²</font>解牛，手之所触，肩之所倚<font color="#af9100">³</font>，足之所履<font color="#af9100">⁴</font>，膝之所踦<font color="#af9100">⁵</font>，砉然<font color="#af9100">⁶</font>响然，奏刀<font color="#af9100">⁷</font>騞<font color="#af9100">⁸</font>然，莫不中音<font color="#af9100">⁹</font>。合于《桑林》<font color="#af9100">¹⁰</font>之舞，乃中《经首》<font color="#af9100">¹¹</font>之会<font color="#af9100">¹²</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庖丁给梁惠王宰牛，他的手所触到的地方，肩膀所靠到的地方，脚所踩到的地方，膝盖所顶到的地方，皮肉筋骨发出咔嚓咔嚓的声响。运刀之际的咔嚓之声，没有一处不符合音律，既符合《桑林》的舞蹈，又符合《经首》的节奏。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹庖丁：名叫丁的厨师。<span style="margin-left:.35em">²</span>文惠君：即梁惠王。<span style="margin-left:.35em">³</span>倚：靠近。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>履：踩。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>踦：一足，引申为屈一足之膝抵住牛。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>砉然：皮骨相离的声音。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>奏刀：进刀。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>騞：谓进刀解物的声音。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>中音：合乎音乐节奏。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>《桑林》：殷汤乐名。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>《经首》：尧乐《咸池》中乐章名。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>会：节奏。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借庖丁与文惠君之间关于解牛的对答，对遵循天理自然乃养生之秘诀的观点进行了更加具体且生动的解说。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">文惠君曰：“嘻，善哉！技盍至此乎？”庖丁释<font color="#af9100">¹</font>刀对曰：“臣之所好者道也，进<font color="#af9100">²</font>乎技矣。始臣之解牛之时，所见无非全牛者；三年之后，未尝见全牛也；方今之时，臣以神遇<font color="#af9100">³</font>而不以目视，官知止而神欲行。依乎天理<font color="#af9100">⁴</font>，批<font color="#af9100">⁵</font>大郤<font color="#af9100">⁶</font>，导<font color="#af9100">⁷</font>大窾<font color="#af9100">⁸</font>，因<font color="#af9100">⁹</font>其固然<font color="#af9100">¹⁰</font>。技经肯綮<font color="#af9100">¹¹</font>之未尝，而况大軱<font color="#af9100">¹²</font>乎！良庖岁<font color="#af9100">¹³</font>更<font color="#af9100">¹⁴</font>刀，割也；族庖<font color="#af9100">¹⁵</font>月更刀，折也；今臣之刀十九年矣，所解数千牛矣，而刀刃若新发<font color="#af9100">¹⁶</font>于硎<font color="#af9100">¹⁷</font>。彼节<font color="#af9100">¹⁸</font>者有间<font color="#af9100">¹⁹</font>而刀刃者无厚<font color="#af9100">²⁰</font>，以无厚入有间，恢恢<font color="#af9100">²¹</font>乎其于游刃必有余地矣。是以十九年而刀刃若新发于硎。虽然，每至于族<font color="#af9100">²²</font>，吾见其难为，怵然<font color="#af9100">²³</font>为戒，视为止<font color="#af9100">²⁴</font>，行为迟，动刀甚微<font color="#af9100">²⁵</font>，謋然<font color="#af9100">²⁶</font>已解，如土委<font color="#af9100">²⁷</font>地。提刀而立，为之四顾，为之踌躇满志<font color="#af9100">²⁸</font>，善刀<font color="#af9100">²⁹</font>而藏之。”文惠君曰：“善哉！吾闻庖丁之言，得养生<font color="#af9100">³⁰</font>焉。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">梁惠王说：“哈哈！好啊！你的技巧为何能达到这种程度呢？”庖丁放下屠刀回答说：“我所爱好的是道，已经远远超出了技术的范围。我开始宰牛时，所见到的都是整头的牛。过了三年之后，再看牛就可以看到牛体的结构部件而不是整头牛了。时至今日，我宰牛时全凭心领神会，而不需要用眼睛看。视觉的作用停止了，而心神还在运行。我顺着牛身天然的生理结构，把刀劈进筋骨相连的大缝隙，再在骨节的空隙处引刀而入，刀刀顺着牛体本来的结构去；牛体中经络筋骨纠结的容易碍刀的地方，我的刀都绕开走而从未碰到过，何况那些巨大的牛骨头呢！好的厨师一年换一把刀，那是他们用蛮力硬割的结果；一般的厨师一个月换一把刀，那是他们硬砍把刀砍断的。我手头这把刀都已经用了十九年了，用它宰过的牛也有几千头，可是刀刃还像刚从磨刀石上磨出来一样完好无缺。牛的骨节间有缝隙，刀刃却薄得没有厚度，用没有厚度的刀刃切入有缝隙的骨节，那宽宽绰绰的地方运起刀刃来还有很多余地呢。所以这把刀用了十九年还像刚从磨刀石上磨出来一样。即使如此，每次碰到筋骨盘结的地方，我看到它很难下手，还是十分警惕，目光盯住那一点，慢慢动手，运在刀上的力气很轻很小。最后哗啦一声，整条牛立刻解体了，就像泥土被堆积在地上一般。然后我提刀站起，环顾四周，悠然自得，心满意足，把刀擦拭干净收藏起来。”文惠君说：“妙啊！我听了庖丁的这番话，领悟到了养生的道理。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">譆：通“嘻”，惊叹声。<span style="margin-left:.35em">¹</span>释：放下。<span style="margin-left:.35em">²</span>进：超过。<span style="margin-left:.35em">³</span>遇：接触。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>天理：天然的纹理。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>批：击。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>郤：通“隙”，指筋骨连接处的空隙。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>导：引刀深入。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>窾：骨节间的空穴。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>因：顺着。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>固然：本来的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>技经肯綮：技，当作“枝”，谓枝脉。经，经脉。肯，粘着骨头的肉。綮，筋肉相结处。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>軱：坚硬的大骨。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>岁：一年。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>更：换。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>族庖：指技术一般的庖人。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>发：起。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>硎：磨刀石。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>节：骨节。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>间：间隙，空隙。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>无厚：没有厚度。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>恢恢：宽绰的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>族：筋骨交错盘结之处。<span style="margin-left:.35em">²³</span>怵然：警惕的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>止：集中，专注。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>微：轻。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>謋然：筋骨解散的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>委：堆积。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>踌躇满志：闲豫安适，从容自得的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>善刀：拭刀。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>养生：指养生之道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">文惠君目睹了庖丁出神入化的刀法技艺，不禁发出喟叹。庖丁继续从道的角度向文惠君说明何为解牛。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公文轩<font color="#af9100">¹</font>见右师<font color="#af9100">²</font>而惊曰：“是何人也？恶乎<font color="#af9100">³</font>介<font color="#af9100">⁴</font>也？天与<font color="#af9100">⁵</font>？其<font color="#af9100">⁶</font>人与？”曰：“天也，非人也。天之生是<font color="#af9100">⁷</font>使独<font color="#af9100">⁸</font>也，人之貌有与也。以是知其天也，非人也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">公文轩看见右师，吃惊地说：“这是什么人？为什么只有一只脚？这是自然生成的，还是人为造成的呢？”右师说：“这是自然生成的，不是人为的。上天让我只生有一只脚，按照一般人的样子，老天是要给我两只脚的。因此可知是老天有意让我长一只脚的，不是人为造成的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹公文轩：姓公文，名轩，宋人。<span style="margin-left:.35em">²</span>右师：官名。这里指做此官的人。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶乎：为何。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>介：独足。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>其：抑或。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>是：此，指足。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>独：独足。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>与：给予。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">公文轩与右师的问答反映了须将人生的一切福祸视为天理自然的道理。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽雉<font color="#af9100">¹</font>十步一啄，百步一饮，不蕲<font color="#af9100">²</font>畜<font color="#af9100">³</font>乎樊<font color="#af9100">⁴</font>中。神虽王<font color="#af9100">⁵</font>，不善也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽畔的野鸡十步一啄食，百步一喝水，它并不希望被畜养在樊笼之中。精力虽然旺盛，可并不舒服啊。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹泽雉：水泽中的野鸡。<span style="margin-left:.35em">²</span>蕲：求。<span style="margin-left:.35em">³</span>畜：养。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>樊：鸟笼。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>王：通“旺”，旺盛。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">老聃<font color="#af9100">¹</font>死，秦佚<font color="#af9100">²</font>吊<font color="#af9100">³</font>之，三号<font color="#af9100">⁴</font>而出。弟子<font color="#af9100">⁵</font>曰：“非夫子<font color="#af9100">⁶</font>之友邪？”曰：“然。”“然则吊焉若此可乎？”曰：“然。始也吾以为其<font color="#af9100">⁷</font>人<font color="#af9100">⁸</font>也，而今非也。向<font color="#af9100">⁹</font>吾入而吊焉，有老者哭之，如哭其子；少者哭之，如哭其母。彼<font color="#af9100">¹⁰</font>其所以会<font color="#af9100">¹¹</font>之，必有不蕲<font color="#af9100">¹²</font>言而言，不蕲哭而哭者。是遁<font color="#af9100">¹³</font>天倍<font color="#af9100">¹⁴</font>情，忘其所受<font color="#af9100">¹⁵</font>，古者谓之遁天之刑。适<font color="#af9100">¹⁶</font>来，夫子时也；适去，夫子顺也。安时而处顺，哀乐不能入也，古者谓是<font color="#af9100">¹⁷</font>帝<font color="#af9100">¹⁸</font>之悬<font color="#af9100">¹⁹</font>解。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">老聃死了，秦佚前去吊唁，号哭三声就走了。弟子问：“他不是老师的朋友吗？”回答说：“当然是的。”“那么，吊丧像这样子行吗？”秦佚答道：“对的。起初我认为他是普通人，可是我现在并不如此看。刚才我进去吊唁时，有老年人在哭他，就像哭自己的儿子一样；有少年人在哭他，就像哭自己的母亲一样。他们之所以聚焦在这里，肯定有不愿吊唁却吊唁哭泣的情况。这可是失去天性违背真情的，丧失掉自己所禀受的本性，古时候把这个叫做伤天害理的刑罚。当来时，先生应时而来；当去时，先生顺天而去，安于时运，顺应天然，悲哀欢乐的感情是不能进入其中的，古时候把这个叫做解除了天然的束缚。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹老聃：即老子，姓李，名耳，字聃。<span style="margin-left:.35em">²</span>秦佚：庄子虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>吊：吊唁。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>号：哀哭。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>弟子：指秦失的门人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>夫子：指秦佚。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>其：指老子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>人：世俗之人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>向：刚才。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>彼：指吊唁的众人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>会：聚集。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>蕲：期望。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>遁：逃避。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>倍：通“背”，背弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>所受：谓禀受于自然的天伦关系。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>适：正当。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>是：这。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>帝：天帝。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>悬：倒悬，即捆缚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">老子能够认识到生死不过像白天和黑夜一样平常，并做到安时处顺，凡俗庸众则不明生死真相，牵于亲疏，伤于哀乐，违背天性，庄子称之为遁天之刑。这则寓言亦是天人之辩。庄子时时提示，自然天性既然是来自天，就要保养它，就要顺从它，使之游于俗世之虚无缝隙，免受尘垢的玷污。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">指<font color="#af9100">¹</font>穷<font color="#af9100">²</font>于为薪，火传也，不知其尽也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">脂膏在作为烛薪燃烧后就烧尽了，但火种却会留传下来，没有穷尽。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹指：通“脂”，脂膏。<span style="margin-left:.35em">²</span>穷：尽。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">“指穷于为薪，火传也”的“火”代表了这变化的趋势本身，象征着道不断流动的特征。当人类能够遵循这道的无限流动时，便能够真正超越生死。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-2"><a href="#本章赏析-2" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/3f698ee49c6d.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本章题目“养生主”，当解为“养生之宗旨”。依庄子之说，循乎天理，依乎自然，处于至虚，游于无有，消融主客，哀乐不伤，以尽天年，此乃养生之宗旨。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">首段开门见山，以寥寥数语揭示养生的宗旨，并形象而凝炼地总结出“缘督以为经”这一养生法则，并通过以下三个寓言故事，从不同的层面和角度阐明这一理念。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段即叙述“庖丁为文惠君解牛”这一故事。作者以出神入化的笔触描绘出庖丁炉火纯青的解牛技艺，并巧妙地强调了超越技艺水平的心得体会，从而落脚到养生上。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段写“公文轩见右师”的自问自答，探讨右师招祸断足的根本原因，强调世间的善恶、福祸、寿夭、健残皆根于天然。如果依乎天理，葆养天真就能得到福寿健，反之就要招灾惹祸，表面出于人事，实质还是违背自然法则。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第四段写“秦佚吊老聃”，意在说明人生在世应当“安时处顺”，把生死当做来去一样的平淡自然，这样才能达到“哀乐不入”的境界。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">最后以“指穷于为薪，火传也，不知其尽也”这一警言之句作结，既照应了第四段所表达的生死观，也用“薪尽火传”之喻照应了全文的深刻旨意，庄子以薪比喻人的肉身，而以火比喻本真天性，暗示养生在于保养后者，只有循乎天理，依乎自然，处于至虚，游于无有，才能使肉体享尽天年，自然本性永葆不变。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-04" name="zz-chapter-04"></a></p><h3 id="人间世"><a href="#人间世" class="headerlink" title="人间世"></a>人间世</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜回<font color="#af9100">¹</font>见仲尼<font color="#af9100">²</font>，请行<font color="#af9100">³</font>。曰：“奚之<font color="#af9100">⁴</font>？”曰：“将之卫<font color="#af9100">⁵</font>。”曰：“奚为焉？”曰：“回闻卫君，其年壮，其行独<font color="#af9100">⁶</font>。轻用其国<font color="#af9100">⁷</font>而不见其过。轻用民死，死者以国量<font color="#af9100">⁸</font>，乎<font color="#af9100">⁹</font>泽若蕉<font color="#af9100">¹⁰</font>，民其无如<font color="#af9100">¹¹</font>矣！回尝闻之夫子<font color="#af9100">¹²</font>曰：‘治国去<font color="#af9100">¹³</font>之，乱国就<font color="#af9100">¹⁴</font>之。医门多疾。’愿以所文，思其所行，则<font color="#af9100">¹⁵</font>庶几<font color="#af9100">¹⁶</font>其过有瘳<font color="#af9100">¹⁷</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回拜见老师孔子，请求同意他出远门。孔子问：“你要去哪里？”颜回说：“打算去卫国。”孔子问：“去卫国做什么？”颜回说：“我听说卫国现任国君，年轻气壮，横行霸道，处理国事极不慎重，又听不进任何批评。他轻率地动用民力导致百姓死亡，全国死去的人可以填满大泽，多得像大泽中的草芥。卫国百姓已经走投无路了。我曾经听您讲过：‘治理得好的国家可以离开它。治理得不好的国家却要去到那里，就好像医生门前病人多一样’。我希望根据先生的这些教诲思考治理卫国的办法，卫国也许还可以逐步恢复元气吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹颜回：姓颜名回，字子渊，鲁国人，孔子最得意的弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>仲尼：孔子的字。<span style="margin-left:.35em">³</span>请行：谓向他辞行。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>奚之：何往。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>卫：春秋时的诸侯国，在今河南省境内。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>独：专断自用。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>轻用其国：轻率地处理国事。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>量：填满。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>乎：于。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蕉：草芥。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>无如：无处可归。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>夫子：指孔子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>去：离开，离去。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>就：趋从。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>则：法则，办法。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>庶几：大概，或许。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>瘳：病愈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">开篇借孔子与颜回的对话，引出心斋，指出要虚己以游世。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼曰：“嘻，若<font color="#af9100">¹</font>殆<font color="#af9100">²</font>往而刑耳！夫道不欲杂，杂则多，多则扰，扰则忧，忧而不救。古之至人，先存诸己而后存诸人。所存于己者未定，何暇至于暴人<font color="#af9100">³</font>之所行！且若亦知夫德之所荡<font color="#af9100">⁴</font>而知之所为出<font color="#af9100">⁵</font>乎哉？德荡乎名，知出乎争。名也者，相轧也；知也者，争之器也。二者凶器，非所以尽行也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子叹息道：“哎，你此番前去恐怕要遭逢灾祸啊！大道本应纯粹专一，若掺杂外物便会生出繁多事务，事务繁杂则心神难安，心神不宁则滋生忧患，忧患积累至深便无可挽救。古时德行完备的圣贤，必定先修持自身德行再去度化他人。若自身德行尚未稳固，怎会有余力去纠正暴君的恶行呢？况且你可曾想过，人的德行因何动摇、心智因何萌发？德行失守皆因追逐名利，心智开启实为争斗之始。名声是世人相互倾轧的祸根，智巧是争强斗胜的工具，这两样都是伤人害己的凶器，绝不可用来推行正道啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹若：你。<span style="margin-left:.35em">²</span>殆：恐怕。<span style="margin-left:.35em">³</span>暴人：暴君。指卫君。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>荡：丧失。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>出：显露。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">颜回开始是典型的儒家性格，乱国就之，跃跃欲试。孔子却告诉他此去如羊入虎口，殆往而刑。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">且德厚<font color="#af9100">¹</font>信矼<font color="#af9100">²</font>，未达<font color="#af9100">³</font>人气<font color="#af9100">⁴</font>；名闻不争，未达人心。而强以仁义绳墨之言術暴人之前者，是以人恶有<font color="#af9100">⁵</font>其美也，命之曰灾人。灾人者，人必反灾之。若殆为人灾夫。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">一个人虽然德行纯厚诚实笃守，可未必能和对方声气相通，一个人虽然不争名声，可未必能得到广泛的理解。而勉强把仁义和规范之类的言辞述说于暴君面前，这就好比用别人的丑行来显示自己的美德，这样的做法可以说是害人。害人的人一定会被别人所害，你这样做恐怕会遭到别人的伤害的呀！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹德厚：道德纯厚。<span style="margin-left:.35em">²</span>信矼：信誉确实。<span style="margin-left:.35em">³</span>未达：不了解。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>人气：人的口味。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>有：当为“育”字，卖弄的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">孔子继续劝说颜回，你有足够纯厚的德行，有足够坚定的赤诚之心，有不为他人评价而动摇的纯粹自我。但在人际交往之中，最重要的便是要洞察对方复杂的感受与微妙的心理。如果不警惕独善之心与强加之善，必是后患无穷。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">且苟为人悦贤而恶不肖<font color="#af9100">¹</font>，恶用而<font color="#af9100">²</font>求有以异？若<font color="#af9100">³</font>唯无诏<font color="#af9100">⁴</font>，王公<font color="#af9100">⁵</font>必将乘人而斗其捷<font color="#af9100">⁶</font>。而目将荧<font color="#af9100">⁷</font>之，而色将平之，口将营<font color="#af9100">⁸</font>之，容将形之，心且成之。是以火救火，以水救水，名之曰益多。顺始无穷，若殆<font color="#af9100">⁹</font>以不信厚言<font color="#af9100">¹⁰</font>，必死于暴人之前矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">况且如果卫国国君渴求贤能而讨厌不肖之徒，又何须你去改变呢？你除非不向他进谏，否则他肯定会趁你失误之机，展示他的辩才，你的双眼会被迷惑而眩晕，你的神色会慢慢平静下来，你嗫嗫嚅嚅地为自己辩解，你的脸上会流露出顺从的表情，你的内心也会认同他的主张。这样做就像是用火救火，用水救水，可以称之为错上加错。有了依顺他的开始，以后顺从他的旨意便会没完没了，假如你未能取信便深深进言，那么一定会死在这位暴君面前。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹不肖：品行不好。<span style="margin-left:.35em">²</span>而：你。<span style="margin-left:.35em">³</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>诏：进谏。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>王公：指卫君。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>捷：迅捷，利口。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>荧：眩，眩惑。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>营：营救。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>殆：恐怕。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>厚言：忠诚之言。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">且昔者<font color="#af9100">¹</font>桀<font color="#af9100">²</font>杀关龙逄<font color="#af9100">³</font>，纣<font color="#af9100">⁴</font>杀王子比干<font color="#af9100">⁵</font>，是皆修<font color="#af9100">⁶</font>其身以下伛拊<font color="#af9100">⁷</font>人之民，以下拂<font color="#af9100">⁸</font>其上者也，故其君因其修以挤<font color="#af9100">⁹</font>之。是好名者也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">而且，以前桀王杀害敢于直谏的关龙逄，纣王杀害力谏的叔叔比干，都是因为他们修身立德，以臣下的地位爱抚百姓，以臣下的地位违逆凶残的君王，所以他们的国君就因为他们道德修养高尚而排斥他们、杀害了他们。这就是喜好名声的结果。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹昔者：从前。<span style="margin-left:.35em">²</span>桀：夏朝最后一个国君，以暴虐著称于世。<span style="margin-left:.35em">³</span>关龙逄：姓关，字龙逄，桀时贤臣，因竭诚忠谏而被斩首。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>纣：商朝亡国之君，亦以暴虐著称。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>王子比干：纣王庶叔，因忠谏而被剖心。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>修：修饰。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>伛拊：曲身抚爱。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>拂：触逆。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>挤：陷害。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">昔者尧攻丛枝、胥、敖，禹攻有扈<font color="#af9100">¹</font>。国为虚<font color="#af9100">²</font>厉<font color="#af9100">³</font>，身为刑戮<font color="#af9100">⁴</font>。其用兵不止，其求实<font color="#af9100">⁵</font>无已，是皆求名实者也，而<font color="#af9100">⁶</font>独不闻之乎？名实者，圣人之所不能胜也，而况若<font color="#af9100">⁷</font>乎！虽然，若必有以<font color="#af9100">⁸</font>也，尝<font color="#af9100">⁹</font>以语<font color="#af9100">¹⁰</font>我来<font color="#af9100">¹¹</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">当年帝尧征伐丛枝和胥敖，夏禹攻打有扈，三国变为废墟，百姓都死完了，而国君自身也遭受杀戮，原因就是三国不停地使用武力，贪求别的国家的土地和人口。这些都是求名求利的结果，你偏偏就没有听说过吗？名声和实利，就是圣人也不可能超越，何况是你呢？虽然是这样，你必定是有所依凭，所以你就试着把它告诉我吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹有扈：小国名，在今陕西户县。<span style="margin-left:.35em">²</span>虚：同“墟”，废墟。<span style="margin-left:.35em">³</span>厉：厉鬼。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>刑戮：受刑、被杀。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>实：实利，指土地和财物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>以：用来谏劝卫君的办法。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>来：语气助词。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段列举了几例史实，都是人为了名利物欲而殒身的典型事件。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜回曰：“端<font color="#af9100">¹</font>而虚<font color="#af9100">²</font>，勉<font color="#af9100">³</font>而一<font color="#af9100">⁴</font>，则可乎？”曰：“恶<font color="#af9100">⁵</font>！恶可！夫以阳<font color="#af9100">⁶</font>为充<font color="#af9100">⁷</font>孔<font color="#af9100">⁸</font>扬<font color="#af9100">⁹</font>，采色<font color="#af9100">¹⁰</font>不定，常人之所不违<font color="#af9100">¹¹</font>，因案<font color="#af9100">¹²</font>人之所感，以求容与<font color="#af9100">¹³</font>其心，名之曰日渐之德<font color="#af9100">¹⁴</font>不成，而况大德乎！将执<font color="#af9100">¹⁵</font>而不化，外合而内不訾<font color="#af9100">¹⁶</font>，其庸讵<font color="#af9100">¹⁷</font>可乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：“我外表端庄内心谦虚，勉力行事而意志专一，这样可以吗？”孔子说：“唉，这怎么可以呢！卫君骄气横溢，喜怒无常，人们都不敢违逆他，他也借此压抑人们的真实感受和不同观点，以此来放纵他的欲望。他这种人，每天用小德慢慢感化都不会有成效，更何况用大德来劝导呢？他必将固执己见而不会改变，即使表面赞同内心里也不会对自己的言行做出反省，你采取的方法如何能行呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹端：端正。<span style="margin-left:.35em">²</span>虚：谦虚。<span style="margin-left:.35em">³</span>勉：勤勉。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>一：专一。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>恶：驳斥声，犹“唉”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>阳：刚猛之性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>充：充满。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>孔：甚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>扬：显扬。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>采色：神采气色。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>违：违逆。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>案：压抑。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>容与：自快。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>日渐之德：指小德。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>执：固执。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>訾：资取。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>庸讵：怎么。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的“虚”指心中无杂念，也就是不为名誉与富贵左右的心境。“一”与孔子之言开头之处“夫道不欲杂，杂则多”一句中的“多”相对，指与道合一的纯粹境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“然则我内直而外曲<font color="#af9100">¹</font>，成而上比。内直者，与天为徒。与天为徒者，知天子<font color="#af9100">²</font>之与己，皆天之所子<font color="#af9100">³</font>，而<font color="#af9100">⁴</font>独以己言蕲<font color="#af9100">⁵</font>乎而人<font color="#af9100">⁶</font>善<font color="#af9100">⁷</font>之，蕲乎而人不善之邪？若然<font color="#af9100">⁸</font>者，人谓之童子<font color="#af9100">⁹</font>，是之谓与天为徒。外曲者，与人之为徒也。擎<font color="#af9100">¹⁰</font>跽<font color="#af9100">¹¹</font>曲拳<font color="#af9100">¹²</font>，人臣之礼也。人皆为之，吾敢不为邪？为人之所为者，人亦无疵<font color="#af9100">¹³</font>焉，是之谓与人为徒。成而上比者，与古<font color="#af9100">¹⁴</font>为徒。其言虽教<font color="#af9100">¹⁵</font>，谪之实也，古之有也，非吾有也。若然者，虽直而不病<font color="#af9100">¹⁶</font>，是之谓与古为徒。若是则可乎？”仲尼曰：“恶！恶可！大<font color="#af9100">¹⁷</font>多政法<font color="#af9100">¹⁸</font>而不谍<font color="#af9100">¹⁹</font>。虽固，亦无罪。虽然，止是耳矣，夫胡可以及化<font color="#af9100">²⁰</font>！犹师心<font color="#af9100">²¹</font>者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：“如此，那我就内心诚直而外表恭敬，内心自有主见并处处跟古代贤人作比较。内心诚直，就是与自然同类。与自然同类的，就可知道国君与自己在本性上都属于天生的，又何必把自己的言论宣之于外而希望得到人们的赞同，或者希望人们不予赞同呢？像这样做，人们就会称之为童心未泯，这就叫跟自然为同类。所谓‘外表恭敬’，是和世人一样。手拿朝笏躬身下拜，这是人臣应尽的礼节，人家都这么去做，我敢不这么做吗？做大家所做的事，别人就不会责难我，这就叫与世人为伍。心有成见上比古代贤人，是跟古人为同类，他们的言论虽然很有教益，指责世事才是真情实意。自古就有这样的做法，并不是我自己的编造，这样做，虽然正直不阿却也不会受到伤害，这就叫做与古人为伍，这样做可以吗？”孔子说：“唉！怎么可以呢？太多的事情需要纠正，就是有所效法也会出现不当，虽然固陋而不通达也没有什么罪责。即使这样也不过如此而已，又怎么能感化他呢！你太执着于自己内心成见了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹曲：委曲求全，即恭敬。<span style="margin-left:.35em">²</span>天子：人君。<span style="margin-left:.35em">³</span>子：动词，生。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>而：表转折。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蕲：求。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>而人：别人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>善：称善。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>若然：像这样。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>童子：天真纯一、未失自然本性的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>擎：执笏。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>跽：跪拜。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>曲拳：鞠躬。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>疵：毛病，用作动词，认为……是毛病。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>古：古人。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>教：教导，教诲。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>病：指灾祸。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>大：也作“太”，可通。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>政法：正人之法。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>谍：妥当。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>化：感化。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>师心：师从有为之心。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">颜回曰：“吾无以进矣，敢问其方。”仲尼曰：“斋，吾将语若<font color="#af9100">¹</font>。有心而为之，其易邪？易之者，皞天<font color="#af9100">²</font>不宜<font color="#af9100">³</font>。”颜回曰：“回之家贫，唯不饮酒不茹荤者数月矣。如此则可以为斋乎？”曰：“是祭祀之斋，非心斋也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：“我没有更好的办法了，冒昧地向老师求教方策。”孔子说：“斋戒清心，我将告诉你！如果怀着积极用世之心去做，难道是容易的吗？如果这样做也很容易的话，苍天也会认为是不适宜的。”颜回说：“我颜回家境贫穷，不饮酒浆、不吃荤食已经好几个月了，像这样，可以说是斋戒了吧？”孔子说：“这是祭祀前的所谓斋戒，并不是‘心斋。’</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹语若：告诉你。<span style="margin-left:.35em">²</span>皞天：自然。<span style="margin-left:.35em">³</span>不宜：不合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">颜回受到孔子的批评之后，终于放弃自己的想法，虚心接受老师的指点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">回曰：“敢问心斋。”仲尼曰：“若一志<font color="#af9100">¹</font>，无听之以耳而听之以心；无听之以心而听之以气<font color="#af9100">²</font>。听止于耳，心止于符<font color="#af9100">³</font>。气也者，虚而待物者也。唯道集虚。虚者，心斋也”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：“我请教什么是‘心斋’。”孔子说：“你必须摒除杂念，专一心思，不用耳去听而用心去领悟，不用心去领悟而用凝寂虚无的意境去感应！耳的功用仅只在于聆听，心的功用仅只在于跟外界事物交合。凝寂虚无的心境才是虚弱柔顺而能应待宇宙万物的，只有大道才能汇集于凝寂虚无的心境。虚无空明的心境就叫做‘心斋’。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹若一志：专一你的心志。<span style="margin-left:.35em">²</span>气：气息。<span style="margin-left:.35em">³</span>符：合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子在说明心斋时使用的“虚”这一词。“虚”不仅是这一段问答的中心思想，更是《人间世》全篇的结论所在。庄子便是在这宇宙和人的同质之中，试图对一切人类行为予以净化，并将人们经过了宇宙性的净化后的心境称为“虚”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜回曰：“回之未始得使<font color="#af9100">¹</font>，实自回也；得使之也，未始有回也，可谓虚乎？”夫子曰：“尽矣！吾语若<font color="#af9100">²</font>：若能入游其樊<font color="#af9100">³</font>而无感其名，入<font color="#af9100">⁴</font>则鸣<font color="#af9100">⁵</font>，不入则止。无门无毒<font color="#af9100">⁶</font>，一宅<font color="#af9100">⁷</font>而寓于不得已则几<font color="#af9100">⁸</font>矣。绝迹易，无行地难。为人使易以伪，为天使难以伪。闻以有翼飞者矣，未闻以无翼飞者也；闻以有知知者矣，未闻以无知知者也。瞻<font color="#af9100">⁹</font>彼<font color="#af9100">¹⁰</font>阕<font color="#af9100">¹¹</font>者，虚室<font color="#af9100">¹²</font>生白，吉祥止止<font color="#af9100">¹³</font>。夫且不止，是之谓坐驰<font color="#af9100">¹⁴</font>。夫徇<font color="#af9100">¹⁵</font>耳目内通而外于心知，鬼神将来舍<font color="#af9100">¹⁶</font>，而况人乎！是万物之化也，禹、舜之所纽<font color="#af9100">¹⁷</font>也，伏羲、几蘧<font color="#af9100">¹⁸</font>之所行终，而况散焉者<font color="#af9100">¹⁹</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：““我不曾禀受过‘心斋’的教诲，所以确实存在一个真实的颜回；我禀受了‘心斋’的教诲，我便顿时感到不曾有过真实的颜回。这可以叫做虚无空明的境界吗？”孔子说：“你对‘心斋’的理解实在十分透彻。我再告诉你，假如能够进入到追名逐利的环境中遨游而又不为名利地位所动，卫君能采纳你阐明你的观点，不能采纳你就停止不说，不去寻找仕途的门径，也不向世人提示索求的标的，心思凝聚全无杂念，把自己寄托于无可奈何的境域，那么就差不多合于‘心斋’的要求了。一个人不走路容易，走路不在地上留下痕迹就很难。受世人的驱遣容易伪装，受自然的驱遣便很难作假。听说过凭借翅膀才能飞翔，不曾听说过没有翅膀也能飞翔；听说过有智慧才能了解事物，不曾听说过没有智慧也可以了解事物。看一看那空旷的环宇，空明的心境顿时独存精白，而什么也都不复存在，一切吉祥之事都消逝于凝静的境界。至此还不能凝止，这就叫形坐神驰。倘若让耳目的感观向内通达而又排除心智于外，那么鬼神将会前来归附，何况是人呢！这就是万物的变化，是禹和舜所把握的要领，也是伏羲、几蘧所遵循始终的道理，何况普通的人呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹得使：得到教诲。<span style="margin-left:.35em">²</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">³</span>樊：藩篱，指卫国境内。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>入：接纳。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>鸣：指劝谏。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>毒：药味。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>一宅：安心于一，了无二念。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>几：近。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>瞻：观看。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>彼：眼前万物。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>阕：空。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>室：指人心。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>止止：集于虚明之心。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>坐驰：谓形坐而心驰。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>徇：同“循”，顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>舍：冥附。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>纽：枢纽，关键。~伏戏：即伏羲。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>几蘧：传说中的古代圣君。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>散焉者：指平庸的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借孔子之谈，说明了自己的处世智慧，也就是虚的哲学思想。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">叶公子高<font color="#af9100">¹</font>将使<font color="#af9100">²</font>于齐，问于仲尼曰：“王<font color="#af9100">³</font>使诸梁也甚重<font color="#af9100">⁴</font>。齐之待使者，盖将甚敬<font color="#af9100">⁵</font>而不急<font color="#af9100">⁶</font>。匹夫犹未可动<font color="#af9100">⁷</font>也，而况诸侯乎！吾甚栗<font color="#af9100">⁸</font>之。子<font color="#af9100">⁹</font>常语<font color="#af9100">¹⁰</font>诸梁也曰：‘凡事若小若大<font color="#af9100">¹¹</font>，寡<font color="#af9100">¹²</font>不道以欢成。事若不成，则必有人道之患<font color="#af9100">¹³</font>；事若成，则必有阴阳之患<font color="#af9100">¹⁴</font>。若成若不成而后无患者，唯有德者能之。’吾食也执粗而不臧<font color="#af9100">¹⁵</font>，爨<font color="#af9100">¹⁶</font>无欲清<font color="#af9100">¹⁷</font>之人。今吾朝受命而夕饮冰，我其内热与！吾未至乎事之情<font color="#af9100">¹⁸</font>而既有阴阳之患矣！事若不成，必有人道之患，是两也<font color="#af9100">¹⁹</font>。为人臣者不足以任<font color="#af9100">²⁰</font>之，子其有以语我来<font color="#af9100">²¹</font>！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">叶公子高即将出使齐国，他向孔子请教：“楚王派我诸梁出使齐国，责任重大。齐国接待外来使节，都是表面恭敬内心怠慢。平常老百姓尚且不容易说服，更何况是诸侯呢！我心里十分害怕。您常对我说：‘事情无论大小，很少有不通过言语的交往可以获得圆满结果的。事情如果办不成功，那么必定会受到国君的处罚；事情如果办成功了，那又一定会忧喜交集酿出病害。事情成功与否都不会留下祸患，只有道德高尚的人才能做到。’我每天吃的都是粗糙的食物，烹饪食物的人也就无须解凉散热。我今天早上接受国君诏命到了晚上就得饮用冰水，恐怕是因为我内心焦躁无比担忧吧！我还不曾接触到事的真情，就已经有了忧喜交加所导致的病患；事情如果真的办不成，那一定还会受到国君处罚。成与不成这两种结果，做臣子的我都不足以承担，先生你大概有什么可以教导我吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹叶公子高：楚庄王玄孙，姓沈，名诸梁，字子高，被封于叶，僭号称公。<span style="margin-left:.35em">²</span>使：出使。<span style="margin-left:.35em">³</span>王：楚王。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>重：重要的使命。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>敬：恭敬。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不急：指迟迟不肯依允别人的请求。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>动：感化。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>栗：害怕。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>子：你，指孔子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>若小若大：不管大小。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>寡：少。~懽成：欢然成功。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>人道之患：指君主的惩罚。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>阴阳之患：指喜惧交战于胸中导致疾病。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>臧：善，指美食厚味。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>爨：司火之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>清：清凉。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>情：实，指出使之事成行。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>是两也：谓忧虑结于心，刑罚遭于外。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>任：承担，承受。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>子：你。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>来：语气助词，犹“咧”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">楚国大夫叶公与孔子进行了一场外交谈话，体现出了身在现实之中的超越者的智慧。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼曰：“天下有大戒<font color="#af9100">¹</font>二：其一命<font color="#af9100">²</font>也，其一义<font color="#af9100">³</font>也。子之爱亲，命也，不可解于心；臣之事君，义也，无适<font color="#af9100">⁴</font>而非君也，无所逃<font color="#af9100">⁵</font>于天地之间。是之谓大戒。是以夫事其亲者，不择地而安之，孝之至也；夫事其君者，不择事而安之，忠之盛也；自事其心者，哀乐不易施<font color="#af9100">⁶</font>乎前，知其不可奈何而安之若命，德之至也。为人臣子者，固有所不得已。行事之情而忘其身，何暇至于悦生而恶死！夫子其行可矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子说：“天下有两个足以为戒的大法：一是天命，一是道义。做儿女的敬爱双亲，这是自然的天性，是无法从内心解释的；臣子侍奉国君，这是人为的道义，天地之间无论到什么地方都不会没有国君的统治，这是无法逃避的现实。这就叫做足以为戒的大法。所以侍奉双亲的人，无论什么样的境遇都要使父母安适，这是孝心的最高表现；侍奉国君的人，无论办什么样的事都要让国君放心，这是尽忠的极点。注重自我修养的人，悲哀和欢乐都不容易使他受到影响，知道世事艰难，无可奈何却又能安于处境、顺应自然，这就是道德修养的最高境界。做臣子的原本就会有不得已的事情，遇事要能把握真情并忘掉自身，哪里还顾得上眷恋人生、厌恶死亡呢！你这样去做就可以了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大戒：不可逾越的大法。<span style="margin-left:.35em">²</span>命：指受之于自然之天的性分。<span style="margin-left:.35em">³</span>义：指人所应尽的社会职责。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>适：往。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>无所逃：无可逃避。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>施：移动，改易。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">在庄子所处的时代，古代中国的政治社会处于黑暗艰险的现实之中。而庄子则将这一切也作为“不可柰何”之事而接受，与其否定现实以至于失去做人的根本，庄子更希望接受一切，作为真正的人而活。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">丘请复<font color="#af9100">¹</font>以所闻：凡交<font color="#af9100">²</font>近<font color="#af9100">³</font>则必相靡<font color="#af9100">⁴</font>以信<font color="#af9100">⁵</font>，远则必忠之以言。言必或<font color="#af9100">⁶</font>传之。夫传两喜两怒之言，天下之难者也。夫两喜必多溢美<font color="#af9100">⁷</font>之言，两怒必多溢恶<font color="#af9100">⁸</font>之言。凡溢之类<font color="#af9100">⁹</font>妄<font color="#af9100">¹⁰</font>，妄则其信之也莫<font color="#af9100">¹¹</font>，莫则传言者殃。故法言<font color="#af9100">¹²</font>曰：‘传其常情<font color="#af9100">¹³</font>，无传其溢言，则几<font color="#af9100">¹⁴</font>乎全<font color="#af9100">¹⁵</font>。’且以巧斗力者，始乎阳<font color="#af9100">¹⁶</font>，常卒<font color="#af9100">¹⁷</font>乎阴<font color="#af9100">¹⁸</font>，泰至<font color="#af9100">¹⁹</font>则多奇巧<font color="#af9100">²⁰</font>；以礼饮酒者，始乎治<font color="#af9100">²¹</font>，常卒乎乱<font color="#af9100">²²</font>，泰至则多奇乐<font color="#af9100">²³</font>。凡事亦然，始乎谅<font color="#af9100">²⁴</font>，常卒乎鄙<font color="#af9100">²⁵</font>；其作始也简，其将毕<font color="#af9100">²⁶</font>也必巨。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“不过我还是把我所听到的道理再告诉你：不凡与邻近国家交往一定要用诚信使相互之间和顺亲近，而与远方国家交往则必定要用语言来表示相互间的忠诚。国家间交往的语言总得有人相互传递。传递两国国君喜怒的言辞，乃是天下最困难的事。两国国君喜悦的言辞必定添加了许多过分的夸赞，两国国君愤怒的言辞必定添加了许多过分的憎恶。大凡过度的话语都类似于虚构，虚构的言辞其真实程度也就值得怀疑，国君产生怀疑传达信息的使者就要遭殃。所以古代格言说：‘传达平实的言辞，不要传达过分的话语，那么也就差不多可以保全自己了’。况且以智巧相互较量的人，开始时平和开朗，后来就常常暗使计谋，达到极点时则大耍阴谋、倍生诡计。按照礼节饮酒的人，开始时规规矩矩合乎人情，到后来常常就一片混乱大失礼仪，达到极点时则荒诞淫乐、放纵无度。无论什么事情恐怕都是这样：开始时相互信任，到头来互相欺诈；开始时单纯细微，临近结束时便变得纷繁巨大。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹复：再。<span style="margin-left:.35em">²</span>交：国与国之间的交往。<span style="margin-left:.35em">³</span>近：邻近的国家。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>靡：顺。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>信：信用。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>或：有人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>溢美：夸奖过分。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>溢恶：指责过分。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>类：近似。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>妄：不真实。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>莫：疑惑。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>法言：格言。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>常情：真实无妄之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>几：近。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>全：谓免祸全身。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>阳：谓喜。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>卒：结束。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>阴：谓怒。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>泰至：过甚，甚至。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>奇巧：诡诈。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>治：谓依循规矩。<span style="margin-left:.35em">²²</span>乱：谓迷醉大乱。<span style="margin-left:.35em">²³</span>奇乐：狂乐狎侮。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>谅：诚信。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>鄙：欺诈。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>毕：结束。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">言者，风波也；行<font color="#af9100">¹</font>者，实丧<font color="#af9100">²</font>也。夫风波易以动，实丧易以危。故忿<font color="#af9100">³</font>设<font color="#af9100">⁴</font>无由，巧言偏辞。兽死不择音，气息勃<font color="#af9100">⁵</font>然于是并生心厉<font color="#af9100">⁶</font>。剋核<font color="#af9100">⁷</font>太至<font color="#af9100">⁸</font>，则必有不肖之心<font color="#af9100">⁹</font>应之而不知其然也。苟为不知其然也，孰知其所终！故法言曰：‘无迁<font color="#af9100">¹⁰</font>令，无劝<font color="#af9100">¹¹</font>成。过度益<font color="#af9100">¹²</font>也。’迁令劝成殆<font color="#af9100">¹³</font>事。美成在久，恶成不及改，可不慎<font color="#af9100">¹⁴</font>与<font color="#af9100">¹⁵</font>！且夫乘物以游心，托不得已以养中<font color="#af9100">¹⁶</font>，至矣。何作为报也！莫若为致命<font color="#af9100">¹⁷</font>，此其难者？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“言语犹如风吹的水波，传达言语定会有得有失。风吹波浪容易动荡，有了得失容易出现危难。所以愤怒发作没有别的什么缘由，就是因为言辞虚浮而又片面失当。猛兽临死时什么声音都叫得出来，气息急促喘息不定，于是迸发伤人害命的恶念。大凡过分苛责，必会产生不好的念头来应付，而他自己也不知道这是怎么回事。假如做了些什么而他自己却又不知道那是怎么回事，谁还能知道他会有怎样的结果！所以古代格言说：‘不要随意改变已经下达的命令，不要勉强他人去做力不从心的事，说话过头一定是多余、添加的’。改变成命或者强人所难都是危险，成就一桩好事要经历很长的时间，坏事一旦做出悔改是来不及的。行为处世能不审慎吗！至于顺应自然而使心志自在遨游，一切都寄托于无可奈何以养蓄神智，这就是最好的办法。有什么必要作意回报！不如原原本本地传达国君所给的使命，这样做有什么困难呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹行：谓传达语言。<span style="margin-left:.35em">²</span>实丧：得失。<span style="margin-left:.35em">³</span>忿：愤怒。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>设：发作。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>勃：勃然。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>心厉：伤人的恶念。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>剋核：苛求。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>太至：太过分。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>不肖之心：即伤人的恶念。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>迁：改变。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>劝：劝勉。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>益：增益。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>殆：危险，用作动词，使事情变危险变糟糕。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>慎：慎重、谨慎。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>与：通“欤”，表疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>中：指心性。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>致命：据实传命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">“乘物以游心，托不得已以养中”这段问答的结论，也是《人间世》全篇的结论。在这一段孔子与叶公子高的对答中，庄子强调了顺从无心——命运——的必然的重要性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜阖<font color="#af9100">¹</font>将傅<font color="#af9100">²</font>卫灵公大子<font color="#af9100">³</font>，而问于蘧伯玉<font color="#af9100">⁴</font>曰；“有人<font color="#af9100">⁵</font>于此，其德天杀<font color="#af9100">⁶</font>。与之为无方<font color="#af9100">⁷</font>则危<font color="#af9100">⁸</font>吾国，与之为有方则危吾身。其知<font color="#af9100">⁹</font>适<font color="#af9100">¹⁰</font>足以知人之过<font color="#af9100">¹¹</font>，而不知其所以过。若然者，吾奈之何？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜阖将被请去做卫国太子的师傅，他向卫国贤大夫蘧伯玉求教：“如今有这样一个人，他的德行生就凶残嗜杀。跟他朝夕与共如果不符合法度与规范，势必危害自己的国家；如果合乎法度和规范，那又会危害自身。他的智慧足以了解别人的过失，却不了解别人为什么会出现过错。像这样的情况，我将怎么办呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹颜阖：姓颜，名阖，鲁国贤人。<span style="margin-left:.35em">²</span>傅：做师傅。<span style="margin-left:.35em">³</span>卫灵公大子：指蒯聩。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蘧伯玉：姓蘧，名瑗，字伯玉，卫国贤大夫。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>人：指太子蒯聩。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天杀：天性刻薄。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>方：规矩，法度。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>危：危及。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>其知：他的智慧。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>适：恰。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>过：过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写鲁国贤人颜阖与卫国贤大夫蘧伯玉之间关于教导储君的一段对答。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蘧伯玉曰：“善哉问乎！戒<font color="#af9100">¹</font>之，慎<font color="#af9100">²</font>之，正女<font color="#af9100">³</font>身哉！形莫若就<font color="#af9100">⁴</font>，心莫若和<font color="#af9100">⁵</font>。虽然，之<font color="#af9100">⁶</font>二者<font color="#af9100">⁷</font>有患。就不欲入<font color="#af9100">⁸</font>，和不欲出<font color="#af9100">⁹</font>。形就而入，且为颠<font color="#af9100">¹⁰</font>为灭<font color="#af9100">¹¹</font>，为崩<font color="#af9100">¹²</font>为蹶<font color="#af9100">¹³</font>；心和而出，且<font color="#af9100">¹⁴</font>为声为名，为妖为孽。彼且为婴儿<font color="#af9100">¹⁵</font>，亦与之为婴儿；彼且为无町畦<font color="#af9100">¹⁶</font>，亦与之为无町畦；彼且为无崖<font color="#af9100">¹⁷</font>，亦与之为无崖；达<font color="#af9100">¹⁸</font>之，入于无疵<font color="#af9100">¹⁹</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">蘧伯玉说：“问得好啊！要警惕，要谨慎，首先要端正你自己！表面上不如顺从依就以示亲近，内心里不如顺其秉性暗暗疏导。即使这样，这两种态度仍有隐患。亲附他不要关系过密，疏导他不要心意太露。外表亲附到关系过密，会招致颠仆毁灭，招致崩溃失败。内心顺性疏导显得太露，将被认为是为了名声，也会招致祸害。他如果像个天真的孩子一样，你也姑且跟他一样像个无知无识的孩子；他如果同你不分界线，那你也就跟他不分界线。他如果跟你无拘无束，那么你也姑且跟他一样无拘无束。慢慢地将他思想疏通引入正轨，便可进一步达到没有过错的地步。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹戒：警戒。<span style="margin-left:.35em">²</span>慎：谨慎。<span style="margin-left:.35em">³</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>就：随顺。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>和：调和。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>二者：指“就”与“和”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>入：谓苟同。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>出：谓显己之长。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>颠：颠覆，失败。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>灭：毁灭。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>崩：败坏。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>蹶：绊倒。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>且：将。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>婴儿：比喻无知。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>町畦：田界，可引申为检束。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>无崖：无崖岸，可引申为放荡不拘。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>达：畅达，谓顺其心意。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>疵：小病，可引申为过失。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">汝不知夫螳螂乎？怒<font color="#af9100">¹</font>其臂以当<font color="#af9100">²</font>车辙<font color="#af9100">³</font>，不知其不胜任也，是<font color="#af9100">⁴</font>其才之美者也。戒之，慎之，积<font color="#af9100">⁵</font>伐<font color="#af9100">⁶</font>而<font color="#af9100">⁷</font>美者以犯<font color="#af9100">⁸</font>之，几<font color="#af9100">⁹</font>矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“你没有听说过那螳螂吗？它奋起手臂去阻挡车轮，不知道自己根本不能做到这一点，反而认为这是自己最得意的力量。要警惕啊！小心啊！多次地夸耀自己最得意的东西会触犯王子，这就和螳螂差不多了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹怒：通“努”，奋举。<span style="margin-left:.35em">²</span>当：抵挡。<span style="margin-left:.35em">³</span>辙：车轮碾过的痕迹，此处引申为车轮。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>是：自是，自负。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>积：经常。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>伐：夸耀。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>犯：触犯。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>几：危殆。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">汝不知夫养虎者乎？不敢以生物<font color="#af9100">¹</font>与之<font color="#af9100">²</font>，为其杀之之怒也；不敢以全物<font color="#af9100">³</font>与之，为其决<font color="#af9100">⁴</font>之之怒也。时<font color="#af9100">⁵</font>其饥饱，达<font color="#af9100">⁶</font>其怒心。虎之与人异类，而媚养己者，顺也；故其杀<font color="#af9100">⁷</font>者，逆也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">你不知道那养虎之人吗？他从不敢用活物去喂养老虎，因为他担心扑杀活物会激起老虎凶残的怒气；他也从不敢用整个的动物去喂养老虎，因为他担心撕裂动物也会诱发老虎凶残的怒气。注意顺应它饥饱的状态，疏导它凶残的本性。老虎虽不同于人类，却顺从喂养它的人，这是因为顺应了它的天性。而被老虎咬死的人，是因为违背了天性。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹生物：活的动物。<span style="margin-left:.35em">²</span>与之：给它吃。<span style="margin-left:.35em">³</span>全物：整个动物。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>决：撕裂。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>时：通“伺”，伺候。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>达：顺导。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>杀：谓搏噬人。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">夫爱马者，以筐盛<font color="#af9100">¹</font>矢<font color="#af9100">²</font>，以蜃<font color="#af9100">³</font>盛溺<font color="#af9100">⁴</font>。适<font color="#af9100">⁵</font>有蚊虻仆缘<font color="#af9100">⁶</font>，而拊<font color="#af9100">⁷</font>之不时<font color="#af9100">⁸</font>，则缺衔<font color="#af9100">⁹</font>毁首碎胸<font color="#af9100">¹⁰</font>。意有所至而爱有所亡<font color="#af9100">¹¹</font>。可不慎邪？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">爱马的人，以精细的竹筐装马粪，用珍贵的蛤壳接马尿。刚巧一只牛虻叮在马身上，爱马之人出于爱惜随手拍击，没想到马儿受惊便咬断勒口、挣断辔头、弄坏胸络。意在爱马却失其所爱，能够不谨慎吗！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹盛：装。<span style="margin-left:.35em">²</span>矢：通“屎”，马粪。<span style="margin-left:.35em">³</span>蜃：一种以贝壳作装饰的器皿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>溺：马尿。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>适：恰。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>仆缘：附缘于马体。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>拊：拍打。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>不时：时机不对。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>缺衔：决裂衔勒。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>毁首碎胸：谓人遭蹄踢，毁首碎胸。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>亡：忘，忘掉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借由蘧伯玉之言来阐述关于无心与随顺的哲学。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">匠石<font color="#af9100">¹</font>之<font color="#af9100">²</font>齐，至于曲辕<font color="#af9100">³</font>，见栎社树<font color="#af9100">⁴</font>。其大蔽<font color="#af9100">⁵</font>数千牛，絜<font color="#af9100">⁶</font>之百围<font color="#af9100">⁷</font>，其高临山<font color="#af9100">⁸</font>十仞<font color="#af9100">⁹</font>而后有枝，其可以舟者旁<font color="#af9100">¹⁰</font>十数。观者如市，匠伯<font color="#af9100">¹¹</font>不顾，遂行不辍<font color="#af9100">¹²</font>。弟子厌观<font color="#af9100">¹³</font>之，走<font color="#af9100">¹⁴</font>及<font color="#af9100">¹⁵</font>匠石，曰：‘自吾执斧斤以随夫子，未尝见材如此其美也。先生不肯视，行不辍，何邪？”曰：“已矣<font color="#af9100">¹⁶</font>，勿言之矣！散木<font color="#af9100">¹⁷</font>也。以为舟则沉，以为棺<font color="#af9100">¹⁸</font>椁<font color="#af9100">¹⁹</font>则速腐，以为器则速毁，以为门户则液樠<font color="#af9100">²⁰</font>，以为柱则蠹<font color="#af9100">²¹</font>，是不材之木也。无所可用，故能若是之寿。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有个姓石的匠人去到了齐国一个叫曲辕的地方，看见一颗被人们称为神树的栎树。那棵树非常高大，树荫可以遮蔽数千头牛，测量它的树干，足有百尺之围，树高达至山顶，离地面几丈高后才长有树枝，可以用它造十余艘船只。参观它的人如同赶集一般来来往往。这位匠人却看也不看，不停地向前走，他的徒弟在树旁看够了跑着赶上木匠，说：“自从我拿着斧子跟随您做木工，还没见过这么高大的树。先生为何不肯看一眼，只向前走个不停呢？”木匠回答说：“算了，不要再说了它了！那木头是无用之物，做成船它会沉没，做成棺材它会很快就会腐朽，做器具它很快会毁坏，做门户它会像树一样流出污浆，做成柱子，它会被虫子蛀蚀。这是一棵不能成材的树木，没有一点用处，所以它才有这么长的寿命。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹匠石：一个名叫石的木匠。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：往。<span style="margin-left:.35em">³</span>曲辕：地名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>栎社树：社中的栎树。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蔽：遮蔽。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>絜：张开两臂度量树身。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>围：两臂合抱为一围。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>临山：高出山头。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>仞：七尺为仞，一说八尺。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>旁：旁枝。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>匠伯：指匠石。因匠石为众匠之长，故可称为“匠伯”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>辍：止。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>厌观：饱看。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>走：跑。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>及：赶上。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>已矣：算了。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>散木：无用之木。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>棺：棺材。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>椁：外棺。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>液樠：脂液外渗。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>蠹：虫蛀。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写起了匠石与弟子的问答，强调了“无用之用”的处世之法。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">匠石归，栎社见梦<font color="#af9100">¹</font>曰：“女<font color="#af9100">²</font>将恶乎<font color="#af9100">³</font>比予哉？若<font color="#af9100">⁴</font>将比予于文木<font color="#af9100">⁵</font>邪？夫楂<font color="#af9100">⁶</font>梨橘柚果蓏<font color="#af9100">⁷</font>之属，实熟则剥<font color="#af9100">⁸</font>，剥则辱<font color="#af9100">⁹</font>。大枝折，小枝泄<font color="#af9100">¹⁰</font>。此以其能苦其生者也。故不终其天年而中道夭<font color="#af9100">¹¹</font>，自掊<font color="#af9100">¹²</font>击于世俗者也。物莫不若是。且予求无所可用久矣！几<font color="#af9100">¹³</font>死，乃今得之，为予大用。使予也而有用，且得有此大也邪？且也若与予也皆物也，奈何哉其相物<font color="#af9100">¹⁴</font>也？而<font color="#af9100">¹⁵</font>几死之散人<font color="#af9100">¹⁶</font>，又恶知散木！”匠石觉而诊<font color="#af9100">¹⁷</font>其梦。弟子曰：“趣<font color="#af9100">¹⁸</font>取无用，则为社何邪？”曰：“密<font color="#af9100">¹⁹</font>！若无言！彼<font color="#af9100">²⁰</font>亦直<font color="#af9100">²¹</font>寄焉！以为<font color="#af9100">²²</font>不知己者诟厉<font color="#af9100">²³</font>也。不为社者，且几有翦<font color="#af9100">²⁴</font>乎！且也彼其所保<font color="#af9100">²⁵</font>与众异，而以义喻之，不亦远乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">木匠回来后，梦中见做社神的栎树对他说：“你拿什么东西跟我做比呢？你拿我同文木比较吗？那些楂梨橘柚之类的树木，果实成熟后就会被打落，打落下来就会受辱，大的树枝被折断，小的树枝被拉扯。它之所以受苦就是因为它生来有用，所以不能享其天年而中途夭折，任何事物都是如此。我寻求没有用的办法已经很久了，差点死了，如今才获得这个办法。这无用之能正是大用，还有比这更大的用途吗？况且你和我都是自然界中的事物罢了，怎么能够用这种方式看待事物呢？你是快接死亡的普通凡人，又如何知道树木无用的道理呢！” 木匠醒来后说出了他的梦，徒弟说：“自己希望的是无用，又怎么能为社神之树呢？”木匠说：“闭嘴！你不要再说了。它只不过是寄寓于此，使那些不理解他的人去诟骂他。如果不做社神，他一定会被砍伐！他保全自身的方法与众不同，如果用常理来理解它，不是相差太远了吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹见梦：托梦。<span style="margin-left:.35em">²</span>女：汝，你。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶乎：什么。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>文木：纹理细密的有用之木。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>楂：即山楂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>果蓏：在树上生长的叫果，在地上生长的叫蓏。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>剥：遭受敲打。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>辱：被扭折。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>泄：被牵扭。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>中道夭：中途夭折。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>掊：打击。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>几：将近。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>相物：以散木视我。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>散人：无用之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>诊：告。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>趣：通“趋”，趋向。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>密：犹言“别作声”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼：指栎树。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>直：特。<span style="margin-left:.35em">²²</span>为：被。<span style="margin-left:.35em">²³</span>诟厉：讥议。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>几：近乎，差一点。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>翦：砍伐。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>保：谓保全生命之道。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">南伯子綦<font color="#af9100">¹</font>游乎商之丘<font color="#af9100">²</font>，见大木焉，有异<font color="#af9100">³</font>：结驷千乘<font color="#af9100">⁴</font>，隐将芘<font color="#af9100">⁵</font>其所藾<font color="#af9100">⁶</font>。子綦曰：“此何木也哉！此必有<font color="#af9100">⁷</font>异材夫<font color="#af9100">⁸</font>！”仰而视其细枝，则拳曲<font color="#af9100">⁹</font>而不可以为栋梁；俯而视其大根<font color="#af9100">¹⁰</font>，则轴解<font color="#af9100">¹¹</font>而不可以为棺椁；咶<font color="#af9100">¹²</font>其叶，则口烂而为伤；嗅之则使人狂酲<font color="#af9100">¹³</font>三日而不已。子綦曰“此果不材之木也，以至于此其大也。嗟乎神人，以此不材。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南伯子綦在商丘一带游乐，看见长着一棵出奇的大树，上千辆驾着四马的大车，荫蔽在大树树荫下歇息。子綦说：“这是什么树呢？这树一定有特异的材质啊！”仰头观看大树的树枝，弯弯扭扭的树枝并不可以用来做栋梁；低头观看大树的主干，树心直到表皮旋着裂口并不可以用来做棺椁；用舌舔一舔树叶，口舌溃烂受伤；用鼻闻一闻气味，使人像喝多了酒，三天三夜还醒不过来。子綦说：“这果真是什么用处也没有的树木，以至长到这么高大。唉，精神世界完全超脱物外的‘神人’，就像这不成材的树木呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南伯子綦：即南郭子綦。<span style="margin-left:.35em">²</span>商之丘：即商丘，宋国都城，在今河南商丘市。<span style="margin-left:.35em">³</span>有异：谓其高大异乎寻常。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>结驷千乘：千乘车马连接在一起。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>芘：通“庇”，遮蔽。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>藾：荫。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>有：为，是。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫：叹词。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>拳曲：即卷曲。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>大根：指主干的下部。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>轴解：谓木纹旋散。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>咶：舔。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>狂酲：大醉如狂。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段同样是关于无用之用的解说。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋有荆氏<font color="#af9100">¹</font>者，宜<font color="#af9100">²</font>楸<font color="#af9100">³</font>柏桑。其拱把<font color="#af9100">⁴</font>而上者，求狙猴<font color="#af9100">⁵</font>之杙<font color="#af9100">⁶</font>斩之；三围四围，求高名<font color="#af9100">⁷</font>之丽<font color="#af9100">⁸</font>者斩之；七围八围，贵人富商之家求椫傍<font color="#af9100">⁹</font>者斩之。故未终其天年而中道之夭于斧斤，此材之患也。故解<font color="#af9100">¹⁰</font>之以牛之白颡<font color="#af9100">¹¹</font>者，与豚<font color="#af9100">¹²</font>之亢鼻<font color="#af9100">¹³</font>者，与人有痔病者，不可以适河<font color="#af9100">¹⁴</font>。此皆巫祝<font color="#af9100">¹⁵</font>以知之矣，所以为不祥也。此乃神人之所以为大祥也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">宋国有个叫荆氏的地方，很适合楸树、柏树、桑树的生长。树干长到一两把粗，做系猴子的木桩的人便把树木砍去；树干长到三、四围粗，地位高贵名声显赫的人家寻求建屋的大梁便把树木砍去；树干长到七、八围粗，达官贵人富家商贾寻找整幅的棺木又把树木砍去。所以它们始终不能终享天年，而是半道上被刀斧砍伐而短命。这就是材质有用带来的祸患。因此古人祈祷神灵消除灾害，总不把白色额头的牛、高鼻折额的猪以及患有痔漏疾病的人沉入河中去用作祭奠。这些情况巫师全都了解，认为他们都是很不吉祥的。不过这正是“神人”所认为的世上最大的吉祥。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹荆氏：地名。<span style="margin-left:.35em">²</span>宜：适宜（种植）。<span style="margin-left:.35em">³</span>楸：落叶乔木，材质细密。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>拱把：两手合握曰拱，一手所握曰把。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>狙猴：猕猴。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>杙：小木桩。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>高名：高大。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>丽：通“欐”，栋梁。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>椫傍：每边以整块板制成的棺材。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>解：祭祀之名。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>颡：额。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>豚：小猪。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>亢鼻：鼻孔上翻。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>适河：投入河中祭神。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>巫祝：巫师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段内容围绕的是绝对者的价值转换——有用的无用性以及无用的有用性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">支离疏<font color="#af9100">¹</font>者，颐<font color="#af9100">²</font>隐<font color="#af9100">³</font>于齐，肩高于顶<font color="#af9100">⁴</font>，会撮<font color="#af9100">⁵</font>指天<font color="#af9100">⁶</font>，五管在上<font color="#af9100">⁷</font>，两髀为胁<font color="#af9100">⁸</font>。挫针<font color="#af9100">⁹</font>治繲<font color="#af9100">¹⁰</font>，足以餬口；鼓<font color="#af9100">¹¹</font>筴<font color="#af9100">¹²</font>播精<font color="#af9100">¹³</font>，足以食<font color="#af9100">¹⁴</font>十人。上征<font color="#af9100">¹⁵</font>武士，则支离攘臂<font color="#af9100">¹⁶</font>于其间；上有大役<font color="#af9100">¹⁷</font>，则支离以有常疾不受功<font color="#af9100">¹⁸</font>；上与<font color="#af9100">¹⁹</font>病者粟，则受三锺<font color="#af9100">²⁰</font>与十束<font color="#af9100">²¹</font>薪<font color="#af9100">²²</font>。夫支离者其形者，犹足以养其身，终其天年，又况支离其德者乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有个名叫支离疏的人，下巴隐藏在肚脐下，双肩高于头顶，后脑下的发髻指向天空，五官的出口也都向上，两条大腿和两边的胸肋并生在一起。他给人缝衣浆洗，足够度日；又替人筛糠簸米，足可养活十口人。国君征兵时，支离疏捋袖扬臂在征兵人面前走来走去；国君有大的差役，支离疏因身有残疾而免除劳役；国君向残疾人赈济米粟，支离疏还领得三钟粮食十捆柴草。像支离疏一样形体不全的人尚可以养活自己，终其天年。又何况像支离疏这样德行的人呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹支离疏：作者虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>颐：面颊。<span style="margin-left:.35em">³</span>隐：隐藏，此处谓支离疏由于弯腰驼背而脸与肚脐齐平。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>顶：头顶。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>会撮：发髻。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>指天：朝天。因其佝偻低头故发髻朝天。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>五管在上：五脏的穴位朝上。正常情况应该朝后。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>两髀为胁：谓大腿与胁靠到一起。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>挫针：缝衣服。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>治繲：洗衣服。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>鼓：簸，扬米去糠。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>筴：小簸箕。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>播精：播去粗糠而得精米。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>食：赡养。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>征：征召。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>攘臂：谓遨游自在的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>役：徭役。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不受功：谓无须接受劳役之苦。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>与：给。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>锺：六斛四斗为一锺。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>束：捆。<span style="margin-left:.35em">²²</span>薪：柴草。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子着墨于以丑陋而闻名于世的支离疏，借由他来赞美“无用之用”。支离疏的“支离”二字，取支离灭裂之意，可以品读出庄子对儒家礼教思想的伪善与形式主义发出的强烈反击，以及辛辣的讽刺。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子适<font color="#af9100">¹</font>楚，楚狂接舆<font color="#af9100">²</font>游其门曰：“凤兮凤兮<font color="#af9100">³</font>，何如<font color="#af9100">⁴</font>德之衰<font color="#af9100">⁵</font>也。来世不可待<font color="#af9100">⁶</font>，往世不可追<font color="#af9100">⁷</font>也。天下有道，圣人成<font color="#af9100">⁸</font>焉；天下无道，圣人生<font color="#af9100">⁹</font>焉。方<font color="#af9100">¹⁰</font>今之时，仅<font color="#af9100">¹¹</font>免刑焉！福轻乎羽，莫之知载<font color="#af9100">¹²</font>；祸重乎地，莫之知避。已<font color="#af9100">¹³</font>乎，已乎！临人以德。殆乎，殆乎！画地<font color="#af9100">¹⁴</font>而趋。迷阳<font color="#af9100">¹⁵</font>迷阳，无伤吾行。吾行郤曲<font color="#af9100">¹⁶</font>，无伤吾足。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子去到楚国，楚国隐士接舆有意来到孔子门前，说“凤鸟啊，凤鸟啊！你怎么怀有大德却来到这衰败的国家！未来的世界不可期待，过去的时日无法追回。天下得到了治理，圣人便成就了事业；国君昏暗天下混乱，圣人也只得顺应潮流苟全生存。当今这个时代，怕就只能免遭刑辱。幸福比羽毛还轻，而不知道怎么取得；祸患比大地还重，而不知道怎么回避。算了吧，算了吧！不要在人前宣扬你的德行！危险啊，危险啊！人为地划出一条道路让人们去遵循！遍地的荆棘啊，不要妨碍我的行走！曲曲弯弯的道路啊，不要伤害我的双脚！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹适：往，到。<span style="margin-left:.35em">²</span>接舆：楚国的隐士，姓陆，名通，字接舆。<span style="margin-left:.35em">³</span>凤兮凤兮：这里用凤鸟来嘲讽和比喻孔子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>何如：如何，多么。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>衰：衰落。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>待：期待。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>追：追回。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>成：成就功业。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>生：苟全性命。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>方：当。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>仅：很少。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>载：承受。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>已：停止。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>画地：比喻愚者自拘。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>迷阳：一种多刺的草，常生路旁。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>曲：拐弯而行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子仿拟《论语》中孔子与狂接舆问答的记载，用以强调无用之用，从而收束全篇。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山木，自寇<font color="#af9100">¹</font>也；膏<font color="#af9100">²</font>火，自煎<font color="#af9100">³</font>也。桂<font color="#af9100">⁴</font>可食，故伐之；漆可用，故割之。人皆知有用之用，而莫知无用之用也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上的树木自己招致砍伐，油脂自己招致燃烧，桂树因为可以食用，所以遭人砍伐，漆树因为有用，所以被刀割。人们都知道“有用”的作用，却不知道“无用”的更大作用啊。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹自寇：自招砍伐。<span style="margin-left:.35em">²</span>膏：油脂。<span style="margin-left:.35em">³</span>煎：煎熬，燃烧。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>桂：肉桂，其皮辛香，可供调味。</font></p></div><h4 id="本章赏析-3"><a href="#本章赏析-3" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/e1069092d723.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">人间世，即人世间，人在世间的生活。当时的社会正处于转型期，中央政权已衰微，各诸侯国相继崛起争霸，弱小的诸侯国不甘被吞并，于是强权、扩张、暴力与战争、掠夺、争斗成为时代的主题。儒家期待用仁爱、礼仪挽救道德的衰败，墨家主张兼爱、非攻，企图平息战乱。于是庄子从入世转到了出世，从社会中寻找出路转为从个人的精神世界中寻找前途。如果说《养生主》主要是从人体生理的角度，总结出因循中虚，即因循自然的养生之道，那么《人间世》则主要是面对险恶的社会现实，解决“涉乱世以自全”的养生方法和养生宗旨。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本章的寓言故事可这样解读——第一段假借颜回与孔子的对话，讲人际关系特别是与统治者相处的艰难；第二段，假借孔子回答叶公子高将要出使齐国所遇到的祸患问题，进一步描述君臣相处的艰难和危险，对此，作者申明了要在主观上采取“知其不可奈何而安之若命”的态度，一切顺从自然，生死置之度外，也就不存在贪生怕死的问题；第三段，假借颜阖问于蘧伯玉，请教如何做卫灵公太子老师的问题，再次申明顺物无己的思想；第四段以下，以不材之木、身患残疾的支离疏形象等为喻，阐明无用之用之旨；第七段可看作全篇的总结点题段。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-05" name="zz-chapter-05"></a></p><h3 id="德充符"><a href="#德充符" class="headerlink" title="德充符"></a>德充符</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁有兀<font color="#af9100">¹</font>者王骀<font color="#af9100">²</font>，从<font color="#af9100">³</font>之游<font color="#af9100">⁴</font>者与仲尼相若<font color="#af9100">⁵</font>。常季<font color="#af9100">⁶</font>问于仲尼曰：“王骀，兀者也，从之游者与夫子中分鲁<font color="#af9100">⁷</font>。立不教，坐不议。虚而往，实而归。固有不言之教，无形<font color="#af9100">⁸</font>而心成者邪？是何人也？”仲尼曰：“夫子，圣人也，丘也直<font color="#af9100">⁹</font>后<font color="#af9100">¹⁰</font>而未往耳！丘将以为师，而况不若丘者乎！奚假<font color="#af9100">¹¹</font>鲁国，丘将引天下而与从之。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁国有一个受过跀刑只有一只脚的人，叫王骀。跟从他学习的人同跟随孔子学习的人数量差不多。孔子的学生常季向孔子问道；“王骀是个被砍去了一只脚的人，在鲁国跟从他学习的人却和先生的弟子相当。他站着不能教诲他人，坐着不能议论大事；弟子们却空怀而来，满载而归。难道真的有不用言表的教导，身残体秽内心世界也能达到成熟的境界吗？他是怎样的一个人呢？”孔子回答说：“王骀先生是一位圣人，我的学识和品行都落后于他，只是还没有前去请教他罢了。我把他当作老师，何况那些学识和品行都不如我孔丘的人呢！何止鲁国人，我将引领天下的人跟从他学习。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹兀：断去一足。<span style="margin-left:.35em">²</span>王骀：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>从：跟从。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>游：游学，跟随老师学习。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>相若：相等。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>常季：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>中分鲁：谓平分鲁国的学生。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无形：不见形迹。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>直：特，只。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>后：落后。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>奚假：岂止。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描写的主要人物是鲁国的兀者——曾因刑罚而被砍去脚的犯人——王骀。兀者王骀虽然断了一只脚，但声望却超过了孔子。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">常季曰：“彼<font color="#af9100">¹</font>兀者也，而王<font color="#af9100">²</font>先生<font color="#af9100">³</font>，其与庸<font color="#af9100">⁴</font>亦远矣。若然者，其用心<font color="#af9100">⁵</font>也，独若之<font color="#af9100">⁶</font>何？”仲尼曰：“死生亦大矣，而不得与之变；虽天地覆<font color="#af9100">⁷</font>坠<font color="#af9100">⁸</font>，亦将不与之遗<font color="#af9100">⁹</font>；审<font color="#af9100">¹⁰</font>乎无假<font color="#af9100">¹¹</font>而不与物迁<font color="#af9100">¹²</font>，命<font color="#af9100">¹³</font>物之化<font color="#af9100">¹⁴</font>而守其宗<font color="#af9100">¹⁵</font>也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">常季说：“他是一个被砍去了一只脚的人，学识和品行竟超过了先生，跟平常人相比相差就更远了。像这样的人，他的思想究竟是有多与众不同呢？”仲尼回答说：“死或生都是人生变化中的大事了，可是死或生都不能使他随之变化；纵使天塌地陷，他也不会因此而丧失、毁灭。他明察真谛而不随物变迁，听任事物变化而坚守自己的根本。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹彼：他，指王骀。<span style="margin-left:.35em">²</span>王：超过。<span style="margin-left:.35em">³</span>先生：指孔子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>庸：常人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>用心：运用心智。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>之：指生死。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>覆：翻转。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>坠：陷落。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>之：指天地。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>遗：坠落。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>审：确实，果然。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>无假：当为“无瑕”之误。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>迁：变迁。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>命：主宰。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>化：变化。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>宗：即大道的宗本。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">常季曰：“何谓也？”仲尼曰：“自其异者视之，肝胆楚越也；自其同者视之，万物皆一也。夫若然者，且不知耳目之所宜<font color="#af9100">¹</font>，而游心乎德<font color="#af9100">²</font>之和。物视其所一而不见其所丧，视丧其足犹遗土也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">常季说：“这是什么意思呢？”孔子说：“从不同的角度去看，肝和胆虽同处于一体之中也像是楚国和越国的距离那么远；从相同的角度去观察，万事万物又都是一样的。像王骀这样的人，就不知道耳朵眼睛最适宜何种声音和色彩，而是让自己的心思自由自在地遨游在忘形、忘情的浑同境域之中。外物看到了它相同的方面却看不到它因失去而引起差异的一面，因而看到丧失了一只脚就像是失落了土块一样。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宜：适宜。<span style="margin-left:.35em">²</span>德：指道德。和：谓和谐玄同的境界。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">常季曰：“彼<font color="#af9100">¹</font>为己<font color="#af9100">²</font>，以其知<font color="#af9100">³</font>得其心，以其心得其常心<font color="#af9100">⁴</font>。物<font color="#af9100">⁵</font>何为最<font color="#af9100">⁶</font>之哉？”仲尼曰：“人莫鉴<font color="#af9100">⁷</font>于流水而鉴于止水<font color="#af9100">⁸</font>。唯止能止众止。受命于地，唯松柏独也正，在冬夏青青；受命于天，唯尧、舜独也正，在万物之首。幸能正生<font color="#af9100">⁹</font>，以正众生<font color="#af9100">¹⁰</font>。夫<font color="#af9100">¹¹</font>保始<font color="#af9100">¹²</font>之徵，不惧之实<font color="#af9100">¹³</font>，勇士一人，雄入<font color="#af9100">¹⁴</font>于九军<font color="#af9100">¹⁵</font>。将<font color="#af9100">¹⁶</font>求名而能自要<font color="#af9100">¹⁷</font>者而犹若是，而况官<font color="#af9100">¹⁸</font>天地、府<font color="#af9100">¹⁹</font>万物、直<font color="#af9100">²⁰</font>寓<font color="#af9100">²¹</font>六骸<font color="#af9100">²²</font>、象<font color="#af9100">²³</font>耳目、一知之所知而心<font color="#af9100">²⁴</font>未尝死<font color="#af9100">²⁵</font>者乎！彼且择日<font color="#af9100">²⁶</font>而登假<font color="#af9100">²⁷</font>，人则从是<font color="#af9100">²⁸</font>也。彼<font color="#af9100">²⁹</font>且何肯以物为事乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">常季说：“王骀只是修己，用他的真智获得明理之心，再用这个明理之心获得无所分辨的永恒之心。那么众人为什么都归附他呢？”孔子说：“人不会在流动的水里照见自己的身影，而是在静止的水面临照。只有静止的水才能使其他的事物也静止下来。树木同样是禀受大地孕育，唯独松柏得到真性，因而冬夏常青；众人同样是禀受上天性命，唯独尧舜得到真性，因而成为万民的首领。通过端正自己的心性，来端正众人的心性。那些信守先前誓言的人，具有无所畏惧的品格，就敢直闯千军万马。为追求名声却能够自我要求的人倘且如此，何况那把握天地、包容万物、只把形体寄托在天地之间、把耳目当作虚假形式、用同一的智慧去统一所有的认识而且心灵鲜活的人呢？他还会在某个时日上升臻至大道，那时人们就会跟从他的。他又哪里肯把世俗的事情当回事呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹彼：指王骀。<span style="margin-left:.35em">²</span>为己：修养自己。<span style="margin-left:.35em">³</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>常心：恒常不变之心，即死生不变、天地覆坠不遗之心。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>物：指人，即“从之游者”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>最：尊崇。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>鉴：镜子，这里用作动词，照。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>止水：静止的水。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>正生：自正心性。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>正众生：引导众人自正心性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>保始：谓善保宗本。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>实：盛气，气概。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>雄入：勇敢地冲进。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>九军：谓千军万马。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>将：将士。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>自要：犹言“自好”，这里指求取功名。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>官：主宰。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>府：包藏。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>直：特，只。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>寓：寄。<span style="margin-left:.35em">²²</span>六骸：指头、身、四肢。代指整个身躯。<span style="margin-left:.35em">²³</span>象：迹象，用作动词，以耳目为迹象。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>心：指本真之心。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>死：丧失。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>择日：指日。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>登假：登升，指乘云气而升天。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>是：之，他。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>彼：指王骀。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">常季对孔子的提问是“彼为己，以其知得其心，以其心得其常心。物何为最之哉。”常季的这个问题，其实是在问如何才能使庄子思想中的个人主义观念拥有社会性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">申徒嘉<font color="#af9100">¹</font>，兀者也，而与郑子产<font color="#af9100">²</font>同师<font color="#af9100">³</font>于伯昏无人<font color="#af9100">⁴</font>。子<font color="#af9100">⁵</font>产谓申徒嘉曰：“我先出则子止<font color="#af9100">⁶</font>，子先出则我止。”其明日，又与合堂<font color="#af9100">⁷</font>同席而坐。子产谓申徒嘉曰：“我先出则子止，子先出则我止。今我将出，子可以止乎？其<font color="#af9100">⁸</font>未邪？且子见执政<font color="#af9100">⁹</font>而不违<font color="#af9100">¹⁰</font>，子齐<font color="#af9100">¹¹</font>执政乎？”申徒嘉曰：“先生<font color="#af9100">¹²</font>之门<font color="#af9100">¹³</font>固<font color="#af9100">¹⁴</font>有执政焉如此哉？子而说<font color="#af9100">¹⁵</font>子之执政而后<font color="#af9100">¹⁶</font>人者也。闻之曰：‘鉴<font color="#af9100">¹⁷</font>明则尘垢不止<font color="#af9100">¹⁸</font>，止则不明也。久与贤人处则无过。’今子之所取大<font color="#af9100">¹⁹</font>者，先生也，而犹出言若是，不亦过<font color="#af9100">²⁰</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">申徒嘉是个被砍掉了一只脚的人，跟郑国的子产同拜伯昏无人为师。子产对申徒嘉说：“我先出去那么你就留下，你先出去那么我就留下。”到了第二天，子产和申徒嘉同在一个屋子里、同在一条席子上坐着。子产又对申徒嘉说：“我先出去那么你就留下，你先出去那么我就留下。现在我将出去，你可以留下吗，抑或是不留下呢？你见了我这执掌政务的大官却不知道回避，你把自己看得跟我执政的大臣一样吗？”申徒嘉说：“伯昏无人先生的门下，哪有执政大臣拜师从学的呢？你津津乐道执政大臣的地位把别人都不放在眼里吗？我听说这样的话：‘镜子明亮尘垢就没有停留在上面，尘垢落在上面镜子也就不会明亮。长久地跟贤人相处便会没有过错’。你拜师从学追求广博精深的见识，正是先生所倡导的大道。而你竟说出这样的话，不是完全错了吗！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹申徒嘉：姓申徒，名嘉，郑国贤人。<span style="margin-left:.35em">²</span>子产：姓公孙，名侨，字子产，郑国贤相。<span style="margin-left:.35em">³</span>师：师从。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>伯昏无人：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>子：你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>止：留步。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>合堂：同室。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>其：抑或。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>执政：犹言“贵官”。这是子产的自称。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>违：回避。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>齐：等同，平起平坐。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>先生：指伯昏无人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>门：门下。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>固：通“胡”，为何。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>后：看不起人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>鉴：镜子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不止：不存。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>取大：谓求取于人以自广其德。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>过：错误。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">在庄子的笔下，子产只能任他宰割，最终在申徒嘉——一个同样受过切足之刑的有前科的人——面前平身低头。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子产曰：“子既若是<font color="#af9100">¹</font>矣，犹与尧<font color="#af9100">²</font>争善。计<font color="#af9100">³</font>子之德，不足以自反<font color="#af9100">⁴</font>邪？”申徒嘉曰：“自状<font color="#af9100">⁵</font>其过以<font color="#af9100">⁶</font>不当亡<font color="#af9100">⁷</font>者众；不状其过以不当存者寡。知不可奈何而安之若命，唯有德者能之。游于羿<font color="#af9100">⁸</font>之彀中<font color="#af9100">⁹</font>。中央者，中地<font color="#af9100">¹⁰</font>也；然而不中者，命也。人以其全足笑吾不全足者众矣，我怫然<font color="#af9100">¹¹</font>而怒，而适<font color="#af9100">¹²</font>先生之所<font color="#af9100">¹³</font>，则废然<font color="#af9100">¹⁴</font>而反<font color="#af9100">¹⁵</font>。不知先生之洗<font color="#af9100">¹⁶</font>我以善<font color="#af9100">¹⁷</font>邪？吾之自寐邪？吾与夫子游十九年，而未尝知吾兀者也。今子与我游于形骸之内<font color="#af9100">¹⁸</font>，而子索<font color="#af9100">¹⁹</font>我于形骸之外<font color="#af9100">²⁰</font>，不亦过乎！”子产蹴然<font color="#af9100">²¹</font>改容更貌<font color="#af9100">²²</font>曰：“子无<font color="#af9100">²³</font>乃<font color="#af9100">²⁴</font>称<font color="#af9100">²⁵</font>！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子产说：“你已经如此形残体缺，还要跟唐尧争比善心，你估量你的德行，受过断足之刑还不足以使你有所反省吗？”申徒嘉说：“自个儿陈述或辩解自己的过错，认为自己不应当形残体缺的人很多；不陈述或辩解自己的过错，认为自己不应当形整体全的人很少。懂得事物之无可奈何，安于自己的境遇并视如命运安排的那样，只有有德的人才能做到这一点。一个人来到世上就象来到善射的后羿张弓搭箭的射程之内，中央的地方也就是最容易中靶的地方，然而却没有射中，这就是命。用完整的双脚笑话我残缺不全的人很多，我常常脸色陡变怒气填胸；可是只要来到伯昏无人先生的寓所，我便怒气消失回到正常的神态。真不知道先生用什么善道来洗刷我的呢？我跟随先生十九年了，可是先生从不曾感到我是个断了脚的人。如今你跟我心灵相通、以德相交，而你却用外在的形体来要求我，这不又完全错了吗？”子产听了申徒嘉一席话深感惭愧，脸色顿改而恭敬地说：“请你不要再说下去了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹若是：指其形残而言。<span style="margin-left:.35em">²</span>尧：子产自比。<span style="margin-left:.35em">³</span>计：估计，打量。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自反：自我反省。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>状：申辩。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>以：认为。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>亡：指遭受刖足之刑等。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>羿：尧时的射箭能手。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>彀中：箭矢所能达到的范围。比喻刑网。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>中地：箭锋所及之地。比喻触及刑罚的禁区。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>怫然：脸上变色的样子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>适：来到。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>所：处所。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>废然：怒气消失的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>反：通“返”，返于常性。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>洗：洗涤，即教育。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>善：善道。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>形骸之内：指德。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>索：取，求。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>形骸之外：指形貌。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>蹴然：站立不安的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>改容更貌：谓变了脸色。<span style="margin-left:.35em">²³</span>无：不要。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>乃：如此。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>称：称说。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">鲁有兀者叔山无趾<font color="#af9100">¹</font>，踵见<font color="#af9100">²</font>仲尼。仲尼曰：“子不谨<font color="#af9100">³</font>，前既犯患<font color="#af9100">⁴</font>若是矣。虽今来，何及矣！”无趾曰：“吾唯<font color="#af9100">⁵</font>不知务<font color="#af9100">⁶</font>而轻用吾身，吾是以亡足。今吾来也，犹有尊足者<font color="#af9100">⁷</font>存，吾是以务全之<font color="#af9100">⁸</font>也。夫天无不覆，地无不载，吾以夫子为天地，安<font color="#af9100">⁹</font>知夫子之犹若是<font color="#af9100">¹⁰</font>也！”孔子曰：“丘则陋<font color="#af9100">¹¹</font>矣！夫子胡不入乎？请讲以所闻。”无趾出<font color="#af9100">¹²</font>。孔子曰：“弟子勉之<font color="#af9100">¹³</font>！夫无趾，兀者也，犹务学以复补前行之恶，而况全德之人<font color="#af9100">¹⁴</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁国有个被砍去脚趾的人，名叫叔山无趾，靠脚后跟走路去拜见孔子。孔子对他说：“你极不谨慎，早先犯了过错才留下如此的后果。虽然今天你来到了我这里，可是怎么能够追回以往呢！”叔山无趾说：“我只因不识事理而轻率作践自身，所以才失掉了两只脚趾。如今我来到你这里，还保有比双脚更为可贵的道德修养，所以我想竭力保全它。苍天没有什么不覆盖，大地没有什么不托载，我把先生看作天地，哪知先生竟是这样的人！”孔子说：“我孔丘实在浅薄。先生怎么不进来呢，请把你所知晓的道理讲一讲。”叔山无趾走了。孔子对他的弟子说：“你们要努力啊。叔山无趾是一个被砍掉脚趾的人，他还努力进学来补救先前做过的错事，何况身形体态都没有什么缺欠的人呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹叔山无趾：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>踵见：用脚跟行走去求见。<span style="margin-left:.35em">³</span>谨：小心谨慎。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>犯患：犯法遭祸。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>唯：只是。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>务：时务。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>尊足者：即“尊于足者”，比足还要贵重的东西，指自然德性。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>务：致力。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>之：指自然德性。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>安：怎么。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>若是：谓拘于形骸之见。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>陋：见识浅陋。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>出：从室内走出。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>勉之：努力。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>全德之人：谓形体完全的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主人公是鲁国人叔山无趾，他曾经因刑罚而被砍去了脚趾，配角则有孔子和老子。故事里，孔子的学问文化主义与礼教主义将人们的真实歪曲成伪善与虚荣，是从外部束缚着人们的桎梏，从而受到了强烈的抨击。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">无趾语老聃曰：“孔丘之于至人，其未邪？彼<font color="#af9100">¹</font>何宾宾<font color="#af9100">²</font>以学子<font color="#af9100">³</font>为？彼且蕲<font color="#af9100">⁴</font>以諔诡幻怪<font color="#af9100">⁵</font>之名闻，不知至人之以是<font color="#af9100">⁶</font>为己桎梏<font color="#af9100">⁷</font>邪？”老聃曰：“胡不直使彼以死生为一条<font color="#af9100">⁸</font>，以可不可<font color="#af9100">⁹</font>为一贯者，解其桎梏，其可乎？”无趾曰：“天刑<font color="#af9100">¹⁰</font>之，安可解！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">叔山无趾对老子说：“孔子还未能达到‘至人’的境地吧？他为什么总把自己当成个学者呢？他还在祈求奇异虚妄的名声能传扬于外，他不知道至人总是把这一切看作是束缚自己的枷锁呢！”老子说：“你怎么不径直让他把生和死看成一样，把可以与不可以看作是齐一的，从而解脱他的枷锁，这样恐怕就可以了吧？”叔山无趾说：“这是上天加给他的处罚，哪里可以解脱！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹彼：指孔子。<span style="margin-left:.35em">²</span>宾宾：频频。<span style="margin-left:.35em">³</span>子：指老聃。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蕲：求。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>諔诡幻怪：奇异怪诞。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>是：指“名闻”。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>桎梏：镣铐。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>一条：指齐一，与“一贯”同义。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>可不可：谓是非。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>刑：处罚。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">鲁哀公问于仲尼曰：“卫有恶人<font color="#af9100">¹</font>焉，曰哀骀它<font color="#af9100">²</font>。丈夫<font color="#af9100">³</font>与之处<font color="#af9100">⁴</font>者，思而不能去也；妇人见之，请<font color="#af9100">⁵</font>于父母曰：‘与<font color="#af9100">⁶</font>为人妻，宁<font color="#af9100">⁷</font>为夫子<font color="#af9100">⁸</font>妾’者，数十而未止也。未尝有闻其唱<font color="#af9100">⁹</font>者也，常和人<font color="#af9100">¹⁰</font>而已矣。无君人之位以济<font color="#af9100">¹¹</font>乎人之死，无聚<font color="#af9100">¹²</font>禄<font color="#af9100">¹³</font>以望<font color="#af9100">¹⁴</font>人之腹，又以恶骇<font color="#af9100">¹⁵</font>天下，和而不唱，知不出乎四域<font color="#af9100">¹⁶</font>，且而雌雄<font color="#af9100">¹⁷</font>合<font color="#af9100">¹⁸</font>乎前，是必有异乎人者也。寡人召而观之，果以恶骇天下。与寡人处，不至以月数，而寡人有意乎其为人也；不至乎期年<font color="#af9100">¹⁹</font>，而寡人信之。国无宰<font color="#af9100">²⁰</font>，而寡人传国<font color="#af9100">²¹</font>焉。闷然<font color="#af9100">²²</font>而后应，氾<font color="#af9100">²³</font>而若辞<font color="#af9100">²⁴</font>。寡人丑<font color="#af9100">²⁵</font>乎，卒<font color="#af9100">²⁶</font>授<font color="#af9100">²⁷</font>之国。无几何<font color="#af9100">²⁸</font>也，去<font color="#af9100">²⁹</font>寡人而行<font color="#af9100">³⁰</font>。寡人恤焉<font color="#af9100">³¹</font>若有亡<font color="#af9100">³²</font>也，若无与乐是国<font color="#af9100">³³</font>也。是<font color="#af9100">³⁴</font>何人者也！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁哀公向孔子问道：“卫国有个相貌十分丑陋的人，名叫哀骀它。和他相处过的男人，都思慕他舍不得离去。女人见到他便向父母提出请求，说‘与其做别人的妻子，不如做哀骀它先生的妾，’这样的人已经十多个了而且还在增多。从不曾听说哀骀它唱导什么，只是常常附和别人罢了。他没有居于统治者的地位而拯救他人于临近败亡的境地，他没有聚敛大量的财物而使他人吃饱肚子。他面貌丑陋使天下人吃惊，又总是附和他人而从没首倡什么，他的才智也超不出他所生活的四境，不过接触过他的人无论是男是女都乐于亲近他。这样的人一定有什么不同于常人的地方。我把他召来看了看，果真相貌丑陋足以惊骇天下人。跟我相处不到一个月，我便对他的为人有了了解；不到一年时间，我就十分信任他。国家没有主持政务的官员，我便把国事委托给他。他神情淡漠地回答，漫不经心又好像在加以推辞。我深感羞愧，终于把国事交给了他。没过多久，他就离开我走掉了，我内心忧虑像丢失了什么，好像整个国家没有谁可以跟我一道共欢乐似的。这究竟是什么样的人呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹恶人：指形貌丑陋的人。<span style="margin-left:.35em">²</span>哀骀它：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>丈夫：指男人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>处：相处。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>请：请求。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>与：与其。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>宁：宁愿。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫子：指哀骀它。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>唱：诱引倡导。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>和人：随和他人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>济：拯救。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>聚：积蓄。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>禄：俸禄。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>望：犹“月望”之“望”，引申为饱满。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>骇：惊吓。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>四域：四方，或谓天下。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>雌雄：指妇人、男人。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>合：会和，聚集。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>期年：周年。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>宰：冢宰。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>传国：委以国政。<span style="margin-left:.35em">²²</span>闷然：没有知觉的样子。<span style="margin-left:.35em">²³</span>氾：通“泛”，无所系念的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>若辞：好像有所推辞。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>丑：愧。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>卒：最终。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>授：授予。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>无几何：没有多久。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>行：远去。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>恤焉：忧虑的样子。<span style="margin-left:.35em">³²</span>亡：失。<span style="margin-left:.35em">³³</span>是国：此国，指鲁国。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>是：此，指哀骀它。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主人公是哀骀它，孟子将此人设定为颇受爱戴的有道者，从而借由鲁哀公与孔子的对话来赞美哀骀它的德行。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼曰：“丘也尝使<font color="#af9100">¹</font>于楚矣，适<font color="#af9100">²</font>见㹠子<font color="#af9100">³</font>食<font color="#af9100">⁴</font>于其死母<font color="#af9100">⁵</font>者。少焉<font color="#af9100">⁶</font>眴若<font color="#af9100">⁷</font>，皆弃之而走。不见己焉尔<font color="#af9100">⁸</font>，不得其类<font color="#af9100">⁹</font>焉尔。所爱其母者，非爱其形也，爱使其形者也。战而死者，其人之葬<font color="#af9100">¹⁰</font>也不以翣<font color="#af9100">¹¹</font>资<font color="#af9100">¹²</font>；刖<font color="#af9100">¹³</font>者之屦<font color="#af9100">¹⁴</font>，无为爱之。皆无其本<font color="#af9100">¹⁵</font>矣。为天子之诸御<font color="#af9100">¹⁶</font>：不爪翦<font color="#af9100">¹⁷</font>，不穿耳<font color="#af9100">¹⁸</font>；取妻者止于外，不得复使<font color="#af9100">¹⁹</font>。形全犹足以为尔<font color="#af9100">²⁰</font>，而况全德之人<font color="#af9100">²¹</font>乎！今哀骀它未言而信<font color="#af9100">²²</font>，无功而亲<font color="#af9100">²³</font>，使人授己国，唯恐其不受也，是必才全<font color="#af9100">²⁴</font>而德不形<font color="#af9100">²⁵</font>者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子说：“我孔丘也曾出使到楚国，正巧看见一群小猪在吮吸刚死去的母猪的乳汁，不一会又惊惶地丢弃母猪逃跑了。因为不知道自己的同类已经死去，母猪不能像先前活着时那样哺育它们。小猪爱它们的母亲，不是爱它的形体，而是爱支配那个形体的精神。战死沙场的人，他们埋葬时无须用棺木上的饰物来送葬，砍掉了脚的人对于原来穿过的鞋子，没有理由再去爱惜它，这都是因为失去了根本。做天子的御女，不剪指甲不穿耳眼；婚娶之人只在宫外办事，不会再到宫中服役。为保全形体尚且能够做到这一点，何况德性完美而高尚的人呢？如今哀骀它他不说话也能取信于人，没有功绩也能赢得亲近，让人乐意授给他国事，还唯恐他不接受，这一定是才智完备而德不外露的人。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹使：出使。<span style="margin-left:.35em">²</span>适：恰。<span style="margin-left:.35em">³</span>㹠子：小猪。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>食：吸奶。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>死母：已经死了的母亲。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>少焉：不多久。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>眴若：惊视的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>焉尔：才如此。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>不得其类：谓其母不像往昔。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>葬：埋葬。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>翣：棺材饰物。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>资：给，送。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>刖：古代把脚砍掉的酷刑。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>屦：鞋。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>本：指棺与足。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>诸御：宫妃。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>爪翦：剪指甲。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>穿耳：穿耳眼。`取：通“娶”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>复使：再次役使。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>为尔：感人如此。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>全德之人：德性完备的人。<span style="margin-left:.35em">²²</span>未言而信：未曾倡言，却得到信任。<span style="margin-left:.35em">²³</span>无功而亲：没有立功，却得到鲁侯的亲近。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>才全：才性完备。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>德不形：内德不外露。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">孔子回答哀公的问题，先铺垫了数则比喻，然后才将话题转回正题，说哀骀它是个‘才全、德不形’的人”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公曰：“何谓才全？”仲尼曰：“死生、存亡、穷达、贫富、贤与不肖、毁誉、饥渴、寒暑，是事<font color="#af9100">¹</font>之变、命<font color="#af9100">²</font>之行也。日夜相代<font color="#af9100">³</font>乎前，而知<font color="#af9100">⁴</font>不能规<font color="#af9100">⁵</font>乎其始者也。故不足以滑和<font color="#af9100">⁶</font>，不可入于灵府<font color="#af9100">⁷</font>。使之和<font color="#af9100">⁸</font>豫<font color="#af9100">⁹</font>通<font color="#af9100">¹⁰</font>而不失于兑<font color="#af9100">¹¹</font>。使日夜无隙<font color="#af9100">¹²</font>，而与物为春<font color="#af9100">¹³</font>，是接<font color="#af9100">¹⁴</font>而生时于心者也。是之谓才全。”“何谓德不形？”曰：“平者，水停之盛<font color="#af9100">¹⁵</font>也。其可以为法也，内保<font color="#af9100">¹⁶</font>之而外不荡<font color="#af9100">¹⁷</font>也。德者，成<font color="#af9100">¹⁸</font>和之修<font color="#af9100">¹⁹</font>也。德不形者，物不能离也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁哀公问：“什么叫做才智完备呢？”孔子说：“死、生、存、亡，穷、达、贫、富，贤能与不肖、诋毁与称誉，饥、渴、寒、暑，这些都是事物的变化，都是自然规律的运行；日夜更替于我们的面前，而人的智慧却不能窥见它们的起始。因此它们都不足以搅乱本性的谐和，也不足以侵扰人们的心灵。要使心灵平和安适，通畅而不失怡悦，要使心境日夜不间断地跟随万物融会在春天般的生气里，这样便会接触外物而萌生顺应四时的感情。这就叫做才智完备。”鲁哀公又问：“什么叫做德不外露呢？”孔子说：“均平是水留止时的最佳状态。它可以作为取而效法的准绳，内心里充满蕴含而外表毫无所动。所谓德，就是事得以成功、物得以顺和的最高修养。德不外露，外物自然就不能离开他了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹事：事物。<span style="margin-left:.35em">²</span>命：天命。<span style="margin-left:.35em">³</span>相代：循环轮转。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>规：测度。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>滑和：扰乱和顺的本性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>灵府：精神的府库，即心。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>和：和顺。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>豫：愉悦。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>通：流通。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>兑：愉悦。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>隙：空隙，引申为间断。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>与物为春：谓与万物同游于春和之中。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>接：指与物境接触。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>盛：极，至。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>保：保有。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>荡：动荡。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>成：保全。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>修：修养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">孔子回答了关于“才全”和“德不形”的问题。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">哀公异日<font color="#af9100">¹</font>以告闵子<font color="#af9100">²</font>曰：“始也吾以南面而君天下，执民之纪<font color="#af9100">³</font>而忧其死，吾自以为至通<font color="#af9100">⁴</font>矣。今吾闻至人<font color="#af9100">⁵</font>之言，恐吾无其实<font color="#af9100">⁶</font>，轻用吾身而亡吾国。吾与孔丘非君臣也，德友<font color="#af9100">⁷</font>而已矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有一天鲁哀公把孔子这番话告诉闵子，说：“起初我认为坐朝当政统治天下，掌握国家的纲纪而忧心人民的死活，便自以为是最通达的了，如今我听到至人的名言，真忧虑没有实在的政绩，轻率作践自身而使国家危亡。我跟孔子不是君臣关系，而是以德相交的朋友呢。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹异日：他日。<span style="margin-left:.35em">²</span>闵子：孔子弟子，姓闵名损，字子骞。<span style="margin-left:.35em">³</span>执民之纪：谓执掌行政纲纪。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>通：明于治道。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>至人：指孔丘。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>实：实德。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>德友：以德相交的朋友。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">闉跂支离无脤<font color="#af9100">¹</font>说<font color="#af9100">²</font>卫灵公，灵公说之，而视全人<font color="#af9100">³</font>：其脰<font color="#af9100">⁴</font>肩肩<font color="#af9100">⁵</font>。瓮㼜大瘿<font color="#af9100">⁶</font>说齐桓公，桓公说之，而视全人：其脰肩肩。故德有所长而形有所忘。人不忘其所忘而忘其所不忘，此谓诚<font color="#af9100">⁷</font>忘。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">一个跛脚、伛背、缺嘴的人游说卫灵公，卫灵公十分喜欢他；再看看那些体形完整的人，他们的脖颈实在是太细太细了。一个颈瘤大如瓮盎的人游说齐桓公，齐桓公十分喜欢他；再看看那些体形完整的人，他们的脖颈实在是太细太细的了。所以，在德行方面有超出常人的地方而在形体方面的缺陷别人就会有所遗忘，人们不会忘记所应当忘记的东西，而忘记了所不应当忘记的东西，这就叫做真正的遗忘。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹闉跂支离无脤：虚构的人物。闉跂，曲体而跂行。支离，肢体不全。脤，同“唇”。<span style="margin-left:.35em">²</span>说：游说。<span style="margin-left:.35em">²</span>说：同“悦”，喜欢。<span style="margin-left:.35em">³</span>全人：形貌正常、完全的人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>脰：颈。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>肩肩：细长的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>瓮㼜大瘿：虚构的人物。瓮、盎，都是瓦器。瘿，颈上的瘤子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>诚：真，确实。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写了闉跂支离无脤与甕盎大瘿的故事，得出庄子式的绝对者便是在超越形骸、舍弃世俗偏见的万物齐同之境里逍遥享受自己原本的自由之人这一结论。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故圣人有所游，而知<font color="#af9100">¹</font>为孽<font color="#af9100">²</font>，约<font color="#af9100">³</font>为胶，德<font color="#af9100">⁴</font>为接<font color="#af9100">⁵</font>，工<font color="#af9100">⁶</font>为商。圣人不谋，恶用<font color="#af9100">⁷</font>知？不斫<font color="#af9100">⁸</font>，恶用胶？无丧<font color="#af9100">⁹</font>，恶用德？不货<font color="#af9100">¹⁰</font>，恶用商？四者，天鬻<font color="#af9100">¹¹</font>也。天鬻者，天食也。既受食于天，又恶用人！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">因而圣人总能自得地出游，把智慧看作是祸根，把盟约看作是禁锢，把推展德行看作是交接外物的手段，把工巧看作是商贾的行为。圣人从不谋虑，哪里用得着智慧？圣人从不砍削，哪里用得着胶着？圣人从不感到缺损，哪里用得着推展德行？圣人从不买卖以谋利，哪里用得着经商？这四种作法叫做天养。所谓天养，就是禀受自然的饲养。既然受养于自然，又哪里用得着人为！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹知：同“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">²</span>孽：妖孽，祸患。<span style="margin-left:.35em">³</span>约：约束。这里指约束的礼义。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>德：施德于人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>接：应接于人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>工：技巧。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>恶用：哪里用得着。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>不斫：不求雕斫。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>无丧：没有丧失。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>不货：不求货利。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>鬻：养育。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">有人之形，无人之情。有人之形，故群于人<font color="#af9100">¹</font>；无人之情，故是非不得于身。眇<font color="#af9100">²</font>乎小哉，所以属于人也；謷<font color="#af9100">³</font>乎大哉，独成其天。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有了人的形貌，不一定有人内在的真情。有了人的形体，所以与人结成群体；没有人的真情，所以是与非都不会汇聚在他的身上。渺小呀，跟人同类的东西！伟大呀，只有浑同于自然。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹群于人：能与常人共处。<span style="margin-left:.35em">²</span>眇：渺小。<span style="margin-left:.35em">³</span>謷：高大的样子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">惠子谓庄子曰：“人故<font color="#af9100">¹</font>无情乎？”庄子曰：“然。”惠子曰：“人而无情，何以谓之人？”庄子曰：“道与<font color="#af9100">²</font>之貌，天与之形，恶得不谓之人？”惠子曰：“既谓之人，恶得无情？”庄子曰：“是非吾所谓情也。吾所谓无情者，言人之不以好恶内伤其身，常因<font color="#af9100">³</font>自然<font color="#af9100">⁴</font>而不益<font color="#af9100">⁵</font>生<font color="#af9100">⁶</font>也。”惠子曰：“不益生，何以有其身？”庄子曰：“道与之貌，天与之形，无以好恶内伤其身。今子外<font color="#af9100">⁷</font>乎子之神，劳<font color="#af9100">⁸</font>乎子之精，倚树而吟<font color="#af9100">⁹</font>，据<font color="#af9100">¹⁰</font>槁梧<font color="#af9100">¹¹</font>而瞑<font color="#af9100">¹²</font>。天选<font color="#af9100">¹³</font>子之形，子以坚白<font color="#af9100">¹⁴</font>鸣<font color="#af9100">¹⁵</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠子对庄子说：“人原本就没有情欲的吗？”庄子说：“是这样的”。惠子说：“人如果没有情欲，怎么能称作人呢？”庄子说：“道赋予人容貌，天赋予人形体，怎么能不称作人呢？”惠子说：“既然已经称作了人，又怎么能够没有情欲？”庄子回答说：“这并不是我所说的情欲呀。我所说的无情，是说人不因好恶，而致伤害自身的本性，常常顺任自然而不随意增添些什么。”惠子说：“不添加什么，靠什么来保有自己的身体呢？”庄子回答说：“道赋予人容貌，天赋予人形体，可不要因外在的好恶而致伤害了自己的本性。如今你外露你的心神，耗费你的精力，靠着树干吟咏，凭依几案闭目假寐。自然授予了你的形体，你却以‘坚’、‘白’的诡辩而自鸣得意！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹故：原来，原本。<span style="margin-left:.35em">²</span>与：赋予。<span style="margin-left:.35em">³</span>因：因任。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自然：指道、天所赋予的自然形貌和德性。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>益：增益。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>生：通“性”，德行。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>外：驰骛于外。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>劳：劳损。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>吟：谓惠子争辩失败后的叹息之状。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>据：倚靠。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>槁梧：干枯的梧桐树。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>瞑：睡眠。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>选：授予。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>坚白：即坚白论，是战国时名家的著名论题。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>鸣：争辩。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本篇以一段庄子与惠子之间对该结论的辩论，收束全篇。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-4"><a href="#本章赏析-4" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/f40cd9f479da.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以“德充符”命题，体现了作者对完美道德的无限推崇。道德充实于内，万物应验于外，内外玄合无间，有如符契一般，这就叫作德充符。在这里，人的形体外貌是没有位置的。庄子认为，只要德行完美，一切形体上的残缺不全并不足以为累；如果德行败坏，即使体周形全，容貌姣好，也绝不会给人以美的感受，而适足以为德之累。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本文专门描写了一些体残形畸而德行超众的人，大加赞美，并与形全德亏之人作了一番对比。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇可分六个段落，前五段分别塑造了六个特型人物，反复说明形残貌丑不足以影响道德纯美的价值。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段写兀者王骀虽然断了一只脚，但声望却超过了孔子。这是由于他领悟了永恒不变的大道，能够把握事物的本质，用齐一的观点看待万事万物。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段写兀者申徒嘉与郑子产的对话。郑子产羞于与被处刑而断足的申徒嘉同行，而申徒嘉不以遭遇刑罚为耻辱，能以“知不可奈何而安之若命”的态度泰然处之。申徒嘉的老师伯昏无人与弟子相处十九年，却不曾感到他是残疾人，与子产的态度形成了鲜明的对比。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段写兀者叔山无趾与孔子及老子的对话，申明了足虽丧失，“犹有尊足者存”，即精神远比形体尊贵。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第四段，在鲁哀公与孔子的对话中，描绘出一个极具个人魅力的形象哀骀它。一个形貌丑陋到使天下人见了都惊怕的人，而且无权无财，甚至见识也不出四域，却有着地心一样的引力，除非你不曾和他相处过。这是为什么呢？庄子于是借孔子之口揭开了这个谜团，那就是“才全而德不形”；又借鲁哀公之口诠释了“才全而德不形”的涵义。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第五段所写的闉跂支离无脤与瓮㼜大瘿，也是两个奇形怪状、残缺不全的人物，他们却获得了卫灵公与齐桓公的青睐，说明了“德有所长，而形有所忘”的道理。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">最后一段集中讨论人情问题，从养生的角度主张“无情”，指出“吾所谓无情者，无以好恶内伤其身”，实际上反对的是因情伤性，因情伤身。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">《德充符》宗旨即庄子所说的“德有所长，而形有所忘”。庄子的心目中始终存在着一种理想人格，寄寓于实体上，便有了各式的至人、神人、圣人，在《德充符》一篇中，庄子特意描绘出几位形残德全之士，以表达他对心灵完善、道德完美的极度重视。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-06" name="zz-chapter-06"></a></p><h3 id="大宗师"><a href="#大宗师" class="headerlink" title="大宗师"></a>大宗师</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知天<font color="#af9100">¹</font>之所为，知人之所为者，至<font color="#af9100">²</font>矣！知<font color="#af9100">³</font>天之所为者，天而生也；知人之所为者，以其知之所知<font color="#af9100">⁴</font>以养其知之所不知，终其天年而不中道夭者，是知之盛<font color="#af9100">⁵</font>也。虽然，有患<font color="#af9100">⁶</font>：夫知有所待<font color="#af9100">⁷</font>而后当<font color="#af9100">⁸</font>，其所待者特<font color="#af9100">⁹</font>未定也。庸讵<font color="#af9100">¹⁰</font>知吾所谓天之非人乎？所谓人之非天乎？且有真人<font color="#af9100">¹¹</font>而后有真知。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">能够通晓天地自然的运化之道，并且了解人的作为，这就达到了认识的极点。能够通晓自然运化之理，是顺应自然而知；明白人的行为，是用其智力所能知道的道理，去顺其智力所不能知道的，直到享尽天年而不半途而废，这就是认识的最高境界了，虽然这样，其中还是有隐忧存在。正确的认识必须依赖于一定的条件，而这个条件却是不断变化的，何以知道我所说的出于自然不是人为的呢？我所说的人为不是出于自然呢？先有“真人”然后才有真知。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天：指天道。<span style="margin-left:.35em">²</span>至：极致。<span style="margin-left:.35em">³</span>知：智力。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>所知：所知道的（养生道理）。<span style="margin-left:.35em">³</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>盛：至，极。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>患：患累，问题。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>有所待：有所依赖。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>当：得当、恰当。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>特：独。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>庸讵：怎么。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>真人：全真之人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段引出真正的体道者、大道的化身—真人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓真人？古之真人，不逆<font color="#af9100">¹</font>寡<font color="#af9100">²</font>，不雄<font color="#af9100">³</font>成<font color="#af9100">⁴</font>，不谟<font color="#af9100">⁵</font>士<font color="#af9100">⁶</font>。若然者，过<font color="#af9100">⁷</font>而弗悔，当<font color="#af9100">⁸</font>而不自得也。若然者，登高不栗<font color="#af9100">⁹</font>，入水不濡<font color="#af9100">¹⁰</font>，入火不热，是知<font color="#af9100">¹¹</font>之能登假<font color="#af9100">¹²</font>于道者也若此。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">什么叫做“真人”呢？古时候的“真人”，不倚众凌寡，不自恃成功雄踞他人，也不图谋琐事。像这样的人，错过了时机不后悔，赶上了机遇不得意。象这样的人，登上高处不颤栗，下到水里不会沾湿，进入火中不觉灼热。这只有智慧能通达大道境界的人方才能像这样。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹逆：拒绝。<span style="margin-left:.35em">²</span>寡：少。<span style="margin-left:.35em">³</span>雄：夸耀。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>成：成功。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>谟：谋。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>士：同“事”，事情。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>过：过失。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>当：得当。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>栗：害怕。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>濡：沾湿。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>知：见识。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>登假：升到。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，所谓真人，是将一切境遇视作天命，且以无心之境随顺这天命的人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之真人，其寝不梦，其觉无忧，其食不甘，其息<font color="#af9100">¹</font>深深<font color="#af9100">²</font>。真人之息以踵，众人之息以喉。屈服者，其嗌言<font color="#af9100">³</font>若哇<font color="#af9100">⁴</font>。其耆<font color="#af9100">⁵</font>欲深者，其天机<font color="#af9100">⁶</font>浅<font color="#af9100">⁷</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候的“真人”，他睡觉时不做梦，他醒来时不忧愁，他吃东西时不求甘美，他呼吸时气息深沉。“真人”呼吸凭借的是着地的脚根，而一般人呼吸则靠的只是喉咙。被人屈服时，言语在喉前吞吐就像哇哇地曼语。那些嗜好和欲望太深的人，他们天生的智慧也就很浅。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹息：气息，指呼吸。<span style="margin-left:.35em">²</span>深深：幽深沉静的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>嗌言：窒塞在咽喉间的话。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>哇：吐。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>耆：通“嗜”，嗜好。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天机：天然的灵性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>浅：低下，迟钝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段进一步阐明“真人”，是克服一切虚妄、执念与耽溺，在无拘束的生命中生活之人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之真人，不知说<font color="#af9100">¹</font>生，不知恶<font color="#af9100">²</font>死。其出<font color="#af9100">³</font>不訢<font color="#af9100">⁴</font>，其入<font color="#af9100">⁵</font>不距<font color="#af9100">⁶</font>。翛<font color="#af9100">⁷</font>然而往，翛然而来而已矣。不忘其所始<font color="#af9100">⁸</font>，不求其所终<font color="#af9100">⁹</font>。受<font color="#af9100">¹⁰</font>而喜之，忘而复<font color="#af9100">¹¹</font>之。是之谓不以心捐<font color="#af9100">¹²</font>道，不以人助天，是之谓真人。若然者，其心志<font color="#af9100">¹³</font>，其容<font color="#af9100">¹⁴</font>寂<font color="#af9100">¹⁵</font>，其颡<font color="#af9100">¹⁶</font>頯<font color="#af9100">¹⁷</font>。凄然<font color="#af9100">¹⁸</font>似秋，暖然<font color="#af9100">¹⁹</font>似春，喜怒通四时，与物有宜<font color="#af9100">²⁰</font>而莫知其极<font color="#af9100">²¹</font>。故圣人之用兵也，亡国<font color="#af9100">²²</font>而不失人心。利泽施乎万世，不为爱人。故乐<font color="#af9100">²³</font>通物，非圣人也；有亲<font color="#af9100">²⁴</font>，非仁也；天时，非贤也；利害不通，非君子也；行名失己，非士也；亡身不真，非役人<font color="#af9100">²⁵</font>也。若狐不偕<font color="#af9100">²⁶</font>、务光<font color="#af9100">²⁷</font>、伯夷、叔齐、箕子<font color="#af9100">²⁸</font>胥馀<font color="#af9100">²⁹</font>、纪他<font color="#af9100">³⁰</font>、申徒狄<font color="#af9100">³¹</font>，是役人之役，适人之适，而不自适其适者也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候的“真人”，不懂得喜悦生存，也不懂得厌恶死亡；出生不欣喜，入死不推辞；无拘无束地就走了，自由自在地又来了罢了。不忘记自己从哪儿来，也不寻求自己往哪儿去，承受什么际遇都欢欢喜喜，忘掉死生像是回到了自己的本然，这就叫做不用心智去损害大道，也不用人为的因素去帮助自然。这就叫“真人”。像这样的人，他的内心忘掉了周围的一切，他的容颜淡漠安闲，他的面额质朴端严；冷肃得像秋天，温暖得像春天，高兴或愤怒跟四时更替一样自然无饰，和外界事物合宜相称而没有谁能探测到他精神世界的真谛。所以古代圣人使用武力，灭掉敌国却不失掉敌国的民心；利益和恩泽广施于万世，却不是为了偏爱什么人。乐于交往取悦外物的人，不是圣人；有偏爱就算不上是“仁”；伺机行事，不是贤人；不能看到利害的相通和相辅，算不上是君子；办事求名而失掉自身的本性，不是有识之士；丧失身躯却与自己的真性不符，不是能役使世人的人。像狐不偕、务光、伯夷、叔齐、箕子、胥余、纪他、申徒狄，这样的人都是被役使世人的人所役使，都是被安适世人的人所安适，而不是能使自己得到安适的人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">²</span>恶：厌恶。<span style="margin-left:.35em">³</span>出：谓生。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>訢：欣喜。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>入：谓死。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>距：通“拒”，抗拒。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>翛：往来自然而无拘束的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>始：谓生命之源。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>终：谓生命之终结。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>受：指接受大道所赋予的生命。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>复：复归，指死亡。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>捐：当为“损”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>志：专一。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>容：面容、神色。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>寂：凝寂安闲。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>颡：额。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>頯：广大宽平。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>凄然：严冷的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>暖然：和熙的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>与物有宜：谓与万物浑同为一。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>极：痕迹。<span style="margin-left:.35em">²²</span>亡国：亡人之国。<span style="margin-left:.35em">²³</span>乐：乐意于。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>有亲：有意亲爱。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>役人：役使世人。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>狐不偕：姓狐，字不偕，古时贤人。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>务光：夏末隐士，汤让天下而不受，遂负石投庐水而死。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>箕子：纣王庶叔，因忠谏不从而佯狂，但终不免于杀戮。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>胥馀：不详。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>纪他：姓纪名他，殷时逸人，恐汤让位于己，遂携弟子俱隐于窾水旁。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>申徒狄：殷时人，因慕纪他高名，遂负石自沉于河。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，真人的最高境界是“不以心捐道”，自然赐予他生，他便坦然接受，享受人生；自然赐予他死，他便忘却一切，将自己返还于自然。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之真人，其状<font color="#af9100">¹</font>义<font color="#af9100">²</font>而不朋<font color="#af9100">³</font>，若不足而不承<font color="#af9100">⁴</font>；与<font color="#af9100">⁵</font>乎其觚<font color="#af9100">⁶</font>而不坚<font color="#af9100">⁷</font>也，张<font color="#af9100">⁸</font>乎其虚而不华<font color="#af9100">⁹</font>也；邴邴<font color="#af9100">¹⁰</font>乎其似喜也，崔<font color="#af9100">¹¹</font>崔乎其不得已也，滀<font color="#af9100">¹²</font>乎进我色<font color="#af9100">¹³</font>也，与乎止我德也，广乎其似世<font color="#af9100">¹⁴</font>也，謷<font color="#af9100">¹⁵</font>乎其未可制<font color="#af9100">¹⁶</font>也，连<font color="#af9100">¹⁷</font>乎其似好闭<font color="#af9100">¹⁸</font>也，悗<font color="#af9100">¹⁹</font>乎忘其言也。以刑<font color="#af9100">²⁰</font>为体<font color="#af9100">²¹</font>，以礼为翼<font color="#af9100">²²</font>，以知为时，以德为循。以刑为体者，绰<font color="#af9100">²³</font>乎其杀也；以礼为翼者，所以行于世也；以知为时者，不得已于事也；以德为循者，言其与有足者至于丘<font color="#af9100">²⁴</font>也，而人真以为勤行者也。故其好之也一，其弗好之也一。其一也一，其不一也一。其一与天为徒，其不一与人为徒，天与人不相胜<font color="#af9100">²⁵</font>也，是之谓真人。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候的“真人”，神情嵬峨而不矜持，好像永远不够，又不接受什么，不想什么东西属于自己；态度安闲自然、特立超群而不执着顽固，襟怀宽阔虚空而不浮华；怡然欣喜像是格外地高兴，一举一动又像是出自不得已！容颜和悦令人喜欢接近，与人交往德性宽和让人乐于归依；气度博大像是宽广的世界！高放自得从不受什么限制，绵邈深远好像喜欢封闭自己，心不在焉的样子又好像忘记了要说的话。把刑律当作主体，把礼仪当作羽翼，用已掌握的知识去等待时机，用道德来遵循规律。把刑律当作主体的人，那么杀了人也是宽厚仁慈的；把礼仪当作羽翼的人，用礼仪的教诲在世上施行；用已掌握的知识去等待时机的人，是因为对各种事情出于不得已；用道德来遵循规律，就像是说大凡有脚的人就能够登上山丘，而人们却真以为是勤于行走的人。所以说人们所喜好的是浑然为一的，人们不喜好的也是浑然为一的。那些同一的东西是浑一的，那些不同一的东西也是浑一的。那些同一的东西跟自然同类，那些不同一的东西跟人同类。自然与人不可能相互对立而相互超越，具有这种认识的人就叫做“真人”。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹状：形象样貌。<span style="margin-left:.35em">²</span>义：读为“峨”，高大的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>朋：通“崩”，崩坏。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>承：承受。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>与：容与。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>觚：谓特立不群。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>坚：固执。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>张：广大的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>华：浮华。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>邴邴：畅然和适的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>崔：动的样子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>滀：水蓄聚的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>进我色：谓使我神色充盈。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>世：通“大”。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>謷：通“傲”，高放傲视。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>制：控制、制服。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>连：绵邈相连，不绝如缕。此指缄默不语而莫测高深。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>闭：闭口缄默。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>悗：无心的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>刑：刑罚。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>体：本。<span style="margin-left:.35em">²²</span>翼：辅助。<span style="margin-left:.35em">²³</span>绰：宽大。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>丘：山丘。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>胜：克，抵触。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描写了“真人”的姿态，其风貌如崇山一般巍峨坚韧；其人格如汪洋一般宽广包容，其精神远远超出世俗，不受任何事物所限。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">死生，命<font color="#af9100">¹</font>也；其<font color="#af9100">²</font>有<font color="#af9100">³</font>夜旦<font color="#af9100">⁴</font>之常<font color="#af9100">⁵</font>，天也。人之有所不得与<font color="#af9100">⁶</font>，皆物之情<font color="#af9100">⁷</font>也。彼<font color="#af9100">⁸</font>特<font color="#af9100">⁹</font>以天为父，而身犹爱之<font color="#af9100">¹⁰</font>，而况其卓<font color="#af9100">¹¹</font>乎！人特以有君<font color="#af9100">¹²</font>为愈<font color="#af9100">¹³</font>乎己，而身犹死之，而况其真<font color="#af9100">¹⁴</font>乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">生死是生命的必然过程，它好像昼夜运行不息，符合自然的规律。人是无法干预的，这都符合事物变化的情理，人皆以“天”为生父，而且爱戴它，何况对于卓然独立的大道呢！世人认为国君的才智、地位超过自己，应为其效忠而牺牲，何况对待卓绝的真人呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹命：天地自然之理。与下文“天”字义同。<span style="margin-left:.35em">²</span>其：指死生。<span style="margin-left:.35em">³</span>有：通“犹”。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>夜旦：昼夜。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>常：运行不止。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>与：通“预”，干预。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>情：实理。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>彼：指人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>特：只。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>之：指天。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>卓：指卓然超绝的大道。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>君：君王。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>愈：胜过。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>真：指纯真无伪的大道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子转而凝视起了“真人”的“真”，也就是被真人尊为老师，助其最终成为真人的宇宙性真实在——道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泉涸<font color="#af9100">¹</font>，鱼相与处于陆，相呴<font color="#af9100">²</font>以湿，相濡<font color="#af9100">³</font>以沫，不如相忘于江湖。与其誉<font color="#af9100">⁴</font>尧而非<font color="#af9100">⁵</font>桀也，不如两忘而化其道<font color="#af9100">⁶</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泉水枯竭了，鱼相互拥挤在陆地上，用呼吸的湿气相互滋润，用唾沫相互沾湿，还不如在江湖里彼此相忘。与其赞美尧而非议桀，不如把他们都忘掉而与道化而为一。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹涸：干涸。<span style="margin-left:.35em">²</span>呴：吐口水。<span style="margin-left:.35em">³</span>濡：沾湿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>誉：赞美。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>非：贬低。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>化其道：与大道化而为一。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子用垂死的鱼作比，说明人的渺小与卑微，在伟大的自然理法面前，人类的一切行为都近乎于无。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫<font color="#af9100">¹</font>大块<font color="#af9100">²</font>载<font color="#af9100">³</font>我以形，劳我以生，佚<font color="#af9100">⁴</font>我以老，息<font color="#af9100">⁵</font>我以死。故善吾生者，乃所以善吾死也。夫藏舟于壑<font color="#af9100">⁶</font>，藏山于泽，谓之固<font color="#af9100">⁷</font>矣！然而夜半有力者负<font color="#af9100">⁸</font>之而走，昧者<font color="#af9100">⁹</font>不知也。藏小<font color="#af9100">¹⁰</font>大<font color="#af9100">¹¹</font>有宜，犹有所循。若夫藏天下于天下而不得所循，是恒<font color="#af9100">¹²</font>物之大情<font color="#af9100">¹³</font>也。特<font color="#af9100">¹⁴</font>犯<font color="#af9100">¹⁵</font>人之形而犹喜之。若人之形者，万化而未始<font color="#af9100">¹⁶</font>有极<font color="#af9100">¹⁷</font>也，其为乐可胜计<font color="#af9100">¹⁸</font>邪？故圣人将游于物之所不得循而皆存。善<font color="#af9100">¹⁹</font>妖<font color="#af9100">²⁰</font>善老，善始善终，人犹效<font color="#af9100">²¹</font>之，而况万物之所系<font color="#af9100">²²</font>而一化之所待<font color="#af9100">²³</font>乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大地把我的形体托载，并且用生存来劳苦我，用衰老来闲适我，用死亡来安息我。所以，把我的存在看作好事的，也就因此而可以把我的死亡看作是好事。把船藏在山谷里，把山藏在水泽中，可以说是十分牢靠了。然而半夜里有个大力士把它们连同山谷和河泽一块儿背着跑了，睡梦中的人们还一点儿也不知道。将小东西藏在大东西里是适宜的，不过还是会有丢失。假如把天下藏在天下里而不会丢失，这就是事物固有的真实之情。人们只要承受了人的形体便十分欣喜，至于像人的形体的情况，在万千变化中从不曾有过穷尽，那快乐之情难道还能够加以计算吗？所以圣人将生活在各种事物都不会丢失的环境里而与万物共存亡。以少为善以老为善，以始为善以终为善，人们尚且加以效法，又何况那万物所联缀、各种变化所依托的“道”呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²</span>大块：指大地，也可指造物或自然之道。<span style="margin-left:.35em">³</span>载：承载。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>佚：安逸。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>息：安息。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>壑：山谷。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>固：牢固，可靠。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>负：背。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>昧者：愚昧的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>小：指舟与山而言。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>大：指壑与泽而言。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>恒：常，平常的、普遍的。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>大情：至理。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>特：一旦。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>犯：通“范”，铸造。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>未始：不曾。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>极：穷尽。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>胜计：数得清。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>善：认为……是好的。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>妖：通“夭”，少。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>效：效法。<span style="margin-left:.35em">²²</span>系：归属。<span style="margin-left:.35em">²³</span>待：依赖。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段强调了人类的无力与自然之伟大，也正是因为如此，对自然的绝对随顺才能为人类带来真正的解放。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫<font color="#af9100">¹</font>道有情有信，无为<font color="#af9100">²</font>无形<font color="#af9100">³</font>；可传而不可授，可得而不可见；自本自根<font color="#af9100">⁴</font>，未有天地，自古以固存<font color="#af9100">⁵</font>；神鬼神帝<font color="#af9100">⁶</font>，生天生地；在太极<font color="#af9100">⁷</font>之先<font color="#af9100">⁸</font>而不为高，在六极<font color="#af9100">⁹</font>之下而不为深，先天地生而不为久，长于上古而不为老。豨韦氏<font color="#af9100">¹⁰</font>得之<font color="#af9100">¹¹</font>，以挈<font color="#af9100">¹²</font>天地；伏羲氏得之，以袭<font color="#af9100">¹³</font>气母<font color="#af9100">¹⁴</font>；维斗<font color="#af9100">¹⁵</font>得之，终古<font color="#af9100">¹⁶</font>不忒<font color="#af9100">¹⁷</font>；日月得之，终古不息<font color="#af9100">¹⁸</font>；堪坏<font color="#af9100">¹⁹</font>得之，以袭昆仑<font color="#af9100">²⁰</font>；冯夷<font color="#af9100">²¹</font>得之，以游大川<font color="#af9100">²²</font>；肩吾<font color="#af9100">²³</font>得之，以处大山<font color="#af9100">²⁴</font>；黄帝得之，以登云天；颛顼<font color="#af9100">²⁵</font>得之，以处玄宫<font color="#af9100">²⁶</font>；禺强<font color="#af9100">²⁷</font>得之，立乎<font color="#af9100">²⁸</font>北极<font color="#af9100">²⁹</font>；西王母<font color="#af9100">³⁰</font>得之，坐乎少广<font color="#af9100">³¹</font>，莫知其始，莫知其终；彭祖得之，上及有虞<font color="#af9100">³²</font>，下及五伯<font color="#af9100">³³</font>；傅说<font color="#af9100">³⁴</font>得之，以相<font color="#af9100">³⁵</font>武丁，奄有<font color="#af9100">³⁶</font>天下，乘东维<font color="#af9100">³⁷</font>、骑箕尾<font color="#af9100">³⁸</font>而比<font color="#af9100">³⁹</font>于列星。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“道”是真实而又确凿可信的，然而它又是无为和无形的；“道”可以感知却不可以口授，可以领悟却不可以面见；“道”自身就是本、就是根，还未出现天地的远古时代“道”就已经存在；它引出鬼帝，产生天地；它在太极之上却并不算高，它在六极之下不算深，它先于天地存在还不算久，它长于上古还不算老。狶韦氏得到它，用来统驭天地；伏羲氏得到它，用来调合元气；北斗星得到它，永远不会改变方位；太阳和月亮得到它，永远不停息地运行；堪坏得到它，用来入主昆仑山；冯夷得到它，用来巡游大江大河；肩吾得到它，用来驻守泰山；黄帝得到它，用来登上云天；颛顼得到它，用来居处玄宫；禹强得到它，用来立足北极；西王母得到它，用来坐阵少广山。没有人能知道它的开始，也没有人能知道它的终结。彭祖得到它，从远古的有虞时代一直活到五伯时代；傅说得到它，用来辅佐武丁，统辖整个天下，乘驾东维星，骑坐箕宿和尾宿，而永远排列在星神的行列里。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²</span>无为：恬淡寂寞。<span style="margin-left:.35em">³</span>无形：没有形态，视之不见。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自本自根：谓道自生自长，不以其它任何事物为产生的基础。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>固存：本来就存在着。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>神鬼神帝：谓鬼与上帝凭借大道才变得神灵起来。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>太极：指天地未判之前的清虚混沌之气。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>先：上。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>六极：指天、地与四方。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>豨韦氏：传说中的远古帝王。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>之：指大道。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>挈：提携，协助。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>袭：合。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>气母：元气的生育者。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>维斗：即北斗星。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>终古：时间终点，即永远。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>忒：差误。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不息：运行不停。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>堪坏：昆仑山之神。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>袭：入。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>昆仑：神话中的山名。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>冯夷：黄河之神，姓冯名夷，又名冰夷、无夷。<span style="margin-left:.35em">²²</span>大川：指黄河。<span style="margin-left:.35em">²³</span>肩吾：泰山之神。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>大山：即泰山。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>颛顼：黄帝之孙，号高阳氏，得道为北方之帝。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>玄宫：北方之宫。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>禺强：传说为黄帝之孙，水神。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>乎：于。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>北极：北海。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>西王母：传说中的神人。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>少广：西极山名。<span style="margin-left:.35em">³²</span>有虞：即舜，姓姚，有虞氏，名重华。<span style="margin-left:.35em">³³</span>五伯：即五霸，指夏朝的昆吾，殷朝的大彭、豕韦，周朝的齐桓公、晋文公。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>傅说：殷商时代的名士。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>相：做丞相。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>奄有：包有。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>东维：星名。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>箕尾：星名。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>比：并。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子赞美了“真人”伟大的德，进而讲述了被真人尊为至尊之师的“道”所具有的绝对性，最后则描绘出得道后便在至大宇宙中遨游的传说中的神明。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南伯子葵<font color="#af9100">¹</font>问乎女偊<font color="#af9100">²</font>曰：“子<font color="#af9100">³</font>之年长<font color="#af9100">⁴</font>矣，而色若孺子<font color="#af9100">⁵</font>，何也？”曰：“吾闻道<font color="#af9100">⁶</font>矣。”南伯子葵曰：“道可得学邪？”曰：“恶！恶可！子非其人也。夫<font color="#af9100">⁷</font>卜梁倚<font color="#af9100">⁸</font>有圣人之才<font color="#af9100">⁹</font>而无圣人之道<font color="#af9100">¹⁰</font>，我有圣人之道而无圣人之才。吾欲以教之，庶几<font color="#af9100">¹¹</font>其果<font color="#af9100">¹²</font>为圣人乎？不然，以圣人之道告圣人之才，亦易矣。吾犹守<font color="#af9100">¹³</font>而告之，叁日而后能外天下<font color="#af9100">¹⁴</font>；已外天下矣，吾又守之，七日而后能外物<font color="#af9100">¹⁵</font>；已外物矣，吾又守之，九日而后能外生<font color="#af9100">¹⁶</font>；已外生矣，而后能朝彻<font color="#af9100">¹⁷</font>；朝彻而后能见独<font color="#af9100">¹⁸</font>；见独而后能无古今<font color="#af9100">¹⁹</font>；无古今而后能入于不死不生<font color="#af9100">²⁰</font>。杀生者不死，生生者不生。其<font color="#af9100">²¹</font>为物无不将<font color="#af9100">²²</font>也，无不迎也，无不毁也，无不成也。其名为撄宁<font color="#af9100">²³</font>。撄宁也者，撄而后成者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南伯子葵问女偊说：“你年岁这样大，而容颜却像童子，这是什么原因呢？”女偊回答道：“我得道了。”南伯子葵说：“道可以学习吗？”女偊说：“唉！怎么可以学呢！你不是能学道的人。卜梁倚有圣人的天赋却没有圣人虚心散淡的心境，我有圣人虚心散淡的心境却没有圣人的天赋。我想用虚心散淡来教诲他，差不多他果真能够成为圣人吧？道不易学，用圣人之道，去传授圣人之才，那就容易了。我还是有保留地把大道传授给他，三日之后他就能遗忘天下；他既已遗忘天下，我又有保留地把大道传授给他，七日之后他能遗忘万物；他既已遗忘万物，我又有保留地将大道传授给他，九日之后他能忘掉自身；他既已遗忘自身，而后他便能够彻悟；他能够明彻，而后就能够体悟大道，他能体悟大道，而后他就能超越古今的时空界限；他能超越古今，而后他就能达到无生无死的最高境界。死者未曾来，生者未曾生。大道作为万物之宗，无所不送，无所不迎，无所不毁，无所不成。这就叫做‘撄宁’。所谓‘撄宁’，就是说虽置身纷纭扰动、交争互触之地却不受干扰，而后才能修炼成虚寂宁静的心境。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南伯子葵：即南郭子綦。<span style="margin-left:.35em">²</span>女偊：古时怀道者。<span style="margin-left:.35em">³</span>子：您。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>年长：年已老。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>孺子：孩童。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>闻道：谓得道。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>卜梁倚：姓卜梁，名倚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>才：指聪明智慧之能。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>道：指虚淡凝寂之性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>庶几：或许，差不多。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>果：果真。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>守：守候、守护。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>外天下：把天下遗忘掉。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>外物：遗忘人事。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>外生：忘我。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>朝彻：犹“彻悟”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>见独：谓窥见到卓然独立的至道。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>无古今：谓破除古今的观念。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>不死不生：谓无死生。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>其：指道。<span style="margin-left:.35em">²²</span>将：送。<span style="margin-left:.35em">²³</span>撄宁：谓外界的一切纷纭烦乱，都不能扰乱我心境的安宁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子通过南伯子葵与女偊的对答，讨论了领悟天道——进入绝对世界——的实践过程。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南伯子葵曰：“子独恶乎闻之？”曰：“闻诸<font color="#af9100">¹</font>副墨之子<font color="#af9100">²</font>，副墨之子闻诸洛诵之孙<font color="#af9100">³</font>，洛诵之孙闻之瞻明<font color="#af9100">⁴</font>，瞻明闻之聂许<font color="#af9100">⁵</font>，聂许闻之需役<font color="#af9100">⁶</font>，需役闻之于讴<font color="#af9100">⁷</font>，于讴闻之玄冥<font color="#af9100">⁸</font>，玄冥闻之参寥<font color="#af9100">⁹</font>，参寥闻之疑始<font color="#af9100">¹⁰</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南伯子葵又问：“你偏偏是怎么得‘道’的呢？”女偊又回答说：“我从副墨（文字）的儿子那里听到的，副墨的儿子从洛诵（背诵）的孙子那里听到的，洛诵的孙子从瞻明（目视明晰）那里听到的，瞻明从聂许（附耳私语）那里听到的，聂许从需役（勤行不怠）那里听到的，需役从於讴（吟咏领会）那里听到的，於讴从玄冥（深远虚寂）那里听到的，玄冥从参寥（高旷寥远）那里听到的，参寥从疑始（迷茫而无所本）那里听到的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹诸：之于。<span style="margin-left:.35em">²</span>副墨之子：指文字。因为文字是用墨书写，它仅为道理的副贰，所以叫作副墨；而且后来的文字都是由古文字所生，故名为副墨之子。<span style="margin-left:.35em">³</span>洛诵之孙：谓诵读者。对前辈诵读者而言，后世的诵读者即为其孙。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>瞻明：见解洞彻。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>聂许：谓耳闻小语，心即许之。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>需役：谓待时行使以成实际。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>于讴：吟咏嗟叹之意。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>玄冥：幽渺深远的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>参寥：参悟寥廓。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>疑始：谓大道自本自根，不能推测它的起始。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">子祀、子舆、子犁、子来四人相与语曰：“孰能以无为首<font color="#af9100">¹</font>，以生为脊<font color="#af9100">²</font>，以死为尻<font color="#af9100">³</font>；孰知死生存亡之一体者，吾与之<font color="#af9100">⁴</font>友矣！”四人相视而笑，莫逆<font color="#af9100">⁵</font>于心，遂相与为友。俄而<font color="#af9100">⁶</font>子舆有病，子祀往问<font color="#af9100">⁷</font>之。曰：“伟哉，夫造物者将以予为此拘拘<font color="#af9100">⁸</font>也。”曲偻<font color="#af9100">⁹</font>发背<font color="#af9100">¹⁰</font>，上有五管<font color="#af9100">¹¹</font>，颐<font color="#af9100">¹²</font>隐<font color="#af9100">¹³</font>于齐<font color="#af9100">¹⁴</font>，肩高于顶<font color="#af9100">¹⁵</font>，句赘<font color="#af9100">¹⁶</font>指天，阴阳之气有沴<font color="#af9100">¹⁷</font>，其心闲<font color="#af9100">¹⁸</font>而无事，胼𨇤而鉴<font color="#af9100">¹⁹</font>于井，曰：“嗟乎！夫造物者又将以予为此拘拘也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子祀、子舆、子犁、子来四个人在一块摆谈说：“谁能够把无当作头，把生当作脊柱，把死当作尻尾，谁能够通晓生死存亡浑为一体的启发，我们就可以跟他交朋友。”四个人都会心地相视而笑，心心相契却不说话，于是相互交往成为朋友。不久子舆生了病，子祀前去探望他。子舆说：“伟大啊，造物者！把我变成如此曲屈不伸的样子！腰弯背驼，五脏穴口朝上，下巴隐藏在肚脐之下，肩部高过头顶，弯曲的颈椎形如赘瘤朝天隆起。”阴阳二气不和酿成如此灾害，可是子舆的心里却十分闲逸好像没有生病似的，蹒跚地来到井边对着井水照看自己，说：“哎呀，造物者竟把我变成如此曲屈不伸！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹首：头。<span style="margin-left:.35em">²</span>脊：脊背。<span style="margin-left:.35em">³</span>尻：脊骨的末端。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>与之：与他。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>逆：违背。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>俄而：不久。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>问：存问，问候。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>拘拘：曲背的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>曲偻：伛偻曲腰。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>发背：背骨发露，即背弯。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>五管：五脏的穴位。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>颐：面颊。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>隐：隐藏，谓脸与肚脐齐平。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>齐：通“脐”，肚脐。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>顶：头顶。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>句赘：发髻。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>沴：凌乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>闲：安闲。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>鉴：照。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段行为笔触幽默，庄子借子祀、子舆、子犁、子来四人之间的对话，说明生与死归根结底本为一物，为死亡悲伤恐惧纯粹只是迷妄。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子祀曰：“女恶之乎？”曰：“亡<font color="#af9100">¹</font>，予何恶！浸<font color="#af9100">²</font>假<font color="#af9100">³</font>而化<font color="#af9100">⁴</font>予之左臂以为鸡，予因以求时夜<font color="#af9100">⁵</font>；浸假而化予之右臂以为弹<font color="#af9100">⁶</font>，予因以求鸮炙<font color="#af9100">⁷</font>；浸假而化予之尻以为轮<font color="#af9100">⁸</font>，以神<font color="#af9100">⁹</font>为马，予因以乘之，岂更驾<font color="#af9100">¹⁰</font>哉！且夫得<font color="#af9100">¹¹</font>者，时也；失<font color="#af9100">¹²</font>者，顺也。安时而处顺，哀乐不能入也，此古之所谓县解<font color="#af9100">¹³</font>也，而不能自解者，物<font color="#af9100">¹⁴</font>有结之。且夫物不胜天<font color="#af9100">¹⁵</font>久矣，吾又何恶焉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子祀说：“你讨厌这曲屈不伸的样子吗？”子舆回答：“没有，我怎么会讨厌这副样子！假令造物者逐渐把我的左臂变成公鸡，我便用它来报晓；假令造物者逐渐把我的右臂变成弹弓，我便用它来打斑鸠烤熟了吃。假令造物者把我的臀部变化成为车轮，把我的精神变化成骏马，我就用来乘坐，难道还要更换别的车马吗？至于生命的获得，是因为适时，生命的丧失，是因为顺应；安于适时而处之顺应，悲哀和欢乐都不会侵入心房。这就是古人所说的解脱了倒悬之苦，然而不能自我解脱的原因，则是受到了外物的束缚。况且事物的变化不能超越自然的力量已经很久很久，我又怎么能厌恶自己现在的变化呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹亡：犹“否”。<span style="margin-left:.35em">²</span>浸：渐渐地。<span style="margin-left:.35em">³</span>假：使。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>化：使……变化，改变。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>时夜：通“司夜”，报晓。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>弹：弹弓。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>鸮炙：鸱鸮的烤肉。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>轮：车轮。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>神：精神。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>更驾：另找车驾。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>得：生。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>失：死。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>县解：犹言“解人于倒悬”，即超乎死生。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>物：指人力。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>天：指天命。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">俄而子来有病，喘喘然<font color="#af9100">¹</font>将死。其妻子<font color="#af9100">²</font>环<font color="#af9100">³</font>而泣之。子犁往问之，曰：“叱<font color="#af9100">⁴</font>！避<font color="#af9100">⁵</font>！无怛化<font color="#af9100">⁶</font>！”倚其户<font color="#af9100">⁷</font>与之<font color="#af9100">⁸</font>语曰：“伟哉造化！又将奚<font color="#af9100">⁹</font>以汝<font color="#af9100">¹⁰</font>为？将奚以汝适<font color="#af9100">¹¹</font>？以汝为鼠肝乎？以汝为虫臂乎？”子来曰：“父母于子<font color="#af9100">¹²</font>，东西南北，唯命之从<font color="#af9100">¹³</font>。阴阳于人，不翅<font color="#af9100">¹⁴</font>于父母。彼<font color="#af9100">¹⁵</font>近<font color="#af9100">¹⁶</font>吾死而我不听<font color="#af9100">¹⁷</font>，我则悍<font color="#af9100">¹⁸</font>矣，彼何罪焉？夫大块载我以形，劳我以生，佚我以老，息我以死。故善吾生者，乃所以善吾死也。今大冶<font color="#af9100">¹⁹</font>铸金，金踊跃<font color="#af9100">²⁰</font>曰：‘我且<font color="#af9100">²¹</font>必为镆铘<font color="#af9100">²²</font>！’大冶必以为不祥之金。今一犯<font color="#af9100">²³</font>人之形而曰：‘人耳！人耳！’夫造化者必以为不祥之人。今一以天地为大炉，以造化为大冶，恶乎往而不可哉！”成然<font color="#af9100">²⁴</font>寐，蘧然<font color="#af9100">²⁵</font>觉。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不久子来也生了病，气息急促将要死去，他的妻子儿女围在床前哭泣。子犁前往探望，说：“嘿，走开！不要惊扰他由生而死的变化！”子犁靠着门跟子来说话：“伟大啊，造物者！又将把你变成什么，把你送到何方？把你变化成老鼠的肝脏吗？把你变化成虫蚁的臂膀吗？”子来说：“父母对于子女，无论东西南北，他们都只能听从吩咐调遣。自然的变化对于人，则不啻于父母；它使我靠拢死亡而我却不听从，那么我就太蛮横了，而它有什么过错呢！大地把我的形体托载，用生存来劳苦我，用衰老来闲适我，用死亡来安息我。所以把我的存在看作是好事，也因此可以把我的死亡看作是好事。现在如果有一个高超的冶炼工匠铸造金属器皿，金属熔解后跃起说‘我将必须成为良剑莫邪’，冶炼工匠必定认为这是不吉祥的金属。如今人一旦承受了人的外形，便说‘成人了成人了’，造物者一定会认为这是不吉祥的人。如今把整个浑一的天地当作大熔炉，把造物者当作高超的冶炼工匠，用什么方法来驱遣我而不可以呢？”于是安闲熟睡似的离开人世，又好像惊喜地醒过来而回到人间。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹喘喘然：气息急促的样子。<span style="margin-left:.35em">²</span>妻子：指妻子和儿女。<span style="margin-left:.35em">³</span>环：围。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>叱：呵斥声。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>避：令哭者退避到一边。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>无怛化：不要惊动正在变化的人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>户：门。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>之：指子来。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>汝：你。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>适：往，到。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>父母于子：是“子于父母”的倒装句。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>唯命之从：都要听从他。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>不翅：不啻。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>彼：指造化。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>近：迫。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>听：听从。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>悍：违逆。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>大冶：冶金工匠。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>踊跃：跳跃。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>且：将。<span style="margin-left:.35em">²²</span>镆铘：古代的良剑名。<span style="margin-left:.35em">²³</span>犯：通“范”，铸成。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>成然：安然。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>蘧然：忽然。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">子桑户、孟子反、子琴张三人相与<font color="#af9100">¹</font>友曰：“孰能相与于无相与，相为<font color="#af9100">²</font>于无相为；孰能登天游雾，挠挑<font color="#af9100">³</font>无极<font color="#af9100">⁴</font>，相忘以生，无所穷终！”三人相视而笑，莫逆于心，遂相与友。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子桑户、孟子反、子琴张三人相互结交为朋友，他们说：“谁能在无心中相交，在无迹中相助呢？谁能登天绝尘，徘徊于太虚，相忘有生，与道同游于无穷之境呢？”他们都会心地相视而笑，彼此心意相通，无所违背。于是他们就相互结交为朋友。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹相与：相交。<span style="margin-left:.35em">²</span>相为：相助。<span style="margin-left:.35em">³</span>挠挑：宛转。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>无极：谓太虚。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写子桑户、孟子反、子琴张三人互相诉说着自己对忘却世俗、无拘无束，以及超越生死的无边无际世界的憧憬与决心。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">莫然<font color="#af9100">¹</font>有间<font color="#af9100">²</font>，而子桑户死，未葬。孔子闻之，使子贡往侍事<font color="#af9100">³</font>焉。或编曲<font color="#af9100">⁴</font>，或鼓琴，相和而歌曰：“嗟来<font color="#af9100">⁵</font>桑户乎！嗟来桑户乎！而<font color="#af9100">⁶</font>已反<font color="#af9100">⁷</font>其真，而我犹为人猗<font color="#af9100">⁸</font>！”子贡趋而进曰：“敢问临尸而歌，礼乎？”二人相视而笑曰：“是<font color="#af9100">⁹</font>恶<font color="#af9100">¹⁰</font>知礼意<font color="#af9100">¹¹</font>！”子贡反，以告孔子曰：“彼何人者邪？修行无有<font color="#af9100">¹²</font>而外其形骸，临尸而歌，颜色不变，无以命<font color="#af9100">¹³</font>之。彼何人者邪？”孔子曰：“彼游方<font color="#af9100">¹⁴</font>之外者也，而丘游方之内者也。外内不相及，而丘使女<font color="#af9100">¹⁵</font>往吊<font color="#af9100">¹⁶</font>之，丘则陋矣！彼方且<font color="#af9100">¹⁷</font>与造物者为人<font color="#af9100">¹⁸</font>，而游乎天地之一气<font color="#af9100">¹⁹</font>。彼以生为附<font color="#af9100">²⁰</font>赘<font color="#af9100">²¹</font>县<font color="#af9100">²²</font>疣<font color="#af9100">²³</font>，以死为决<font color="#af9100">²⁴</font>（疒丸）溃<font color="#af9100">²⁵</font>痈<font color="#af9100">²⁶</font>。夫若然者，又恶知死生先后之所在！假于异物，托于同体；忘其肝胆，遗其耳目；反复终始，不知端倪；芒然<font color="#af9100">²⁷</font>彷徨<font color="#af9100">²⁸</font>乎尘垢之外，逍遥乎无为之业<font color="#af9100">²⁹</font>。彼又恶能愦愦然<font color="#af9100">³⁰</font>为世俗之礼，以观<font color="#af9100">³¹</font>众人之耳目哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他们相交不久，子桑户死去，尚未埋葬。孔子听到子桑户死去的噩耗，便派子贡前去吊唁和帮助治丧。子琴张和孟子反却一个编撰词曲，一个弹琴，相互应和而歌唱，他们说：“哎呀，桑户啊！哎呀，桑户啊！你已经复归大道，我们尚且为人啊！”子贡快步走到他们跟前说：“请问对着死人的尸体唱歌，合乎礼仪吗？”子琴张和孟子反相视而笑道：“你们这种人哪里会懂礼的真正意义呢！”子贡回去，把所见所闻告诉给孔子，说：“他们都是何等人呢！他们没有德行修养，而把形骸置之度外，对着尸体歌唱，全无哀戚之色，不知称他们为何等人。他们究竟是什么样的人呢？”孔子说：“他们都是超脱凡人，逍遥于世外的人，我孔丘只是生活在礼仪法度里，世外之人和世内之人彼此不相干。我派你去吊唁子桑户看来我是何等鄙陋啊！他们正在与造物者结成伴侣，而与大道浑然一体。他们把人的生命看作附生在人身上的多余的瘤，把人的死亡看作皮肤上的脓疮溃破。像他们这样的人，又哪里知道生死的差别！假借于不同物体，而共成一身；忘掉身上的肝胆，忘掉向在上的耳目；从生到死，循环往复，不见头绪；茫然无所挂牵地逍遥于世外，彷徨于空寂无为之荒野。他们又怎么能地去做烦琐的世俗礼仪，让众人听闻和观看呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹莫然：淡漠无心的样子。<span style="margin-left:.35em">²</span>有间：过了段时间。<span style="margin-left:.35em">³</span>侍事：助办丧事。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>编曲：编制曲薄。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>来：语气助词。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>反：通“返”，返归。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>猗：叹词，犹“啊”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>是：指子贡。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>恶：怎么。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>礼意：礼的真意。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>修行无有：即“无有修行”，指不按礼仪修养德行。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>命：名，称。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>方：礼法。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>女：通“汝”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>吊：吊唁。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>方且：正要。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>为人：谓为偶，为友。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>天地之一气：谓万物之初的浑茫境界。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>附：附生、附寄。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>赘：多生的肉块。<span style="margin-left:.35em">²²</span>县：通“悬”。<span style="margin-left:.35em">²³</span>疣：瘤结。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>决：破裂。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>溃：溃烂。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>痈：多生于颈、背部的脓疮。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>芒然：无所系累的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>彷徨：与“逍遥”同义，即自得逸乐。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>业：事业。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>愦愦然：烦乱的样子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>观：示，给人看。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">子贡曰：“然则夫子何方之依？”孔子曰：“丘，天之戮民<font color="#af9100">¹</font>也。虽然，吾与汝共之。”子贡曰：“敢问其方<font color="#af9100">²</font>？”孔子曰：“鱼相造<font color="#af9100">³</font>乎水，人相造乎道。相造乎水者，穿池<font color="#af9100">⁴</font>而养给<font color="#af9100">⁵</font>；相造乎道者，无事<font color="#af9100">⁶</font>而生定<font color="#af9100">⁷</font>。故曰：鱼相忘乎江湖，人相忘乎道术<font color="#af9100">⁸</font>。”子贡曰：“敢问畸<font color="#af9100">⁹</font>人？”曰：“畸人者，畸于人而侔<font color="#af9100">¹⁰</font>于天。故曰：天之小人，人之君子；人之君子，天之小人也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子贡说：“那么，先生将依从方外还是依从方内呢？”孔子说：“我孔丘，是苍天施给刑罚的人。即使如此，我未能超脱，我还是与你共游于方内。”子贡说：“请问用什么方法呢？”孔子说：“鱼相生于水，人相生于道。相生于水的鱼，掘地成池而供养丰足；相生于道的人，彷徨无为而心性平静。所以说：鱼相忘在江湖中，人相忘在大道里。”子贡说：‘请问什么叫不同于世俗的方外之人？”孔子说：“不同于世俗的方外之人，不同于世人却与大自然相合，所以说：大自然的小人，但是人世间的君子；人世间的君子，也就是大自然的小人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹戮民：因受礼仪束缚，无异于受天之刑，故称。<span style="margin-left:.35em">²</span>方：方法。<span style="margin-left:.35em">³</span>造：至，到。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>穿池：谓掘地成池。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>给：补给。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>无事：无为。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>生定：心性安静。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>道术：即大道。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>畸：异。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>侔：合。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">颜回问仲尼曰：“孟孙才<font color="#af9100">¹</font>，其母死，哭泣无涕<font color="#af9100">²</font>，中心<font color="#af9100">³</font>不戚<font color="#af9100">⁴</font>，居丧<font color="#af9100">⁵</font>不哀。无是<font color="#af9100">⁶</font>三者，以善处丧盖<font color="#af9100">⁷</font>鲁国，固有<font color="#af9100">⁸</font>无其实而得其名者乎？回壹<font color="#af9100">⁹</font>怪之。”仲尼曰：“夫孟孙氏尽之<font color="#af9100">¹⁰</font>矣，进<font color="#af9100">¹¹</font>于知矣，唯简<font color="#af9100">¹²</font>之而不得，夫已有所简矣。孟孙氏不知所以生，不知所以死。不知就<font color="#af9100">¹³</font>先，不知就后。若<font color="#af9100">¹⁴</font>化为物，以待其所不知之化已乎<font color="#af9100">¹⁵</font>。且方将化，恶知不化哉？方将不化，恶知已化哉？吾特与汝，其<font color="#af9100">¹⁶</font>梦未始觉者邪！且彼<font color="#af9100">¹⁷</font>有骇<font color="#af9100">¹⁸</font>形而无损心，有旦宅<font color="#af9100">¹⁹</font>而无情<font color="#af9100">²⁰</font>死。孟孙氏特<font color="#af9100">²¹</font>觉，人哭亦哭，是自其所以乃<font color="#af9100">²²</font>。且也相与‘吾之<font color="#af9100">²³</font>’耳矣，庸讵<font color="#af9100">²⁴</font>知吾所谓‘吾之’乎？且汝梦为鸟而厉<font color="#af9100">²⁵</font>乎天，梦为鱼而没<font color="#af9100">²⁶</font>于渊。不识<font color="#af9100">²⁷</font>今之言者，其觉者乎？其梦者乎？造<font color="#af9100">²⁸</font>适<font color="#af9100">²⁹</font>不及笑，献笑<font color="#af9100">³⁰</font>不及排<font color="#af9100">³¹</font>，安排而去化，乃入于寥天<font color="#af9100">³²</font>一。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回请教孔子说：“孟孙才这个人，他的母亲死了，哭泣时没有一滴眼泪，心中不觉悲伤，居丧时也不哀痛。这三个方面没有任何悲哀的表现，可是却因善于处理丧事而名扬鲁国。难道真会有无其实而有其名的情况吗？颜回实在觉得奇怪。”孔子说：“孟孙才处理丧事的作法确实是尽善尽美了，大大超过了懂得丧葬礼仪的人。人们总希望从简治丧却不能办到，而孟孙才已经做到从简办理丧事了。孟孙才不过问人因为什么而生，也不去探寻人因为什么而死；不知道趋赴生，也不知道靠拢死；他顺应自然的变化而成为他应该变成的物类，以期待那些自己所不知晓的变化！况且即将出现变化，怎么知道不变化呢？即将不再发生变化，又怎么知道已经有了变化呢！只有我和你呀，才是做梦似的没有一点儿觉醒的人呢！那些死去了的人惊扰了自身形骸却无损于他们的精神，犹如精神的寓所朝夕改变却并不是精神的真正死亡。唯独孟孙才觉醒，人们哭他也跟着哭，这就是他如此居丧的原因。况且人们交往总借助形骸而称述自我，又怎么知道我所称述的躯体一定就是我呢？而且你梦中变成鸟便振翅直飞蓝天，你梦中变成鱼便摇尾潜入深渊。不知道今天我们说话的人，算是醒悟的人呢，还是做梦的人呢？心境快适却来不及笑出声音，表露快意发出笑声却来不及排解和消泄，安于自然的推移而且忘却死亡的变化，于是就进入到寂寥虚空的自然而浑然成为一体。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹孟孙才：姓孟孙，名才，鲁国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>涕：泪水。<span style="margin-left:.35em">³</span>中心：心中。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>戚：忧伤。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>居丧：服丧，守丧期间。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>是：这，此。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>盖：覆盖，即闻名。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>固有：岂有。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>壹：语气助词，表强调。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>尽之：尽处丧之道。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>进：超过。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>简：简化、简省。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>就：求。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>若：顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>已乎：如此而已。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>其：恐怕。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>彼：指孟孙才。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>骇：惊。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>旦宅：通“怛侘”，惊恐。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>情：精神。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>特：独自。<span style="margin-left:.35em">²²</span>乃：如此。<span style="margin-left:.35em">²³</span>吾之：这是我。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>庸讵：怎么。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>厉：通“戾”，到达。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>没：沉没。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>不识：不知道。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>造：至。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>适：舒适。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>献笑：突然发笑。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>排：安排。<span style="margin-left:.35em">³²</span>寥天：虚空寂寥的天道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借由颜回与孔子的问答，赞美了超越者孟孙才的伟大生活。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">意而子<font color="#af9100">¹</font>见许由，许由曰：“尧何以资<font color="#af9100">²</font>汝？”意而子曰：“尧谓我：汝必躬服<font color="#af9100">³</font>仁义而明言<font color="#af9100">⁴</font>是非。”许由曰：“而<font color="#af9100">⁵</font>奚来为轵<font color="#af9100">⁶</font>？夫尧既已黥<font color="#af9100">⁷</font>汝以仁义，而劓<font color="#af9100">⁸</font>汝以是非矣。汝将何以游夫遥荡<font color="#af9100">⁹</font>恣睢<font color="#af9100">¹⁰</font>转徙<font color="#af9100">¹¹</font>之涂<font color="#af9100">¹²</font>乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">意而子拜访许由。许由说：“尧把什么东西给予了你？”意而子说：“尧对我说：‘你一定得亲身实践仁义并明白无误地阐明是非’”。许由说：“你怎么还要来我这里呢？尧已经用‘仁义’在你的额上刻下了印记，又用‘是非’割下了你的鼻子，你将凭借什么游处于逍遥放荡、纵任不拘、辗转变化的道途呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹意而子：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>资：教。<span style="margin-left:.35em">³</span>躬服：亲自实行。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>明言：辨清。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>轵：通“只”，语助词。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>黥：用刀在犯人面额上刻刺，然后涂上墨的一种刑罚，亦称墨刑。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>劓：割去鼻子的刑罚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>遥荡：逍遥放荡。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>恣睢：从容自适。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>转徙：变化。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>涂：通“途”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记录了意而子与许由的对白，表达出庄子对道之伟大的赞颂，说明了生命之中真正的规范不在于仁义礼乐一类刻意的作为，而是在于道法自然的无为。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">意而子曰：“虽然，吾愿游于其藩<font color="#af9100">¹</font>。”许由曰：“不然。夫盲者无以与<font color="#af9100">²</font>乎眉目颜色之好，瞽者<font color="#af9100">³</font>无以与乎青黄黼黻<font color="#af9100">⁴</font>之观<font color="#af9100">⁵</font>。”意而子曰：“夫无庄<font color="#af9100">⁶</font>之失<font color="#af9100">⁷</font>其美，据梁<font color="#af9100">⁸</font>之失其力，黄帝之亡其知<font color="#af9100">⁹</font>，皆在炉捶<font color="#af9100">¹⁰</font>之间耳。庸讵知夫造物者之不息<font color="#af9100">¹¹</font>我黥而补我劓，使我乘<font color="#af9100">¹²</font>成<font color="#af9100">¹³</font>以随先生邪？”许由曰：“噫！未可知也。我为汝言其大略<font color="#af9100">¹⁴</font>：吾师<font color="#af9100">¹⁵</font>乎！吾师乎！赍万物而不为<font color="#af9100">¹⁶</font>义，泽<font color="#af9100">¹⁷</font>及万世而不为仁，长<font color="#af9100">¹⁸</font>于上古而不为老，覆载天地、刻雕众形而不为巧。此所游已！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">意而子说：“虽然这样，我还是希望能游处于如此的境域。”许由说：“不对。有眼无珠的盲人没法跟他观赏佼好的眉目和容颜，瞎子没法跟他赏鉴礼服上各种不同颜色的花纹。”意而子说：“无庄不再打扮忘掉自己的美丽，据梁不再逞强忘掉自己的勇力，黄帝闻‘道’之后忘掉自己的智慧，他们都因为经过了‘道’的冶炼和锻打。怎么知道那造物者不会养息我受黥刑的伤痕和补全我受劓刑所残缺的鼻子，使我得以保全托载精神的身躯而跟随先生呢？”许由说：“唉！这可是不可能知道的。我还是给你说个大概吧。‘道’是我伟大的宗师啊！我伟大的宗师啊！把万物碎成粉末不是为了某种道义，把恩泽施于万世不是出于仁义，长于上古不算老，回天载地、雕创众物之形也不算技巧。这就进入‘道’的境界了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹藩：边缘地带。<span style="margin-left:.35em">²</span>与：参与欣赏。<span style="margin-left:.35em">³</span>瞽者：盲人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>黼黻：古时礼服上所绣的斧形花纹。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>观：华美。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>无庄：虚构的美人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>失：忘记。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>据梁：虚构的大力士。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>捶：通“锤”，锤炼。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>息：生。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>乘：载。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>成：完整的身躯。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>大略：大概。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>师：指大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>不为：不自以为。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>泽：恩泽。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>长：年长。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">颜回曰：“回益<font color="#af9100">¹</font>矣。”仲尼曰：“何谓也？”曰：“回忘仁义矣。”曰：“可矣，犹未也。”他日，复<font color="#af9100">²</font>见，曰：“回益矣。”曰：“何谓也？”曰：“回忘礼乐矣。”曰：“可矣，犹未也。”他日，复见，曰：“回益矣。”曰：“何谓也？”曰：“回坐忘<font color="#af9100">³</font>矣。”仲尼蹙然<font color="#af9100">⁴</font>曰：“何谓坐忘？”颜回曰：“堕肢体<font color="#af9100">⁵</font>，黜聪明<font color="#af9100">⁶</font>，离形去智，同于大通<font color="#af9100">⁷</font>，此谓坐忘。”仲尼曰：“同则无好<font color="#af9100">⁸</font>也，化则无常<font color="#af9100">⁹</font>也。而<font color="#af9100">¹⁰</font>果其贤乎！丘也请从而后<font color="#af9100">¹¹</font>也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜回说：“我有所精进了。”孔子说：“你的精进是指什么呢？”颜回说：“我已经忘掉仁义了。”孔子说：“忘掉仁义，有可能入，然而还是没有进去。”过了几天，颜回又去拜见孔子，说：“我又有进步了。”孔子说：“你的进步又是指什么说呢？”颜回说：“我已经忘掉礼乐了。”孔子说：“忘掉礼乐，有可能入道，然而还是没有进入大道。”过了几天，颜回又去拜见孔子，说：“我又有进步了。”孔子说：“你的进步又是指什么说呢？”颜回说：“我静坐而忘掉一切了。”孔子惊奇而变容地说：“什么叫做静坐而忘掉一切呢？”颜回说：“毁废形体，泯灭见闻，抛弃形智，与大道浑然一体，这就叫做静坐而忘掉一切。”孔子说：“与大道浑同则无偏好，顺应大道的变化就不会滞守常理。你果真成为贤人了啊！那我孔丘也要修道而步你后尘了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹益：谓以损为益。<span style="margin-left:.35em">²</span>复：又，再。<span style="margin-left:.35em">³</span>坐忘：端坐而忘一切。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蹙然：惊而改容的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>堕肢体：谓忘其身。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>黜聪明：谓忘其智。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>大通：大道。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无好：没有好恶之情。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>常：谓滞执不变。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>从而后：跟在你的后面。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是庄子著名的“坐忘之说”。“坐忘”是堕弃身体、放下心知、脱却一切身心束缚，与道合为一体的境界。庄子一边嘲笑儒家的仁义礼乐，一边强调要超越一切人为行为的渺小，才能进入超越者的世界。因此借颜回之口说要忘仁义、忘礼乐，这样才能达到所谓的坐忘境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子舆与子桑<font color="#af9100">¹</font>友。而霖雨<font color="#af9100">²</font>十日，子舆曰：“子桑殆<font color="#af9100">³</font>病<font color="#af9100">⁴</font>矣！”裹饭而往食<font color="#af9100">⁵</font>之。至子桑之门，则若歌若哭，鼓琴曰：“父邪！母邪！天乎！人乎！”有不任其声<font color="#af9100">⁶</font>而趋举其诗<font color="#af9100">⁷</font>焉。子舆入，曰：“子之歌诗，何故若是？”曰：“吾思夫<font color="#af9100">⁸</font>使我至此极<font color="#af9100">⁹</font>者而弗得也。父母岂欲吾贫哉？天无私<font color="#af9100">¹⁰</font>覆，地无私载，天地岂私贫我哉？求其为之者而不得也！然而至此极者，命也夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子舆和子桑是好朋友，连绵的阴雨下了十日，子舆说：“子桑恐怕已经困乏而饿倒。”便包着饭食前去给他吃。来到子桑门前，就听见子桑好像在唱歌，又好像在哭泣，而且还弹着琴：“是父亲呢？还是母亲呢？是天呢？还是人呢？”声音微弱好像禁不住感情的表达，急促地吐露着歌词。子舆走进屋子说：“你唱诗歌，为什么是这种调子？”子桑回答说：“我在探寻使我达到如此极度困乏和窘迫的人，然而没有找到。父母难道会希望我贫困吗？苍天没有偏私地覆盖着整个大地，大地没有偏私地托载着所有生灵，天地难道会单单让我贫困吗？寻找使我贫困的东西可是我没能找到。然而已经达到如此极度的困乏，还是‘命’啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子桑：即子桑户。<span style="margin-left:.35em">²</span>霖雨：连绵细雨。<span style="margin-left:.35em">³</span>殆：大概。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>病：谓因饥而病。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>食：拿食物给……吃。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不任其声：谓其气力不足，而歌声微弱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>趋举其诗：谓其歌唱诗句急促，不成调子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>极：绝境。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>私：偏私。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记录了子舆与子桑之间的交谈，说明了人之贫富、贵贱、穷达、寿夭皆为天命，只要能够安于这天命，便能够得到超越了一切悲伤、哀叹与恐惧的生命之喜。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-5"><a href="#本章赏析-5" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/7d28556b8815.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇为庄子论道之作，大宗师，即指道，要以道为宗为师。庄子认为，大道有情有信，无为无形，是产生宇宙的绝对本原，是天地之间的最高主宰，万物万众都必须绝对地以它为宗，以它为师。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子将这些以道为师、过着真正自由生活的人称为真人。《大宗师》便是为赞美真人，昭显其至大之德而作的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇内容可分为两部分十个段落。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一部分含三个段落，是议论道的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">首段起笔盛赞“知天”“知人”的“知”，而后笔锋一转，指出这“知”是“有患”的，是靠不住的，只有“有真人而后有真知”，引出真正的体道者、大道的化身—真人。此段用排比的句法，历数真人的形象、特征和所达到的境界。其中论及的天人关系，“天与人不相胜”的“天人合一”的自然观，丰富了老子“道”的内涵，对汉代“天人合一”认识的成熟，起到了很大的影响。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段提出了“相濡以沫，不如相忘于江湖”的观点，形象地譬喻大道才是人类安身立命的真正场所。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段小结道体的基本特征，即无形、永存、本源和无限的客观存在。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">从第四段起至第十段为第二部分，庄子一连创作了七则寓言故事，通过故事中人物的对话、心境的描写，全面而生动地描述了大道的内涵及其特征，是对第一部分论道的形象化再现。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第四段，通过南伯子葵与得道者女偊的对话，说明了学道的过程和道的传授。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第五段，描写子祀、子舆、子犁、子来四人结为默契之友，共同体认“死生存亡之一体”，因而能够坦然面对得与失、生与死，达到“安时而处顺，哀乐不能入”的入道境界。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第六段，再虚构子桑户、孟子反、子琴张三人相与为友的故事，进一步描述入道者不为死生之情所羁绊。子桑户死而孟子反、子琴张二人却临尸而歌，正是体现了“鱼相忘乎江湖，人相忘乎道术”的入道境界。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第七段，写孟孙才其母死，他却“哭泣无涕，中心不戚，居丧不哀”，并因而获得善于处丧的美名。由此说明入道者明了自然变化的道理，明了生死的真谛，因而不拘儒者的繁琐礼节而能简便处之。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第八段，借意而子与许由的对话，对儒家传统的仁义规范提出质疑，并指出陷于是非仁义的束缚中是难以领悟大道的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第九段，借颜回与仲尼的对话，展现道家修炼的“坐忘”法则，即“堕肢体，黜聪明，离形去知，同于大道”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第十段，通过子桑面对困境的心理情绪描写，再次张扬安命顺变的思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">大道如此玄虚，同为道家思想宗师的庄周继承了老子的道论，在《大宗师》篇中也对“道”进行了深辟的阐述，庄子着重于道的几个特性，如道自为根本，具有终极性，道对天地鬼神的效用，道的永恒性等。在整篇文章中庄子并不特别强调道论，而是重在得道之后对生死的看破。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-07" name="zz-chapter-07"></a></p><h3 id="应帝王"><a href="#应帝王" class="headerlink" title="应帝王"></a>应帝王</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齧缺<font color="#af9100">¹</font>问于王倪<font color="#af9100">²</font>，四问而四不知。齧缺因跃而<font color="#af9100">³</font>大喜，行以告蒲衣子<font color="#af9100">⁴</font>。 蒲衣子曰：“而<font color="#af9100">⁵</font>乃今知之乎？有虞氏<font color="#af9100">⁶</font>不及泰氏<font color="#af9100">⁷</font>。有虞氏其犹藏仁<font color="#af9100">⁸</font>以要人<font color="#af9100">⁹</font>，亦得人矣，而未始<font color="#af9100">¹⁰</font>出于<font color="#af9100">¹¹</font>非人<font color="#af9100">¹²</font>。泰氏其卧徐徐<font color="#af9100">¹³</font>，其觉于于<font color="#af9100">¹⁴</font>。一以己 为马，一以己为牛。其知情<font color="#af9100">¹⁵</font>信<font color="#af9100">¹⁶</font>，其德甚真，而未始入于非人。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">齧缺向王倪请教，问了四次，王倪都回答说不知道。齧缺因此高兴得跳了起来，把这事告诉蒲衣子。蒲衣子说：“现在你才知道了吧，有虞氏不如泰氏。有虞氏还心怀仁义，以此要结人心，虽然也获得了人心，却未能超然物外，而泰氏睡眠时呼吸舒缓，醒来时悠闲自在，任人把自己称为马，或是牛，他的心智真实不虚，他的品德纯真高尚，丝毫没有受到外物的牵累。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹齧缺：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>王倪：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>跃而：犹跃然、跃尔，高兴得跳起来的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蒲衣子：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>有虞氏：指舜。姓姚，有虞氏，字重华。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>泰氏：传说中的上古帝王。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>藏仁：怀仁于心。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>要人：要结人心。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>未始：未曾。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>出于：高出、超出。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>非人：欺伪之人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>徐徐：安稳的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>于于：自得的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>情：实。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>信：信实。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借由啮缺与蒲衣子的对话来阐述绝对者否定一切人为之举的统治观——“非人”。这是一种在忘却仁义、忘却是非后方可进入的，仅在万物齐同之境界中才能成立的观念。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">肩吾见狂接舆。狂接舆曰：“日中始<font color="#af9100">¹</font>何以语<font color="#af9100">²</font>女<font color="#af9100">³</font>？”肩吾曰：“告我 ：君人者<font color="#af9100">⁴</font>以己出经式义度<font color="#af9100">⁵</font>，人孰<font color="#af9100">⁶</font>敢不听<font color="#af9100">⁷</font>而化<font color="#af9100">⁸</font>诸<font color="#af9100">⁹</font>！”狂接舆曰：“是欺德<font color="#af9100">¹⁰</font>也。其于治天下也，犹涉海凿河而使蚊负山<font color="#af9100">¹¹</font>也。夫圣人之治也，治 外夫？正<font color="#af9100">¹²</font>而后行，确乎能其事者而已矣。且鸟高飞以避矰<font color="#af9100">¹³</font>弋<font color="#af9100">¹⁴</font>之害，鼷鼠<font color="#af9100">¹⁵</font>深穴<font color="#af9100">¹⁶</font>乎神丘<font color="#af9100">¹⁷</font>之下以避熏凿<font color="#af9100">¹⁸</font>之患，而<font color="#af9100">¹⁹</font>曾二虫之无知<font color="#af9100">²⁰</font>？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">肩吾拜会隐士接舆。接舆说：“往日你的老师日中始用什么来教导你？”肩吾说：“他告诉我，做国君的一定要凭借自己的意志来推行法度，人们谁敢不听从而随之变化呢？”接舆说：“这是欺诳的做法，那样治理天下，就好像徒步下海开凿河道，让蚊虫背负大山一样。圣人治理天下，难道去治理社会外在的表象吗？他们顺应本性而后感化他人，听任人们之所能罢了。鸟儿尚且懂得高飞躲避弓箭的伤害，老鼠尚且知道深藏于神坛之下的洞穴逃避熏烟凿地的祸患，而你竟然连这两种小动物本能地顺应环境也不了解！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹日中始：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">³</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>君人者：国君。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>经式义度：均指法度。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>听：听从。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>化：改变。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>诸：语助词。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>欺德：欺诳不实之德。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>涉海凿河而使蚊负山：比喻不可能完成的事情。~治外：以经式义度绳之于外。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>正：谓顺从万物性命之正，即不损害万物的自然真性。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>矰：鸟网。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>弋：系丝之箭。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>鼷鼠：小家鼠。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>穴：用作动词，挖穴打洞。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>神丘：社坛。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>熏凿：烟熏和挖凿。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>知：知道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲述了狂接舆与肩吾的对话，说明绝对者的政治，并非藉由烦琐礼教规范而施行的强制干涉之政。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天根<font color="#af9100">¹</font>游于殷阳<font color="#af9100">²</font>，至蓼水<font color="#af9100">³</font>之上，适遭<font color="#af9100">⁴</font>无名人<font color="#af9100">⁵</font>而问焉，曰：“请问为<font color="#af9100">⁶</font>天 下。”无名人曰：“去！汝鄙人<font color="#af9100">⁷</font>也，何问之不豫<font color="#af9100">⁸</font>也！予方将与造物者 为人<font color="#af9100">⁹</font>，厌则又乘夫莽眇之鸟<font color="#af9100">¹⁰</font>，以出六极<font color="#af9100">¹¹</font>之外，而游无何有之乡，以处 圹埌之野<font color="#af9100">¹²</font>。汝又何帠<font color="#af9100">¹³</font>以治天下感<font color="#af9100">¹⁴</font>予之心为？”又复问，无名人曰： “汝游心于淡<font color="#af9100">¹⁵</font>，合气于漠<font color="#af9100">¹⁶</font>，顺物自然而无容私<font color="#af9100">¹⁷</font>焉，而天下治矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天根在殷阳游览，走到蓼水岸边，恰巧碰见无名人，便问道：“请问治理天下的办法。”无名人说：“走开！你这鄙陋的人，为何要问这些令人不快的问题！我正要和造物者结伴遨游，一旦厌烦就乘着像鸟一样轻盈清虚的气流，飞出天地四方之外，畅游于无何有之乡，歇息在广阔无边的旷野，你又为何要用治理天下的梦话来触动我的心呢？”天根再次询问，无名人说：“你的心神要安于淡漠，你的形气要合于虚寂，顺着万物的自然本性而不掺杂私意，天下就可以大治了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天根：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>殷阳：殷山的南面。<span style="margin-left:.35em">³</span>蓼水：水名，在赵国境内。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>适遭：恰逢。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>无名人：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>为：治理。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>鄙人：指鄙陋的人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>不豫：使人不快。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>为人：为友。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>莽眇之鸟：指清虚之气。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>六极：指上下和四方。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>圹埌之野：旷荡无垠的虚寂境界。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>何帠：何故。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>感：触动。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>淡：指恬淡之境。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>合气于漠：谓气息恬适不迫，与自然冲漠之气合为一体。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>无容私：不容掺杂一毫私意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记叙了天根与无名人的对话。意在说明，只要支配者摒弃自己的主观意念，将万物委任给自然的生灭变化，那么无需刻意治理，天下便会自治。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阳子居<font color="#af9100">¹</font>见老聃，曰：“有人于此，向疾<font color="#af9100">²</font>强梁<font color="#af9100">³</font>，物彻<font color="#af9100">⁴</font>疏明<font color="#af9100">⁵</font>，学道<font color="#af9100">⁶</font>不倦 ，如是者，可比明<font color="#af9100">⁷</font>王乎？”老聃曰：“是<font color="#af9100">⁸</font>於圣人也，胥易<font color="#af9100">⁹</font>技系<font color="#af9100">¹⁰</font>，劳形<font color="#af9100">¹¹</font> 怵心<font color="#af9100">¹²</font>者也。且也虎豹之文<font color="#af9100">¹³</font>来<font color="#af9100">¹⁴</font>田<font color="#af9100">¹⁵</font>，猨狙<font color="#af9100">¹⁶</font>之便<font color="#af9100">¹⁷</font>执斄<font color="#af9100">¹⁸</font>之狗来藉<font color="#af9100">¹⁹</font>。如是者，可 比明王乎？”阳子居蹴然<font color="#af9100">²⁰</font>曰：“敢问明王之治。”老聃曰：“明王之 治：功盖天下而似不自己<font color="#af9100">²¹</font>，化贷<font color="#af9100">²²</font>万物而民弗恃<font color="#af9100">²³</font>。有莫<font color="#af9100">²⁴</font>举<font color="#af9100">²⁵</font>名，使物自喜。 立乎不测，而游于无有<font color="#af9100">²⁶</font>者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阳子居拜见老聃，说：“倘若现在有这样一个人，他办事迅疾敏捷、强干果决，对待事物洞察准确、了解透彻，学‘道’专心勤奋从不厌怠。像这样的人，可以跟圣哲之王相比而并列吗？”老聃说：“这样的人在圣人看来，只不过就像聪明的小吏供职办事时为技能所拘系、劳苦身躯担惊受怕的情况。况且虎豹因为毛色美丽而招来众多猎人的围捕，猕猴因为跳跃敏捷、狗因为捕物迅猛而招致绳索的拘缚。像这样的动物，也可以拿来跟圣哲之王相比而并列吗？”阳子居听了这番话脸色顿改，不安地说：“冒昧地请教圣哲之王怎么治理天下。”老聃说：“圣哲之王治理天下，功绩普盖天下却又像什么也不曾出自自己的努力，教化施及万物而百姓却不觉得有所依赖；功德无量没有什么办法称述赞美，使万事万物各居其所而欣然自得；立足于高深莫测的神妙之境，而生活在什么也不存在的世界里。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹阳子居：即杨朱，战国时魏国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>向疾：如声响之疾，比喻其敏捷。<span style="margin-left:.35em">³</span>强梁：强悍。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>物彻：洞彻万物。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>疏明：疏通明达。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>道：此处指儒家之“道”。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>明：圣明。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>是：此，这。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>胥易：像官府中供役使的小吏那样轮番任事。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>技系：像有技艺的工匠那样为工巧所系累。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>劳形：形体劳苦。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>怵心：心神不宁。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>文：花纹。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>来：招来，导致。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>田：通“畋”，田猎。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>猨狙：猕猴。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>便：便捷。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>斄：狐狸。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>藉：拘系。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>蹴然：面色骤变的样子。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>不自己：不归于自己。<span style="margin-left:.35em">²²</span>贷：施。<span style="margin-left:.35em">²³</span>恃：依赖。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>莫：无。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>举：显。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>无有：谓至虚的境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记载了阳子居与老聃的故事。这段对话的主旨是为了说明明王之治——也就是绝对者的统治——需要摒弃一切主观智巧作为，效法天道之无为无言，是一种无心忘我的统治。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">郑有神巫<font color="#af9100">¹</font>曰季咸，知人之死生、存亡、祸福、寿夭，期<font color="#af9100">²</font>以岁月旬日<font color="#af9100">³</font> 若神<font color="#af9100">⁴</font>。郑人见之，皆弃而走<font color="#af9100">⁵</font>。列子<font color="#af9100">⁶</font>见之而心醉<font color="#af9100">⁷</font>，归，以告壶子<font color="#af9100">⁸</font>，曰： “始吾以夫子之道为至矣，则又有至焉者矣。”壶子曰：“吾与<font color="#af9100">⁹</font>汝既<font color="#af9100">¹⁰</font> 其文<font color="#af9100">¹¹</font>，未既其实<font color="#af9100">¹²</font>。而<font color="#af9100">¹³</font>固<font color="#af9100">¹⁴</font>得道与？众雌而无雄，而又奚卵焉<font color="#af9100">¹⁵</font>！而以道<font color="#af9100">¹⁶</font>与 世亢<font color="#af9100">¹⁷</font>，必信<font color="#af9100">¹⁸</font>，夫故使人得而相<font color="#af9100">¹⁹</font>汝。尝试与来，以予示之。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">郑国有一个名叫季咸的神巫，能够占卜人的生死存亡和祸福寿命，所预言的时间，哪年哪月哪日，都能如期发生，料事如神。郑国人见了他，因为害怕知道自己的凶日而都远远逃走。列子，却被他的神算所折服，回来后，便把此事告诉了壶子，说道：“当初我还以为先生的道术最高明了，没想到还有更加高深的。”壶子说：‘我教给你的都是外在的东西，还没有展现道的本质，难道你就认为自己得道了吗？就像有许多雌性的鸟而缺少雄性的鸟，又怎能生出卵来呢？你用表面的道与世人较量，希望得到肯定，所以才让神巫窥测到你的心迹，从而要给你相面。试着把他带来，让他给我看看相。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹神巫：占卜甚为灵验的巫者。<span style="margin-left:.35em">²</span>期：预言。<span style="margin-left:.35em">³</span>岁月旬日：预定的某岁、某月、某旬、某日。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>若神：像神灵一样，指预言准确。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>走：逃跑。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>列子：列御寇，郑国人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>心醉：谓其心醉服。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>壶子：名林，号壶子，郑国人，为列子的老师。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>与：授。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>既：尽。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>文：外表。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>实：实质。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>固：岂，难道。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>众雌而无雄，而又奚卵焉：有雌无雄不能产卵。比喻自己不表露心迹，神巫也无法窥测。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>道：指列子所学的表面之道。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>亢：通“抗”，较量。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>信：通“伸”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>相：观察人的形貌，以占测吉凶祸福。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段承接上文的“立乎不测，而游于无有”一句，叙述了郑国无所不能的预言者季咸在得道者壶丘子林面前出丑的逸事。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明日，列子与之见壶子。出而谓列子曰：“嘻！子之先生死矣！弗 活矣！不以旬数<font color="#af9100">¹</font>矣！吾见怪<font color="#af9100">²</font>焉，见湿灰<font color="#af9100">³</font>焉。”列子入，泣涕沾襟以告 壶子。壶子曰：“乡<font color="#af9100">⁴</font>吾示<font color="#af9100">⁵</font>之以地文<font color="#af9100">⁶</font>，萌乎<font color="#af9100">⁷</font>不震<font color="#af9100">⁸</font>不正<font color="#af9100">⁹</font>，是殆<font color="#af9100">¹⁰</font>见吾杜<font color="#af9100">¹¹</font>德机<font color="#af9100">¹²</font> 也。尝又与来。”明日，又与之见壶子。出而谓列子曰：“幸矣！子 之先生遇我也，有瘳<font color="#af9100">¹³</font>矣！全然有生矣！吾见其杜权<font color="#af9100">¹⁴</font>矣！”列子入，以 告壶子。壶子曰：“乡吾示之以天壤<font color="#af9100">¹⁵</font>，名实不入，而机发于踵<font color="#af9100">¹⁶</font>。是殆 见吾善者机<font color="#af9100">¹⁷</font>也。尝又与来。”明日，又与之见壶子。出而谓列子曰： “子之先生不齐<font color="#af9100">¹⁸</font>，吾无得<font color="#af9100">¹⁹</font>而相焉。试齐，且复相之。”列子入，以告 壶子。壶子曰：“吾乡示之以太冲莫胜<font color="#af9100">²⁰</font>，是殆见吾衡气机<font color="#af9100">²¹</font>也。鲵<font color="#af9100">²²</font>桓<font color="#af9100">²³</font>之審<font color="#af9100">²⁴</font>为渊，止水之審为渊，流水之審为渊。渊有九名，此处三<font color="#af9100">²⁵</font>焉。尝 又与来。”明日，又与之见壶子。立未定，自失<font color="#af9100">²⁶</font>而走<font color="#af9100">²⁷</font>。壶子曰：“追 之！”列子追之不及。反<font color="#af9100">²⁸</font>，以报壶子曰：“已灭<font color="#af9100">²⁹</font>矣，已失矣，吾弗及 已。”壶子曰：“乡吾示之以未始出<font color="#af9100">³⁰</font>吾宗<font color="#af9100">³¹</font>。吾与之虚而委蛇<font color="#af9100">³²</font>，不知其 谁何，因以为弟靡<font color="#af9100">³³</font>，因以为波流，故逃也。”然后列子自以为未始学 而归。三年不出，为其妻爨<font color="#af9100">³⁴</font>，食豕<font color="#af9100">³⁵</font>如食人，于事无与亲<font color="#af9100">³⁶</font>。雕琢复朴， 块然<font color="#af9100">³⁷</font>独以其形立。纷<font color="#af9100">³⁸</font>而封<font color="#af9100">³⁹</font>哉，一以是终<font color="#af9100">⁴⁰</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">第二天，列子与季咸一起来见壶子。季咸出来后，对列子说：“唉！你的先生快要死了！活不成了！不超过十来天了！我见他形色怪异。犹如湿灰一样毫无生机。”列子进去，泪水汪汪沾湿了衣裳，把季咸的话告诉了壶子。壶子说：“刚才我显给他看的是大地般的寂静，茫然一片，不动不止，他大概是看到我闭塞生机的景象，试着再让他进来看看。”第二天，列子又跟神巫季咸一道拜见壶子。季咸走出门来就对列子说：“幸运啊，你的先生遇上了我!症兆减轻了，完全有救了，我已经观察到闭塞的生机中神气微动的情况。”列子进到屋里，把季咸的话告诉给壶子。壶子说：“刚才我将天与地那样相对而又相应的心态显露给他看，名声和实利等一切杂念都排除在外，而生机从脚跟发至全身。这样恐怕已看到了我的一线生机。试着再跟他一块儿来看看。”第二天，列子又跟神巫季咸一道拜见壶子。季咸走出门来就对列子说：“你的先生心迹不定，神情恍惚，我不可能给他看相。等到心迹稳定，再来给他看相。”列子进到屋里，把季咸的话告诉给壶子。壶子说：“刚才我把阴阳二气均衡而又和谐的心态显露给他看。这样恐怕看到了我内气持平、相应相称的生机。大鱼盘桓逗留的地方叫做深渊，静止的河水聚积的地方叫做深渊，流动的河水滞留的地方叫做深渊。渊有九种称呼，这里只提到了上面三种。试着再跟他一块儿来看看。”第二天，列子又跟神巫咸季一道拜见壶子。季咸还未站定，就不能自持地跑了。壶子说：“追上他！”列子没能追上，回来告诉壶子，说：“已经没有踪影了，让他跑掉了，我没能赶上他。”壶子说：“刚才我把我未曾显露出来的大道给他看。我给他看玄虚之象，且与他随和应付，他分不清彼我万物，因而感觉自己变得颓靡低顺，好像水滴随波逐流一样，所以他逃跑了。”这之后，列子深深感到像从不曾拜师学道似的回到了自己的家里，三年不出门。他帮助妻子烧火做饭，喂猪就像侍侯人一样。对于各种世事不分亲疏没有偏私，过去的雕琢和华饰已恢复到原本的质朴和纯真，像大地一样木然忘情地将形骸留在世上。虽然涉入世间的纷扰却能固守本真，并像这样终生不渝。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹不以旬数：不能用旬来计算，谓不能活过一旬。<span style="margin-left:.35em">²</span>怪：怪异的症状。<span style="margin-left:.35em">³</span>湿灰：如湿灰不能复燃，指死亡之症，绝无生机可望。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>乡：通“向”，刚才。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>示：展示、展现。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>地文：比喻寂静的心境。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>萌乎：芒然。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>震：动。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>正：当为“止”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>殆：大概。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>杜：闭塞。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>德机：谓生命力、活力。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>瘳：疾病痊愈。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>杜权：谓闭塞之中已显出一点活力。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>天壤：天地间变化生长的气象。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>踵：脚后跟。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>善者机：谓生意萌动的机兆。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不齐：谓精神、气色变化不定。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>无得：没法。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>太冲莫胜：谓冲漠之气无偏胜，即其气半动半静，各得其平。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>衡气机：谓心平气稳的机兆。<span style="margin-left:.35em">²²</span>鲵：指鲸鲵。<span style="margin-left:.35em">²³</span>桓：盘旋。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>審：通“潘”，回旋的深水。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>三：即三渊，比喻杜德机、善者机、衡气机。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>自失：惊惶失措。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>走：逃跑。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>灭：谓不见踪影。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>出：显露。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>宗：道之根宗。<span style="margin-left:.35em">³²</span>委蛇：随顺的样子。<span style="margin-left:.35em">³³</span>弟靡：当作“茅靡”，谓如茅草随风而伏。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>爨：烧火做饭。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>食豕：喂猪。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>于事无与亲：谓无心亲近世事。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>块然：无情无知的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>纷：纷乱、纷繁。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>封：守。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>一以是终：谓专守纯一之道，以终其身。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段列子经历了季咸事件后，在容纳了物与我、是与非等一切对立的混沌世界中游戏，将这种境界视作自身的境界，终于迎来了生涯的安然终焉。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">无为名尸<font color="#af9100">¹</font>，无为谋府<font color="#af9100">²</font>，无为事任<font color="#af9100">³</font>，无为知主<font color="#af9100">⁴</font>。体<font color="#af9100">⁵</font>尽无穷，而游无朕<font color="#af9100">⁶</font> 。尽其所受乎天而无见得<font color="#af9100">⁷</font>，亦虚而已！至人之用心若镜，不将<font color="#af9100">⁸</font>不迎， 应<font color="#af9100">⁹</font>而不藏，故能胜物而不伤。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不要承担的附加名誉，不要作为智慧的府库，不要担当事物的责任，不要成为智慧的主宰。体悟大道，应化没有穷尽；逍遥自在，游于无物之初。尽享自然所赋予的本性而不自现人为的所得，这正是虚寂无为的心境！至人用心犹如明镜，物来不迎，物去不送，物来应照。物去不留，顺应自然，不存私心，所以能够超脱物外而不为外物所害。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹尸：主，承受者。<span style="margin-left:.35em">²</span>谋府：聚藏智谋的地方。<span style="margin-left:.35em">³</span>事任：承担事情。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>知主：智慧的汇集者。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>体：体悟。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>朕：迹象。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无见得：谓无意于性分之外的追求。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>将：送。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>应：应对。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为的“无为”，笼统来看，可以分为“无为名尸，无为谋府，无为事任，无为知主”四种具体形式。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南海之帝为儵<font color="#af9100">¹</font>北海之帝为忽<font color="#af9100">²</font>，中央之帝为浑沌<font color="#af9100">³</font>。儵与忽时相与遇于 浑沌之地，浑沌待<font color="#af9100">⁴</font>之甚善。儵与忽谋报<font color="#af9100">⁵</font>浑沌之德，曰：“人皆有七窍<font color="#af9100">⁶</font> 以视听食息<font color="#af9100">⁷</font>此独无有，尝试凿之。”日凿一窍，七日而浑沌死。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南海的帝王叫儵，北海的帝王叫忽，中央的帝王叫浑沌，儵和忽时常在浑沌的境内相遇，浑沌对他们很好。儵和忽商量报答浑沌的深厚情谊，说：“人们都有七窍，用来看、听、饮食、呼吸，唯独他没有，我们试着给他凿出来。”于是每天凿出一窍，到了第七天浑沌就死了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹儵：虚构的帝王。其名取疾速之意。<span style="margin-left:.35em">²</span>忽：虚构的帝王。其名亦取疾速之意。<span style="margin-left:.35em">³</span>浑沌：虚构的帝王。比喻大道浑全未亏。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>待：款待。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>谋报：商量报答。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>七窍：指耳、目、口、鼻七孔。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>息：呼吸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲述了著名的“七窍出而浑沌死”的寓言。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-6"><a href="#本章赏析-6" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/38dfeb31de2d.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是针对帝王而言，因此谓之《应帝王》。不过此处之“应”不是“应当”，而是“应对”，庄子认为，“帝王之功，圣人之馀事”（《让王》），圣人不会“弊弊焉以天下为事”（《逍遥游》），因此，作为帝王应当学习圣人，效法大道，“游心于淡，合气于漠，顺物自然而无容私”，这样天下方能大治。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇论帝王如何治理天下，全篇共有七段，除第六段纯为议论外，其他均为虚构的寓言故事，分别从不同的角度演绎为政当顺应人性自然、为政当无为而治的主旨。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段，借蒲衣子之口，道出理想中的帝王：安闲自得，超然物外，品德纯真，不以仁义要结人心。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段，借狂接舆之口，指出“君人者以己出经式义度”“是欺德”的行为，批评了统治者仅凭个人意志制定法律的独裁行径，并指出圣人治理天下，不靠法律绳之于外，而是“正而后行”，即自正而后化行天下。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段，天根向无名人询问治理天下的问题，通过无名人的答话，表达了两层意思。一是对提问的鄙视和厌恶，认为抱有治理天下之心的人正是乱天下的祸根；二是如果让天下得到治理，治理者必须“顺物自然而无容私焉”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第四段，通过阳子居与老聃的对话，讨论何为明王之治。指出真正的圣明之王应当做到“功盖天下而似不自己，化贷万物而民弗恃”，也就是不居功，不自傲，让万物各得其所，而自立于虚无的境地。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第五段，描写了神巫给壶子看相的故事，且创编的词语也出人意表，如随境而出的“地文”“天壤”“杜德机”“衡气机”“太冲莫胜”之类。此段文字表面看来与治理天下无关，但它着力表现的虚己、顺变，正可推之为政，说明虚己无为、随物顺化，百姓才可以自安，天下才可以自定。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第六段，明确指出作为一个得道的明王应当达到的境界，即不受称誉，不使计谋，不强任事情，不主智巧；用心若镜，不送不迎，应照却不存留，固守虚寂无为的心境，所以超脱物外而不被外物所伤害。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第七段，此段用疾速之意的“儵”“忽”二字喻有为之帝，用纯朴未曾开发之意的“浑沌”一词喻无为之帝，有为之帝为了报恩，让无为之帝与众生一样具有“视听食息”的七窍，结果“日凿一窍，七日而浑沌死”。从更为严重的生死存亡的角度，回答了帝王从政应当以无用为用、无功为功、无为而治的问题。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子式超越者的为政思想，是无为之政，是否定政治的政治。庄子认为，只有认同一切万物的自然性，只有停止一切人为之举，真正和平的社会才会诞生。当所有人都与道融为一体时，终会实现真正自由的世界。《应帝王》所揭示的，是绝对者的无统治的统治，“无为自然之治”。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><h2 id="外篇"><a href="#外篇" class="headerlink" title="外篇"></a>外篇</h2><p><a id="zz-chapter-08" name="zz-chapter-08"></a></p><h3 id="骈拇"><a href="#骈拇" class="headerlink" title="骈拇"></a>骈拇</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">骈拇<font color="#af9100">¹</font>枝指<font color="#af9100">²</font>出乎性<font color="#af9100">³</font>哉，而侈<font color="#af9100">⁴</font>于德<font color="#af9100">⁵</font>；附<font color="#af9100">⁶</font>赘<font color="#af9100">⁷</font>县<font color="#af9100">⁸</font>疣<font color="#af9100">⁹</font>出乎形<font color="#af9100">¹⁰</font>哉，而侈于性；多方<font color="#af9100">¹¹</font>乎仁义而用之者，列于五藏<font color="#af9100">¹²</font>哉，而非道德之正<font color="#af9100">¹³</font>也。是故骈于足者，连无用之肉也；枝于手者，树无用之指也；多方骈枝于五藏之情者，淫僻<font color="#af9100">¹⁴</font>于仁义之行，而多方于聪明之用也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">脚的大趾拇跟二趾拇连在了一起，手大拇指旁多长出一指，对于人体来说都是多余的东西。肉瘤、毒疮虽是后天所生，但对自然的本性来说，也是多余的，想方设法要施行仁义的念头，虽然比列于身体本身的五脏，却不是纯正的道德。因此，脚趾骈生，不过多连结了一块无用的肉；手上长六指，不过多长了一个无用的指头；超出了五脏之情，走上仁义的歪门邪道，只不过是小聪明而已。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹骈拇：谓脚的大拇指与第二指连生。<span style="margin-left:.35em">²</span>枝指：谓手的大拇指旁边生出的一指，成为第六指。<span style="margin-left:.35em">³</span>性：指与生俱来的东西。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>侈：过，多馀。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>德：指容德，容貌。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>附：附带的。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>赘：横生出来的肉块。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>县：通“悬”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>疣：瘤结。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>形：形体。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>多方：多端，多方面。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>五藏：指心、肝、脾、肺、肾。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>正：本然。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>淫僻：过分邪僻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段从“骈拇枝指”的特性引出“多余”“过分”“无用”之义。儒家用“五行”解释“五性”，以此证明“五性”乃人之天然本性，而庄子用“骈拇”——骈拇枝指——虽然天生而成，但却是多余的，不是人之本性，以此类推，说明仁义即使如同五脏，是人天生就有，但不是“道德之正”，驳斥了儒家的观点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故骈<font color="#af9100">¹</font>于明<font color="#af9100">²</font>者，乱五色，淫文章<font color="#af9100">³</font>，青黄黼黻<font color="#af9100">⁴</font>之煌煌<font color="#af9100">⁵</font>非乎？而<font color="#af9100">⁶</font>离朱<font color="#af9100">⁷</font>是已<font color="#af9100">⁸</font>！多于聪<font color="#af9100">⁹</font>者，乱五声<font color="#af9100">¹⁰</font>，淫六律<font color="#af9100">¹¹</font>，金石丝竹黄钟大吕之声非乎？而师旷<font color="#af9100">¹²</font>是已！枝于仁者，擢德<font color="#af9100">¹³</font>塞性<font color="#af9100">¹⁴</font>以收名声，使天下簧鼓<font color="#af9100">¹⁵</font>以奉不及之法<font color="#af9100">¹⁶</font>非乎？而曾<font color="#af9100">¹⁷</font>、史<font color="#af9100">¹⁸</font>是已！骈于辩者，累瓦<font color="#af9100">¹⁹</font>结绳<font color="#af9100">²⁰</font>窜句<font color="#af9100">²¹</font>，游心<font color="#af9100">²²</font>于坚白同异之间，而敝跬<font color="#af9100">²³</font>誉<font color="#af9100">²⁴</font>无用之言非乎？而杨<font color="#af9100">²⁵</font>、墨<font color="#af9100">²⁶</font>是已！故此皆多骈旁枝之道，非天下之至正<font color="#af9100">²⁷</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">超出本体的“多余”对于一个视觉明晰的人来说，难道不是搅乱五色、迷滥文彩、绣制出青黄相间的华丽服饰而炫人眼目吗？而离朱就是这样。超出本体的“多余”对于听觉灵敏的人来说，难道不是搅乱五音、混淆六律，岂不是搅浑了金、石、丝、竹、黄钟、大吕的各种音调吗？而师旷就是这样。超出本体的“多余”对于倡导仁义的人来说，难道不是矫擢道德、闭塞真性来捞取名声、而使天下的人们争相鼓噪信守不可能做到的礼法吗？而曾参和史鱼就是这样，超出本体的“多余”对于善于言辞的人来说，难道不是堆砌辞藻，穿凿文句、将心思驰骋于“坚白”诡辩的是非之中，而艰难疲惫地罗列无数废话去追求短暂的声誉吗？而杨朱和墨翟就是这样，所以说这些都是多余的、矫造而成的不正之法，绝不是天下的至道正理。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹骈：过分。<span style="margin-left:.35em">²</span>明：眼力、视力。<span style="margin-left:.35em">³</span>文章：青与赤交错谓之文，赤与白交错谓之章。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>黼黻：泛指一般的花纹。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>煌煌：炫目的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>而：如，比如。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>离朱：黄帝时人，以目力超人著称，能于百步之外见秋毫之末。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>已：犹“也”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>聪：听力。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>五声：宫、商、角、徵、羽五声。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>六律：指黄钟、大吕、姑洗、蕤宾、无射、夹钟六个谐音。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>师旷：字子野，晋平公乐师，善审音律。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>擢德：拔擢伪德。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>塞性：蔽塞真性。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>簧鼓：犹言“吹笙鼓簧”，即喧嚷之意。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>法：礼法。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>曾：曾参，字子舆，孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>史：史鳅，字子鱼，卫灵公臣，与曾参并以仁孝著称。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>累瓦：谓叠聚无用之词。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>结绳：谓连贯荒诞之言。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>窜句：穿凿古人的文句。<span style="margin-left:.35em">²²</span>游心：驰骛心思。坚白同异：战国名家的两个重要论题，详见《齐物论》篇。<span style="margin-left:.35em">²³</span>敝跬：跛而用力之貌，谓竭尽心力。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>誉：称誉。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>杨：杨朱，字子居，宋人。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>墨：墨翟，宋大夫。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>至正：最纯真的道德。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以“是故”二字转入下层，继续论述“多方于聪明之用”，根据论断，庄子得出结论：无论儒家的仁义，还是墨家、名家的“坚白同异”，统统如同骈拇枝指、附赘悬疣一样，是多余的、无用的、淫乱的，不是天下大道的最高境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">彼正正<font color="#af9100">¹</font>者，不失其性命之情<font color="#af9100">²</font>。故合者不为骈，而枝者不为跂<font color="#af9100">³</font>；长者不为有余，短者不为不足。是故凫胫<font color="#af9100">⁴</font>虽短，续之则忧；鹤胫虽长，断之则悲。故性长非所断，性短非所续，无所去忧也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">那纯正的道，不失去它的本性。所以合在一起不能算是‘骈趾’，分歧也不能算是‘枝指’。长的不能看作多余，短的不能看作不足。野鸭的腿虽短，给它接上一节就带来痛苦；鹤的脚虽长，截下一节就会带来悲哀。所以，本来长的不能截短，本来短的不能接长，没有什么可以忧虑的。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹正正：当为“至正”之误。<span style="margin-left:.35em">²</span>情：实。<span style="margin-left:.35em">³</span>跂：当为“歧”字之误。歧，分歧，多馀。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>凫胫：野鸭的小腿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段进一步论证仁义“非天下之至正”。因此，庄子一起笔就说明什么是“至正”。“性命之情”是本段的中心，这是《庄子》中首次出现的新概念，它指的是人天生的本性。而“仁义其非人情乎”，仁义莫非不是性命之情吧，则是本段要说明的观点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">意<font color="#af9100">¹</font>仁义其非人情<font color="#af9100">²</font>乎！彼仁人何其多忧也。且夫<font color="#af9100">³</font>骈于拇者，决<font color="#af9100">⁴</font>之则泣；枝于手者，龁<font color="#af9100">⁵</font>之则啼。二者或有余于数，或不足于数，其于忧一也。今世之仁人，蒿目<font color="#af9100">⁶</font>而忧世之患；不仁之人，决性命之情而饕<font color="#af9100">⁷</font>贵富。故意仁义其非人情乎！自三代以下者，天下何其嚣嚣<font color="#af9100">⁸</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">我想那仁义大概不是人的本性吧，那些仁者为何不施仁义的行为如此。况且对于脚趾并生的人来说，分裂两脚趾他就会哭泣；对于手指旁出的人来说，咬断歧指他也会哀啼。以上两种情况，有的是多于正常的手指数，有的是少于正常的脚趾数，而它们所导致的忧患却是一样的。如今世上的仁人，放目远视而忧虑人间的祸患；那些不仁的人，摒弃人的本真和自然而贪求富贵。唉！仁义难道不合人情吗？而从夏、商、周三代以来，天下又怎么会那么喧嚣竞逐呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹意：料想。<span style="margin-left:.35em">²</span>情：真情。<span style="margin-left:.35em">³</span>夫：那，彼。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>决：剔开。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>龁：咬掉。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>蒿目：目昏乱不明的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>决：溃乱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>饕：贪求。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>嚣嚣：喧嚣竞逐。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">且夫待钩<font color="#af9100">¹</font>绳规矩而正者，是削<font color="#af9100">²</font>其性者也；待绳约<font color="#af9100">³</font>胶漆而固者，是侵其德者也；屈折<font color="#af9100">⁴</font>礼乐，呴俞<font color="#af9100">⁵</font>仁义，以慰天下之心者，此失其常然<font color="#af9100">⁶</font>也。天下有常然。常然者，曲者不以钩，直者不以绳，圆者不以规，方者不以矩，附离<font color="#af9100">⁷</font>不以胶漆，约束不以纆<font color="#af9100">⁸</font>索。故天下诱然<font color="#af9100">⁹</font>皆生，而不知其所以生；同焉皆得，而不知其所以得。故古今不二，不可亏也。则仁义又奚连连<font color="#af9100">¹⁰</font>如胶漆纆索而游乎道德之间为哉！使天下惑也！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用规矩准绳来矫正形体，就是伤害了事物的本性；用绳索、粘胶来加固，就是侵蚀了事物的原貌；规定礼节和音调，和气地履行仁义，用以安慰天下，就是违背了原始的常态。天下事物都有它的本原常态，这种本原常态就是指：曲的不用钩，直的不用绳，圆的不用规，方的不用矩，黏合的不用胶漆，捆绑的不用绳索。所以，天下事物任其自然而然地生长却不必知道生的缘故，万物存在而不知道存在的缘故。因而古今的道理并无两样，都是无法损害。那么，仁义为什么不断的如同胶漆黏合，绳索捆绑那样往复于人性道德之间，使天下人感到困惑呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹钩：木工划曲线的工具。<span style="margin-left:.35em">²</span>削：戕害。<span style="margin-left:.35em">³</span>约：指绳索。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>屈折：屈身折体。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>呴俞：和悦的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>常然：真常自然之性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>离：通“丽”，依附、相接在一起。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>纆：黑色的绳子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>诱然：犹“油然”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>连连：相续的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子进一步论述“仁义”的危害，他将人为的仁义与天生的道德对举，且用一个“惑”字点名仁义的危害在于它的欺骗性、迷惑性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫<font color="#af9100">¹</font>小惑易方<font color="#af9100">²</font>，大惑易性<font color="#af9100">³</font>。何以知其然邪？自虞氏<font color="#af9100">⁴</font>招<font color="#af9100">⁵</font>仁义以挠<font color="#af9100">⁶</font>天下也，天下莫不奔命于仁义。是非以仁义易其性与？故尝试论之：自三代以下者，天下莫不以物易其性矣！小人<font color="#af9100">⁷</font>则以身殉<font color="#af9100">⁸</font>利；士则以身殉名；大夫则以身殉家；圣人则以身殉天下。故此数子者，事业不同，名声异号，其于伤性以身为殉，一也。臧<font color="#af9100">⁹</font>与穀<font color="#af9100">¹⁰</font>，二人相与牧羊而俱<font color="#af9100">¹¹</font>亡<font color="#af9100">¹²</font>其羊。问臧奚事<font color="#af9100">¹³</font>，则挟筴<font color="#af9100">¹⁴</font>读书；问谷奚事，则博塞<font color="#af9100">¹⁵</font>以游。二人者，事业不同，其于亡羊均也。伯夷<font color="#af9100">¹⁶</font>死名于首阳<font color="#af9100">¹⁷</font>之下，盗跖<font color="#af9100">¹⁸</font>死利于东陵<font color="#af9100">¹⁹</font>之上。二人者，所死不同，其于残生伤性均也。奚必伯夷之是而盗跖之非乎？天下尽殉也：彼其所殉仁义也，则俗谓之君子；其所殉货财也，则俗谓之小人。其殉一也，则有君子焉，有小人焉。若其残生损性，则盗跖亦伯夷已，又恶<font color="#af9100">²⁰</font>取<font color="#af9100">²¹</font>君子小人于其间哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">小糊涂会迷失方向，大糊涂会丧失本性。凭什么知道是如此呢？自从虞舜标榜仁义而扰乱天下以来，天下之人没有不为仁义而疲于奔命的。这不就是以仁义错乱了本性吗？所以我且来试论这个问题：自夏、商、周三代以来，天下没有不因外物而错乱本性的，小人为了追求利益而牺牲自己，士人为了追求名声而牺牲自己，大夫为了维护家室而牺牲自己，圣人为了治理天下而牺牲自己，这四种人，事业虽不相同，名声虽不一样，但从损伤本性、自己这一点上看，却是相同的。臧与谷二人同去放羊，都把羊丢失了，问臧当时在干什么。他说正在那里捧着简册读书；问谷当时在干什么，他说正在那里下棋。他们二人所做的事情虽不相同，但都丢失了羊。伯夷死于首阳山下是为名，盗跖死于东陵之上是为利，他们二人所死的原因虽不同，但在丧生害性上却是相同的，既然如此，又何必去肯定伯夷而否定盗跖呢！天下人都在为了某种目的而牺牲了自己，有的为仁义而死，世人称为君子；有的为财富而死，世人称之为小人。同样都是死，却有君子与小人的区别；如果以丧生害性来说，盗跖与伯夷本无两样，又何必去分什么君子、小人呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²</span>易方：谓迷失东西南北。<span style="margin-left:.35em">³</span>易性：谓丧失真常之性。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>虞氏：有虞氏，即舜，姓姚，名重华。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>招：举。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>挠：扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>小人：泛指农民、工匠、商人等靠职业收益谋生的人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>殉：为某种目的而牺牲生命。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>臧：奴隶。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>穀：指童子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>俱：都、皆。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>亡：走失。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>奚事：干什么事去了。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>筴：通“策”，驱羊鞭。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>博塞：通“簙簺”，是下棋一类的游戏。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>伯夷：殷末孤竹君长子，与其弟叔齐义不食周食而隐居首阳山，最终双双饿死。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>首阳：即首阳山，在今山西永济县南。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>盗跖：传说为古时的大盗。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>东陵：山名。一说陵名。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>取：分，分别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段用事实进一步说明仁义“易性”“伤性”，以此证明仁义之危害。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">且夫属<font color="#af9100">¹</font>其性乎仁义者，虽通<font color="#af9100">²</font>如曾、史，非吾所谓臧<font color="#af9100">³</font>也；属其性于五味，虽通如俞儿<font color="#af9100">⁴</font>，非吾所谓臧也；属其性乎五声，虽通如师旷，非吾所谓聪也；属其性乎五色，虽通如离朱，非吾所谓明也。吾所谓臧者，非所谓仁义之谓也，臧于其德<font color="#af9100">⁵</font>而已矣；吾所谓臧者，非所谓仁义之谓也，任其性命之情<font color="#af9100">⁶</font>而已矣；吾所谓聪者，非谓其闻彼也，自闻而已矣；吾所谓明者，非谓其见彼也，自见而已矣。夫不自见而见彼，不自得而得彼者，是得人之得而不自得其得者也，适人之适而不自适其适者也。夫适人之适而不自适其适，虽盗跖与伯夷，是同为淫僻也。余愧<font color="#af9100">⁷</font>乎道德，是以上不敢为仁义之操<font color="#af9100">⁸</font>，而下不敢为淫僻之行也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">况且，把自己的本性缀连于仁义，即使像曾参和史鰌那样精通，也不是我所认为的完美；把自己的本性缀连于甜、酸、苦、辣、咸五味，即使如同俞儿那样精通，也不是我所认为的完善；把自己的本性缀连于五声，即使如同师旷那样通晓音律，也不是我所认为的聪敏；把自己的本性缀连于五色，即使如同离朱那样通晓色彩，也不是我所认为的视觉敏锐。我所说的完美，绝不是仁义之类的东西，而是比各有所得更美好罢了；我所说的完善，绝不是所谓的仁义，而是放任天性、保持真情罢了。我所说的聪敏，不是说能听到别人什么，而是指能够审视自己罢了。我所说的视觉敏锐，不是说能看见别人什么，而是指能够看清自己罢了。不能看清自己而只能看清别人，不能安于自得而向别人索求的人，这就是索求别人之所得而不能安于自己所应得的人，也就是贪图达到别人所达到而不能安于自己所应达到的境界的人。贪图达到别人所达到而不安于自己所应达到的境界，无论盗跖与伯夷，都同样是滞乱邪恶的。我有愧于宇宙万物本体的认识和事物变化规律的理解，所以就上一层说我不能奉行仁义的节操，就下一层说我不愿从事滞乱邪恶的行径。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹属：系，从属。<span style="margin-left:.35em">²</span>通：通达。<span style="margin-left:.35em">³</span>臧：善。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>俞儿：齐桓公时善识味者。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>德：指自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>性命之情：自然本性之实。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>愧：感到惭愧。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>操：操行、操守。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子在否定仁义之后，证明提出自己的观点：“任性命之情”或“自适其适”。庄子是道德的自然主义者，他以淳朴的无为道德，去反对另一种有为的人为的道德规范。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-7"><a href="#本章赏析-7" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/d84ebd5fa03d.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是外篇的首篇。与内篇按篇旨命题不同，外篇的大部分篇名取自篇首二字或三字，也有部分篇章可视为以义名篇。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇宗旨在痛斥仁义之弊，而归重于道德（即率真任性的自然之道）之途。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">战国时期，儒家标举仁义，号为显学，然而礼崩乐坏，势不可挡，仁义之说不仅于事无补，且徒增桎梏。且众人以此为高，仁义遂成虚假的符号，引来大批殉仁义之名者。这造成极大的弊端。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇先以骈拇、枝指等物为喻，后以伯夷、盗跖等人为例，反复痛驳仁义，全力引进道德，以便使人类的自然本性得到复归。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇谈论的正是道德上的“骈拇枝指”和“附赘县疣”。这些都是在所谓正常范围之外的东西。这样的描述自然让我们联想起《人间世》《德充符》中的诸多怪人，尽管他们形体上丑陋至极，却仍然使人们肃然起敬，钦佩他们的品行而忘却他们的外表。本篇与之完全相反。《骈拇》强调这些东西的多馀，只是以此作比方来引出文章的批判中心，亦即“仁义”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">在讲求“克己复礼”的儒家眼中，“仁义”是一种极高的、并非人人都能真正达到的道德境界，甚至连孔子自己也说“若圣与仁，则吾岂敢”。但对于超越世俗之礼、“游乎尘垢之外”的庄子而言，人的最高精神追求，就是从“仁义”等观念中摆脱出来，心境返归于无是非、善恶、哀乐的本然状态。因此，对于儒家视为求仁得仁的伯夷，庄子却痛斥他是殉名者，将之与残暴贪利的盗跖并置。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，为人处事要合于自然，顺乎人情之常，如果一味强调施行仁义，就会损害天下常然的状态，损害万物的本性，体现出尊重自然、遵从本性的进步思想。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-09" name="zz-chapter-09"></a></p><h3 id="马蹄"><a href="#马蹄" class="headerlink" title="马蹄"></a>马蹄</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">马，蹄可以践<font color="#af9100">¹</font>霜雪，毛可以御<font color="#af9100">²</font>风寒。龁<font color="#af9100">³</font>草饮水，翘<font color="#af9100">⁴</font>足而陆<font color="#af9100">⁵</font>，此马之 真性也。虽有义台<font color="#af9100">⁶</font>路寝<font color="#af9100">⁷</font>，无所用之。及至伯乐<font color="#af9100">⁸</font>，曰：“我善治马。” 烧之<font color="#af9100">⁹</font>，剔之<font color="#af9100">¹⁰</font>，刻之<font color="#af9100">¹¹</font>，雒之<font color="#af9100">¹²</font>。连之以羁<font color="#af9100">¹³</font>絷<font color="#af9100">¹⁴</font>，编之以皁<font color="#af9100">¹⁵</font>栈<font color="#af9100">¹⁶</font>，马之死者十二 三矣！饥之渴之，驰之骤之，整之齐之，前有橛<font color="#af9100">¹⁷</font>饰<font color="#af9100">¹⁸</font>之患，而后有鞭筴<font color="#af9100">¹⁹</font>之威，而马之死者已过半矣！陶者<font color="#af9100">²⁰</font>曰：“我善治埴<font color="#af9100">²¹</font>。”圆者中<font color="#af9100">²²</font>规， 方者中矩。匠人曰：“我善治木。”曲者中钩<font color="#af9100">²³</font>，直者应<font color="#af9100">²⁴</font>绳。夫埴木之 性，岂欲中规矩钩绳哉！然且世世称之曰：“伯乐善治马，而陶匠善 治埴木。”此亦治天下者之过也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">马的蹄可以用来踩踏霜雪，毛可以抵御风寒，饿了吃草，渴了喝水，性起时撒腿跳跃，这就是马的天性。即使有高台正殿，对它来说也没有什么用处。等到世上出了伯乐，他说：“我善于驯服马。”于是就用烧红的铁器灼炙马毛，用剪刀修剔马鬃，凿削马蹄甲，烙制马印记，用络头和绊绳来拴连它们，用马槽和马床来围着它们，这样一来马便死掉十分之二三了。让它们饥饿口渴，让它们快速驱驰，让它们急骤奔跑，让它们步伐整齐，让它们行动整齐划一，前有马口横木和马络装饰的限制，后有皮鞭和竹条的威逼，这样一来死去的马就超过半数了。制陶工匠说：“我最善于整治粘土，我用粘土制成的器皿，圆的合乎圆规，方的应于角尺。”木匠说：“我最善于整治木材，我用木材制成的器皿，能使弯曲的合于钩弧的要求，笔直的跟墨线吻合。”粘土和木材的本性难道就是希望去迎合圆规、角尺、钩弧、墨线吗？然而还世世代代地称赞他们说，“伯乐善于驯养马”而“陶匠、木匠善于整治粘土和木材”，这也就是治理天下的人的过错啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹践：践踏，踩踏。<span style="margin-left:.35em">²</span>御：抵御。<span style="margin-left:.35em">³</span>龁：啃，咬。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>翘：扬起。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>陆：跳跃。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>义台：即仪台，天子、诸侯行礼之台。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>路寝：即正寝，正室。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>伯乐：姓孙，名阳，字伯乐，相传为秦穆公时善相马者。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>烧之：烧灼马毛。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>剔之：剪剔马毛。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>刻之：凿削马蹄。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>雒之：用红铁烙火印，作为标识。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>羁：马络头。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>絷：牵绊马足的绳子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>皁：马槽，饲马饮食的地方。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>栈：以木排成的地板，马居其上，可以避湿，俗名“马床”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>橛：马口中所衔的横木。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>饰：马络头上的装饰物。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>筴：通“策”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>陶者：制作陶器的工匠。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>埴：黏土，可烧制陶器。<span style="margin-left:.35em">²²</span>中：符合。<span style="margin-left:.35em">²³</span>钩：木工划曲线的工具。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>应：符合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的中心思想是末尾“此亦治天下者之过也”一句，庄子列举了生活中的三个例子——第一伯乐治马，第二陶者“善治埴”，第三匠人“善治木”，说明“治天下”的过错是用暴力推行仁义礼乐，强制改变人们的天性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾意<font color="#af9100">¹</font>善治天下者不然。彼民有常性，织而衣，耕而食，是谓同德<font color="#af9100">²</font>。 一而不党<font color="#af9100">³</font>，命<font color="#af9100">⁴</font>曰天放<font color="#af9100">⁵</font>。故至德之世<font color="#af9100">⁶</font>，其行填填<font color="#af9100">⁷</font>，其视颠颠<font color="#af9100">⁸</font>。当是时也 ，山无蹊<font color="#af9100">⁹</font>隧<font color="#af9100">¹⁰</font>，泽无舟梁；万物群生，连属其乡<font color="#af9100">¹¹</font>；禽兽成群，草木遂长<font color="#af9100">¹²</font> 。是故禽兽可系羁而游，鸟鹊之巢可攀援而闚<font color="#af9100">¹³</font>。夫至德之世，同<font color="#af9100">¹⁴</font>与禽 兽居，族<font color="#af9100">¹⁵</font>与万物并<font color="#af9100">¹⁶</font>。恶乎知君子小人哉！同乎无知，其德<font color="#af9100">¹⁷</font>不离<font color="#af9100">¹⁸</font>；同乎 无欲，是谓素朴。素朴而民性得矣。及至圣人<font color="#af9100">¹⁹</font>，蹩躠<font color="#af9100">²⁰</font>为仁，踶跂<font color="#af9100">²¹</font>为义， 而天下始疑矣。澶漫<font color="#af9100">²²</font>为乐，摘僻<font color="#af9100">²³</font>为礼，而天下始分矣。故纯朴<font color="#af9100">²⁴</font>不残<font color="#af9100">²⁵</font>， 孰为牺尊<font color="#af9100">²⁶</font>！白玉不毁，孰为珪璋<font color="#af9100">²⁷</font>！道德不废，安取仁义！性情不离， 安用礼乐！五色不乱，孰为文采！五声不乱，孰应六律！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">我认为善于治理天下的人并不是这样。老百姓有他们固有不变的本能和天性，织布穿衣，耕种吃饭，这就是人类共有的德行和本能。人们的思想和行为浑然一体没有一点儿偏私，这就叫做任其自然。所以上古时代人类天性保留的最完善，人们的行动总是那么持重自然，人们的目光又是那么专一质朴。正是在这个年代里，山野里没有路径和隧道，水面上没有船只和桥梁，各种物类共同生活，人类的居所相通相连而没有什么乡、县差别，禽兽成群结队，草木遂心地生长。因此禽兽可以用绳子牵引着游玩，鸟鹊的巢窠可以攀登上去探望。在那人类天性保留最完善的年代，人类跟禽兽同样居住，跟各种物类相互聚合并存，哪里知道什么君子、小人呢！人人都没有机巧算计、没有人为造作的智识，人类的本能和天性也就不会丧失；人人都愚昧而无私欲，这就叫做“素”和“朴”。能够像生绢和原木那样保持其自然的本色，人类的本能和天性就会完整地留传下来。等到世上出了圣人，勉为其难地去倡导所谓仁，竭心尽力地去追求所谓义，于是天下开始出现迷惑与猜疑。放纵无度地追求逸乐的曲章，繁杂琐碎地制定礼仪和法度，于是天下开始分离了。所以说，原木没被分割，谁还能用它雕刻为酒器！一块白玉没被破裂，谁还能用它雕刻出玉器！人类原始的自然本性不被废弃，哪里用得着仁义！人类固有的天性和真情不被背离，哪里用得着礼乐！五色不被错乱，谁能够调出文彩！五声不被搭配，谁能够应和六律！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹意：以为。<span style="margin-left:.35em">²</span>同德：共同的天然的本能。<span style="margin-left:.35em">³</span>党：偏私。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>命：叫作。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>天放：放任自乐。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>至德之世：上古淳朴之世，相当于今日所谓原始社会。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>填填：脚步迟重的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>颠颠：愚朴直视的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>蹊：小路。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>隧：孔道。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>乡：住所。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>遂长：繁茂地生长。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>闚：通“窥”，从孔隙中窥望。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>同：混杂。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>族：聚在一起。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>并：并列。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>同：通“侗”，无知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>德：指人的自然本性。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>离：离散，丧失。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>圣人：这里指儒家所说的“圣人”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>蹩躠：行走困难的样子。引申为勉强用心力的意思。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>踶跂：踮起脚尖。<span style="margin-left:.35em">²²</span>澶漫：放纵逸乐。<span style="margin-left:.35em">²³</span>摘僻：烦屑拘泥的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>纯朴：原始的木材。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>残：雕斫。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>牺尊：刻有牛形花纹的酒器。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>珪璋：玉器。上锐下方者为珪，形似半珪者为璋。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段指出了圣人治理天下的第二个过错：圣人以仁义治理天下，其过错在于“毁道德”，毁灭了人们美好淳朴的天然本性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫残朴以为器，工匠之罪也；毁道德以为仁义，圣人之过也。夫马 陆居则食草饮水，喜则交颈相靡<font color="#af9100">¹</font>，怒则分背相踶<font color="#af9100">²</font>。马知<font color="#af9100">³</font>已<font color="#af9100">⁴</font>此矣！夫<font color="#af9100">⁵</font>加 之以衡<font color="#af9100">⁶</font>扼<font color="#af9100">⁷</font>，齐之以月题<font color="#af9100">⁸</font>，而马知介倪<font color="#af9100">⁹</font>闉扼<font color="#af9100">¹⁰</font>鸷曼<font color="#af9100">¹¹</font>诡衔<font color="#af9100">¹²</font>窃辔<font color="#af9100">¹³</font>。故马之知而 能至盗者，伯乐之罪也。夫赫胥氏<font color="#af9100">¹⁴</font>之时，民居不知所为，行不知所之， 含哺<font color="#af9100">¹⁵</font>而熙<font color="#af9100">¹⁶</font>，鼓腹而游。民能已此矣！及至圣人，屈折礼乐以匡<font color="#af9100">¹⁷</font>天下之 形，县跂<font color="#af9100">¹⁸</font>仁义以慰天下之心，而民乃始踶跂<font color="#af9100">¹⁹</font>好知，争归于利，不可止 也。此亦圣人之过也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">分解原木做成各种器皿，这是木工的罪过，毁弃人的自然本性以推行所谓仁义，这就是圣人的罪过！再说马，生活在陆地上，吃草喝水，高兴的时候就颈交颈相互摩擦，生气的时候就背对背相互踢撞，马的智巧就只是这样了。等到后来把车衡和颈轭加在它身上，把配着月牙形佩饰的辔头戴在它头上，那么马就会侧目怒视，僵着脖子抗拒轭木，暴戾不驯，或诡谲地吐出嘴里的勒口，或偷偷地脱掉头上的马辔。所以，马的智巧竟能做出与人对抗的态度，这完全是伯乐的罪过。上古赫胥氏的时代，黎民百姓居处不知道做些什么，走动也不知道去哪里，口里含着食物嬉戏，鼓着吃饱的肚子游玩，人们所能做的就只是这样了。等到圣人出现，矫造礼乐来匡正天下百姓的形象，标榜不可企及的仁义来慰藉天下百姓的心，于是人们便开始千方百计地去寻求智巧，争先恐后地去竞逐私利，而不能终止。这也是圣人的罪过啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹相靡：互相摩擦，表示亲顺。<span style="margin-left:.35em">²</span>相踶：用后脚相踢。<span style="margin-left:.35em">³</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>衡：辕前横木。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>扼：通“轭”，叉马颈之木。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>月题：马额上的装饰物。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>介倪：损折车輗。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>闉扼：曲颈企图从轭下逃脱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>鸷曼：指马狂突不羁，试图挣脱。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>诡衔：狡猾地吐出衔子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>窃辔：偷偷地啃咬辔头。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>赫胥氏：传说中的上古帝王。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>哺：口中所含食物。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>熙：通“嬉”，嬉戏。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>匡：匡正。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>县跂：高高悬起，使人企而望之。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>踶跂：勉强企求的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主题是“知”，这是圣人治理天下的第三个过错。庄子用对比的方法，说明圣人鼓吹仁义，用来毒害天下人之心，使百姓好知争利，一发不可止息。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-8"><a href="#本章赏析-8" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/62182ca15020.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇与《骈拇》篇同旨，在着意宣讲恢复人的自然本性，主要抨击仁义对人之本性的戕害。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">首段以马为喻，描写马的“龁草饮水，翘足而陆”的自在生活，也是马的真性表现，以此隐喻人的自然天性。接着用伯乐治马、陶工治埴、木匠治木设喻，指出他们对马及对物本性的损害，犹如统治者治理国家时对人们本性的残害一样有罪过。这是以宾喻主的写法。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段，作者着力描绘了处于原始社会状态下的人与自然和谐共处的情景：这里的人民“织而衣，耕而食”，同心同德，浑然一体，“禽兽可系羁而游，鸟鹊之巢可攀援而窥”，可谓庄子版的“世外桃源”。以社会发展史的角度来看，这是一种复古和倒退；从人与自然和谐共存的理念角度来看，应看作是人类更高境界的憧憬和追求。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段，作者依然以马为喻，通过对比，揭露了伯乐治马的罪过，同样用对比的方法，说明圣人治天下的罪过。先民犹如婴儿一样纯朴无瑕，一举一动，没有任何机心，但是到了圣人的时代,“屈折礼乐以匡天下之形，县豉仁义以慰天下之心”，教人屈身折体奉行礼乐，用来匡正天下之人的行为举止，又拼命地鼓吹仁义，用来毒害天下之人的心灵，从而使百姓就开始好知争利，这就是圣人以仁义治天下的罪过。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇的主旨与《养生主》篇的宗旨相通，只不过《养生主》是以个人为主体，依乎天理，终其天年，而本篇以天下万民为主体，顺民之欲，尽民之性，其间的原理都是要顺应其自然本性，而不是去侵害它。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-10" name="zz-chapter-10"></a></p><h3 id="胠箧"><a href="#胠箧" class="headerlink" title="胠箧"></a>胠箧</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">将为胠<font color="#af9100">¹</font>箧<font color="#af9100">²</font>探囊<font color="#af9100">³</font>发匮<font color="#af9100">⁴</font>之盗而为守备<font color="#af9100">⁵</font>，则必摄<font color="#af9100">⁶</font>缄滕<font color="#af9100">⁷</font>，固扃<font color="#af9100">⁸</font>鐍<font color="#af9100">⁹</font>，此世俗之 所谓知<font color="#af9100">¹⁰</font>也。然而巨盗至，则负<font color="#af9100">¹¹</font>匮揭<font color="#af9100">¹²</font>箧担囊而趋<font color="#af9100">¹³</font>，唯恐缄滕扃鐍之不 固也。然则乡<font color="#af9100">¹⁴</font>之所谓知者，不乃<font color="#af9100">¹⁵</font>为大盗积<font color="#af9100">¹⁶</font>者也？</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">为了对付撬箱子、掏口袋、开柜子的小偷而做防范准备，必定要收紧绳结、加固插闩和锁钥，这就是一般人所说的聪明作法。可是一旦大强盗来了，就背着柜子、扛着箱子、挑着口袋快步跑了，唯恐绳结、插闩与锁钥不够牢固哩。既然是这样，那么先前所谓的聪明作法，不就是给大盗作好了积聚和储备吗？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹胠：从旁打开。<span style="margin-left:.35em">²</span>箧：小箱子。<span style="margin-left:.35em">³</span>探囊：掏摸袋子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>发匮：开柜。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>守备：防守戒备。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>摄：结，扎紧。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>缄滕：皆为绳索。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>扃：关钮。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>鐍：箱子上加锁的绞钮。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>知：通“智”，明智。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>负：背。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>揭：举。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>趋：跑。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>乡：通“向”，前面。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>不乃：不正是。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>积：做准备。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段开头庄子生动地叙述了日常生活中的一个反常现象，防盗之法却为盗所用，原本用来对付小偷小摸的“缄滕扃鐍”，反过来却被大贼大盗连同柜子、箱子、袋子一起窃走了。这一现象说明原先世俗所用的防备鼠窃之盗的聪明才智就是替大盗积聚财富的方法。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故尝试论之：世俗之所谓知者，有不为大盗积者乎？所谓圣者，有 不为大盗守者乎？何以知其然邪？昔者齐国<font color="#af9100">¹</font>邻邑相望，鸡狗之音相闻 ，罔<font color="#af9100">²</font>罟<font color="#af9100">³</font>之所布<font color="#af9100">⁴</font>，耒耨<font color="#af9100">⁵</font>之所刺<font color="#af9100">⁶</font>，方二千余里。阖<font color="#af9100">⁷</font>四竟<font color="#af9100">⁸</font>之内，所以立宗庙<font color="#af9100">⁹</font> 社稷<font color="#af9100">¹⁰</font>，治邑屋州闾乡<font color="#af9100">¹¹</font>曲<font color="#af9100">¹²</font>者，曷尝不法圣人哉？然而田成子<font color="#af9100">¹³</font>一旦杀齐君 而盗其国，所盗者岂独其国邪？并与其圣知<font color="#af9100">¹⁴</font>之法而盗之，故田成子有 乎盗贼之名，而身处尧舜之安。小国不敢非<font color="#af9100">¹⁵</font>，大国不敢诛<font color="#af9100">¹⁶</font>，十二世有 齐国，则是不乃窃齐国并与其圣知之法以守其盗贼之身乎？</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以我曾试图讨论这种情况，世俗所谓的聪明人，有不替大盗积聚财物的吗？所谓的圣人，有不替大盗守卫财物的吗？怎么知道是这样的呢？当年的齐国，邻近的村邑遥遥相望，鸡狗之声相互听闻，鱼网所撒布的水面，犁锄所耕作的土地，方圆两千多里。整个国境之内，所有用来设立宗庙、社稷的地方，所有用来建置邑、屋、州、闾、乡、里各级行政机构的地方，何尝不是在效法古代圣人的作法！然而田成子一下子杀了齐国的国君也就窃据了整个齐国。他所盗窃夺取的难道又仅仅只是那样一个齐国吗？连同那里各种圣明的法规与制度也一块儿劫夺去了。而田成子虽然有盗贼的名声，却仍处于尧舜那样安稳的地位，小的国家不敢非议他，大的国家不敢讨伐他，世世代代窃据齐国。那么，这不就是盗窃了齐国并连同那里圣明的法规和制度，从而用来守卫他盗贼之身吗？所以我曾试图讨论这种情况，世俗的所谓聪明人，有不替大盗积聚财物的吗？所谓的圣人，有不替大盗防守财物的吗？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹齐国：齐本为姜尚之后。此处指姜氏之齐。<span style="margin-left:.35em">²</span>罔：通“网”，渔网。<span style="margin-left:.35em">³</span>罟：网的总称。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>布：分布。指渔猎。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>耨：锄草农具。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>刺：扎入，指耕耘。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>阖：全。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>四竟：四境。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>宗庙：古代天子、诸侯祭祀祖先之处。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>社稷：祭祀土神、谷神之处。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>邑屋州闾乡：都是古时划分城乡区域的名称。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>曲：指乡间偏僻一隅之地。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>田成子：即田常，又称陈恒。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>知：通“智”，明智。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>非：非议。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>诛：诛伐。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">承接前文，庄子由此想到了所谓“圣人之法”，以盗窃齐国的田成子为例，说明他也是盗窃了齐国并连同圣明的法规和制度，一起守卫他盗贼的身份。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尝试论之：世俗之所谓至知者，有不为大盗积者乎？所谓至圣者， 有不为大盗守者乎？何以知其然邪？昔<font color="#af9100">¹</font>者龙逢<font color="#af9100">²</font>斩，比干<font color="#af9100">³</font>剖，苌弘<font color="#af9100">⁴</font>胣<font color="#af9100">⁵</font>， 子胥<font color="#af9100">⁶</font>靡<font color="#af9100">⁷</font>。故四子之贤而身不免乎戮。故跖<font color="#af9100">⁸</font>之徒问于跖曰：“盗亦有道 乎？”跖曰：“何适<font color="#af9100">⁹</font>而无有道邪？夫妄意<font color="#af9100">¹⁰</font>室中之藏，圣也；入先，勇 也；出后，义也；知可否，知也；分均，仁也。五者不备而能成大盗 者，天下未之有也。”由是观之，善人不得圣人之道不立，跖不得圣 人之道不行。天下之善人少而不善人多，则圣人之利天下也少而害天 下也多。故曰：唇竭<font color="#af9100">¹¹</font>则齿寒，鲁酒薄而邯郸围，圣人生而大盗起。掊击<font color="#af9100">¹²</font>圣人，纵舍<font color="#af9100">¹³</font>盗贼，而天下始治矣。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">怎么知道是这样的呢？从前龙逢被斩首，比干被剖胸，苌弘被掏肚，子胥被抛尸江中任其腐烂。即使象上面四个人那样的贤能之士，仍不能免于遭到杀戮。因而盗跖的门徒向盗跖问道：“做强盗也有规矩和准绳吗？”盗跖回答说：“到什么地方会没有规矩和准绳呢？准确推测屋里储藏着什么财物，这就是圣明；率先进到屋里，这就是勇敢；最后退出屋子，这就是义气；能知道可否采取行动，这就是智慧；事后分配公平，这就是仁爱。以上五样不能具备，却能成为大盗的人，天下是没有的。”从这一点来看，善人不能通晓圣人之道便不能立业，盗跖不能通晓圣人之道便不能行窃；天下的善人少，而不善的人多，那么圣人给天下带来好处也就少，而给天下带来祸患也就多。所以说：嘴唇向外翻开牙齿就会外露受寒，鲁侯奉献的酒味道淡薄致使赵国都城邯郸遭到围困，圣人出现了因而大盗也就兴起了。抨击圣人，释放盗贼，天下方才能太平无事。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹昔：从前。<span style="margin-left:.35em">²</span>龙逢：即关龙逢，桀王贤臣，以直谏而被斩首。<span style="margin-left:.35em">³</span>比干：纣王庶叔，以忠谏而被剖心。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>苌弘：周灵王贤臣，因遭谗被放逐。归蜀后，自恨怀忠召祸，自刳而死。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>胣：刳肠。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>子胥：即伍子胥，楚国大夫伍奢次子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>靡：通“糜”，糜烂。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>跖：指盗跖。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>适：至，到。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>妄意：凭空猜测。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>竭：通“揭”，掀起。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>掊击：打倒。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>纵舍：放走。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段进一步具体说明儒家所尊奉的“至知”与“至圣”，庄子举龙逢、比干、苌弘、子胥四个典型，即使这样的“至知”“至圣”，也是为“大盗积”，接着用盗跖之言直接论证。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫川竭<font color="#af9100">¹</font>而谷虚，丘夷<font color="#af9100">²</font>而渊实。圣人已死，则大盗不起，天下平而无 故<font color="#af9100">³</font>矣！圣人不死，大盗不止。虽重<font color="#af9100">⁴</font>圣人而治天下，则是重利盗跖也。 为之斗斛<font color="#af9100">⁵</font>以量之，则并与斗斛而窃之；为之权衡<font color="#af9100">⁶</font>以称之，则并与权衡 而窃之；为之符<font color="#af9100">⁷</font>玺<font color="#af9100">⁸</font>以信之，则并与符玺而窃之；为之仁义以矫<font color="#af9100">⁹</font>之，则 并与仁义而窃之。何以知其然邪？彼窃钩<font color="#af9100">¹⁰</font>者诛，窃国者为诸侯，诸侯之门而仁义存焉，则是非窃仁义圣知邪？故逐于大盗<font color="#af9100">¹¹</font>，揭诸侯<font color="#af9100">¹²</font>，窃仁 义并斗斛权衡符玺之利者，虽有轩冕<font color="#af9100">¹³</font>之赏弗能劝<font color="#af9100">¹⁴</font>，斧钺<font color="#af9100">¹⁵</font>之威弗能禁。 此重利盗跖而使不可禁者，是乃圣人之过也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">溪水干涸山谷显得格外空旷，山丘夷平深潭显得格外充实。圣人死了，那么大盗也就不会再兴起，天下也就平安无事了。圣人不死，大盗也就不会停止。即使让整个社会都重用圣人治理天下，那么这也是让盗跖之流获得最大的好处。圣人给天下人制定斗、斛来计量物品的多少，盗贼就连同斗斛一道盗窃走了；圣人给天下人制定秤锤、秤杆来计量物品的轻重，盗贼就连同秤锤、秤杆一道盗窃走了；圣人给天下人制定符、玺来取信于人，盗贼就连同符、玺一道盗窃走了；圣人给天下人制定仁义来规范人们的道德和行为，盗贼就连同仁义一道盗窃走了。怎么知道是这样的呢？那些偷窃腰带环钩之类小东西的人受到刑戮和杀害，而窃夺了整个国家的人却成为诸侯；诸侯之门方才存在仁义。这不就是盗窃了仁义和圣智吗？所以，那些追随大盗、高居诸侯之位、窃夺了仁义以及斗斛、秤具、符玺之利的人，即使有高官厚禄的赏赐不可能劝勉，即使有行刑杀戮的威严不可能禁止。这些大大有利于盗跖而不能使他们禁止的情况，都是圣人的过错。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹竭：尽，指干涸。<span style="margin-left:.35em">²</span>夷：平。<span style="margin-left:.35em">³</span>故：意外的事故。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>重：尊重。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>重：增益。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>斗斛：量器，古时以十斗为一斛，后世又以五斗为一斛。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>权衡：指秤。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>符：古代朝廷传达命令或征调兵将所用的凭证。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>玺：本为印的统称，秦以后专指皇帝的印。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>矫：匡正。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>钩：腰带钩。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>逐于大盗：相率而趋于大盗。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>揭诸侯：谓夺取诸侯之位。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>轩冕：指官禄爵位。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>劝：劝止。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>斧钺：指刑戮。古刑具，小称斧，大称钺。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子由田成子这个个例推而广之，揭示出一个普遍现象，“窃国者为诸侯，诸侯之门而仁义存焉”，就是说所有的诸侯都是以“仁义”为工具的“窃国者”。本段的论点在整个《庄子》中占据非常重要的地位，庄子破天荒地揭露了一个惊世骇俗的大秘密：儒家的治国理念只是用来对付“窃钩”的小民百姓，却是帮助诸侯“窃国”的工具，从而深刻地揭示儒家仁义学说的本质。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故曰：“鱼不可脱于渊，国之利器<font color="#af9100">¹</font>不可以示人。”彼圣人者，天下 之利器也，非所以明天下也。故绝圣弃知，大盗乃止；擿<font color="#af9100">²</font>玉毁珠，小 盗不起；焚符破玺，而民朴鄙<font color="#af9100">³</font>；掊斗折衡，而民不争；殚残<font color="#af9100">⁴</font>天下之圣 法，而民始可与论议；擢乱<font color="#af9100">⁵</font>六律，铄绝<font color="#af9100">⁶</font>竽瑟<font color="#af9100">⁷</font>，塞瞽旷<font color="#af9100">⁸</font>之耳，而天下始 人含<font color="#af9100">⁹</font>其聪<font color="#af9100">¹⁰</font>矣；灭文章<font color="#af9100">¹¹</font>，散五采，胶离朱<font color="#af9100">¹²</font>之目，而天下始人含其明矣。 毁绝钩<font color="#af9100">¹³</font>绳而弃规矩，攦<font color="#af9100">¹⁴</font>工倕<font color="#af9100">¹⁵</font>之指，而天下始人 有其巧矣。故曰：大巧若拙。削曾<font color="#af9100">¹⁶</font>、史<font color="#af9100">¹⁷</font>之行，钳<font color="#af9100">¹⁸</font>杨、墨<font color="#af9100">¹⁹</font>之口，攘<font color="#af9100">²⁰</font>弃仁 义，而天下之德始玄同<font color="#af9100">²¹</font>矣。彼人含其明，则天下不铄<font color="#af9100">²²</font>矣；人含其聪， 则天下不累<font color="#af9100">²³</font>矣；人含其知，则天下不惑矣；人含其德，则天下不僻<font color="#af9100">²⁴</font>矣。 彼曾、史、杨、墨、师旷、工倕、离朱者，皆外立其德而爚<font color="#af9100">²⁵</font>乱天下者 也，法之所无用也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以说，鱼儿不可以脱离深潭，治国的权柄不能随便拿给人看。那些所谓的圣人，就是治理天下的权柄，是不可以展示给天下。所以，断绝圣人摒弃智慧，大盗就能中止；弃掷玉器毁坏珠宝，小的盗贼就会消失；焚烧符记破毁玺印，百姓就会朴实浑厚；打破斗斛折断秤杆，百姓就会没有争斗；尽毁天下的圣人之法，百姓方才可以谈论是非和曲直。拔掉律管，搅乱六律，毁折各种乐器，并且堵住师旷的耳朵，天下人方能保全他们原本的听觉；消除纹饰，离散五彩，粘住离朱的眼睛，天下人方才能保全他们原本的视觉；毁坏钩弧和墨线，抛弃圆规和角尺，弄断工倕的手指，天下人方才能保有他们原本的智巧。因此说：“最大的智巧就好像是笨拙一样。”削除曾参、史䲡的忠孝，钳住杨朱、墨翟善辩的嘴巴，摒弃仁义，天下人的德行方才能混同而齐一。人人都保有原本的视觉，那么天下就不会出现毁坏；人人都保有原本的听觉，那么天下就不会出现忧患；人人都保有原本的智巧，那么天下就不会出现迷惑；人人都保有原本的秉性，那么天下就不会出现邪恶。那曾参、史䲡、杨朱、墨翟、师旷、工倕和离朱，都外露并炫耀自己的德行，而且用来迷乱天下之人，这就是圣治之法没有用处的原因。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹国之利器：指圣人所制定的治理天下的法则。<span style="margin-left:.35em">²</span>擿：投掷。<span style="margin-left:.35em">³</span>朴鄙：返朴还淳，而归鄙野。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>殚残：全部毁弃。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>擢乱：搅乱。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>铄绝：烧断。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>竽瑟：皆为乐器。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>瞽旷：即师旷，春秋时晋国乐师，极精音律，因其目盲，故称瞽旷。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>含：有，怀养。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>聪：指高度灵敏的听觉。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>文章：泛指文采。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>离朱：传为黄帝时人，百步能见毫末，千里能见针尖，视力极佳。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>钩：木工划曲线的工具。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>攦：折断。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>工倕：传为尧时的巧匠。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>曾：曾参，字子舆，孔子弟子，至孝。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>史：史鳅，字子鱼，卫灵公大臣，以忠直著称。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>钳：封闭。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>杨、墨：杨朱、墨翟，二人均善辩论。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>攘：排除。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>玄同：混同为一。<span style="margin-left:.35em">²²</span>铄：通“烁”，烁乱炫目。<span style="margin-left:.35em">²³</span>累：忧患。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>僻：邪恶。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>爚：火乱飞的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">针对前文所说的现象，庄子认为，只有废弃了天所有的圣知圣法之后，才可以与百姓讨论返归自然朴鄙的本真。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子<font color="#af9100">¹</font>独不知至德之世乎？昔者容成氏、大庭氏、伯皇氏、中央氏、栗陆氏、骊畜氏、轩辕氏、赫胥氏、尊卢氏、祝融氏、伏羲氏、神农氏 ，当是时也，民结绳而用之。甘其食，美其服，乐其俗，安其居，邻 国相望，鸡狗之音相闻，民至老死而不相往来。若此之时，则至治已 。今遂<font color="#af9100">²</font>至使民延颈举踵<font color="#af9100">³</font>，曰“某所<font color="#af9100">⁴</font>有贤者”，赢<font color="#af9100">⁵</font>粮而趣<font color="#af9100">⁶</font>之，则内弃其 亲而外去其主之事，足迹接乎诸侯之境，车轨结乎千里之外。则是上<font color="#af9100">⁷</font> 好知<font color="#af9100">⁸</font>之过也！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">你唯独不知道那盛德的时代吗？从前容成氏、大庭氏、伯皇氏、中央氏、栗陆氏、骊畜氏、轩辕氏、赫胥氏、尊卢氏、祝融氏、伏羲氏、神农氏，在那个时代，人民靠结绳的办法记事，把粗疏的饭菜认作美味，把朴素的衣衫认作美服，把纯厚的风俗认作欢乐，把简陋的居所认作安适，邻近的国家相互观望，鸡狗之声相互听闻，百姓直至老死也互不往来。像这样的时代，就可说是真正的太平治世了。可是当今竟然达到使百姓伸长脖颈踮起脚跟说，“某个地方出了圣人”，于是带着干粮急趋而去，家里抛弃了双亲，外边离开了主上的事业，足迹交接于诸侯的国境，车轮印迹往来交错于千里之外，而这就是统治者追求圣智的过错。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子：你。<span style="margin-left:.35em">²</span>遂：竟。<span style="margin-left:.35em">³</span>延颈举踵：伸长脖子，抬起脚跟。形容盼望甚切。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>某所：某地方。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>赢：担。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>趣：通“趋”，奔赴。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>上：诸侯之君。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>知：通“智”，智巧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段用“至德之世”与当今之世对比，说明它们之间的最大区别就在于，至德之世民不好知，当今之世民好知。庄子通过“至德之世”的描写，旨在说明“至治”植根于无知性朴，与今世“好知”而“大乱”形成强烈对比。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上诚好知而无道，则天下大乱矣！何以知其然邪？夫弓弩<font color="#af9100">¹</font>毕<font color="#af9100">²</font>弋<font color="#af9100">³</font>机<font color="#af9100">⁴</font>变之知<font color="#af9100">⁵</font>多，则鸟乱于上矣；钩饵罔罟罾<font color="#af9100">⁶</font>笱<font color="#af9100">⁷</font>之知多，则鱼乱于水矣；削格<font color="#af9100">⁸</font>罗落<font color="#af9100">⁹</font>罝罘<font color="#af9100">¹⁰</font>之知多，则兽乱于泽矣；知诈渐毒<font color="#af9100">¹¹</font>、颉滑<font color="#af9100">¹²</font>坚白<font color="#af9100">¹³</font>、解垢<font color="#af9100">¹⁴</font>同异<font color="#af9100">¹⁵</font>之变多，则俗惑于辩矣。故天下每每<font color="#af9100">¹⁶</font>大乱，罪在于好知。故天下皆知求 其所不知而莫知求其所已知者，皆知非其所不善而莫知非其所已善者， 是以大乱。故上悖<font color="#af9100">¹⁷</font>日月之明，下烁<font color="#af9100">¹⁸</font>山川之精，中堕<font color="#af9100">¹⁹</font>四时之施<font color="#af9100">²⁰</font>，惴耎<font color="#af9100">²¹</font>之 虫，肖翘之物<font color="#af9100">²²</font>，莫不失其性。甚矣，夫好知之乱天下也！自三代以下 者是已！舍夫种种<font color="#af9100">²³</font>之机而悦夫役役<font color="#af9100">²⁴</font>之佞<font color="#af9100">²⁵</font>；释<font color="#af9100">²⁶</font>夫恬淡无为而悦夫啍啍<font color="#af9100">²⁷</font>之 意，啍啍已乱天下矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">统治者一心追求圣智而不遵从大道，那么天下必定会大乱啊！怎么知道是这样的呢？弓弩、鸟网、弋箭、机关之类的智巧多了，那么鸟儿就只会在空中扰飞；钩饵、鱼网、鱼笼之类的智巧多了，那么鱼儿就只会在水里乱游；木栅、兽栏、兽网之类的智巧多了，那么野兽就只会在草泽里乱窜；伪骗欺诈、奸黠狡猾、言词诡曲、坚白之辩、同异之谈等等权变多了，那么世俗的人就只会被诡辩所迷惑。所以天下昏昏大乱，罪过就在于喜好智巧。所以天下人都只知道追求他所不知道的，却不知道探索他所已经知道的；都知道非难他所认为不好的，却不知道否定他所已经赞同的，因此天下大乱。所以对上而言遮掩了日月的光辉，对下而言销解了山川的精华，居中而言损毁了四时的交替，就连附生地上蠕动的小虫，飞在空中的蛾蝶，没有不丧失原有真性的。追求智巧扰乱天下，竟然达到如此地步！自夏、商、周三代以来的情况就是这样啊，抛弃那众多淳朴的百姓，而喜好那钻营狡诈的谄佞小人；废置那恬淡无为的自然风尚，喜好那喋喋不休的说教。无休止的说教已经搞乱了天下啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹弩：用机栝发箭的弓。<span style="margin-left:.35em">²</span>毕：带柄的网。<span style="margin-left:.35em">³</span>弋：系绳的箭。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>机：弩上钩弓弦的机栝。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”，智巧。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>罾：用竿做支架的渔网。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>笱：捕鱼的竹器，鱼能入而不能出。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>削格：用以张罗网的东西。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>罗落：即罗网。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>罝罘：是两种捕兽的网。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”，智巧。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>渐毒：欺诈。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>颉滑：奸黠。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>坚白：指战国时期名家的诡辩论题“坚白论”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>解垢：诡曲之辞。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>同异：即“合同异”，是战国名家的又一诡辩论题。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>每每：昏昏，糊涂。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>悖：亏蚀。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>烁：销毁。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>堕：毁坏。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>四时之施：指四季的炎凉风雨。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>惴耎：蠕动的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>肖翘之物：指飞翔的小虫。<span style="margin-left:.35em">²³</span>种种：淳朴的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>役役：奸猾的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>佞：指巧言谄媚之人。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>释：丢弃。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>啍啍：多言的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，“上诚好知而无道，则天下大乱矣”，可见，仁义圣智在我们心中原是有价值的东西，而在庄子那里却根本是不值得追求的，所以摒弃仁义圣智不仅因为要遏制大盗，也在于其本身的害处。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-9"><a href="#本章赏析-9" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/031943421a86.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以篇首“胠箧”二字（指实义字）名篇，也可视为举事以名篇。本篇雄论滔滔，一气呵成，文笔犀利，气势磅礴，文章旨在宣扬老子“绝圣弃智”的思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">开篇作者就用事物类比法进行了深刻的论辩。他以篋、囊、匮喻天下、国家，以摄缄胠（扎紧绳索）、固扃胠（加固门闩和锁钥）喻圣智之法，又以巨盗“负匮揭箧担囊而趋”（背着柜子、举着箱子、扛着袋子而逃）喻田成子之流不但盗取了国家，连“圣智之法”也一并偷窃了去。以小喻大，一路写来，深刻地揭示和抨击了当时社会上存在的“窃钩者诛，窃国者为诸侯，诸侯之门而仁义存焉”的黑暗现实。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">想要真正使天下大治，必须绝圣弃智，这就是作者开出的药方。“故绝圣弃知，大盗乃止。”庄子一语热辣直截，釜底抽薪。在庄子眼中，“好知”求进都是人为机巧，无用且有害。人间的理想状态是原始蒙昧社会，人们无知无识，返朴归真，从道德到技术都处于极低的水平。如果“上诚好知而无道，则天下大乱矣”。可见，仁义圣智在我们心中原是有价值的东西，而在庄子那里却根本是不值得追求的，所以摒弃仁义圣智不仅因为要遏制大盗，也在于其本身的害处。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-11" name="zz-chapter-11"></a></p><h3 id="在宥"><a href="#在宥" class="headerlink" title="在宥"></a>在宥</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">闻<font color="#af9100">¹</font>在宥<font color="#af9100">²</font>天下，不闻治<font color="#af9100">³</font>天下也。在之也者，恐天下之淫<font color="#af9100">⁴</font>其性也；宥之也者，恐天下之迁<font color="#af9100">⁵</font>其德也。天下不淫其性，不迁其德，有<font color="#af9100">⁶</font>治天下者哉？昔尧之治天下也，使天下欣欣焉人乐其性，是不恬<font color="#af9100">⁷</font>也；桀之治天下也，使天下瘁瘁焉<font color="#af9100">⁸</font>人苦其性，是不愉也。夫不恬不愉。非德也；非德也而可长久者，天下无之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">只听说听任天下安然自在地发展，没有听说要对天下进行治理。听任天下自在地发展，是因为担忧人们超越了原本的真性；宽容不迫各得其所，是因为担忧人们改变了自然的常态。天下人不超越原本的真性，不改变自然的常态，哪里用得着治理天下呢！从前唐尧治理天下，使天下人欣喜若狂人人都为有其真性而欢乐，这就不安宁了；当年夏桀治理天下，使天下人忧心不已人人都为有其真性而痛苦，这就不欢快了。不安宁与不欢快，都不是人们生活和处世的常态。不合于自然的常态而可以长久存在，天下是没有的。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹闻：听闻，听说。<span style="margin-left:.35em">²</span>在宥：谓任天下自由发展，不加人为的治理。<span style="margin-left:.35em">³</span>治：谓以礼乐、刑政进行人为的统治。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>淫：扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>迁：改变。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>有：哪里用得着。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>恬：心神宁静。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>瘁瘁焉：忧虑的样子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">人大喜邪<font color="#af9100">¹</font>，毗<font color="#af9100">²</font>于阳；大怒邪，毗于阴。阴阳并毗，四时不至，寒暑之和不成，其反伤人之形乎！使人喜怒失位<font color="#af9100">³</font>，居处无常，思虑不自得，中道<font color="#af9100">⁴</font>不成章<font color="#af9100">⁵</font>。于是乎天下始乔<font color="#af9100">⁶</font>诘<font color="#af9100">⁷</font>卓<font color="#af9100">⁸</font>鸷<font color="#af9100">⁹</font>，而后有盗跖、曾<font color="#af9100">¹⁰</font>、史<font color="#af9100">¹¹</font>之行。故举天下以赏其善者不足，举天下以罚其恶者不给<font color="#af9100">¹²</font>。故天下之大不足以赏罚。自三代以下者，匈匈<font color="#af9100">¹³</font>焉终以赏罚为事，彼何暇<font color="#af9100">¹⁴</font>安其性命之情<font color="#af9100">¹⁵</font>哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">人们过度欢欣，定会损伤阳气；人们过度愤怒，定会损伤阴气。阴与阳相互侵害，四时就不会顺应而至，寒暑也就不会调和形成，这恐怕反倒会伤害自身吧！使人喜怒失却常态，居处没有定规，考虑问题不得要领，办什么事都半途失去章法，于是天下就开始出现种种不平，而后便产生盗跖、曾参、史䲡等各各不同的行为和作法。所以，动员天下所有力量来奖励人们行善也嫌不够，动员天下所有力量来惩戒劣迹也嫌不足，因此天下虽很大仍不足以用来赏善罚恶。自夏、商、周三代以来，始终是喋喋不休地把赏善罚恶当作当政之急务，他们又哪里有心思去安定人的自然本性和真情呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹邪：中医指一切致病的因素。<span style="margin-left:.35em">²</span>毗：伤。<span style="margin-left:.35em">³</span>失位：失常，失调。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>中道：中和之道。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>成章：有条理。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>乔：谓好高而过当。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>诘：谓议论相诘责。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>卓：谓特异，孤立。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>鸷：谓猛厉。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>曾：曾参。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>史：史鳅。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>给：足。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>匈匈：扰攘不安的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>暇：空闲。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>情：实。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">而且说<font color="#af9100">¹</font>明邪，是淫<font color="#af9100">²</font>于色也；说聪邪，是淫于声也；说仁邪，是乱于德也；说义邪，是悖于理也；说礼邪，是相<font color="#af9100">³</font>于技<font color="#af9100">⁴</font>也；说乐邪，是相于淫也；说圣邪，是相于艺<font color="#af9100">⁵</font>也；说知<font color="#af9100">⁶</font>邪，是相于疵<font color="#af9100">⁷</font>也。天下将安其性命之<font color="#af9100">⁸</font>情，之八者<font color="#af9100">⁹</font>，存可也，亡可也。天下将不安其性命之情，之八者，乃始脔卷<font color="#af9100">¹⁰</font>獊囊<font color="#af9100">¹¹</font>而乱天下也。而天下乃始尊之惜之<font color="#af9100">¹²</font>。甚矣，天下之惑也！岂直<font color="#af9100">¹³</font>过<font color="#af9100">¹⁴</font>也而去之<font color="#af9100">¹⁵</font>邪！乃齐<font color="#af9100">¹⁶</font>戒以言之，跪坐以进之，鼓歌以余儛<font color="#af9100">¹⁷</font>之。吾若是何哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">且，喜好目明，这是沉溺于五彩；喜好耳聪，这是沉溺于声乐；喜好仁爱，这是扰乱人的自然常态；喜好道义，这是违反事物的常理；喜好礼仪，这就助长了烦琐的技巧；喜好音乐，这就助长了淫乐；喜好圣智，这就助长了技艺；喜好智巧，这就助长了琐细之差的争辩。天下人想要安定自然赋予的真情和本性，这八种作法，存留可以，丢弃也可以；天下人不想安定自然赋予的真情和本性，这八种作法，就会成为拳曲不伸、扰攘纷争的因素而迷乱天下了。可是，天下人竟然会尊崇它，珍惜它，天下人为其所迷惑竟达到如此地步！这种种现象岂止是一代一代地流传下来呀！人们还虔诚地谈论它，恭敬地传颂它，欢欣地供奉它，对此我将能够怎么样呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹说：通“悦”，喜欢。<span style="margin-left:.35em">²</span>淫：惑乱。<span style="margin-left:.35em">³</span>相：助长。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>技：指机巧。<span style="margin-left:.35em">²</span>淫：淫乱之声。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>艺：谓多才多能。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>知：通“智”，智巧、计谋。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>疵：指是非之类弊病。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>八者：指上述所说的明、聪、仁、义、礼、乐、圣、智。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>脔卷：屈曲不舒的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>獊囊：专横暴戾的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>之：指上述八者。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>惜之：犹言“爱之”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>直：只，特。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>过：过了一些时日以后。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>去之：丢弃上述八者。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>齐：通“斋”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>儛：通“舞”。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">故君子不得已而临莅<font color="#af9100">¹</font>天下，莫若无为。无为也，而后安其性命之情。故贵以身于为天下，则可以托天下；爱以身于为天下，则可以寄天下。故君子苟能无解<font color="#af9100">²</font>其五藏<font color="#af9100">³</font>，无擢<font color="#af9100">⁴</font>其聪明，尸居<font color="#af9100">⁵</font>而龙见<font color="#af9100">⁶</font>，渊默<font color="#af9100">⁷</font>而雷声<font color="#af9100">⁸</font>，神动而天随<font color="#af9100">⁹</font>，从容无为而万物炊累<font color="#af9100">¹⁰</font>焉。吾又何暇治天下哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以君子是迫不得已才治理天下，最好的办法就是顺任自然。顺任自然之后才能使天下人的本性和真情得到稳定的保持。所以说，把自身看得比天下还重要的人，才可以把天下托付给他。把爱护自身看得比爱护天下还重要的人，才可以把天下寄付于他。因此，君子若不去敞开他的五藏欲望，不有意显露聪明，安居不动而神采奕奕，沉静缄默而感人深切，精神活动都合于自然，从容无为而万物的蕃殖就像炊气积累而升。我又何必需要去治理天下呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹临莅：来到、来临，指君王治国理政。<span style="margin-left:.35em">²</span>解：离散。<span style="margin-left:.35em">³</span>藏：通“脏”。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>擢：拔。引申为滥用。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>尸居：像死尸一样不动。谓其居处宁静。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>龙见：像龙一样腾现。谓其精神活跃。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>渊默：像死水一样静默。谓其沉默不言。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>雷声：有雷鸣一般的声响。谓其有不言之言。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>神动而天随：谓精神活动，无不合于自然之理。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>万物炊累：谓万物如空中游尘，运行自在。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">崔瞿<font color="#af9100">¹</font>问于老聃曰：“不治天下，安<font color="#af9100">²</font>藏<font color="#af9100">³</font>人心？”老聃曰：“女<font color="#af9100">⁴</font>慎<font color="#af9100">⁵</font>，无撄<font color="#af9100">⁶</font>人心。人心排<font color="#af9100">⁷</font>下而进<font color="#af9100">⁸</font>上，上下囚杀<font color="#af9100">⁹</font>，淖约<font color="#af9100">¹⁰</font>柔乎刚强，廉刿<font color="#af9100">¹¹</font>雕琢，其热焦火<font color="#af9100">¹²</font>，其寒凝冰<font color="#af9100">¹³</font>，其疾<font color="#af9100">¹⁴</font>俯仰之间而再<font color="#af9100">¹⁵</font>抚<font color="#af9100">¹⁶</font>四海之外。其居也，渊<font color="#af9100">¹⁷</font>而静；其动也，县<font color="#af9100">¹⁸</font>而天。偾骄<font color="#af9100">¹⁹</font>而不可系者，其唯人心乎！昔者黄帝始以仁义撄人之心，尧、舜于是乎股<font color="#af9100">²⁰</font>无胈<font color="#af9100">²¹</font>，胫无毛，以养天下之形。愁其五藏以为仁义，矜<font color="#af9100">²²</font>其血气以规<font color="#af9100">²³</font>法度。然犹有不胜<font color="#af9100">²⁴</font>也。尧于是放<font color="#af9100">²⁵</font>讙兜<font color="#af9100">²⁶</font>于崇山<font color="#af9100">²⁷</font>，投<font color="#af9100">²⁸</font>三苗<font color="#af9100">²⁹</font>于三峗<font color="#af9100">³⁰</font>，流共工<font color="#af9100">³¹</font>于幽都<font color="#af9100">³²</font>，此不胜天下也。夫施<font color="#af9100">³³</font>及三王<font color="#af9100">³⁴</font>而天下大骇<font color="#af9100">³⁵</font>矣。下有桀、跖，上有曾、史，而儒墨毕起。于是乎喜怒相疑，愚知相欺，善否<font color="#af9100">³⁶</font>相非，诞<font color="#af9100">³⁷</font>信相讥<font color="#af9100">³⁸</font>，而天下衰矣；大德<font color="#af9100">³⁹</font>不同，而性命<font color="#af9100">⁴⁰</font>烂漫<font color="#af9100">⁴¹</font>矣；天下好知，而百姓求竭<font color="#af9100">⁴²</font>矣。于是乎釿<font color="#af9100">⁴³</font>锯制<font color="#af9100">⁴⁴</font>焉，绳墨<font color="#af9100">⁴⁵</font>杀焉，椎凿<font color="#af9100">⁴⁶</font>决<font color="#af9100">⁴⁷</font>焉。天下脊脊<font color="#af9100">⁴⁸</font>大乱，罪在撄人心。故贤者伏处<font color="#af9100">⁴⁹</font>大山嵁岩<font color="#af9100">⁵⁰</font>之下，而万乘之君忧栗乎庙堂之上。今世殊死<font color="#af9100">⁵¹</font>者相枕<font color="#af9100">⁵²</font>也，桁杨<font color="#af9100">⁵³</font>者相推<font color="#af9100">⁵⁴</font>也，形戮者相望也，而儒墨乃始离跂<font color="#af9100">⁵⁵</font>攘臂<font color="#af9100">⁵⁶</font>乎桎梏<font color="#af9100">⁵⁷</font>之间。意<font color="#af9100">⁵⁸</font>，甚矣哉！其无愧而不知耻也甚矣！吾未知圣知之不为桁杨接槢<font color="#af9100">⁵⁹</font>也，仁义之不为桎梏凿<font color="#af9100">⁶⁰</font>枘<font color="#af9100">⁶¹</font>也，焉知曾、史之不为桀、跖嚆矢<font color="#af9100">⁶²</font>也！故曰：绝圣弃知，而天下大治。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">崔瞿子向老聃请教：“不治理天下，怎么能使人心向善？”老聃回答说：“你应谨慎而不要随意扰乱人心。人们的心情总是压抑便消沉颓丧而得志便趾高气扬，不过消沉颓丧或者趾高气扬都象是受到拘禁和伤害一样自累自苦，唯有柔弱顺应能软化刚强。端方而棱角外露容易受到挫折和伤害，情绪激烈时像熊熊大火，情绪低落时像凛凛寒冰。内心变化格外迅速转眼间再次巡游四海之外，静处时深幽宁寂，活动时腾跃高天。骄矜不禁而无所拘系的，恐怕就只是人的内心活动吧！“当年黄帝开始用仁义来扰乱人心，尧和舜于是疲于奔波而腿上无肉、胫上秃毛，用以养育天下众多的形体，满心焦虑地推行仁义，并耗费心血来制定法度。然而他还是未能治理好天下。此后尧将欢兜放逐到南方的崇山，将三苗放逐到西北的三峗，将共工放逐到北方的幽都，这些就是没能治理好天下的明证。延续到夏、商、周三代更是多方面地惊扰了天下的人民，下有夏桀、盗跖之流，上有曾参、史䲡之流，而儒家和墨家的争辩又全面展开。这样一来或喜或怒相互猜疑，或愚或智相互欺诈，或善或恶相互责难，或妄或信相互讥刺，因而天下也就逐渐衰败了；基本观念和生活态度如此不同，人类的自然本性散乱了，天下都追求智巧，百姓中便纷争迭起。于是用斧锯之类的刑具来制裁他们，用绳墨之类的法度来规范他们，用椎凿之类的肉刑来惩处他们。天下相互践踏而大乱，罪在扰乱了人心。因此贤能的人隐居于高山深谷之下，而帝王诸侯忧心如焚战栗在朝堂之上。当今之世，遭受杀害的人尸体一个压着一个，带着脚镣手铐而坐大牢的人一个挨着一个，受到刑具伤害的人更是举目皆然，而儒家墨家竟然在枷锁和羁绊中挥手舞臂地奋力争辩。唉，真是太过份了！他们不知心愧、不识羞耻竟然达到这等地步！我不知道那所谓的圣智不是脚镣手铐上用作连接左右两部分的插木，我也不明白那所谓的仁义不是枷锁上用作加固的孔穴和木拴，又怎么知道曾参和史䲡之流不是夏桀和盗跖的先导！所以说，‘断绝圣人，抛弃智慧，天下就会得到治理而太平无事’。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹崔瞿：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>安：如何，怎么。<span style="margin-left:.35em">³</span>藏：当为“臧”字之误。臧，善。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>女：通“汝”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>慎：小心，谨慎。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>撄：触犯，扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>排：排挤，压抑。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>进：推崇，器重。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>囚杀：谓憔悴。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>淖约：柔媚的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>廉刿：刚强坚贞。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>焦火：焦灼之火。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>凝冰：凝结之冰。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>疾：速度之快。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>再：两次，再次。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>抚：摸到，达到。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>渊：渊深、深沉。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>县：通“悬”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>偾骄：谓亢奋骄矜，不可禁制。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>撄：扰乱。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>股：大腿。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>胈：大腿上的肉。<span style="margin-left:.35em">³</span>藏：通“脏”，脏器。<span style="margin-left:.35em">²²</span>矜：钳束。<span style="margin-left:.35em">²³</span>规：建立。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>不胜：不能制服天下。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>放：流放。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>讙兜：也作“驩兜”，尧的臣子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>崇山：传说即今湖南大庸之崇山。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>投：抛，犹流放。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>三苗：尧时诸侯，封三苗之国。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>三峗：也作“三危”，在甘肃敦煌境内。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>共工：尧时水官，名穷奇。<span style="margin-left:.35em">³²</span>幽都：传说即今北京密云境内。<span style="margin-left:.35em">³³</span>施：延续。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>三王：谓夏、商、周三代的君主。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>骇：震动。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>否：坏，恶。此指行恶之人。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>诞：荒诞不信实。此指夸诞之人。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>讥：讥刺。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>大德：人类的根本德性。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>性命：指性命中的真实之情。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>烂漫：散乱，丧失。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>求竭：汲汲于智慧，而丧尽了自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>釿：通“斤”，斧子。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>制：制裁。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>绳墨：能正木之曲直，借以比喻礼法。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>椎凿：肉刑之具。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>决：判决。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>脊脊：通“藉藉”，谓互相践踏。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>伏处：隐遁。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>嵁岩：山岩高深的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>殊死：即斩首之刑。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>相枕：极言死者之多。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>桁杨：加在囚犯脚上或颈上的刑具。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>相推：谓接连不断。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>离跂：脚底半离地。此处引申为企盼止乱救人。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>攘臂：谓捋袖伸臂，高谈阔论。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>桎梏：镣铐，在足曰桎，在手曰梏。此处泛指一切刑具。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>意：通“噫”，感叹词。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>接槢：接合桎梏两孔的大梁。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>凿：用来固定桎梏的卯眼。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>枘：榫头。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>嚆矢：响箭。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">黄帝立为天子十九年，令行天下，闻广成子<font color="#af9100">¹</font>在于空同<font color="#af9100">²</font>之上，故往见之，曰：“我闻吾子达于至道，敢问至道之精<font color="#af9100">³</font>。吾欲取天地之精，以佐<font color="#af9100">⁴</font>五谷，以养民人。吾又欲官<font color="#af9100">⁵</font>阴阳以遂<font color="#af9100">⁶</font>群生<font color="#af9100">⁷</font>，为之奈何？”广成子曰：“而<font color="#af9100">⁸</font>所欲问者，物之质<font color="#af9100">⁹</font>也；而所欲官者，物之残<font color="#af9100">¹⁰</font>也。自而治天下，云气不待<font color="#af9100">¹¹</font>族<font color="#af9100">¹²</font>而雨，草木不待黄而落，日月之光益<font color="#af9100">¹³</font>以荒<font color="#af9100">¹⁴</font>矣，而佞人之心翦翦<font color="#af9100">¹⁵</font>者，又奚足以语至道！”黄帝退，捐<font color="#af9100">¹⁶</font>天下，筑<font color="#af9100">¹⁷</font>特室<font color="#af9100">¹⁸</font>，席白茅<font color="#af9100">¹⁹</font>，闲居三月，复往邀之。广成子南首<font color="#af9100">²⁰</font>而卧，黄帝顺<font color="#af9100">²¹</font>下风<font color="#af9100">²²</font>膝行<font color="#af9100">²³</font>而进，再拜<font color="#af9100">²⁴</font>稽首<font color="#af9100">²⁵</font>而问曰：“闻吾子达于至道，敢问：治身奈何而可以长久<font color="#af9100">²⁶</font>？”广成子蹶然<font color="#af9100">²⁷</font>而起，曰：“善哉问乎！来，吾语<font color="#af9100">²⁸</font>女<font color="#af9100">²⁹</font>至道：至道之精，窈窈冥冥；至道之极<font color="#af9100">³⁰</font>，昏昏默默。无视无听，抱神以静，形将自正。必静必清，无劳女形，无摇<font color="#af9100">³¹</font>女精，乃可以长生。目无所见，耳无所闻，心无所知，女神将守形，形乃长生。慎女内<font color="#af9100">³²</font>，闭女外<font color="#af9100">³³</font>，多知为败。我为女遂于大明之上<font color="#af9100">³⁴</font>矣，至彼至阳之原也；为女入于窈冥之门矣，至彼至阴之原也。天地有官，阴阳有藏。慎守女身，物将自壮。我守其一<font color="#af9100">³⁵</font>以处其和<font color="#af9100">³⁶</font>。故我修身千二百岁矣，吾形未常<font color="#af9100">³⁷</font>衰。”黄帝再拜稽首曰：“广成子之谓天<font color="#af9100">³⁸</font>矣！”广成子曰：“来！余语女：彼其物<font color="#af9100">³⁹</font>无穷，而人皆以为有终；彼其物无测<font color="#af9100">⁴⁰</font>，而人皆以为有极<font color="#af9100">⁴¹</font>。得吾道者，上为皇而下为王<font color="#af9100">⁴²</font>；失吾道者，上见光而下为土<font color="#af9100">⁴³</font>。今夫百昌<font color="#af9100">⁴⁴</font>皆生于土而反于土。故余将去女，入无穷之门，以游无极之野。吾与日月参<font color="#af9100">⁴⁵</font>光，吾与天地为常。当我缗<font color="#af9100">⁴⁶</font>乎，远我昏乎！人其尽死，而我独存乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">黄帝做了十九年天子，诏令通行天下，听说广成子居住在崆峒山上，特意前往拜见他，说：“我听说先生已经通晓至道，冒昧地请教至道的精华。我一心想获取天地的灵气，用来帮助五谷生长，用来养育百姓。我又希望能主宰阴阳，从而使众多生灵遂心地成长，对此我将怎么办？”广成子回答说：“你所想问的，是万事万物的根本；你所想主宰的，是万事万物的残留。自从你治理天下，天上的云气不等到聚集就下起雨来，地上的草木不等到枯黄就飘落凋零，太阳和月亮的光亮也渐渐地晦暗下来。然而谗谄的小人心地是那么偏狭和恶劣，又怎么能够谈论大道！”黄帝听了这一席话便退了回来，弃置朝政，筑起清心寂智的静室，铺着洁白的茅草，谢绝交往独居三月，再次前往求教。广成子头朝南地躺着，黄帝则顺着下方，双膝着地匍匐向前，叩头着地行了大礼后问道：“听说先生已经通晓至道，冒昧地请教，修养自身怎么样才能活得长久？”广成子急速地挺身而起，说：“问得好啊！来，我告诉给你至道。至道的精髓，幽深渺远；至道的至极，晦暗沉寂。什么也不看什么也不听，持守精神保持宁静，形体自然顺应正道。一定要保持宁寂和清静，不要使身形疲累劳苦，不要使精神动荡恍惚，这样就可以长生。眼睛什么也没看见，耳朵什么也没听到，内心什么也不知晓，这样你的精神定能持守你的形体，形体也就长生。小心谨慎地摒除一切思虑，封闭起对外的一切感官，智巧太盛定然招致败亡。我帮助你达到最光明的境地，直达那阳气的本原。我帮助你进入到幽深渺远的大门，直达那阴气的本原。天和地都各有主宰，阴和阳都各有府藏，谨慎地守护你的身形，万物将会自然地成长。我持守着浑一的大道而又处于阴阳二气调谐的境界，所以我修身至今已经一千二百年，而我的身形还从不曾有过衰老。”黄帝再次行了大礼叩头至地说：“先生真可说是跟自然混而为一了！”广成子又说：“来，我告诉你。宇宙间的事物是没有穷尽的，然而人们却认为有个尽头；宇宙间的事物是不可能探测的，然而人们却认为有个极限。掌握了我所说的道的人，在上可以成为皇帝，在下可以成为王侯；不能掌握我所说的道的人，在上只能见到日月的光亮，在下只能化为土块。如今万物昌盛可都生于土地又返归土地，所以我将离你而去，进入那没有穷尽的大门，从而遨游于没有极限的原野。我将与日月同光，我将与天地共存。向着我而来，我无所觉察！背着我而去，我无所在意！人们恐怕都要死去，而我还独自留下来吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹广成子：庄子所虚构的全面体认大道的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>空同：虚构的山名。<span style="margin-left:.35em">³</span>精：精髓，精微。<span style="margin-left:.35em">³</span>精：精气。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>佐：佐助。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>官：掌管，主宰。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>遂：成就。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>群生：天下万物。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>物之质：道的精髓。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>物之残：指阴阳二气。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>不待：未待。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>族：聚。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>益：更加。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>荒：昏暗。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>翦翦：心地惼狭的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>捐：抛弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>筑：建造。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>特室：远避喧嚣之声的斋室。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>席白茅：以白茅铺地为席。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>南首：头朝南。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>顺：从。<span style="margin-left:.35em">²²</span>下风：下方。<span style="margin-left:.35em">²³</span>膝行：跪着用膝盖行走。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>再拜：拜两拜。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>稽首：古时一种跪拜礼，叩首至地，是九拜中最恭敬者。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>长久：谓长寿。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>蹶然：惊起的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>极：极致，即精微。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>摇：扰乱。<span style="margin-left:.35em">³²</span>内：指精神。<span style="margin-left:.35em">³³</span>外：指耳目。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>遂：到达。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>大明之上：指至道。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>一：指至道。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>和：阴阳调和。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>常：通“尝”。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>天：天公，是黄帝对广成子的尊称。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>彼其物：指道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>无测：变化莫测。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>有极：有形迹可寻。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>上为皇而下为王：谓天地上下都会尊奉归附他。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>上见光而下为土：生时仅见天光，死后便为腐土。谓其与物无异。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>百昌：即百物。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>参：通“叁”。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>缗：通“冥”，昏暗。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">云将<font color="#af9100">¹</font>东游，过扶摇<font color="#af9100">²</font>之枝而适<font color="#af9100">³</font>遭<font color="#af9100">⁴</font>鸿蒙<font color="#af9100">⁵</font>。鸿蒙方将拊<font color="#af9100">⁶</font>脾<font color="#af9100">⁷</font>雀跃而游。云将见之，倘然<font color="#af9100">⁸</font>止，贽然<font color="#af9100">⁹</font>立，曰：“叟<font color="#af9100">¹⁰</font>何人邪？叟何为此？”鸿蒙拊脾雀跃不辍<font color="#af9100">¹¹</font>，对云将曰：“游！”云将曰：“朕<font color="#af9100">¹²</font>愿有问也。”鸿蒙仰而视云将曰：“吁<font color="#af9100">¹³</font>！”云将曰：“天气不和，地气郁结，六气<font color="#af9100">¹⁴</font>不调，四时不节。今我愿合六气之精以育群生，为之奈何？”鸿蒙拊脾雀跃掉头<font color="#af9100">¹⁵</font>曰：“吾弗知！吾弗知！”云将不得问。又三年，东游，过有宋<font color="#af9100">¹⁶</font>之野，而适遭鸿蒙。云将大喜，行趋而进曰：“天<font color="#af9100">¹⁷</font>忘朕邪？天忘朕邪？”再拜稽首，愿闻于鸿蒙。鸿蒙曰：“浮游<font color="#af9100">¹⁸</font>不知所求，猖狂<font color="#af9100">¹⁹</font>不知所往，游者<font color="#af9100">²⁰</font>鞅掌<font color="#af9100">²¹</font>，以观无妄<font color="#af9100">²²</font>。朕又何知！”云将曰：“朕也自以为猖狂，而民随予所往；朕也不得已于民，今则民之放<font color="#af9100">²³</font>也！愿闻一言。”鸿蒙曰：“乱天之经<font color="#af9100">²⁴</font>，逆<font color="#af9100">²⁵</font>物之情<font color="#af9100">²⁶</font>，玄天<font color="#af9100">²⁷</font>弗成，解<font color="#af9100">²⁸</font>兽之群而鸟皆夜鸣，灾及草木，祸及止虫<font color="#af9100">²⁹</font>。意<font color="#af9100">³⁰</font>！治人之过<font color="#af9100">³¹</font>也。”云将曰：“然则吾奈何？”鸿蒙曰：“意！毒哉<font color="#af9100">³²</font>！仙仙<font color="#af9100">³³</font>乎归矣！”云将曰：“吾遇天难，愿闻一言。”鸿蒙曰：“意！心养<font color="#af9100">³⁴</font>！汝徒<font color="#af9100">³⁵</font>处无为，而物自化。堕<font color="#af9100">³⁶</font>尔形体，吐<font color="#af9100">³⁷</font>尔聪明，伦<font color="#af9100">³⁸</font>与物忘，大同乎涬溟<font color="#af9100">³⁹</font>。解心释神，莫然无魂<font color="#af9100">⁴⁰</font>。万物云云<font color="#af9100">⁴¹</font>，各复其根<font color="#af9100">⁴²</font>，各复其根而不知。浑浑沌沌，终身不离<font color="#af9100">⁴³</font>。若彼知之<font color="#af9100">⁴⁴</font>，乃是离之。无问其名，无窥<font color="#af9100">⁴⁵</font>其情，物固自生。”云将曰：“天降<font color="#af9100">⁴⁶</font>朕以德<font color="#af9100">⁴⁷</font>，示朕以默<font color="#af9100">⁴⁸</font>。躬身求之，乃今得也。”再拜稽首，起辞而行。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云将去东方游历，经过扶摇神树的枝旁时正好遇到鸿蒙。鸿蒙正在拍着大腿跳跃着游玩。云将见到他，惊疑地停下来，一动不动地站着问：“老先生是什么人？怎么会这样？”鸿蒙拍着大腿跳跃不停，对云将说：“游玩啊！”云将又说：“我想向您请教。”鸿蒙抬头看看云将说：“啊！”云将说：“上天之气不和谐，地上之气有郁结。六气不顺畅，四季变化不合节时。如今我想融合六气的精华去养护群生灵，怎么样去做呢？”鸿蒙拍着腿跳跃着回过头来答：“我不知道！我不知道！”云将没有得到答案。又过了三年，云将再次巡游东方，路经宋国的郊外恰好遇到鸿蒙。云将非常高兴，赶忙上前说：“你忘记我了吗？你忘记我了吗？”再次叩头行礼，希望鸿蒙教导。鸿蒙说：“随便游巡，不知道求取什么。散散漫漫，不知道去往哪里。游于纷纷扰扰之中，去体察宇宙的本真，我又知道什么。”云将说：“我也自认为无所用心，可百姓们却追随在我身后，我不得已同人民联系，现在又被人民仿效。想听听您的见解。”鸿蒙说：“扰乱了自然的常规，违背了事物的本性，自然的原貌被破坏了。野兽离散，鸟儿夜啼，草木遭灾，虫子遭难。噫！这是治理人民的罪过啊！”云将说：“但是我该怎么办？”鸿蒙说：“噫！你中毒太深了，快点就这样回去吧！”云将说：“我遇到你很不容易，想听听您的见解。”鸿蒙说；“噫！你去养心吧！你只要顺应自然无所作为，万物就会自生自灭。毁掉你的形体，堵塞你的听觉、视觉，常规和万物一起被忘记，与自然之气相融通，解除你的心虑，释放你的精神，无所用心而内心混沌。万物纷纭复杂，各自返归它的根本，各自返回根本而不带智巧，混混沌沌保持真性，终身不相违背。假如使用智巧，就会违背本真。不要询问它的名称，不要窥究它的实情，万物本来是会自然生长。”云将说：“你把道理传授给了我，告诉我要持守虚静，亲自去追求，今天才得到这个道理。”再次叩头行礼，起身告辞而去。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹云将：虚构的名字。<span style="margin-left:.35em">²</span>扶摇：生于东海的神木。<span style="margin-left:.35em">³</span>适：恰巧。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>遭：遇见。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>鸿蒙：虚构的名字。有混然无象之义。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>拊：拍打。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>脾：通“髀”，大腿。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>倘然：惊疑的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>贽然：拱立的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>叟：对老人的尊称。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>不辍：不止。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>朕：我。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>吁：叹声，表示不以为然。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>六气：指自然变化的六种现象，即阴、阳、风、雨、晦、明。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>掉头：转过头来。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>有宋：宋国。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>天：对鸿蒙的尊称。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>浮游：游荡。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>猖狂：佚荡无拘束。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>游者：鸿蒙自指。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>鞅掌：纷纭众多的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>无妄：指万物的真实面目。<span style="margin-left:.35em">²³</span>放：通“仿”，效仿。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>经：常道。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>逆：违背。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>情：真性。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>玄天：玄远之天。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>解：解散。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>止虫：即“豸虫”。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>意：通“噫”，犹“唉”。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>过：过错，过失。<span style="margin-left:.35em">³²</span>毒哉：叹其治物为祸太深。<span style="margin-left:.35em">³³</span>仙仙：轻举的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>心养：即劝其好好养心。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>徒：空，只。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>堕：通“隳”，毁弃，谓忘掉形体。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>吐：抛弃。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>伦：理。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>涬溟：自然之气。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>莫然无魂：谓无知无识，如同没有灵魂。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>云云：通“芸芸”，众多繁盛的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>根：即道。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>不离：不离开大道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>知之：指意识到自己返归大道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>窥：窥见。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>情：情实。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>天：指鸿蒙。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>降：赐。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>德：天德，天道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>默：谓静默之行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">世俗之人，皆喜人之同乎己而恶人之异于己也。同于己而欲<font color="#af9100">¹</font>之，异于己而不欲者，以出乎众为心<font color="#af9100">²</font>也。夫以出乎众为心者，曷常<font color="#af9100">³</font>出乎众哉？因众以宁<font color="#af9100">⁴</font>所闻，不如众技众矣。而欲为人之国者，此揽<font color="#af9100">⁵</font>乎三王之利而不见其患<font color="#af9100">⁶</font>者也。此以人之国侥倖<font color="#af9100">⁷</font>也。几何侥幸而不丧人之国乎？其存人之国也，无万分之一；而丧人之国也，一不成而万有余丧矣！悲夫，有土者<font color="#af9100">⁸</font>之不知也！夫有土者，有大物<font color="#af9100">⁹</font>也。有大物者，不可以物。物而不物，故能物物<font color="#af9100">¹⁰</font>。明乎物物者之非物也，岂独治天下百姓而已哉！出入六合<font color="#af9100">¹¹</font>，游乎九州，独往独来，是谓独有<font color="#af9100">¹²</font>。独有之人，是之谓至贵<font color="#af9100">¹³</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">世俗的人，都喜欢别人与自己相同，不喜欢别人与自己不同。希望别人跟自己相同，不希望别人跟自己不一样的人，总是把出人头地当作自己主要的内心追求。那些一心只想出人头地的人，何尝又能够真正超出众人呢！随顺众人之意当然能够得到安宁，可是个人的所闻总不如众人的技艺多才智高。希图治理邦国的人，必定是贪取夏、商、周三代帝王之利而又看不到这样做的后患的人。这样做是凭借统治国家的权力贪求个人的侥幸，而贪求个人的侥幸而不至于丧失国家统治权力的又有多少呢！他们中能够保存国家的，不到万分之一，而丧失国家的，自身一无所成而且还会留下许多祸患。可悲呀，拥有土地的统治者是何等的不聪明！拥有土地的国君，必然拥有众多的物品。拥有众多的物品却不可以受外物所役使，使用外物而不为外物所役使，所以能够主宰天下万物。明白了拥有外物又能主宰外物的人本身就不是物，岂只是治理天下百姓而已啊！这样的人已经能往来于天地四方，游乐于整个世界，独自无拘无束地去，又自由自在地来，这样的人就叫做拥有万物而又超脱于万物。拥有万物而又超脱于万物的人，这就称得上是至高无上的贵人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹欲：喜爱。<span style="margin-left:.35em">²</span>以出乎众为心：谓其用意在超乎众人之上。<span style="margin-left:.35em">³</span>曷常：即何尝。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>宁：安，坚信。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>揽：通“览”，看到。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>患：害。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>侥倖：指不停地追求私利的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>有土者：犹言“有国者”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>大物：指天下。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>物物：谓主宰天下。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>六合：谓天、地与四方。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>独有：谓独能与大道往来。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>至贵：至高无上的尊贵。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">大人<font color="#af9100">¹</font>之教，若形之于影，声之于响，有问而应之，尽其所怀，为天下配<font color="#af9100">²</font>。处乎无响<font color="#af9100">³</font>。行乎无方<font color="#af9100">⁴</font>。挈<font color="#af9100">⁵</font>汝<font color="#af9100">⁶</font>适复之挠挠<font color="#af9100">⁷</font>，以游无端<font color="#af9100">⁸</font>，出入无旁<font color="#af9100">⁹</font>，与日无始<font color="#af9100">¹⁰</font>。颂论<font color="#af9100">¹¹</font>形躯，合乎大同。大同而无己。无己，恶乎得有有<font color="#af9100">¹²</font>。睹<font color="#af9100">¹³</font>有者，昔之君子；睹无者，天地之友。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">至贵之人的教诲，就好像形躯对于身影，传声对于回响。有提问就有应答，竭尽自己所能，为天下人的提问作出应答。处心于没有声响的境界，活动在变化不定的地方，引领着人们往返于纷扰的世界，从而遨游在无始无终的浩渺之境，或出或进都无须依傍，像跟随太阳那样周而复始地没有尽头；容颜、谈吐和身形躯体均和众人一样，大家都是一样也就无所谓自身。无所谓自身，哪里用得着据有各种物象！看到了自身和各种物象的存在，这是过去的君子；看不到自身的各种物象的存在，这就跟永恒的天地结成了朋友。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大人：即独有之人。<span style="margin-left:.35em">²</span>配：响应者。<span style="margin-left:.35em">³</span>无响：寂静无声。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>无方：不固定方位。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>挈：提。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>汝：指举世之人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>挠挠：谓群动不已的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>端：端涯。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>无旁：无所依傍。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>与日无始：谓与太阳一样往来无穷极。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>颂论：容貌。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>有有：谓有物。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>睹：看。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">贱而不可不任<font color="#af9100">¹</font>者，物也；卑而不可不因<font color="#af9100">²</font>者，民也；匿<font color="#af9100">³</font>而不可不为者，事也；粗<font color="#af9100">⁴</font>而不可不陈<font color="#af9100">⁵</font>者，法也；远<font color="#af9100">⁶</font>而不可不居<font color="#af9100">⁷</font>者，义也；亲<font color="#af9100">⁸</font>而不可不广<font color="#af9100">⁹</font>者，仁也；节<font color="#af9100">¹⁰</font>而不可不积<font color="#af9100">¹¹</font>者，礼也；中<font color="#af9100">¹²</font>而不可不高<font color="#af9100">¹³</font>者，德也；一<font color="#af9100">¹⁴</font>而不可不易<font color="#af9100">¹⁵</font>者，道也；神<font color="#af9100">¹⁶</font>而不可不为<font color="#af9100">¹⁷</font>者，天也。故圣人观于天而不助<font color="#af9100">¹⁸</font>，成于德而不累<font color="#af9100">¹⁹</font>，出于道而不谋，会<font color="#af9100">²⁰</font>于仁而不恃<font color="#af9100">²¹</font>，薄<font color="#af9100">²²</font>于义而不积，应<font color="#af9100">²³</font>于礼而不讳<font color="#af9100">²⁴</font>，接于事而不辞<font color="#af9100">²⁵</font>，齐于法而不乱<font color="#af9100">²⁶</font>，恃于民而不轻<font color="#af9100">²⁷</font>，因于物而不去<font color="#af9100">²⁸</font>。物者莫足为也，而不可不为。不明于天者，不纯于德；不通于道者，无自而可；不明于道者，悲夫！何谓道？有天道，有人道。无为而尊者，天道也；有为而累<font color="#af9100">²⁹</font>者，人道也。主<font color="#af9100">³⁰</font>者，天道也；臣者，人道也。天道之与人道也，相去远矣，不可不察也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">低贱然而不可不听任的，是万物；卑微然而不可不随顺的，是百姓；不显眼然而不可不去做的，是事情；不周全然而不可不陈述的，是可供效法的言论；距离遥远但又不可不恪守的，是道义；亲近然而不可不扩展的，是仁爱；细末的小节不可不累积的，是礼仪；顺依其性然而不可不尊崇的，是德；本于一气然而不可不变化的，是道；神妙莫测然而不可不顺应的，是自然。所以圣人观察自然的神妙却不去帮助，成就了无暇的修养却不受拘束，行动出于道却不是事先有所考虑，符合仁的要求却并不有所依赖，接近了道义却不积不留，应合礼仪却不回避，接触琐事却不推迟，同于法度而不肆行妄为，依靠百姓而不随意役使，遵循事物变化的规律而不轻率离弃。万事万物均不可强为，但又不可不为。不明白自然的演变和规律，也就不会具备纯正的修养；不通晓道的人，没有什么事情可以办成。不通晓道的人，可悲啊！什么叫做道？有天道，有人道。无所事事无所作为却处于崇高地位的，这就是天道，事必躬亲有所作为而积劳累苦的，这就是人道。君王就是天道，臣下就是人道。天道跟人道比较，相差实在太远，不能不细加体察。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹任：依凭。<span style="margin-left:.35em">²</span>因：随顺。<span style="margin-left:.35em">³</span>匿：模糊不明。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>粗：粗疏、粗略。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>陈：施行。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>远：指距离大道甚远。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>居：遵守。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>亲：有偏爱。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>广：推广。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>节：虚文礼节。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>积：会通。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>中：平庸。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>高：发扬。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>一：谓与自然为一体。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>易：变易，更改。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>神：神妙莫测。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>为：有所作为。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不助：谓顺其自然而已。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>不累：不受其束缚。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>会：符合。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>恃：依靠，依赖。<span style="margin-left:.35em">²²</span>薄：接近。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>积：积累。<span style="margin-left:.35em">²³</span>应：符合、依照。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>讳：拘束。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>辞：推辞。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>乱：搅乱。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>轻：轻视。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>去：抛弃。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>累：受牵累。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>主：君主。</font></p></div><h4 id="本章赏析-10"><a href="#本章赏析-10" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/77651877205b.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取首句“在宥”二字为篇名。“在宥”，按宣颖解释为“在，存也，听其自存不乱之也；宥，宽也，容之宽然，不驱之也”（《南华经解》），即任由天下自然发展，不去强加约束和治理。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇全文分两部分来论述，从开头至“吾又何暇治天下哉”为主体部分，先以“闻在宥”一段总论全文无为而治的宗旨，而后编述了“崔瞿问于老聃”、“黄帝立为天子”和“云将东游”三个寓言故事，对前论予以生动而形象化的说明。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">在崔瞿问老聃、黄帝问于广成子、云将问于鸿蒙三个寓言中，老聃、广成子、鸿蒙均代表得道之人，与《庄子》中一贯的看法一样，他们都认为天下本不须人为地去治理，而且真正得道的人也都是以治天下为馀事，以养身养心最为重要。总之，仁义本不足以治天下，无为方能无不为。不治，则天下自在宽松，人心万物和谐质朴；人治，则人受其害，物受其残，天下熙熙攘攘，不得安宁。既然天下本无须治，人心本不能治，人力本不足以治，那么“圣人”“儒”“墨”殚精竭虑，创造出仁义道德来匡正人心、治理天下，愿望虽好，但结果不但不能达到目的，反而扰乱了人心，破坏了人性，还不如“在宥”天下，虚静无为，使万物自化。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">后一部分则对前论未能尽兴之言，分别对有为之害、“睹有”与“睹无”之别、“天道”与“人道”的关系即兴阐释。其中最后一个段落“贱而不可不任者”，不少学者认为此段文意与庄</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">子思想不类，疑为俗儒所窜入。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-12" name="zz-chapter-12"></a></p><h3 id="天地"><a href="#天地" class="headerlink" title="天地"></a>天地</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地虽大，其化<font color="#af9100">¹</font>均<font color="#af9100">²</font>也；万物虽多，其治<font color="#af9100">³</font>一也；人卒虽众，其主<font color="#af9100">⁴</font>君也。君原<font color="#af9100">⁵</font>于德<font color="#af9100">⁶</font>而成于天<font color="#af9100">⁷</font>。故曰：玄古<font color="#af9100">⁸</font>之君<font color="#af9100">⁹</font>天下，无为也，天德<font color="#af9100">¹⁰</font>而已矣。以道观言<font color="#af9100">¹¹</font>而天下之君正；以道观分<font color="#af9100">¹²</font>而君臣之义明；以道观能<font color="#af9100">¹³</font>而天下之官<font color="#af9100">¹⁴</font>治；以道泛观<font color="#af9100">¹⁵</font>而万物之应备。故通于天地者，德也；行于万物者，道也；上治人者，事也；能有所艺<font color="#af9100">¹⁶</font>者，技也。技兼<font color="#af9100">¹⁷</font>于事，事兼于义，义兼于德，德兼于道，道兼于天。故曰：古之畜<font color="#af9100">¹⁸</font>天下者，无欲而天下足，无为而万物化，渊静<font color="#af9100">¹⁹</font>而百姓定。《记<font color="#af9100">²⁰</font>》曰：“通于一<font color="#af9100">²¹</font>而万事毕<font color="#af9100">²²</font>，无心得<font color="#af9100">²³</font>而鬼神服。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地虽然很大，但是它们的运动和变化却是均衡的；事物虽然纷杂，处理它们的方法却是相同的；百姓虽然众多，决定他们言行的却是国君。国君就是有“德”而又受命于天的人，所以说：遥远的古代君主统治天下，好像什么都没做，一切都遵循着自然的法则。用道的观点来对待处理事物，那么掌管天下的国君就是正确的；用道的观点来看待职位的不同，那么君和臣各自承担的道义就分明了；用道的观念来看待各人的才干，那么天下的官吏都可以得到很好地管理；从道的观念笼统地观察，万事万物全都齐备，应有尽有。所以，通晓天地变化规律的，我们称之为“德”；万物运行所依靠的，我们称之为“道”；国君用来治理天下的，我们称之为“事”；那些创造性的才能，我们称之为“技”。技巧与事务相辅相成，事务与义理相辅相成，义理与德相辅相成，德与道相辅相成，道与天地万物相辅相成。所以说，古时候养育天下百姓的统治者，无所追求而天下富足，无所作为而万物自行变化发展，深沉宁寂而人心安定。《记》这本书上说：“通晓大道因而万事自然完满成功，无心获取因而鬼神敬佩贴服。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹化：化育。<span style="margin-left:.35em">²</span>均：均等，无偏私。<span style="margin-left:.35em">³</span>治：谓自得为治，即纯任万物自由生存、发展。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>主：主宰者。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>原：本。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>德：天德，本性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天：指自然无为的天道。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>玄古：远古。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>君：君临，统治。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>天德：即天道的自然无为之德。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>言：名称，称谓。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>分：职分，名分。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>能：能力。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>官：官吏。<span style="margin-left:.35em">³</span>治：称职。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>泛观：广泛地观察。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>艺：多才能。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>兼：统属，统管。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>畜：养，引申为统治。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>渊静：像深渊之水一样静默。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>记：旧注认为即《西升经》，老子所作。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>一：指天道。<span style="margin-left:.35em">²²</span>万事毕：谓万事都化为无。<span style="margin-left:.35em">²³</span>无心得：无心于有所得，即心无所欲。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的中心是“观”字，讲述了如何以“道”来观察这个世界的万事万物。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫子<font color="#af9100">¹</font>曰：“夫道，覆载万物者也，洋洋乎<font color="#af9100">²</font>大哉！君子不可以不刳心<font color="#af9100">³</font>焉。无为为之之谓天，无为言<font color="#af9100">⁴</font>之之谓德，爱人利物<font color="#af9100">⁵</font>之谓仁，不同同之<font color="#af9100">⁶</font>之谓大，行不崖异<font color="#af9100">⁷</font>之谓宽<font color="#af9100">⁸</font>，有<font color="#af9100">⁹</font>万不同<font color="#af9100">¹⁰</font>之谓富。故执德之谓纪<font color="#af9100">¹¹</font>，德成之谓立<font color="#af9100">¹²</font>，循<font color="#af9100">¹³</font>于道之谓备<font color="#af9100">¹⁴</font>，不以物挫<font color="#af9100">¹⁵</font>志之谓完<font color="#af9100">¹⁶</font>。君子明于此十者，则韬<font color="#af9100">¹⁷</font>乎其事<font color="#af9100">¹⁸</font>心之大也，沛<font color="#af9100">¹⁹</font>乎其为万物逝<font color="#af9100">²⁰</font>也。若然者，藏金于山，藏珠于渊；不利货财，不近<font color="#af9100">²¹</font>贵富；不乐寿，不哀夭；不荣<font color="#af9100">²²</font>通<font color="#af9100">²³</font>，不丑<font color="#af9100">²⁴</font>穷<font color="#af9100">²⁵</font>。不拘<font color="#af9100">²⁶</font>一世之利以为己私分<font color="#af9100">²⁷</font>，不以王天下为己处显。显则明。万物一府<font color="#af9100">²⁸</font>，死生同状<font color="#af9100">²⁹</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先生说：“道，是覆盖和托载万物的，多么广阔而盛大啊！君子不可以不敞开心胸排除一切有为的杂念。用无为的态度去做就叫做自然，用无为的态度去说就叫做顺应，给人以爱或给物以利就叫做仁爱，让各各不同的事物回归同一的本性就叫做伟大，行为不与众不同就叫做宽容，心里包容着万种差异就叫做富有。因此持守自然赋予的禀性就叫纲纪，德行形成就叫做建功济物，遵循于道就叫做修养完备，不因外物挫折节守就叫做完美无缺。君子明白了这十个方面，也就容藏了立功济物的伟大心志，而且像滔滔的流水汇聚一处似的成为万物的归往。像这样，就能藏黄金于大山，沉珍珠于深渊，不贪图财物，也不追求富贵；不把长寿看作快乐，不把夭折看作悲哀，不把通达看作荣耀，不把穷困看作羞耻；不把谋求举世之利作为自己的职分，不把统治天下看作是自己居处于显赫的地位。显赫就会彰明，然而万物最终却归结于同一，死与生也并不存在区别。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫子：指孔子。<span style="margin-left:.35em">²</span>洋洋乎：盛大辽阔的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>刳心：谓剔去心智。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>言：言说，指教化。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>爱人利物：谓毫无偏私，推恩泽于所有的人和物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不同同之：谓万物有不同，但以道观之，都统一于道。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>崖异：突出而自异于众。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>宽：宽大、包容。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>有：包涵，包举。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>万不同：指千差万别的物类。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>纪：纲纪。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>立：建立，建树。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>循：顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>备：谓万善齐备。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>挫：挫折、消磨。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>完：指自然德性完全。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>韬：包藏，包涵。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>事：立。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>沛：德泽盛大的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>逝：往。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>近：追求。<span style="margin-left:.35em">²²</span>荣：感到荣耀。<span style="margin-left:.35em">²³</span>通：谓处境顺利，做官显达。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>丑：感到羞愧。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>穷：指处境困厄不顺。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>拘：通“钩”，取。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>私分：私有。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>万物一府：聚万物于大同，即齐同万物之意。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>死生同状：死生一个样，即齐同生死之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段详细阐述了“刳心”，就是效法“道”之无为，洗去仁义圣知之心，让自己的心灵进人无欲无求无为无心的虚无状态。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫子曰：“夫道，渊<font color="#af9100">¹</font>乎其居<font color="#af9100">²</font>也，漻<font color="#af9100">³</font>乎其清也。金石不得无以鸣。故金石有声，不考<font color="#af9100">⁴</font>不鸣。万物孰能定<font color="#af9100">⁵</font>之！夫王德之人<font color="#af9100">⁶</font>，素逝<font color="#af9100">⁷</font>而耻通于事，立之本原<font color="#af9100">⁸</font>而知<font color="#af9100">⁹</font>通于神，故其德广。其心之出，有物采<font color="#af9100">¹⁰</font>之。故形非道不生<font color="#af9100">¹¹</font>，生非德不明。存形穷<font color="#af9100">¹²</font>生，立德明道，非王德者邪！荡荡<font color="#af9100">¹³</font>乎！忽然<font color="#af9100">¹⁴</font>出，勃然动，而万物从之乎！此谓王德之人。视乎冥冥<font color="#af9100">¹⁵</font>，听乎无声。冥冥之中，独见晓<font color="#af9100">¹⁶</font>焉；无声之中，独闻和<font color="#af9100">¹⁷</font>焉。故深之又深而能物<font color="#af9100">¹⁸</font>焉；神之又神而能精<font color="#af9100">¹⁹</font>焉。故其与万物接<font color="#af9100">²⁰</font>也，至无而供其求，时骋<font color="#af9100">²¹</font>而要<font color="#af9100">²²</font>其宿<font color="#af9100">²³</font>，大小、长短、修远。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先生还说：“道，它居处沉寂犹如幽深宁寂的渊海，它运动恒洁犹如明澈清澄的清流。金石制成钟、磬的器物，不获取外力，没有办法鸣响，所以钟磬之类的器物即使存在鸣响的本能，却也不敲不响。万物这种有感才能有应的情况谁能准确地加以认识！具有盛德而居于统治地位的人，应该是持守素朴的真情往来行事而以通晓琐细事务为羞耻，立足于固有的真性而智慧通达于神秘莫测的境界。因此他的德行圣明而又虚广，他的心志即使有所显露，也是因为外物的探求而作出自然的反应。所以说，形体如不凭借道就不能产生，生命产生了不能顺德就不会明达。保全形体维系生命，建树盛德彰明大道，这岂不就是具有盛德而又居于统治地位的人吗？浩渺伟大啊！他们无心地有所感，他们又无心地有所动，然而万物都紧紧地跟随着他们呢！这就是具有盛德而又居于统治地位的人。道，看上去是那么幽暗深渺，听起来又是那么寂然无声。然而幽暗深渺之中却能见到光明的真迹，寂然无声之中却能听到万窍唱和的共鸣。幽深而又幽深能够从中产生万物，玄妙而又玄妙能够从中产生精神。所以道与万物相接，虚寂却能满足万物的需求，时时驰骋纵放却能总合万物成其归宿，无论是大还是小，是长还是短，是高还是远。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹渊：渊深。<span style="margin-left:.35em">²</span>居：静定。<span style="margin-left:.35em">³</span>漻：清澈的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>考：叩击。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>定：确定。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>王德之人：即盛德之人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>素逝：谓抱真而行。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>本原：大道。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>采：交感，影响。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>生：通“性”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>穷：尽。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>生：通“性”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>荡荡：宽平的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>忽然：不得已而后应的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>冥冥：昏暗的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>晓：光亮。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>和：协和的声韵。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>物：主宰万物。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>精：发出精光。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>接：交接，应接。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>骋：驰纵。<span style="margin-left:.35em">²²</span>要：聚合。<span style="margin-left:.35em">²³</span>宿：归宿，即大道所在的幽深之境。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子举金石鸣声这个例子，是为了说明只有“体道者”才能“物感而后应”，先感知蕴含于物中的“道”，然后因应之。而且，唯有“至德之人”才能悟出蕴含物中之道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">黄帝游乎赤水<font color="#af9100">¹</font>之北，登乎昆仑<font color="#af9100">²</font>之丘而南望<font color="#af9100">³</font>。还归，遗<font color="#af9100">⁴</font>其玄珠<font color="#af9100">⁵</font>。使知<font color="#af9100">⁶</font>索<font color="#af9100">⁷</font>之而不得，使离朱<font color="#af9100">⁸</font>索之而不得，使喫诟<font color="#af9100">⁹</font>索之而不得也。乃使象罔<font color="#af9100">¹⁰</font>，象罔得之。黄帝曰：“异<font color="#af9100">¹¹</font>哉，象罔乃可以得之乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">黄帝在赤水的北岸游玩，登上昆仑山巅向南观望，不久返回而失落玄珠。派才智超群的智去寻找未能找到，派善于明察的离朱去寻找未能找到，派善于闻声辩言的喫诟去寻找也未能找到。于是让无智、无视、无闻的象罔去寻找，而象罔找回了玄珠。黄帝说：“奇怪啊！象罔方才能够找到吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹赤水：神话中的水名。<span style="margin-left:.35em">²</span>昆仑：神话中的山名。<span style="margin-left:.35em">³</span>南望：谓有企求显明闻达之意，与天道崇尚玄默相违。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>遗：丢失。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>玄珠：比喻道。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>知：虚构的人名，取其多智多巧之义。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>索：求。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>离朱：古代以目明著称的人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>喫诟：虚构的人名，取其巧言善辩之义。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>象罔：虚构的人名，取其恍惚窈冥，不见形迹之义。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>异：奇怪。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写了一则寓言故事。智慧、聪明、言辩者，皆不可以得道，独无知、无明、无言之“象罔”得之。这说明无心无智者才可以得道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧之师曰许由<font color="#af9100">¹</font>，许由之师曰啮缺，啮缺之师曰王倪，王倪之师曰被衣。尧问于许由曰：“啮缺可以配天<font color="#af9100">²</font>乎？吾藉<font color="#af9100">³</font>王倪以要<font color="#af9100">⁴</font>之。”许由曰：“殆<font color="#af9100">⁵</font>哉，圾<font color="#af9100">⁶</font>乎天下！啮缺之为人也，聪明叡<font color="#af9100">⁷</font>知<font color="#af9100">⁸</font>，给<font color="#af9100">⁹</font>数<font color="#af9100">¹⁰</font>以敏<font color="#af9100">¹¹</font>，其性<font color="#af9100">¹²</font>过<font color="#af9100">¹³</font>人，而又乃以人受天<font color="#af9100">¹⁴</font>。彼审<font color="#af9100">¹⁵</font>乎禁过，而不知过之所由生。与之配天乎？彼且乘人而无天<font color="#af9100">¹⁶</font>。方且<font color="#af9100">¹⁷</font>本身<font color="#af9100">¹⁸</font>而异形<font color="#af9100">¹⁹</font>，方且尊知<font color="#af9100">²⁰</font>而火驰<font color="#af9100">²¹</font>，方且为绪<font color="#af9100">²²</font>使<font color="#af9100">²³</font>，方且为物絯<font color="#af9100">²⁴</font>，方且四顾而物应，方且应众宜<font color="#af9100">²⁵</font>，方且与物化而未始有恒<font color="#af9100">²⁶</font>。夫何足以配天乎！虽然，有族<font color="#af9100">²⁷</font>有祖<font color="#af9100">²⁸</font>，可以为众父<font color="#af9100">²⁹</font>而不可以为众父父<font color="#af9100">³⁰</font>。治，乱之率<font color="#af9100">³¹</font>也，北面之祸也，南面之贼也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧的老师叫许由，许由的老师叫齧缺，齧缺的老师叫王倪，王倪的老师叫被衣。尧问许由说：“齧缺可以做天子吗？我想借助于他的老师来请他做天子。”许由说：“恐怕天下也就危险了！齧缺这个人，耳聪目明智慧超群，行动办事快捷机敏，他天赋过人，而且竟然用人为的心智去对应并调和自然的禀赋。他明了该怎样禁止过失，不过他并不知晓过失产生的原因。让他做天子吗？他将借助于人为而抛弃天然，将会把自身看作万物归向的中心而着意改变万物固有的形迹，将会尊崇才智而急急忙忙地为求知和驭物奔走驰逐，将会被细末的琐事所役使，将会被外物所拘束，将会环顾四方，目不暇接地跟外物应接，将会应接万物而又奢求处处合宜，将会参与万物的变化而从不曾有什么定准。那样的人怎么能够做天子呢？即使这样，有了同族人的聚集，就会有一个全族的先祖；可以成为一方百姓的统领，却不能成为诸方统领的君主。治理天下，必将是天下大乱的先导，这就是臣子的灾害，国君的祸根。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹许由：传说为古代的高士。<span style="margin-left:.35em">²</span>配天：谓王天下。<span style="margin-left:.35em">³</span>藉：借助。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>要：通“邀”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>殆：近。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>圾：通“岌”，危险。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>叡：通“睿”，明智。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>给：捷便。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>数：急。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>敏：迅。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>性：才性，才器。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>过：超过。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>以人受天：以人的心智强加给自然。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>审：精明，明察。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>乘人而无天：谓专凭人的智术，不依乎自然天理。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>方且：方将。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>本身：以己身为本，即以自己为万物转移的中心。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>异形：与万物不能同形，即不能与万物浑同一体。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>尊知：崇尚智巧。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>火驰：如火之驰，谓用智之急。<span style="margin-left:.35em">²²</span>绪：指细事。<span style="margin-left:.35em">²³</span>使：役使。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>絯：拘束。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>应众宜：追求事事都办得适当。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>与物化而未始有恒：谓其与物俱化，却失去自然本性。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>族：谓一族之人，喻万事万物。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>祖：谓一族之所自始，喻道。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>众父：即众人之父，喻臣子。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>众父父：即众父之父，喻君主。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>率：先导。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段旨在说明“聪明睿知，给数以敏”者，不可以“配天下”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧观乎华<font color="#af9100">¹</font>，华封人<font color="#af9100">²</font>曰：“嘻，圣人！请祝<font color="#af9100">³</font>圣人，使圣人寿。”尧曰：“辞<font color="#af9100">⁴</font>。”“使圣人富。”尧曰：“辞。”“使圣人多男子<font color="#af9100">⁵</font>。”尧曰：“辞。”封人曰：“寿，富，多男子，人之所欲也。女<font color="#af9100">⁶</font>独<font color="#af9100">⁷</font>不欲，何邪？”尧曰：“多男子则多惧<font color="#af9100">⁸</font>，富则多事<font color="#af9100">⁹</font>，寿则多辱<font color="#af9100">¹⁰</font>。是三者，非所以养德<font color="#af9100">¹¹</font>也，故辞。”封人曰：“始也我以女为圣人邪，今然<font color="#af9100">¹²</font>君子<font color="#af9100">¹³</font>也。天生万民，必授之职<font color="#af9100">¹⁴</font>。多男子而授之职，则何惧之有？富而使人分之<font color="#af9100">¹⁵</font>，则何事之有？夫圣人，鹑居<font color="#af9100">¹⁶</font>而鷇食<font color="#af9100">¹⁷</font>，鸟行而无彰<font color="#af9100">¹⁸</font>。天下有道，则与物皆昌；天下无道，则修德就闲<font color="#af9100">¹⁹</font>。千岁厌世，去而上仙，乘彼白云，至于帝乡<font color="#af9100">²⁰</font>。三患<font color="#af9100">²¹</font>莫至，身常无殃，则何辱之有？”封人去<font color="#af9100">²²</font>之，尧随之曰：“请问<font color="#af9100">²³</font>。”封人曰：“退已<font color="#af9100">²⁴</font>！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧在华巡视。华地守护封疆的人说：“啊，圣人！请让我为圣人祝愿吧。”“祝愿圣人长寿。”尧说：“用不着。”“祝愿圣人富有。”尧说：“用不着。”“祝愿圣人多男儿。”尧说：“用不着。”守护封疆的人说：“寿延、富有和多男儿，这是人们想得到的。你偏偏不希望得到，是为什么呢？”尧说：“多个男孩子就多了一层忧惧，多财物就多出了麻烦，寿命长就会多受些困辱。这三个方面都无助于培养无为的观念和德行，所以我谢绝你对我的祝愿。”守护封疆的人说：“起初我把你看作圣人呢，如今竟然是个君子。苍天让万民降生人间，必定会授给他一定的差事。男孩子多而授给他们的差事也就一定很多，有什么可忧惧的！富有了就把财物分给众人，有什么麻烦的！圣人总是象鹌鹑一样随遇而安、居无常处，象待哺雏鸟一样觅食无心，就像鸟儿在空中飞行不留下一点踪迹；天下太平，就跟万物一同昌盛；天下纷乱，就修身养性趋就闲暇；寿延千年而厌恶活在世上，便离开人世而升天成仙；驾驭那朵朵白云，去到天与地交接的地方。寿延、富有、多男孩子所导致的多辱、多事、多惧都不会降临于我，身体也不会遭殃；那么还会有什么屈辱呢！”守护封疆的人离开了尧，尧却跟在他的后面，说：“希望能得到你的指教。”守护封疆的人说：“你还是回去吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹华：地名，即华州，在今陕西渭南市华州区。<span style="margin-left:.35em">²</span>封人：看守边疆的人。<span style="margin-left:.35em">³</span>祝：祝愿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>辞：不要，拒绝。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>多男子：谓多生男孩。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>独：偏。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>多男子则多惧：传说尧有子名丹朱，傲慢荒淫，不可教训，故以为多男子就多忧惧。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>多事：谓多出计算、防盗等事。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>寿则多辱：指延长为形躯所累的时间。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>养德：谓培养无为之德。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>然：犹“乃”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>君子：志节高尚，服膺仁义的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>职：职务。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>分之：把财物分散给大家。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>鹑居：像鹑鸟一样居无常处。即无意于求安。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>鷇食：像幼鸟一样仰食而足。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>无彰：不留行迹。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>就闲：闲居。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>帝乡：上帝居所。比喻幽远至虚的境界。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>三患：指多惧、多事、多辱。<span style="margin-left:.35em">²²</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">²³</span>请问：请求教诲之意。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>退已：即《逍遥游》篇“归休乎君”之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主旨在于“养德”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧治天下，伯成子高<font color="#af9100">¹</font>立为诸侯。尧授<font color="#af9100">²</font>舜，舜授禹，伯成子高辞为诸侯<font color="#af9100">³</font>而耕。禹往见之，则耕在野。禹趋<font color="#af9100">⁴</font>就下风<font color="#af9100">⁵</font>，立而问焉，曰：“昔尧治天下，吾子<font color="#af9100">⁶</font>立为诸侯。尧授舜，舜授禹，而吾子辞为诸侯而耕。敢问其故何也？”子高曰：“昔者尧治天下，不赏而民劝<font color="#af9100">⁷</font>，不罚而民畏<font color="#af9100">⁸</font>。今子赏罚而民且不仁，德自此衰，刑自此立，后世之乱自此始矣！夫子阖<font color="#af9100">⁹</font>行邪？无落<font color="#af9100">¹⁰</font>吾事！”俋俋<font color="#af9100">¹¹</font>乎耕而不顾。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">唐尧统治天下，伯成子高立做诸侯。尧把帝位让给了舜，舜又把帝位让给了禹，伯成子高便辞去诸侯的职位而去从事耕作。夏禹前去拜见他，伯成子高正在地里耕作。夏禹快步上前居于下方，恭敬地站着问伯成子高道：“当年尧统治天下，先生立为诸侯。尧把帝位让给了舜，舜又把帝位让给了我，可是先生却辞去了诸侯的职位而来从事耕作。我冒昧地请问，这是为什么呢？”伯成子高说：“当年帝尧统治天下，不须奖励而百姓自然勤勉，不须惩罚而人民自然敬畏。如今你施行赏罚的办法而百姓还是不仁不爱，德行从此衰败，刑罚从此建立，后世之乱也就从此开始了。先生你怎么不走开呢？不要耽误我的事情！”于是低下头去用力耕地而不再理睬。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹伯成子高：传说中的隐士。<span style="margin-left:.35em">²</span>授：传位，指禅让。<span style="margin-left:.35em">³</span>辞为诸侯：辞去诸侯之职。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>趋：小步快行。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>下风：风向的下方。是一种谦称，有愿居人下的意思。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>吾子：您，相亲之辞。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>劝：自勉行善。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>畏：害怕行恶。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>阖：通“盍”，何不。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>落：废，妨碍。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>俋俋：用力耕作的样子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">泰初<font color="#af9100">¹</font>有无，无有无名。一<font color="#af9100">²</font>之所起<font color="#af9100">³</font>，有一而未形。物得以生谓之德；未形者有分，且然无间<font color="#af9100">⁴</font>谓之命；留<font color="#af9100">⁵</font>动而生物，物成生理<font color="#af9100">⁶</font>谓之形；形体保神，各有仪则谓之性；性修反<font color="#af9100">⁷</font>德，德至<font color="#af9100">⁸</font>同于初<font color="#af9100">⁹</font>。同乃虚，虚乃大。合喙<font color="#af9100">¹⁰</font>鸣。喙鸣合，与天地为合。其合缗缗<font color="#af9100">¹¹</font>，若愚若昏，是谓玄德<font color="#af9100">¹²</font>，同乎大顺<font color="#af9100">¹³</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">元气萌动宇宙源起的太初，一切只存在于“无”，而没有存在也就没有称谓；混一的状态就是宇宙的初始，不过混一之时，还远未形成各别的形体。万物从混一的状态中产生，这就叫做自得；未形成形体时禀受的阴阳之气已经有了区别，不过阴阳的交合却是如此吻合而无缝隙，这就叫做天命；阴气滞留阳气运动而后生成万物，万物生成生命的机理，这就叫做形体；形体守护精神，各有轨迹与法则，这就叫做本性。善于修身养性就会返归自得，自得的程度达到完美的境界就同于太初之时。同于太初之时心胸就会无比虚豁，心胸无比虚豁就能包容广大。混同合一之时说起话来就跟鸟鸣一样无心于是非和爱憎，说话跟鸟一样无别，则与天地融合而共存。混同合一是那么不露踪迹，好像蒙昧又好像是昏暗，这就叫深奥玄妙的大道，也就如同返回本真而一切归于自然。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹泰初：同“太初”，指元气刚刚萌动之时。<span style="margin-left:.35em">²</span>一：即“道”。<span style="margin-left:.35em">³</span>起：兴起。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>无间：谓浑然一体。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>留：滞留。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>生理：产生生理形态。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>至：至极。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>初：泰初。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>喙：鸟嘴。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>缗缗：吻合无迹的样子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>玄德：深玄之德，即德之至。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>大顺：谓完全顺从泰初自然之理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子从其宇宙发生论的角度证明其“性修反德”的观点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫子<font color="#af9100">¹</font>问于老聃曰：“有人治道若相放<font color="#af9100">²</font>，可不可，然不然。辩者<font color="#af9100">³</font>有言曰：‘离坚白，若县<font color="#af9100">⁴</font>寓<font color="#af9100">⁵</font>。’若是则可谓圣人乎？”老聃曰：“是胥易技系，劳形怵心<font color="#af9100">⁶</font>者也。执留<font color="#af9100">⁷</font>之狗成思<font color="#af9100">⁸</font>，猿狙<font color="#af9100">⁹</font>之便<font color="#af9100">¹⁰</font>自山林来。丘，予告若<font color="#af9100">¹¹</font>，而<font color="#af9100">¹²</font>所不能闻与而所不能言：凡有首有趾、无心无耳<font color="#af9100">¹³</font>者众；有形者与无形无状<font color="#af9100">¹⁴</font>而皆存者尽无。其动止也，其死生也，其废起也，此又非其所以也。有治在人<font color="#af9100">¹⁵</font>。忘乎物，忘乎天，其名为忘己。忘己之人，是之谓入于天。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子向老聃请教：“有人研修和体验大道却好像跟大道相背逆，把不能认可的看作是可以认可的，把不正确的认为是正确的。善于辩论的人说：‘离析石的质坚和色白就好像高悬于天宇那样清楚醒目。’像这样的人可以称作圣人吗？”老聃说：“这只不过是聪明的小吏供职时为技艺所拘系、劳苦身躯担惊受怕的情况。善于捕猎的狗因为受到拘系而愁思，猿猴因为行动便捷而被人从山林里捕捉来。孔丘，我告诉你，告诉给你听不见而又说不出的道理。大凡人有了头和脚等具体的形体而无知无闻的很多，有形体的人跟没有形体、没有形状的道并存的却完全没有。或是运动或是静止，或是死亡或是生存，或是衰废或是兴盛，这六种情况全都出于自然而不可能探知其所以然。倘若果真存在着什么治理那也是人们遵循本性和真情的各自活动，忘掉外物，忘掉自然，它的名字就叫做忘掉自己。忘掉自己的人，这就可以说是与自然融为一体。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫子：指孔丘。<span style="margin-left:.35em">²</span>相放：相背逆，即不苟同众说。<span style="margin-left:.35em">³</span>辩者：指公孙龙之徒。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>县：通“悬”，悬挂。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>寓：通“宇”，天宇，天空。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>怵心：心神不宁。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>留：指竹鼠。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>思：即“田”字之误。田，田猎。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>猿狙：猕猴。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>便：便捷，敏捷。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>无心无耳：谓无知无闻。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>无形无状：指“道”。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>有治在人：谓圣人若不得已而有治理天下之事，则在于任人自治。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段主旨是批判名家“方生之说”和“离坚白”的观点,。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">将闾葂<font color="#af9100">¹</font>见季彻<font color="#af9100">²</font>曰：“鲁君谓葂也曰：‘请受教<font color="#af9100">³</font>。’辞<font color="#af9100">⁴</font>不获命<font color="#af9100">⁵</font>。既已告矣，未知中<font color="#af9100">⁶</font>否。请尝荐<font color="#af9100">⁷</font>之。吾谓鲁君曰：‘必服<font color="#af9100">⁸</font>恭俭，拔<font color="#af9100">⁹</font>出公忠之属而无阿<font color="#af9100">¹⁰</font>私，民孰敢不辑<font color="#af9100">¹¹</font>！’”季彻局局然<font color="#af9100">¹²</font>笑曰：“若夫子<font color="#af9100">¹³</font>之言，于帝王之德，犹螳螂之怒<font color="#af9100">¹⁴</font>臂以当车轶<font color="#af9100">¹⁵</font>，则必不胜任矣！且若是，则其自为处危<font color="#af9100">¹⁶</font>，其观台多物，将往投迹<font color="#af9100">¹⁷</font>者众。”将闾葂覤覤然<font color="#af9100">¹⁸</font>惊曰：“葂也汒若<font color="#af9100">¹⁹</font>于夫子之所言矣！虽然，愿先生之言其风<font color="#af9100">²⁰</font>也。”季彻曰：“大圣之治天下也，摇荡民心<font color="#af9100">²¹</font>，使之成教易俗，举<font color="#af9100">²²</font>灭其贼心<font color="#af9100">²³</font>而皆进其独志<font color="#af9100">²⁴</font>。若<font color="#af9100">²⁵</font>性之自为，而民不知其所由然。若然者，岂兄尧、舜之教民溟涬<font color="#af9100">²⁶</font>然弟之哉？欲同乎德而心居<font color="#af9100">²⁷</font>矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">将闾葂拜见季彻说：“鲁国国君对我说：‘请让我接受你的指教。’我一再推辞可是鲁君却不答应，我已经对他说了，不知道对还是不对，请让我试着说给你听。我对鲁国国君说：‘你必须躬身实行恭敬和节俭，选拔出公正、忠诚的臣子管理政务而没有偏护与私心，这样百姓谁敢不和睦！’”季彻听了后俯身大笑说：“像你说的这些话，对于帝王的准则，恐怕就像是螳螂奋起臂膀企图阻挡车轮一样，必定不能胜任。况且像这样，那一定会把自己置于危险的境地，就像那高高的观楼和亭台，众多事物必将归往，投向那里的人也必然很多。”将闾葂吃惊地说：“我对于先生的谈话实在感到茫然。虽然这样，还是希望先生谈谈大概。”季彻说：“伟大的圣人治理天下，让民心纵放自由不受拘束，使他们在教化方面各有所成，在陋习方面各有所改，完全消除伤害他人的用心而增进自我教化的思想，就像本性在驱使他们活动，而人们并不知道为什么会是这样。像这样，难道还用得着尊崇尧舜对人民的教化，而看轻浑沌不分的状态吗？希望能同于天然自得而心境安定哩！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹将闾葂：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>季彻：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">³</span>受教：授治国之术。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>辞：辞谢。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>获命：获得允许。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>中：中肯、正确。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>荐：陈述。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>服：躬行。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>拔：选拔。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>阿：曲从，庇护。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>辑：和顺。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>局局然：笑不出声的样子。或说俯身而笑的样子，或大笑的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>夫子：指将闾葂。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>怒：通“努”，奋举。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>轶：通“辙”，车轮碾地的痕迹。此代指车轮。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>危：高。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>投迹：投足而来。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>覤覤然：惊惧的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>汒若：犹“茫然”，不明白的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>言其风：谓言其大要。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>摇荡民心：谓因任民心。<span style="margin-left:.35em">²²</span>举：全。<span style="margin-left:.35em">²³</span>贼心：有为之心。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>独志：见独之志。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>若：顺从。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>溟涬：冥冥愚钝，无所知的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>居：安。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段承接前文“性修反德”，批判儒家的教民之术。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡<font color="#af9100">¹</font>南游于楚，反<font color="#af9100">²</font>于晋，过汉阴<font color="#af9100">³</font>，见一丈人<font color="#af9100">⁴</font>方将为<font color="#af9100">⁵</font>圃<font color="#af9100">⁶</font>畦<font color="#af9100">⁷</font>，凿隧而入井<font color="#af9100">⁸</font>，抱瓮<font color="#af9100">⁹</font>而出灌<font color="#af9100">¹⁰</font>，搰然<font color="#af9100">¹¹</font>用力甚多而见功寡。子贡曰：“有械<font color="#af9100">¹²</font>于此，一日浸<font color="#af9100">¹³</font>百畦，用力甚寡而见功多，夫子不欲乎？”为圃者仰<font color="#af9100">¹⁴</font>而视之曰：“奈何？”曰：“凿木为机<font color="#af9100">¹⁵</font>，后重前轻，挈<font color="#af9100">¹⁶</font>水若抽<font color="#af9100">¹⁷</font>，数<font color="#af9100">¹⁸</font>如泆<font color="#af9100">¹⁹</font>汤，其名为槔<font color="#af9100">²⁰</font>。”为圃者忿然作色<font color="#af9100">²¹</font>而笑曰：“吾闻之吾师，有机械者必有机事<font color="#af9100">²²</font>，有机事者必有机心<font color="#af9100">²³</font>。机心存于胸中则纯白<font color="#af9100">²⁴</font>不备<font color="#af9100">²⁵</font>。纯白不备则神生<font color="#af9100">²⁶</font>不定，神生不定者，道之所不载也。吾非不知，羞而不为也。”子贡瞒然<font color="#af9100">²⁷</font>惭，俯而不对。有间<font color="#af9100">²⁸</font>，为圃者曰：“子奚为者邪？曰：“孔丘之徒也。”为圃者曰：“子非夫博学以拟<font color="#af9100">²⁹</font>圣，於于<font color="#af9100">³⁰</font>以盖众<font color="#af9100">³¹</font>，独弦哀歌以卖名声于天下者乎？汝方将忘汝神气，堕汝形骸，而<font color="#af9100">³²</font>庶几乎！而身之不能治，而何暇治天下乎！子往矣，无乏<font color="#af9100">³³</font>吾事。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子贡到南边的楚国游历，返回晋国，经过汉水的南沿，见一老丈正在菜园里整地开畦，打了一条地道直通到井边，抱着水瓮浇水灌地，吃力地来来往往用力甚多而功效甚少。子贡见了说：“如今有一种机械，每天可以浇灌上百个菜畦，用力很少而功效颇多，老先生你不想试试吗？”种菜的老人抬起头来看着子贡说：“应该怎么做呢？”子贡说：“用木料加工成机械，后面重而前面轻，提水就像从井中抽水似的，快速犹如沸腾的水向外溢出一样，它的名字就叫做桔槔。”种菜的老人变了脸色讥笑着说：“我从我的老师那里听到这样的话，有了机械之类的东西必定会出现机巧之类的事，有了机巧之类的事必定会出现机变之类的心思。机变的心思存留在胸中，那么不曾受到世俗沾染的纯洁空明的心境就不完整齐备；纯洁空明的心境不完备，那么精神就不会专一安定；精神不能专一安定的人，大道也就不会充实他的心田。我不是不知道你所说的办法，只不过感到羞辱而不愿那样做呀。”子贡满面羞愧，低下头去不能作答。隔了一会儿，种菜的老人说：“你是干什么的呀？”子贡说：“我是孔丘的学生。”种菜的老人说：“你不就是那具有广博学识并处处仿效圣人，夸诞矜持盖过众人，自唱自和哀叹世事之歌以周游天下卖弄名声的人吗？你要抛弃你的精神和志气，废置你的身形体骸，恐怕就可以逐步接近于道了吧！你自身都不善于修养和调理，哪里还有闲暇去治理天下呢！你走吧，不要在这里耽误我的事情！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子贡：孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">³</span>汉阴：汉水南岸。古时称水南为阴。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>丈人：古时对年长者的尊称。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>为：管理。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>圃：菜园。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>畦：菜畦。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>凿隧而入井：挖小沟以通水井。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>瓮：瓦罐。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>出灌：灌溉圃畦。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>搰然：用力的样子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>械：机械。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>浸：灌溉。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>仰：抬头。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>机：机关。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>挈：提。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>抽：抽引。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>数：迅疾。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>泆：通“溢”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>槔：即桔槔，一种井上汲水的工具。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>忿然作色：气愤得变了脸色。<span style="margin-left:.35em">²²</span>机事：机巧之事。<span style="margin-left:.35em">²³</span>机心：机巧之心。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>纯白：纯真朴素的自然本性。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>备：完备。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>生：同“性”。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>瞒然：目无精彩的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>有间：过了一会儿。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>拟：比拟。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>於于：自夸的样子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>盖众：超出世人。<span style="margin-left:.35em">³²</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">³³</span>无乏：不要妨碍。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">子贡卑陬<font color="#af9100">¹</font>失色，顼顼然<font color="#af9100">²</font>不自得，行三十里而后愈<font color="#af9100">³</font>。其弟子曰：“向<font color="#af9100">⁴</font>之人何为者邪？夫子何故见之变容失色，终日不自反<font color="#af9100">⁵</font>邪？”曰：“始吾以为天下一人耳，不知复有夫人<font color="#af9100">⁶</font>也。吾闻之夫子<font color="#af9100">⁷</font>：事求可，功求成，用力少，见功多者，圣人之道。今徒<font color="#af9100">⁸</font>不然。执道者德全，德全者形全，形全者神全。神全者，圣人之道也。托生与民并行而不知其所之，汒乎<font color="#af9100">⁹</font>淳备<font color="#af9100">¹⁰</font>哉！功利机巧必忘夫人之<font color="#af9100">¹¹</font>心。若夫人者，非其志不之，非其心不为。虽以天下誉之，得其所谓，謷<font color="#af9100">¹²</font>然不顾；以天下非之，失其所谓，傥然不受<font color="#af9100">¹³</font>。天下之非誉无益损焉，是谓全德之人哉！我之谓风波<font color="#af9100">¹⁴</font>之民。”反于鲁，以告孔子。孔子曰：“彼假<font color="#af9100">¹⁵</font>修浑沌氏之术者也。识其一，不识其二<font color="#af9100">¹⁶</font>；治其内而不治其外。夫明白入素<font color="#af9100">¹⁷</font>，无为复朴<font color="#af9100">¹⁸</font>，体性<font color="#af9100">¹⁹</font>抱神<font color="#af9100">²⁰</font>，以游世俗之间者，汝将固<font color="#af9100">²¹</font>惊邪？且浑沌氏之术，予与汝何足以识之哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子贡大感惭愧神色顿改，怅然若失而不能自持，走出三十里外方才逐步恢复常态。子贡的弟子问道：“先前碰到的那个人是干什么的呀？先生为什么见到他面容大变顿然失色，一整天都不能恢复常态呢？”子贡说：“起初我总以为天下圣人就只有我的老师孔丘一人罢了，不知道还会有刚才碰上的那样的人。我从我的老师那里听说到，办事要寻求可行，功业要寻求成就。用的力气要少，获得的功效要多，这就是圣人之道。如今却竟然不是这样。持守道的人德行才完备，德行完备的人身形才完整，身形完整的人精神才健全。精神健全方才是圣人之道。这样的人他们寄托形骸于世间跟万民生活在一起却不知道自己应该去到哪里，内心世界深不可测德行淳厚而又完备啊！功利机巧必定不会放在他们那种人的心上。像那样的人，不同于自己的心志不会去追求，不符合自己的思想不会去做。即使让天下人都称誉他，称誉的言词合乎他的德行，他也孤高而不顾；即使让天下人都非议他，非议使其名声丧失，他也无动于衷不予理睬。天下人的非议和赞誉，对于他们既无增益又无损害，这就叫做德行完备的人啊！我只能称作心神不定为世俗尘垢所沾染的人。”子贡回到鲁国，把路上遇到的情况告诉给孔子。孔子说：“那是研讨和实践浑沌氏主张的人，他们了解自古不移浑沌无别的道理，不懂得需要顺乎时势以适应社会的变化，他们善于自我修养调理精神，却不善于治理外部世界。那明澈白静到如此素洁，清虚无为回返原始的朴质，体悟真性持守精神，优游自得地生活在世俗之中的人，你怎么会不感到惊异呢？况且浑沌氏的主张和修养方法，我和你又怎么能够了解呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹卑陬：谓因自卑而踉跄退至一隅。<span style="margin-left:.35em">²</span>顼顼然：自失的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>愈：始复常态。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>向：刚才。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>反：通“返”，恢复。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>夫人：那位治圃的人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫子：指孔子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>徒：乃，才。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>汒乎：愚昧无知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>淳备：淳朴之性完备。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>夫人：指执道者。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>之：往。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>謷：通“傲”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>傥然不受：无心领受非议。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>风波：比喻容易为是非、功利所动。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>假：借。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>识其一，不识其二：谓只知有浑沌氏之术，不知有其他。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>素：白色生绢。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>复朴：复归于自然。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>体性：体悟真性。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>抱神：守住精神。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>固：通“胡”，何故。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">谆芒<font color="#af9100">¹</font>将东之<font color="#af9100">²</font>大壑<font color="#af9100">³</font>，适<font color="#af9100">⁴</font>遇苑风<font color="#af9100">⁵</font>于东海之滨。苑风曰：“子将奚之？”曰：“将之大壑。”曰：“奚为焉？”曰：“夫大壑之为物也，注焉而不满，酌焉而不竭。吾将游焉！”苑风曰：“夫子<font color="#af9100">⁶</font>无意于横目之民<font color="#af9100">⁷</font>乎？愿闻圣治。”谆芒曰：“圣治乎？官<font color="#af9100">⁸</font>施<font color="#af9100">⁹</font>而不失其宜，拔举<font color="#af9100">¹⁰</font>而不失其能<font color="#af9100">¹¹</font>，毕见其情事而行其所为，行言自为而天下化。手挠<font color="#af9100">¹²</font>顾指<font color="#af9100">¹³</font>，四方之民莫不俱至，此之谓圣治。”“愿闻德人。”曰：“德人者，居无思，行无虑，不藏是非美恶。四海之内共利之<font color="#af9100">¹⁴</font>之谓悦，共给之<font color="#af9100">¹⁵</font>之谓安。怊乎<font color="#af9100">¹⁶</font>若婴儿之失其母也，傥乎<font color="#af9100">¹⁷</font>若行而失其道也。财用有余而不知其所自来，饮食取足而不知其所从，此谓德人之容<font color="#af9100">¹⁸</font>。”“愿闻神人。”曰：“上神<font color="#af9100">¹⁹</font>乘光，与形灭亡<font color="#af9100">²⁰</font>，是谓照旷<font color="#af9100">²¹</font>。致命<font color="#af9100">²²</font>尽情<font color="#af9100">²³</font>，天地乐而万事销亡，万物复情<font color="#af9100">²⁴</font>，此之谓混冥<font color="#af9100">²⁵</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">谆芒向东到大海去，正巧在东海之滨遇到苑风。苑风问道：“你打算去哪儿呢？”谆芒说：“打算去大海。”苑风又问：“去做什么呢？”谆芒说：“大海作为一种物象，江河注入它不会满溢，不停地舀取它不会枯竭；因而我将到大海游乐。”苑风说：“那么，先生无意关心庶民百姓吗？希望能听到圣人之治。”谆芒说：“圣人之治吗？设置官吏施布政令但处处合宜得体；举贤任才而不遗忘一个能人，让每个人都能看清事情的真情实况去做自己应该做的事，行为和谈吐人人都能自觉自动而自然顺化，挥挥手示示意，四方的百姓没有谁不汇聚而来，这就叫圣人之治。”苑风说：“希望再能听到关于顺应外物凝神自得的人。”谆芒说：“顺应外物凝神自得的人，居处时没有思索，行动时没有谋虑，心里不留存是非美丑。四海之内人人共得其利就是喜悦，人人共享财货便是安定；那悲伤的样子像婴儿失去了母亲，那怅然若失的样子又像行路时迷失了方向。财货使用有余却不知道自哪里来，饮食取用充足却不知道从哪儿出。这就是顺应外物凝神自得的人的仪态举止。”苑风说：“希望再能听到什么是神人。”谆芒说：“精神超脱物外的神人驾驭着光亮，跟所有事物的形迹一道消失，这就叫普照万物。穷尽天命和变化的真情，与天地同乐，因而万事都自然消亡，万物也就自然回复真情，这就叫混同玄合没有差异。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹谆芒：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：去往。<span style="margin-left:.35em">³</span>大壑：大海沟，此指大海。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>适：恰巧。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>苑风：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>夫子：您，指谆芒。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>横目之民：谓四面瞻望圣治的百姓。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>官：设立官职。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>施：推行政令。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>拔举：提拔人，任用人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>能：贤能之士。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>挠：动。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>顾指：谓顾盼指挥之间。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>共利之：人人得到好处。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>共给之：人人得到给养。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>怊乎：惆怅的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>傥乎：若有所失的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>容：容仪，容态。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>上神：即“神上”，神人腾跃而上。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>灭亡：指形迹消失殆尽。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>照旷：虚明空旷。<span style="margin-left:.35em">²²</span>致命：穷性命之致。<span style="margin-left:.35em">²³</span>尽情：尽生化之情。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>复情：恢复本性。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>混冥：混沌幽昏，与至道冥合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说神人治天下之术,“致命尽情”，尽其性命之情，“天地乐而万事销亡”,逍遥于天地之间，万事不累于胸怀，“万物复情”，万物返璞归真，回归其性命之情，“此之谓混冥”，最高的治天下之术就叫作浑沌。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">门无鬼与赤张满稽观于武王之师<font color="#af9100">¹</font>，赤张满稽曰：“不及有虞氏<font color="#af9100">²</font>乎！故离<font color="#af9100">³</font>此患也。”门无鬼曰：“天下均治<font color="#af9100">⁴</font>而有虞氏治之邪？其乱而后治之与？”赤张满稽曰：“天下均治之为愿，而何计以有虞氏为！有虞氏之药<font color="#af9100">⁵</font>疡<font color="#af9100">⁶</font>也，秃<font color="#af9100">⁷</font>而施髢<font color="#af9100">⁸</font>，病而求医。孝子操药以修<font color="#af9100">⁹</font>慈父，其色燋然<font color="#af9100">¹⁰</font>，圣人羞之。至德之世，不尚贤，不使能，上<font color="#af9100">¹¹</font>如标枝<font color="#af9100">¹²</font>，民如野鹿<font color="#af9100">¹³</font>。端正而不知以为义，相爱而不知以为仁，实<font color="#af9100">¹⁴</font>而不知以为忠，当<font color="#af9100">¹⁵</font>而不知以为信<font color="#af9100">¹⁶</font>，蠢动<font color="#af9100">¹⁷</font>而相使不以为赐<font color="#af9100">¹⁸</font>。是故行而无迹，事而无传。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">门无鬼与赤张满稽观看武王伐纣的部队。赤张满稽说：“周武王还是比不上有虞氏啊！所以天下遭遇这种祸患。”门无鬼说：“天下太平无事而后有虞氏才去治理呢，还是天下动乱才去治理呢？”赤张满稽说：“天下太平无事是人们的心愿，又为什么还要考虑有虞氏的盛德而推举他为国君呢！有虞氏替人治疗头疮，毛发脱落而成秃子方才敷设假发，正如有了疾病方才会去求医。孝子操办药物用来调治慈父的疾病，他的面容多么憔悴，而圣人却以这种情况为羞。盛德的时代，不崇尚贤才，不任使能人；国君居于上位如同树颠高枝无心在上而自然居于高位，百姓却像无知无识的野鹿无所拘束；行为端正却不知道把它看作道义，相互友爱却不知道把它看作仁爱，敦厚老实却不知道把它看作忠诚，办事得当却不知道把它看作信义；无心地活动而又相互支使却不把它看作恩赐。所以行动之后不会留下痕迹，事成之后不会留传后代。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹武王之师：指周武王讨伐纣王的军队。<span style="margin-left:.35em">²</span>有虞氏：指虞舜。<span style="margin-left:.35em">³</span>离：通“罹”，遭受。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>均治：太平。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>药：医治。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>疡：头疮。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>秃：秃顶。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>施髢：装衬假发。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>修：进。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>燋然：憔悴的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>上：指君主。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>标枝：树木高处的枝条。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>野鹿：比喻放逸而无拘忌。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>实：老实，诚实。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>当：办事合情合理。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>信：诚实。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>蠢动：蠢蠢然而动，谓信由天机而动。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>赐：犹“惠”，恩惠。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段告诉我们，庄子并不抽象地反对仁义忠信，但庄子的仁义忠信与儒家的仁义忠信根本不同，其本质的区别是庄子的仁义忠信乃“不知”而为，是出自天性的“蠢动”，儒家的仁义忠信则是出于“知”的有心而为，是后天之性的“伪动”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孝子不谀<font color="#af9100">¹</font>其亲，忠臣不谄其君，臣、子之盛<font color="#af9100">²</font>也。亲之所言而然<font color="#af9100">³</font>，所行而善<font color="#af9100">⁴</font>，则世俗谓之不肖子；君之所言而然，所行而善，则世俗谓之不肖臣。而未知此其<font color="#af9100">⁵</font>必然邪？世俗之所谓然而然之，所谓善而善之，则不谓之道谀之人<font color="#af9100">⁶</font>也！然则俗故严<font color="#af9100">⁷</font>于亲而尊于君邪？谓己道人<font color="#af9100">⁸</font>，则勃然作色；谓己谀人，则怫<font color="#af9100">⁹</font>然作色。而终身道人也，终身谀人也，合譬<font color="#af9100">¹⁰</font>饰辞<font color="#af9100">¹¹</font>聚众也，是终始本末<font color="#af9100">¹²</font>不相坐<font color="#af9100">¹³</font>。垂衣裳<font color="#af9100">¹⁴</font>，设采色<font color="#af9100">¹⁵</font>，动容貌<font color="#af9100">¹⁶</font>，以媚一世<font color="#af9100">¹⁷</font>，而不自谓道谀；与夫人<font color="#af9100">¹⁸</font>之为徒，通<font color="#af9100">¹⁹</font>是非，而不自谓众人<font color="#af9100">²⁰</font>也，愚之至也。知其愚者，非大愚也；知其惑者，非大惑也。大惑者，终身不解<font color="#af9100">²¹</font>；大愚者，终身不灵<font color="#af9100">²²</font>。三人行而一人惑，所适<font color="#af9100">²³</font>者，犹可致<font color="#af9100">²⁴</font>也，惑者少也；二人惑则劳而不至，惑者胜<font color="#af9100">²⁵</font>也。而今也以天下惑，予虽有祈<font color="#af9100">²⁶</font>向<font color="#af9100">²⁷</font>，不可得也。不亦悲乎！大声<font color="#af9100">²⁸</font>不入于里耳<font color="#af9100">²⁹</font>，折杨、皇荂<font color="#af9100">³⁰</font>，则嗑<font color="#af9100">³¹</font>然而笑。是故高言<font color="#af9100">³²</font>不止<font color="#af9100">³³</font>于众人之心；至言<font color="#af9100">³⁴</font>不出<font color="#af9100">³⁵</font>，俗言<font color="#af9100">³⁶</font>胜也。以二缶<font color="#af9100">³⁷</font>钟<font color="#af9100">³⁸</font>惑<font color="#af9100">³⁹</font>，而所适不得矣。而今也以天下惑，予虽有祈向，其庸<font color="#af9100">⁴⁰</font>可得邪！知其不可得也而强之，又一惑也！故莫若释<font color="#af9100">⁴¹</font>之而不推<font color="#af9100">⁴²</font>。不推，谁其比<font color="#af9100">⁴³</font>忧！厉<font color="#af9100">⁴⁴</font>之人，夜半生其子，遽<font color="#af9100">⁴⁵</font>取火而视之，汲汲然<font color="#af9100">⁴⁶</font>唯恐其似己也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孝子不奉承他的父母，忠臣不谄媚他的国君，这是忠臣、孝子尽忠尽孝的极点。凡是父母所说的便都加以肯定，父母所做的便都加以称赞，那就是世俗人所说的不肖之子；凡是君王所说的就都加以应承，君王所做的就都加以奉迎，那就是世俗人所说的不良之臣。可是人们却不了解，世俗的看法就必定是正确的吗？而世俗人所谓正确的便把它当作是正确的，世俗人所谓好的便把它当作是好的，却不称他们是谄谀之人。这样，世俗的观念和看法岂不比父母更可崇敬、比君王更可尊崇了吗？说自己是个谗谄的人，定会勃然大怒颜容顿改；说自己是个阿谀的人，也定会忿恨填胸面色剧变。可是一辈子谗谄的人，一辈子阿谀的人，又只不过看作是用巧妙的譬喻和华丽的辞藻以博取众人的欢心，这样，终结和初始、根本和末节全都不能吻合。穿上华美的衣裳，绣制斑烂的纹彩，打扮艳丽的容貌，讨好献媚于举世之人，却不自认为那就是谗谄与阿谀。跟世俗人为伍，是非观念相通，却又不把自己看作是普通的人，这真是愚昧到了极点。知道自己愚昧的人，并不是最大的愚昧；知道自己迷惑的人，并不是最大的迷惑。最迷惑的人，一辈子也不会醒悟；最愚昧的人，一辈子也不会明白。三个人在一起行走其中一个人迷惑，所要去到的地方还是可以到达的，因为迷惑的人毕竟要少些；三个人中两人迷惑就徒劳而不能到达，因为迷惑的人占优势。如今天下人全都迷惑不解，我即使祈求导向，也不可能有所帮助。这不令人可悲吗？高雅的音乐世俗人不可能欣赏，折杨、皇华之类的民间小曲，世俗人听了都会欣然而笑。所以高雅的谈吐不可能留在世俗人的心里，而至理名言也不能从世俗人的口中说出，因为流俗的言谈占了优势。让其中两个人迷惑而弄错方向，因而所要去的地方便不可能到达。如今天下人都大惑不解，我即使寻求导向，怎么可能到达呢！明知不可能到达却要勉强去做，这又是一大迷惑，所以不如弃置一旁不予推究。不去寻根究底，还会跟谁一道忧愁！丑陋的人半夜里生下孩子，立即拿过火来照看，心情急切地唯恐生下的孩子像自己一样丑陋。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹谀：谄媚，奉承。<span style="margin-left:.35em">²</span>盛：盛德。<span style="margin-left:.35em">³</span>然：肯定。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>善：称颂。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>其：指世俗的谄媚奉承之情。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>道谀之人：即谄谀之人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>严：敬。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>道人：即道谀之人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>怫：通“勃”，脸上变色的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>合譬：多方取譬，使人易于明白。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>饰辞：修饰辞令，使人好听。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>终始本末：谓始终。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>坐：讼曲直。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>垂衣裳：犹“垂裳”“垂拱”，即垂衣拱手。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>设采色：在衣服上涂饰不同的花纹。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>动容貌：改变脸色。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>一世：天下的百姓。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>夫人：指世俗谄谀之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>通：相通，相同。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>众人：谄谀之人。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>解：觉悟。<span style="margin-left:.35em">²²</span>灵：知晓。<span style="margin-left:.35em">²³</span>适：到，往。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>致：到达。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>胜：多。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>祈：求。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>向：向往。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>大声：指《咸池》《六英》一类高雅的音乐。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>里耳：世俗人的耳朵。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>折杨、皇荂：古代的民间小调。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>嗑：笑声。<span style="margin-left:.35em">³²</span>高言：高雅之言。<span style="margin-left:.35em">³³</span>止：至，到。可引申为进入。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>至言：至理之言。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>不出：不能行于世。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>俗言：庸俗之言。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>胜：胜过高言。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>缶：土缶，即俗音。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>钟：即正音。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>惑：乱。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>庸：岂。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>释：放下。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>推：推究。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>比：并、同。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>厉：通“疠”，恶疮。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>遽：速。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>汲汲然：匆迫的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子此则寓言所要表达的不是什么“释而不推”，而是锲而不舍，“推”而不已，旨在向世人表明他与儒家世俗完全决裂的立场。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">百年之木<font color="#af9100">¹</font>，破为牺尊<font color="#af9100">²</font>，青黄而文<font color="#af9100">³</font>之，其断<font color="#af9100">⁴</font>在沟中。比牺尊于沟中之断，则美恶有间<font color="#af9100">⁵</font>矣，其于失性<font color="#af9100">⁶</font>一也。跖与曾、史，行义<font color="#af9100">⁷</font>有间矣，然其失性均也。且夫失性有五：一曰五色乱目，使目不明；二曰五声乱耳，使耳不聪；三曰五臭熏鼻，困惾<font color="#af9100">⁸</font>中颡<font color="#af9100">⁹</font>；四曰五味浊口，使口厉<font color="#af9100">¹⁰</font>爽<font color="#af9100">¹¹</font>；五曰趣<font color="#af9100">¹²</font>舍<font color="#af9100">¹³</font>滑<font color="#af9100">¹⁴</font>心，使性飞扬<font color="#af9100">¹⁵</font>。此五者，皆生<font color="#af9100">¹⁶</font>之害也。而杨、墨乃始离跂<font color="#af9100">¹⁷</font>自以为得，非吾所谓得也。夫得者困<font color="#af9100">¹⁸</font>，可以为得乎？则鸠<font color="#af9100">¹⁹</font>鸮<font color="#af9100">²⁰</font>之在于笼也，亦可以为得矣。且夫趣舍声色以柴其内<font color="#af9100">²¹</font>，皮弁<font color="#af9100">²²</font>鹬冠<font color="#af9100">²³</font>搢笏<font color="#af9100">²⁴</font>绅修<font color="#af9100">²⁵</font>以约其外。内支<font color="#af9100">²⁶</font>盈<font color="#af9100">²⁷</font>于柴栅，外重纆<font color="#af9100">²⁸</font>缴<font color="#af9100">²⁹</font>睆然<font color="#af9100">³⁰</font>在纆缴之中，而自以为得，则是罪人交臂<font color="#af9100">³¹</font>历指<font color="#af9100">³²</font>而虎豹在于囊槛<font color="#af9100">³³</font>，亦可以为得矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">百年的大树，伐倒剖开后雕刻成精美的酒器，再用青、黄二色彩绘出美丽的花纹，而余下的断木则弃置在山沟里。雕刻成精美酒器的一段木料比起弃置在山沟里的其余木料，美好的命运和悲惨的遭遇之间就有了差别，不过对于失去了原有的本性来说却是一样的。盗跖与曾参、史䲡，行为和道义上存在着差别，然而他们失却人所固有的真性却也是一样的。大凡丧失真性有五种情况：一是五种颜色扰乱视觉，使得眼睛看不明晰；二是五种乐音扰乱听力，使得耳朵听不真切；三是五种气味薰扰嗅觉，困扰壅塞鼻腔并且直达额顶；四是五种滋味秽浊味觉，使得口舌受到严重伤害；五是取舍的欲念迷乱心神，使得心性驰竞不息、轻浮躁动。这五种情况，都是生命的祸害。可是，杨朱、墨翟竟不停地奋力追求而自以为有所得，不过这却不是我所说的优游自得。得到什么反而为其所困，也可以说是有所得吗？那么，斑鸠鸮鸟关于笼中，也可以算是优游自得了。况且取舍于声色的欲念像柴草一样堆满内心，皮帽羽冠、朝板、宽带和长裙捆束于外，内心里充满柴草栅栏，外表上被绳索捆了一层又一层，却瞪着大眼在绳索束缚中自以为有所得，那么罪犯反绑着双手或者受到挤压五指的酷刑，以及虎豹被关在圈栅、牢笼中，也可以算是优游自得了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹木：指枝叶茂盛的树木。<span style="margin-left:.35em">²</span>牺尊：祭器。<span style="margin-left:.35em">³</span>文：谓涂饰花纹。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>断：指被砍去不用的部分。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>有间：有差别。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>失性：失去树木的自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>行义：德行。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>困惾：冲逆。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>中颡：伤害脑门，即刺激头脑之意。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>厉：病。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>爽：伤。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>趣：通“取”，谓见利则取。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>舍：谓见害则舍。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>滑：搅乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>飞扬：驰竞不息，远离本性。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>生：通“性”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>离跂：踮起脚尖盼望。形容汲汲追求的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>困：遭受困苦。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>鸠：斑鸠、雉鸠等小鸟。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>鸮：鸱鸮。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>柴其内：横塞胸中。<span style="margin-left:.35em">²²</span>皮弁：古代贵族戴的一种皮帽。<span style="margin-left:.35em">²³</span>鹬冠：用鹬鸟的羽毛装饰的帽子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>搢笏：朝笏，古时臣子朝见天子时手中所执的狭长板子，多用玉、象牙或竹片制成。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>绅修：长带。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>支：塞。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>盈：满。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>纆：绳索。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>缴：丝绳。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>睆然：目光呆滞的样子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>交臂：反缚，缚手于背。<span style="margin-left:.35em">³²</span>历指：即“枥指”，古代夹手指的刑罚。<span style="margin-left:.35em">³³</span>囊槛：槛阱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子进一步阐明自己对人性问题的看法。他用木头失性作比，证明善者恶者在失性这一点上本质相同，接着举出五个本性丧失的原因。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-11"><a href="#本章赏析-11" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/919af088aa97.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇的主旨，在于阐发“无为而治”的思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者指出，玄古的国君，虽在君位却无心于治世，只是效法天道“无为”而已，因此百姓都能自治自化，天下也就始终太平无事。但本篇思想并不纯粹，有的地方也承认儒家的仁、义等观念，显示出庄子后学对其他学派的吸收与融合。此篇章法，先总后分，包括三个层次。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一个层次，论天地运化本于自然，强调古代明君都是顺应天地自然无为的规律行事的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二个层次，也是针对统治者而言，申明“万物一府，死生同状”的道理，不要追求个人的荣华富贵，不要拘于一己之私利。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三个层次，说明道与物的关系，认为大道无所不在。分论部分由十几节杂记组成，各节内容不相关连，但其宗旨仍是崇尚自然无为，主张无为而治。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">《天地》篇中虽然强调“无为”，但实际指向的却是“有为”；“无为”是一种手段，“有为”才是根本目的。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-13" name="zz-chapter-13"></a></p><h3 id="天道"><a href="#天道" class="headerlink" title="天道"></a>天道</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天道<font color="#af9100">¹</font>运<font color="#af9100">²</font>而无所积<font color="#af9100">³</font>，故万物成<font color="#af9100">⁴</font>；帝道<font color="#af9100">⁵</font>运而无所积，故天下归<font color="#af9100">⁶</font>；圣道<font color="#af9100">⁷</font>运而无所积，故海内服<font color="#af9100">⁸</font>。明于天<font color="#af9100">⁹</font>，通于圣<font color="#af9100">¹⁰</font>，六通四辟<font color="#af9100">¹¹</font>于帝王之德者，其自为<font color="#af9100">¹²</font>也，昧然无不静者矣。圣人之静也，非曰静也善，故静也；万物无足以铙<font color="#af9100">¹³</font>心者，故静也。水静则明烛<font color="#af9100">¹⁴</font>须眉，平中准<font color="#af9100">¹⁵</font>，大匠取法焉。水静犹明，而况精神！圣人之心静乎！天地之鉴<font color="#af9100">¹⁶</font>也；万物之镜也。夫虚静恬淡寂漠无为者，天地之平<font color="#af9100">¹⁷</font>而道德之至，故帝王圣人休焉<font color="#af9100">¹⁸</font>。休则虚，虚则实<font color="#af9100">¹⁹</font>，实则伦<font color="#af9100">²⁰</font>矣。虚则静，静则动，动则得<font color="#af9100">²¹</font>矣。静则无为，无为也则任事者<font color="#af9100">²²</font>责<font color="#af9100">²³</font>矣。无为则俞俞<font color="#af9100">²⁴</font>，俞俞者忧患不能处<font color="#af9100">²⁵</font>，年寿长矣。夫虚静恬淡寂漠无为者，万物之本也。明此以南乡<font color="#af9100">²⁶</font>，尧之为君也；明此以北面<font color="#af9100">²⁷</font>，舜之为臣也。以此处上，帝王天子之德也；以此处下，玄圣素王<font color="#af9100">²⁸</font>之道也。以此退居<font color="#af9100">²⁹</font>而闲游江海，山林之士<font color="#af9100">³⁰</font>服；以此进为<font color="#af9100">³¹</font>而抚世<font color="#af9100">³²</font>，则功大名显而天下一也。静而圣，动而王，无为也而尊，朴素而天下莫能与之争美。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">自然规律的运行从不曾有过停留和积滞，所以万物得以生成；帝王统治的规律也从不曾有过停留和积滞，所以天下的百姓归顺；圣人对宇宙万物的看法和主张也没有积滞，所以四海之内的人都来归顺。明白于自然，通晓于圣哲，对于了解帝王之德的人来说，上下四方相通和四季的畅达，全都是自身的运动，晦迹韬光不露形迹从不损伤静寂的心境。圣明的人内心宁寂，不是说宁寂美好，所以才去追求宁寂；各种事物都不能动摇和扰乱他的内心，因而心神才虚空宁寂犹如死灰。水在静止时便能清晰地照见人的须眉，水的平面合乎水平测定的标准，高明的工匠也会取之作为水准。水平静下来尚且清澄明澈，又何况是人的精神！圣明的人心境是多么虚空宁静啊！可以作为天地的明镜，可以作为万物的明镜。虚静、恬淡、寂寞、无为，是天地的基准，是道德修养的最高境界，所以古代帝王和圣明的人都停留在这一境界上。停留在这一境界上便心境空明虚淡，空灵虚淡也就会显得充实，心境充实就能合于自然之理了。心境虚空才会平静宁寂，平静宁寂才能自我运动，没有干扰地自我运动也就能够无不有所得。虚静便能无为，无为使任事的人各尽其责。无为也就从容自得，从容自得的人便不会身藏忧愁与祸患，年寿也就长久了。虚静、恬淡、寂寞、无为，是万物的根本。明白这个道理而居于帝王之位，就象唐尧作为国君；明白这个道理而居于臣下之位，就象虞舜作为臣属。凭借这个道理而处于尊上的地位，就算是帝王治世的盛德；凭借这个道理而处于庶民百姓的地位，就算是通晓了玄圣素王的看法和主张。凭借这个道理退居闲游于江海，山林的隐士就推心折服；凭借这个道理进身仕林而安抚世间百姓，就能功业卓著名扬四海而使天下大同。清静而成为玄圣，行动而成为帝王，无为方才能取得尊尚的地位，保持淳厚素朴的天性天下就没有什么东西可以跟他媲美。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天道：指自然界及其运行规律。<span style="margin-left:.35em">²</span>运：运化。<span style="margin-left:.35em">³</span>积：滞积不通。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>成：生成。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>帝道：指帝王应具备的“无为”之道。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>归：归附。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>圣道：指下文所说的“玄圣素王”之道。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>服：宾服。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>天：天道。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>圣：圣道。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>六通四辟：谓无所不通、无所不辟。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>自为：谓纯任万物自由发展。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>铙：通“挠”，挠乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>烛：照。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>平中准：水平面合乎标准。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>鉴：镜。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>平：准则。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>休焉：谓使心息虑。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>虚则实：谓内心虚明若镜，就能映照万物，故曰充实。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>伦：当为“备”字之误，二者繁体字形“倫”“備”相近。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>得：谓得其宜。<span style="margin-left:.35em">²²</span>任事者：指臣下。<span style="margin-left:.35em">²³</span>责：谓各守其职，各尽其责。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>俞俞：恬愉的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>处：占据，侵入。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>南乡：即南面登天子之位。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>北面：指北面就臣位。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>玄圣素王：指有帝王之道而不居帝王之位的人。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>退居：谓晦迹隐处。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>山林之士：指隐士。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>服：诚心服从。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>进为：指出仕。<span style="margin-left:.35em">³²</span>抚世：安抚世人，即统治百姓。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的中心是“夫虚静恬淡寂漠无为者，万物之本也”，虚静恬淡寂寞无为，是万物之根本。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫明白于天地之德<font color="#af9100">¹</font>者，此之谓大本<font color="#af9100">²</font>大宗<font color="#af9100">³</font>，与天和者也；所以均调<font color="#af9100">⁴</font>天下，与人和者也。与人和者，谓之人乐；与天和者，谓之天乐。庄子曰：“吾师乎！吾师乎！齑<font color="#af9100">⁵</font>万物而不为戾<font color="#af9100">⁶</font>，泽及万世而不为仁，长于上古而不为寿，覆载天地刻雕众形而不为巧，此之谓天乐。故曰：‘知天乐者，其生也天行<font color="#af9100">⁷</font>，其死也物化<font color="#af9100">⁸</font>。静而与阴同德<font color="#af9100">⁹</font>，动而与阳同波。’故知天乐者，无天怨，无人非<font color="#af9100">¹⁰</font>，无物累<font color="#af9100">¹¹</font>，无鬼责<font color="#af9100">¹²</font>。故曰：‘其动也天，其静也地，一心定而王天下；其鬼不祟<font color="#af9100">¹³</font>，其魂不疲，一心定而万物服。’言以虚静推于天地，通于万物，此之谓天乐。天乐者，圣人之心，以畜天下也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">明白天地以无为为本的规律，这就叫做把握了根本和宗原，而成为跟自然谐和的人；用此来均平万物、顺应民情，便是跟众人谐和的人。跟人谐和的，称作人乐；跟自然谐和的，就称作天乐。庄子说：“我的老师啊！我的老师啊！拥有（具备、承载着、负担着）万物并不认为那是罪行，恩泽施及万世而不以仁爱自居，生命长于远古而不自认为是长寿，覆天载地、雕刻众物之形而不觉得自己智巧，这就叫做天乐。所以说：‘懂得天乐的人，他活在世上顺应自然地运动，他离开人世混同万物而变化。平静时跟阴气同宁寂，运动时跟阳气同波动。’因此体察到天乐的人，不会受到天的抱怨，不会受到人的非难，不会受到外物的牵累，不会受到鬼神的责备。所以说：‘运动时合乎自然的运行，静止时犹如大地一样宁寂，内心安定专一统驭天下；鬼魔不会作祟，神魂不会疲惫，内心专一安定万物无不折服归附。’这些话就是说把虚空宁静推及到天地，通达于万物，这就叫做天乐。所谓天乐，就是圣人的爱心，用以养育天下人。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天地之德：指天地虚静无为之道。<span style="margin-left:.35em">²</span>大本：比喻事物最关键的部分，或事理最主要的依据。<span style="margin-left:.35em">³</span>大宗：比喻事物的本源。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>均调：协调。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>齑：粉末。此用作动词，谓弄成粉末。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>戾：暴戾。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天行：顺天而行。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>物化：随物而化。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>同德：相符合、相一致。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>非：非议。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>累：牵累。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>责：责备，谴责。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>祟：作祟，作祸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子说明了三个观点：一是“乐”来自“和”，说明了人生的快乐来自于“和”，既与人和，又与天和；二是道的归宿在“和”,“和”是庄子最重要的思想之一，即天和、人和、心和，贯串《庄子》全书；三是“天和”决定“人和”，用天地之德来“均调天下”，就是“人和”。天地之德就是“和”，所以“天和”决定“人和”“天乐”决定“人乐”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫帝王之德，以天地为宗<font color="#af9100">¹</font>，以道德为主，以无为为常。无为也，则用天下而有余；有为也，则为天下用而不足。故古之人贵夫无为也。上无为也，下亦无为也，是下与上同德，下与上同德则不臣；下有为也，上亦有为也，是上与下同道，上与下同道则不主。上必无为而用天下，下必有为为天下用，此不易<font color="#af9100">²</font>之道也。故古之王天下者，知虽落<font color="#af9100">³</font>天地，不自虑也；辩虽雕<font color="#af9100">⁴</font>万物，不自说也；能虽穷海内，不自为也。天不产而万物化，地不长而万物育，帝王无为而天下功<font color="#af9100">⁵</font>。故曰莫神于天，莫富于地，莫大于帝王。故曰帝王之德配天地。此乘<font color="#af9100">⁶</font>天地驰<font color="#af9100">⁷</font>万物，而用<font color="#af9100">⁸</font>人群<font color="#af9100">⁹</font>之道也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">帝王的德行，以天地为根本，以道德为中心，以顺应无为而治为常规。帝王无为，役使天下人而且闲暇有余；臣子有为，为天下事竭心尽力而且唯恐不足。因此，古时候的人都看重帝王无为的态度。处于上位的帝王无为，处于下位的臣子也无为，这样臣子跟帝王的态度相同，臣子跟帝王相同那就不象臣子了；处于下位的臣子有为，处于上位的帝王也有为，这样帝王跟臣子的作法就相同了，帝王跟臣子相同那就不象帝王了。帝王必须无为方才能役用天下，臣子必须有为而为天下所用，这是天经地义不能随意改变的规律。所以，古代统治天下的人，智慧即使能笼络天地，也从不亲自去思虑；口才即使能周遍万物，也从不亲自去言谈；才能即使能雄踞海内，也从不亲自去做。上天并不着意要产生什么而万物却自然变化产生，大地并不着意要长出什么而万物却自然繁衍生长，帝王能够无为天下就会自然得到治理。所以说没有什么比上天更为神妙，没有什么比大地更为富饶，没有什么比帝王更为伟大。因此说帝王的德行能跟天地相合。这就是驾驭天地、驱遣万物而任用天下人的办法。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宗：本源。<span style="margin-left:.35em">²</span>不易：不变。<span style="margin-left:.35em">³</span>落：通“络”，笼络。引申为周遍、覆盖。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>雕：雕饰。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>功：成功。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>乘：驾驭。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>驰：驱使。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>用：役使。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>人群：指有才智之士。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段起笔点明论述的中心观点——“夫帝王之德，以天地为宗，以道德为主，以无为为常”，就是“帝王之德”。天地，自然无为也；道德，虚静无为也。所以,这个句子是用同义复说的方法，意在突出“帝王之德”即“无为”,“无为”是帝王之德的永恒不变的法则。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">本<font color="#af9100">¹</font>在于上，末<font color="#af9100">²</font>在于下，要<font color="#af9100">³</font>在于主，详<font color="#af9100">⁴</font>在于臣。三军<font color="#af9100">⁵</font>五兵<font color="#af9100">⁶</font>之运<font color="#af9100">⁷</font>，德之末也；赏罚利害，五刑<font color="#af9100">⁸</font>之辟<font color="#af9100">⁹</font>，教之末也；礼法度<font color="#af9100">¹⁰</font>数<font color="#af9100">¹¹</font>，形名<font color="#af9100">¹²</font>比详<font color="#af9100">¹³</font>，治之末也；钟鼓之音<font color="#af9100">¹⁴</font>，羽旄之容<font color="#af9100">¹⁵</font>，乐之末也；哭泣衰<font color="#af9100">¹⁶</font>绖<font color="#af9100">¹⁷</font>，隆<font color="#af9100">¹⁸</font>杀<font color="#af9100">¹⁹</font>之服，哀之末也。此五末者，须精神之运，心术之动，然后从之者也。末学者，古人有之，而非所以先<font color="#af9100">²⁰</font>也。君先而臣从<font color="#af9100">²¹</font>，父先而子从，兄先而弟从，长先而少从，男先而女从，夫先而妇从。夫尊卑先后，天地之行也，故圣人取象<font color="#af9100">²²</font>焉。天尊地卑，神明之位也；春夏先，秋冬后，四时之序也。万物化作<font color="#af9100">²³</font>，萌<font color="#af9100">²⁴</font>区<font color="#af9100">²⁵</font>有状，盛衰之杀，变化之流<font color="#af9100">²⁶</font>也。夫天地至神，而有尊卑先后之序，而况人道乎！宗庙尚亲<font color="#af9100">²⁷</font>，朝廷尚尊<font color="#af9100">²⁸</font>，乡党尚齿<font color="#af9100">²⁹</font>，行事尚贤，大道之序也。语道而非其序者，非其道也；语道而非其道者，安取道！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道德存在于上古，仁义则推行于当今；治世的纲要掌握在帝王手里，繁杂的事务留在臣子的操劳中。军队和各种兵器的运用，这是德化衰败的表现；奖赏处罚利导惩戒，并且施行各种刑法，这是诲谕衰败的表现；礼仪法规度量计数，对事物实体和称谓的比较和审定，这是治理衰败的表现；钟鼓的声音，用鸟羽兽毛装饰的仪容，这是声乐衰败的表现；痛哭流涕披麻戴孝，不同规格的隆重或省简的丧服，这是哀伤情感不能自然流露的表现。这五种微末之举，等待精神的自然运行和心智的正常活动，方才能排除矫矜、率性而生。追求末节的情况，古人中已经存在，但并不是用它来作为根本。国君为主而臣下从属，父亲为主而子女从属，兄长为主而弟弟从属，年长为主而年少从属，男子为主而妇女从属，丈夫为主而妻子从属。尊卑、先后，这都是天地运行的规律，所以古代圣人取而效法之。上天尊贵，大地卑下，这是神明的位次；春夏在先，秋冬在后，这是四季的序列。万物变化而生，萌生之初便存在差异而各有各的形状；盛与衰的次第，这是事物变化的流别。天与地是最为神圣而又玄妙的，尚且存在尊卑、先后的序列，何况是社会的治理呢！宗庙崇尚血缘，朝廷崇尚高贵，乡里崇尚年长，办事崇尚贤能，这是永恒的大道所安排下的秩序。谈论大道却非议大道安排下的秩序，这就不是真正在尊崇大道；谈论大道却非议体悟大道的人，怎么能真正获得大道！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹本：指无为。<span style="margin-left:.35em">²</span>末：指有为。<span style="margin-left:.35em">³</span>要：简要。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>详：繁冗。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>三军：军队的通称。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>五兵：弓、殳、矛、戈、戟五种兵器。此泛指兵器。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>运：运用。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>五刑：劓、墨、刖、宫、大辟五种刑罚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>辟：法。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>度：计量长短的标准。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>数：计算之术。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>形名：指事物的实体与名称。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>比详：比较详审。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>钟鼓之音：泛指音乐。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>羽旄之容：泛指舞蹈阵容。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>衰：也作“缞”，古时用粗麻布制成的丧服，披于胸前。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>绖：古时用麻做的丧带，系在头上的叫首绖，系于腰间的叫腰绖。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>隆：加等，加级。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>杀：减等，减级。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>先：根本。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>先：居于尊贵、主宰的地位。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>从：处于卑贱、从属的地位。<span style="margin-left:.35em">²²</span>取象：取法，效法。<span style="margin-left:.35em">²³</span>作：兴起。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>萌：萌芽。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>区：通“句”，指草木出生时的拳曲者。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>杀：借为“差”，等差，即万物由盛转衰的变化次第。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>流：流行。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>尚亲：注重血缘的亲疏。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>尚尊：注重官爵的高下。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>齿：年齿，年龄。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段归结上文，前面论证了无为是本，居上位，有为是末，居下位；无为是“要”（纲要、根本），处于主导的地位，有为是“详”（细枝末节），处于从属的地位。接着庄子列出“五末”，并逐一述说。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故古之明大道者，先明天而道德次之，道德已明而仁义次之，仁义已明而分守<font color="#af9100">¹</font>次之，分守已明而形名次之，形名已明而因任<font color="#af9100">²</font>次之，因任已明而原省<font color="#af9100">³</font>次之，原省已明而是非次之，是非已明而赏罚次之。赏罚已明而愚知处宜<font color="#af9100">⁴</font>，贵贱履位<font color="#af9100">⁵</font>，仁贤不肖袭情<font color="#af9100">⁶</font>。必分其能，必由其名。以此事上，以此畜下，以此治物，以此修身；知谋不用，必归其天，此之谓太平，治之至也。故书<font color="#af9100">⁷</font>曰：“有形有名。”形名者，古人有之，而非所以先也。古之语大道者，五变而形名可举<font color="#af9100">⁸</font>，九变而赏罚可言也。骤<font color="#af9100">⁹</font>而语形名，不知其本也；骤而语赏罚，不知其始<font color="#af9100">¹⁰</font>也。倒道<font color="#af9100">¹¹</font>而言，迕<font color="#af9100">¹²</font>道而说者，人之所治也，安能治人！骤而语形名赏罚，此有知治之具，非知治之道；可用于天下，不足以用天下，此之谓辩士<font color="#af9100">¹³</font>，一曲之人<font color="#af9100">¹⁴</font>也。礼法数度，形名比详，古人有之，此下之所以事上，非上之所以畜下也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">因此，古代通晓大道的人，首先阐明自然的规律而后才是道德，道德已经阐明而后才是仁义，仁义已经阐明而后才是职守，职守已经明确而后才是事物的外形和称谓，外形和称谓已经明确了而后才是依其才而任其职，依才任职已经明确而后才是恕免或废除，恕免或废除已经明确而后才是是非，是非明确而后才是赏罚。赏罚明确因而愚钝与聪颖的人都能相处合宜，尊贵和卑贱的人也都能各安其位；仁慈贤能和不良的人也才能都袭用真情。必须区分各自不同的才能，必须遵从各自不同的名分。用这样的办法来侍奉帝王，用这样的办法来养育百姓，用这样的办法来管理万物，用这样的办法来修养自身；智谋不宜用，必定归依自然，这就叫做天下太平，也就是治理天下的最高境界。因此古书上说：“有形体，有名称。”明了并区分事物的形体和称谓，古代就有人这样做，不过并不是把形、名的观念摆在首位。古时候谈论大道的人，从说明事物自然规律开始经过五个阶段方才可以称述事物的形体和名称，经过九个阶段方才可以谈论关于赏罚的问题。唐突地谈论事物的形体和称谓，不可能了解“形名”问题演绎的根本；唐突地讨论赏罚问题，不可能知晓赏罚问题的开始。把上述演绎顺序倒过来讨论，或者违背上述演绎顺序而辩说的人，只能是为别人所统治，怎么能去统治别人！离开上述顺序而唐突地谈论形名和赏罚，这样的人即使知晓治世的工具，也不会懂得治世的规律；可以用于天下，而不足以用来治理天下；这种人就称做辩士，即只能认识事物一隅的浅薄之人。礼仪法规计数度量，对事物的形体和名称比较和审定，古时候就有人这样做，这都是臣下侍奉帝王的作法，而不是帝王养育臣民的态度。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹分守：职分。<span style="margin-left:.35em">²</span>因任：因材授任。<span style="margin-left:.35em">³</span>原省：省察，考察。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>处宜：各得其所。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>履位：各安其职。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>袭情：各因自己的本性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>书：道家之书。或谓古逸书。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>举：列举。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>骤：突然。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>始：起始，根源。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>倒道：颠倒大道给万物万事所规定的先后、本末的次序。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>迕：违逆。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>辩士：徒以华辞饰辩的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>一曲之人：拘于一隅，仅得一孔之见的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子从“取象”的高度证明了“序”之重要，于是引出他的治天下之“序”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔者舜问于尧曰：“天王<font color="#af9100">¹</font>之用心何如？”尧曰：“吾不敖<font color="#af9100">²</font>无告<font color="#af9100">³</font>，不废<font color="#af9100">⁴</font>穷民<font color="#af9100">⁵</font>，苦<font color="#af9100">⁶</font>死者，嘉<font color="#af9100">⁷</font>孺子<font color="#af9100">⁸</font>而哀妇人<font color="#af9100">⁹</font>。此吾所以用心已。”舜曰：“美则美矣，而未大也。”尧曰：“然则何如？”舜曰：“天德<font color="#af9100">¹⁰</font>而出宁<font color="#af9100">¹¹</font>，日月照而四时行，若昼夜之有经<font color="#af9100">¹²</font>，云行而雨施矣。”尧曰：“胶胶扰扰<font color="#af9100">¹³</font>乎！子，天之合也；我，人之合也。”夫天地者，古之所大也，而黄帝尧舜之所共美也。故古之王天下者，奚<font color="#af9100">¹⁴</font>为哉？天地而已矣。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">过去舜曾向尧问道：“你作为天子用心怎么样？”尧说：“我从不侮慢庶民百姓，也不抛弃生活无计走投无路的穷苦人民，为死者苦苦焦虑，很好地对待留下的幼子并悲悯那些妇人。这些就是我用心的方式。”舜说：“这样做好当然是很好了，不过还说不上伟大。”尧说：“如此那么将怎么办呢？”舜说：“自然而成形迹安宁，象日月照耀，四季运行，象昼夜交替，形成常规，象云彩随风飘动，雨点布施万物。”尧说：“整日里纷纷扰扰啊！你，跟自然相合；我，跟人事相合。”天和地，自古以来是最为伟大的，黄帝、尧、舜都共同赞美它。所以，古时候统治天下的人，做些什么呢？仿效天地罢了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天王：即天子。<span style="margin-left:.35em">²</span>敖：通“傲”，傲慢，傲视。<span style="margin-left:.35em">³</span>无告：有苦无处申诉的人，主要指鳏寡孤独者。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>废：遗弃，抛弃。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>穷民：穷苦的百姓。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>苦：哀怜。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>嘉：爱怜。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>孺子：孤儿。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>妇人：寡妇。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>天德：自然之德。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>出宁：谓万物皆得安宁。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>经：常则。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>胶胶扰扰：皆扰乱之貌。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>奚：何。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段先讲述了尧与舜的对话，说明天地是古人所崇拜的对象，也是黄帝、尧、舜所共同赞美的对象。所以，古时为天下之王的人，还要作什么呢?“天地而已矣”，只是效法天地虚静无为罢了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子西藏书于周室。子路谋曰：“由<font color="#af9100">¹</font>闻周之征藏史<font color="#af9100">²</font>有老聃者，免<font color="#af9100">³</font>而归居<font color="#af9100">⁴</font>，夫子欲藏书，则试往因<font color="#af9100">⁵</font>焉。”孔子往见老聃，而老聃不许，于是繙<font color="#af9100">⁶</font>十二经<font color="#af9100">⁷</font>以说<font color="#af9100">⁸</font>。老聃中<font color="#af9100">⁹</font>其说，曰：“大谩<font color="#af9100">¹⁰</font>，愿闻其要<font color="#af9100">¹¹</font>。”孔子曰：“要在仁义。”老聃曰：“请问，仁义，人之性邪？”孔子曰：“然。君子不仁则不成，不义则不生。仁义，真人之性也，又将奚为矣？”老聃曰：“请问，何谓仁义？”孔子曰：“中心物恺<font color="#af9100">¹²</font>，兼爱无私，此仁义之情<font color="#af9100">¹³</font>也。”老聃曰：“意<font color="#af9100">¹⁴</font>，几<font color="#af9100">¹⁵</font>乎后言<font color="#af9100">¹⁶</font>！夫<font color="#af9100">¹⁷</font>兼爱，不亦迂<font color="#af9100">¹⁸</font>乎！无私焉，乃私也。夫子若欲使天下无失其牧<font color="#af9100">¹⁹</font>乎？则天地固<font color="#af9100">²⁰</font>有常<font color="#af9100">²¹</font>矣，日月固有明矣，星辰固有列<font color="#af9100">²²</font>矣，禽兽固有群矣，树木固有立矣。夫子亦放德<font color="#af9100">²³</font>而行，循道而趋，已至矣；又何偈偈<font color="#af9100">²⁴</font>乎揭<font color="#af9100">²⁵</font>仁义，若击鼓而求亡子<font color="#af9100">²⁶</font>焉？意，夫子乱人之性也！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子想把书保藏到西边的周王室去。子路出主意说：“我听说周王室管理文典的史官老聃，已经引退回到家乡隐居，先生想要藏书，不妨暂且经过他家问问意见。”孔子说：“好。”孔子前往拜见老聃，老聃对孔子的要求不予承诺，孔子于是引述《六经》加以解释。老聃中途打断了孔子的解释，说：“你说得太冗繁，希望能够听到有关这些书的内容大要。”孔子说：“要旨就在于仁义。”老聃说：“请问，仁义是人的本性吗？”孔子说：“是的。君子如果不仁就不能成其名声，如果不义就不能立身社会。仁义的确是人的本性，离开了仁义又能干些什么呢？”老聃说：“再请问，什么叫做仁义？”孔子说：“中正而且和乐外物，兼爱而且没有偏私，这就是仁义的实情。”老聃说：“噫！你后面所说的这许多话几乎都是浮华虚伪的言辞！正是因为性情已经发生迁腐，才需要强调兼爱！正是因为已经存在自私的现象，才需要强调无私。先生你是想让天下的人都失去养育自身的条件吗？那么，天地原本就有自己的运动规律，日月原本就存在光亮，星辰原本就有各自的序列，禽兽原本就有各自的群体，树木原本就直立于地面。先生你还是仿依自然的状态行事，顺着规律去进取，这就是极好的了。又何必如此急切地标榜仁义，这岂不就象是打着鼓去寻找逃亡的人，鼓声越大跑得越远吗？噫！先生扰乱了人的本性啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹由：子路的名。<span style="margin-left:.35em">²</span>征藏史：掌管府藏典籍的官。<span style="margin-left:.35em">³</span>免：解免征藏史的职位。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>归居：归家闲居。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>因：依凭。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>繙：反复申说。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>十二经：有三种说法，一说谓《易》上下经并十翼为十二；二说谓《春秋》十二公经；三说谓“十二经”当为“六经”之误。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>说：游说，说服。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>中：中途插断。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>大谩：太空泛繁冗。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>要：要领、精义。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>恺：和乐。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>情：实。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>意：通“噫”，叹词。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>几：危殆。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>后言：谓浅近之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>迂：迂曲、迂远。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>牧：养育。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>常：常规。<span style="margin-left:.35em">²²</span>列：行列、序列。<span style="margin-left:.35em">²³</span>放德：仿效天理。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>偈偈：用力的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>揭：高高擎起。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>亡子：谓逃亡之人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写孔子与老子的一段对话，再次表达出作者的观点——“兼爱”不是人的本性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">士成绮<font color="#af9100">¹</font>见老子而问曰：“吾闻夫子圣人也，吾固<font color="#af9100">²</font>不辞远道而来愿见，百舍<font color="#af9100">³</font>重<font color="#af9100">⁴</font>趼<font color="#af9100">⁵</font>而不敢息。今吾观子，非圣人也。鼠壤<font color="#af9100">⁶</font>而余蔬，而弃妹之者，不仁也，生熟不尽于前<font color="#af9100">⁷</font>，而积敛无崖<font color="#af9100">⁸</font>。”老子漠然<font color="#af9100">⁹</font>不应。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">士成绮见到老子问道：“我听说先生是圣人，我便不辞路途遥远而来，一心希望能见到你，走了上百天，脚掌上结上厚厚的老趼也不敢停下来休息休息。如今我观察先生，竟不象是个圣人。老鼠洞里掏出的泥土中有许多余剩的食物，看轻并随意抛弃这些物品，不能算合乎仁的要求；粟帛饮食享用不尽，而聚敛财物却没有限度。”老子好象没有听见似的不作回答。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹士成绮：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>固：故，因此。<span style="margin-left:.35em">³</span>百舍：三千里，极言路途遥远。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>重：多层。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>趼：通“茧”，脚底板上因走路摩擦而长成的硬皮。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>鼠壤：耗子凿洞所排出的泥土。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>生熟不尽于前：生食熟食堆满眼前。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无崖：无限。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>漠然：不介意的样子。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">士成绮明日复见，曰：“昔者吾有刺<font color="#af9100">¹</font>于子，今吾心正郤<font color="#af9100">²</font>矣，何故也？”老子曰：“夫巧知<font color="#af9100">³</font>神圣之人，吾自以为脱<font color="#af9100">⁴</font>焉。昔者子呼我牛也而谓之牛<font color="#af9100">⁵</font>，呼我马也而谓之马。苟有其实，人与之<font color="#af9100">⁶</font>名而弗受，再受其殃。吾服也恒服，吾非以服有服。”士成绮雁行<font color="#af9100">⁷</font>避影<font color="#af9100">⁸</font>，履行遂进<font color="#af9100">⁹</font>而<font color="#af9100">¹⁰</font>问，“修身若何？”老子曰：“而容<font color="#af9100">¹¹</font>崖然<font color="#af9100">¹²</font>，而目冲然<font color="#af9100">¹³</font>，而颡<font color="#af9100">¹⁴</font>頯然<font color="#af9100">¹⁵</font>，而口阚然，而状义然<font color="#af9100">¹⁶</font>，似系马而止<font color="#af9100">¹⁷</font>也。动而持<font color="#af9100">¹⁸</font>，发也机<font color="#af9100">¹⁹</font>，察而审，知巧而睹<font color="#af9100">²⁰</font>于泰<font color="#af9100">²¹</font>，凡以为不信<font color="#af9100">²²</font>。边竟<font color="#af9100">²³</font>有人焉，其名为窃<font color="#af9100">²⁴</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">第二天士成绮再次见到老子，说：“昨日我用言语刺伤了你，今天我已有所省悟而且改变了先前的嫌隙，这是什么原因呢？”老子说：“巧智神圣的人，我自以为早已脱离了这种人的行列。过去你叫我牛我就称作牛，叫我马我就称作马。假如存在那样的外形，人们给他相应的称呼却不愿接受，将会第二次受到祸殃。我顺应外物总是自然而然，我并不是因为要顺应而有所顺应。”士成绮象雁一样侧身而行不敢正视自己羞愧的身影，蹑手蹑脚地走向前来问道：“修身之道是怎样的呢？”老子说：“你容颜伟岸高傲，你目光突视，你头额矜傲，你口张舌利，你身形巍峨，好象奔马被拴住身虽休止而心犹奔腾。你行为暂时有所强制，一旦行动就象箭发弩机，你明察而又精审，自持智巧而外露骄恣之态，凡此种种都不能看作是人的真实本性。边远闭塞的地方有过这样的人，他们的名字就叫做窃贼。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹刺：讥刺。<span style="margin-left:.35em">²</span>郤：通“隙”，裂缝。此指讥刺之心正在产生裂缝并逐渐消失。<span style="margin-left:.35em">³</span>知：通“智”，智计。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>脱：脱离，摆脱。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>谓之牛：自认为是牛。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>与之：给他。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>雁行：侧身斜步而行。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>避影：不敢履蹑老子的脚迹。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>履行遂进：谓来不及脱掉鞋子就仓促上前。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>容：仪容。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>崖然：傲岸的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>冲然：突目而视的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>颡：前额。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>頯然：颧骨高耸，此处引申为前额突出的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>义然：高大的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>似系马而止：谓貌似端庄，心却驰骋于外物之间。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>持：矜持。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>机：弩箭上的扳机。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>睹：外露。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>泰：骄傲放肆。<span style="margin-left:.35em">²²</span>信：信实。<span style="margin-left:.35em">²³</span>竟：通“境”。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>窃：盗贼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">士成绮拜见老子，而老子却毫不客气直言，“窃”不可修道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫子<font color="#af9100">¹</font>曰：“夫道，于大不终<font color="#af9100">²</font>，于小不遗<font color="#af9100">³</font>，故万物备。广广乎<font color="#af9100">⁴</font>其无不容也，渊乎<font color="#af9100">⁵</font>其不可测也。形德<font color="#af9100">⁶</font>仁义，神之末也，非至人孰能定之！夫至人有世<font color="#af9100">⁷</font>，不亦大<font color="#af9100">⁸</font>乎！而不足以为之累。天下奋棅<font color="#af9100">⁹</font>而不与之偕<font color="#af9100">¹⁰</font>，审乎无假<font color="#af9100">¹¹</font>而不与利迁<font color="#af9100">¹²</font>，极<font color="#af9100">¹³</font>物之真，能守其本，故外天地，遗万物，而神未尝有所困<font color="#af9100">¹⁴</font>也。通乎道，合乎德<font color="#af9100">¹⁵</font>，退<font color="#af9100">¹⁶</font>仁义，宾<font color="#af9100">¹⁷</font>礼乐，至人之心有所定<font color="#af9100">¹⁸</font>矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先生说：“道，从大的方面说它没有穷尽，从小的方面说它没有遗缺，所以说具备于万物之中。广大啊，道没有什么不包容，深遽啊，道不可以探测。推行刑罚德化与仁义，这是精神衰败的表现，不是道德修养高尚的“至人”谁能判定它！道德修养高尚的“至人”一旦居于统治天下的位置，不是很伟大吗？可是却不足以成为他的拖累。天下人争相夺取权威但他却不会随之趋赴，审慎地不凭借外物而又不为私利所动，深究事物的本原，持守事物的根本，所以忘忽天地，弃置万物，而精神世界不曾有过困扰。通晓于道，合乎常规，辞却仁义，摈弃礼乐，至人的内心也就恬淡而不乖违。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫子：指老子。<span style="margin-left:.35em">²</span>终：穷尽。<span style="margin-left:.35em">³</span>遗：遗漏。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>广广乎：虚旷无人的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>渊乎：幽深渊静的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>形德：谓刑戮与庆赏。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>有世：谓据有天下。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>大：指天下广大无边。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>棅：通“柄”，权柄。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>不与之偕：谓不与他们为伍。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>假：通“瑕”，瑕疵。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>不与利迁：谓不为财利动摇。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>极：穷究。<span style="margin-left:.35em">³</span>遗：遗弃，忘掉。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>困：困扰。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>德：天德，大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>退：斥退。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>宾：通“摈”，摈弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>定：寂定，宁静。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段文字说明只有至人才不会被名利权势所困惑，而保持心灵的安定。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">世之所贵道者书也，书不过语，语有贵也。语之所贵者意也，意有所随<font color="#af9100">¹</font>。意之所随者，不可言传也，而世因贵言传书。世虽贵之，我犹不足贵也，为其贵非其贵也。故视而可见者，形与色也；听而可闻者，名与声也。悲夫，世人以形色名声为足以得彼之情<font color="#af9100">²</font>！夫形色名声果不足以得彼之情，则知者不言<font color="#af9100">³</font>，言者不知，而世岂识之哉？</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">世人所推崇和称道的是书籍。而书籍没有超越语言，语言自有它的可贵之处，比如它的意义。而意义的指向只可意会不可言传。世人因尊崇语言而流传书籍，无论世人如何尊崇，而我却不看重它，因为他们所看重的并不是真正本质的东西。所以可以看到的是形和色，可以听到的是名和声，可悲啊！世人以为从形色名声中可以探求事物的本质。如果形色名声不足以表明事物的本质，知道的人就不会去说，说的人就一定不知道。而世上的人又怎能认识到这一点呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹随：寄寓。<span style="margin-left:.35em">²</span>情：情实。<span style="margin-left:.35em">³</span>知者不言：聪明的人不说话。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明，道术，只可心悟，不可言传。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">桓公<font color="#af9100">¹</font>读书于堂上。轮扁<font color="#af9100">²</font>斫轮<font color="#af9100">³</font>于堂下，释<font color="#af9100">⁴</font>椎<font color="#af9100">⁵</font>凿而上，问桓公曰：“敢问，公之所读者何言邪？”公曰：“圣人之言也。”曰：“圣人在乎？”公曰：“已死矣。”曰：“然则君之所读者，古人之糟<font color="#af9100">⁶</font>魄<font color="#af9100">⁷</font>已夫！”桓公曰：“寡人读书，轮人安<font color="#af9100">⁸</font>得议<font color="#af9100">⁹</font>乎！有说<font color="#af9100">¹⁰</font>则可，无说则死。”轮扁曰：“臣也以臣之事观之。斫轮，徐<font color="#af9100">¹¹</font>则甘<font color="#af9100">¹²</font>而不固，疾<font color="#af9100">¹³</font>则苦<font color="#af9100">¹⁴</font>而不入。不徐不疾，得之于手而应于心，口不能言，有数<font color="#af9100">¹⁵</font>存焉于其间。臣不能以喻<font color="#af9100">¹⁶</font>臣之子，臣之子亦不能受之于臣，是以行年七十而老斲轮。古之人与其不可传也死矣，然则君之所读者，古人之糟魄已夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">齐桓公在堂上读书，轮扁在堂下斫削车轮。他放下锥凿走到堂上，向齐桓公问道：“请问您读的是什么书？”齐桓公说：“是记载圣人之言的。”轮扁又问：“圣人还在吗？”齐桓公说：“已经去世。”轮扁说：“如果这样，您所读的书，都是古人的糟粕啊！”齐桓公说：“我在读书，制作车轮的人怎能随便议论呢！若能说出道理还可以，若说不出道理，就要被处死。”轮扁说：“我就从我所做的工的角度来观察。斫削车轮，慢了就会松缓而不牢固，快了就会涩滞而难以削入。不快不慢，手中做到了却在心中想到，嘴里说不出来，这个快与慢的限度就存在于其间。我无法把这个技巧告诉给我的儿子，而我的儿子也无法从我这里接受这个奥秘。因此，我都快七十岁了，还在砍削车轮。古时候的人和他们那些不可言传的东西都已经消失了，那么您所读到的不过是古人的糟粕罢了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹桓公：齐桓公，名小白。<span style="margin-left:.35em">²</span>轮扁：制作车轮的匠人，名扁。<span style="margin-left:.35em">³</span>斫轮：砍削木头，制作车轮。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>释：放下。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>椎：捶击凿子的工具。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>糟：酒糟。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>魄：烂食。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>安：岂，怎。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>议：议论。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>有说：能说出个道理来。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>徐：宽。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>甘：滑动。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>疾：紧。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>苦：苦涩，涩滞。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>数：术数，技艺。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>喻：晓喻，明确地告诉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子通过齐桓公的例子，说明适合古人治天下之“术”的那个社会已经不存在了，那么古人的治天下之术到如今也没有用处，所以齐桓公所读的圣贤治天下之术，不过是一堆糟粕。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-12"><a href="#本章赏析-12" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/05f59a678be6.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以篇首二字为篇名，其中心思想是论述天道与人道的关系，重点仍然在君主应当效法无为的天道，而不能以仁义来扰乱人心。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇大致可以分为五段。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其一为“天道运而无所积”一段，也是本篇的首段。此段说明圣人以虚静无为之心，任随天地万物运行不辍。并进一步提出“天乐”与“人乐”的区别，赞扬得到天乐的人，能够与天地同运行，与万物同转化，可以称王天下。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其二为“昔者舜问于尧”一段。此段引尧、舜之言，归结本篇“天地者，虚静无为”的主旨。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其三为“士成绮见老子而问”一段。此段在人物描写上所运用的漫画式笔法，颇为新鲜、幽默而辛辣，描绘出士成绮小丑般的行径。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其四为“世之所贵道者，书也”一段。此段纯为议论，提出“意之所随者，不可以言传”、“知者不言，言者不知”等论题，多有意味。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其五为“桓公读书于堂上”一段。此段以寓言小说之体裁，探讨语言文字传播中的信息量和保真度问题。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子后学将君道归入天道，将臣道归入人道。天道，自运自化，寂寞无为，虽然化育万物，泽及万世，但都是出于无心，也不以为功。因此君道应以天地为宗，以自然为用，以虚静、恬淡、寂寞、无为为本，虽有天下，但要做到不为所累，无为而治，让天下万物自治自化。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">要做到无为，本文提出，就需要达到虚静的状态，人心虚静才能像镜子一样无所不包，虚静才能各得所宜，虚静才能使臣下各守其职，各尽其责。内心虚明若镜，才能映照万物，虚明才能无为，无为才能精神愉悦、超然物外，这样才能达到天人合一、物我两忘的境界。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-14" name="zz-chapter-14"></a></p><h3 id="天运"><a href="#天运" class="headerlink" title="天运"></a>天运</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“天其运<font color="#af9100">¹</font>乎？地其处<font color="#af9100">²</font>乎？日月其争于所<font color="#af9100">³</font>乎？孰主张<font color="#af9100">⁴</font>是？孰维纲<font color="#af9100">⁵</font>是？ 孰居<font color="#af9100">⁶</font>无事推而行<font color="#af9100">⁷</font>是？意者<font color="#af9100">⁸</font>其有机<font color="#af9100">⁹</font>缄<font color="#af9100">¹⁰</font>而不得已<font color="#af9100">¹¹</font>乎？意者其运转而不能自 止邪？云者为雨乎？雨者为云乎？孰隆<font color="#af9100">¹²</font>施<font color="#af9100">¹³</font>是<font color="#af9100">¹⁴</font>？孰居无事淫乐<font color="#af9100">¹⁵</font>而劝<font color="#af9100">¹⁶</font>是？ 风起北方，一西一东，有<font color="#af9100">¹⁷</font>上彷徨<font color="#af9100">¹⁸</font>。孰嘘<font color="#af9100">¹⁹</font>吸是？孰居无事而披拂<font color="#af9100">²⁰</font>是？敢问何故？”巫咸<font color="#af9100">²¹</font>祒<font color="#af9100">²²</font>曰：“来，吾语<font color="#af9100">²³</font>女<font color="#af9100">²⁴</font>。天<font color="#af9100">²⁵</font>有六极<font color="#af9100">²⁶</font>五常<font color="#af9100">²⁷</font>，帝王顺之则治，逆之则凶。九洛<font color="#af9100">²⁸</font>之事，治<font color="#af9100">²⁹</font>成德备，临照下土<font color="#af9100">³⁰</font>，天下戴<font color="#af9100">³¹</font>之<font color="#af9100">³²</font>，此谓上皇<font color="#af9100">³³</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“天在自然运转吗？地在静止吗？日月交替出没是在争夺居所吗？是谁在维系这些现象呢？谁在维系统带这些现象呢？是谁闲瑕无事推动运行而形成这些现象呢？揣测它们有什么主宰的机关而出于不得已呢？还是揣测它们运转而不能自己停下来呢？乌云是雨水蒸腾而成呢？还是雨水是乌云降落而成呢？是谁在行云布雨？是谁闲居无事贪求欢乐而促成了这种现象？风起于北方，一会儿西一会儿东，在天空中来回游动，是谁吐气或吸气造成了云彩的飘动？还是谁闲居无事煽动而造成这样的现象？我斗胆地请教是些什么缘故？”巫咸祒说：“来！我告诉你。大自然本身就存在六合和五行，帝王顺应它便能治理好国家，违背它就会招来灾祸。顺应九州聚居之人的各种事务，致使天下治理而道德完备，光辉照临人间，天下人拥戴，这就叫做‘上皇’。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹运：谓运转于上。<span style="margin-left:.35em">²</span>处：谓宁静处下。<span style="margin-left:.35em">³</span>争于所：日月出没往来，似在同一轨道上相互追逐，故说争于所。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>主张：主宰施张。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>维纲：维系，维持。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>居：闲居。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>推而行：当为“而推行”之误。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>意者：推测，猜想。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>机：机关。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>缄：闭。引申为强行控制。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>隆：高起，升起，谓兴云。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>施：散布，谓施雨。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>是：此，指代云与雨。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>淫乐：谓兴云施雨。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>劝：助成，助长。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>有：当为“在”之误。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>彷徨：盘绕回翔。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>嘘：吐气。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>披拂：摇荡，扇动。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>是：此，指风。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>巫咸：殷中宗相，是以筮占卜的创始者，又是占星家，后世有假托他所测定的恒星图。<span style="margin-left:.35em">²²</span>祒：通“招”，打手势叫人来。<span style="margin-left:.35em">²³</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>天：指天地。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>六极：即六气，指阴、阳、风、雨、晦、明。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>五常：即五行，指金、木、水、火、土。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>九洛：指九州。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>治：治功。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>下土：指天下。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>戴：爱戴。<span style="margin-left:.35em">³²</span>之：指帝王。<span style="margin-left:.35em">³³</span>上皇：上古帝王。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子观察天体运动而发出疑问，此段借问天而释天道无为，顺之者治，逆之者凶。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">商<font color="#af9100">¹</font>大宰<font color="#af9100">²</font>荡<font color="#af9100">³</font>问仁于庄子。庄子曰：“虎狼，仁也。”曰：“何谓也？ ”庄子曰：“父子<font color="#af9100">⁴</font>相亲，何为不仁！”曰：“请问至仁<font color="#af9100">⁵</font>。”庄子曰： “至仁无亲。”大宰曰：“荡闻之，无亲则不爱<font color="#af9100">⁶</font>，不爱则不孝。谓至 仁不孝，可乎？”庄子曰：“不然，夫至仁尚<font color="#af9100">⁷</font>矣，孝固<font color="#af9100">⁸</font>不足以言之。 此非过<font color="#af9100">⁹</font>孝之言也，不及<font color="#af9100">¹⁰</font>孝之言也。夫南行者至于郢<font color="#af9100">¹¹</font>，北面<font color="#af9100">¹²</font>而不见冥山<font color="#af9100">¹³</font> ，是何也？则去<font color="#af9100">¹⁴</font>之<font color="#af9100">¹⁵</font>远也。故曰：以敬孝易，以爱孝难；以爱孝易，而 忘亲<font color="#af9100">¹⁶</font>难；忘亲易，使亲忘我难；使亲忘我易，兼忘天下难；兼忘天下 易，使天下兼忘我难。夫德遗<font color="#af9100">¹⁷</font>尧、舜而不为也，利泽施于万世，天下 莫知也，岂直太息<font color="#af9100">¹⁸</font>而言仁孝乎哉！夫孝悌仁义，忠信贞廉，此皆自勉 以役<font color="#af9100">¹⁹</font>其德者也，不足多<font color="#af9100">²⁰</font>也。故曰：至贵，国爵<font color="#af9100">²¹</font>并<font color="#af9100">²²</font>焉；至富，国财并焉 ；至愿，名誉并焉。是以道不渝<font color="#af9100">²³</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">商的大宰荡问仁于庄子。庄子说：“虎和狼也有仁爱。”荡又问：“这如何解释？”庄子说：“虎狼父子相互亲爱，为什么不是仁？”荡又说：“请问什么是最高境界的仁。”庄子说：“最高境界的仁就是没有亲情。”大宰荡说：“我听说过，没有亲情就不会有爱，没有爱就不会有孝。说最高境界的仁是没有孝心，这样可以吗？”庄子说：“不是如此，至高境界的仁是值得尊崇的，孝本来就不足以说明它。这并不是非孝的议论，而是与孝并无关联。向南行走的人到了楚国的都城郢，向北看则看不见冥山。这是什么原因呢？是因为相距太远。所以说，用尊重来尽孝容易，用爱来尽孝就困难。用爱来尽孝容易，用无我淡泊的态度对待双亲就难。用淡泊的态度对待父母容易，使双亲用淡泊的态度对待我则难。使双亲用淡泊的态度对待我容易，而用淡泊的态度去对待天下人则难。用淡泊的态度对待天下人容易，而让天下人都忘却自身则难，遗忘尧舜之德而顺从自然，利益恩泽被及万世，而天下人却并不知晓。难道还要叹息着去谈论仁和孝吗？孝悌仁义，忠信贞廉，这些都是用来劝勉自身而劳苦真性的，不足以刻意标榜。所以说，最为珍贵的，一国的帝位可以弃之不顾；最大的心愿，任何名誉可以弃之不顾，所以大道是永恒不变的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹商：即宋。因宋为殷商后裔，故称。<span style="margin-left:.35em">²</span>大宰：亦称冢宰，为辅佐天子之官。<span style="margin-left:.35em">³</span>荡：太宰名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>父子：谓虎狼父子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>至仁：最高最完美的仁德。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>爱：主要指偏爱父母。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>尚：值得崇尚。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>过：责备。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>不及：毫无关涉。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>郢：楚国的都城，在江陵。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>北面：面向北方。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>冥山：虚构的山名。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>之：指冥山。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>亲：双亲。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>遗：弃，有蔑视之意。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>太息：赞叹。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>役：劳役。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>多：赞美，推崇。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>爵：爵位。<span style="margin-left:.35em">²²</span>并：除弃，摒弃。<span style="margin-left:.35em">²³</span>渝：改变。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">商大宰荡问仁于庄子，庄子一语破的，说虎狼亦父子相亲，则所谓仁，虎狼之仁而已。所以庄子针锋相对地提出“至仁无亲”,“至仁尚矣，孝固不足以言之”的观点，恰好击中了孔子“仁”的要害。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">北门成<font color="#af9100">¹</font>问于黄帝<font color="#af9100">²</font>曰：“帝张<font color="#af9100">³</font>咸池<font color="#af9100">⁴</font>之乐于洞庭<font color="#af9100">⁵</font>之野，吾始闻之惧<font color="#af9100">⁶</font>，复 闻之怠<font color="#af9100">⁷</font>，卒闻之而惑<font color="#af9100">⁸</font>，荡荡<font color="#af9100">⁹</font>默默<font color="#af9100">¹⁰</font>，乃不自得。”帝曰：“汝殆<font color="#af9100">¹¹</font>其然哉 ！吾奏之以人<font color="#af9100">¹²</font>，征<font color="#af9100">¹³</font>之以天，行之以礼义，建<font color="#af9100">¹⁴</font>之以太清<font color="#af9100">¹⁵</font>。夫至乐者，先 应之以人事，顺之以天理，行之以五德，应之以自然。然后调理四时<font color="#af9100">¹⁶</font> ，太和万物。四时迭起<font color="#af9100">¹⁷</font>，万物循生。一盛一衰<font color="#af9100">¹⁸</font>，文<font color="#af9100">¹⁹</font>武<font color="#af9100">²⁰</font>伦经<font color="#af9100">²¹</font>。一清一浊 ，阴阳调和，流光其声。蛰虫<font color="#af9100">²²</font>始作，吾惊之以雷霆。其卒无尾，其始 无首。一死一生，一偾<font color="#af9100">²³</font>一起，所常<font color="#af9100">²⁴</font>无穷，而一不可待<font color="#af9100">²⁵</font>。汝故惧也。吾 又奏之以阴阳之和，烛<font color="#af9100">²⁶</font>之以日月之明。其声能短能长，能柔能刚，变 化齐一，不主故常。在谷满谷，在坑<font color="#af9100">²⁷</font>满坑。涂<font color="#af9100">²⁸</font>郤<font color="#af9100">²⁹</font>守神，以物为量。其声挥绰<font color="#af9100">³⁰</font>，其名<font color="#af9100">³¹</font>高明。是故鬼神守其幽<font color="#af9100">³²</font>，日月星 辰行其纪<font color="#af9100">³³</font>。吾止之于有穷，流之于无止。子欲虑之而不能知也，望之 而不能见也，逐之而不能及也。傥然<font color="#af9100">³⁴</font>立于四虚之道<font color="#af9100">³⁵</font>，倚于槁梧<font color="#af9100">³⁶</font>而吟<font color="#af9100">³⁷</font>： ‘目知穷乎所欲见，力屈乎所欲逐，吾<font color="#af9100">³⁸</font>既不及，已夫！’形充空虚<font color="#af9100">³⁹</font>， 乃至委蛇<font color="#af9100">⁴⁰</font>。汝委蛇，故怠。吾又奏之以无怠之声，调<font color="#af9100">⁴¹</font>之以自然之命<font color="#af9100">⁴²</font>。 故若混逐<font color="#af9100">⁴³</font>丛生<font color="#af9100">⁴⁴</font>，林乐<font color="#af9100">⁴⁵</font>而无形，布挥<font color="#af9100">⁴⁶</font>而不曳<font color="#af9100">⁴⁷</font>，幽昏<font color="#af9100">⁴⁸</font>而无声。动于无方<font color="#af9100">⁴⁹</font>， 居于窈冥<font color="#af9100">⁵⁰</font>，或谓之死，或谓之生；或谓之实，或谓之荣<font color="#af9100">⁵¹</font>。行流散徙<font color="#af9100">⁵²</font>， 不主常声。世疑之，稽<font color="#af9100">⁵³</font>于圣人。圣也者，达<font color="#af9100">⁵⁴</font>于情而遂<font color="#af9100">⁵⁵</font>于命也。天机不 张而五官<font color="#af9100">⁵⁶</font>皆备。此之谓天乐<font color="#af9100">⁵⁷</font>，无言而心说<font color="#af9100">⁵⁸</font>。故有焱氏<font color="#af9100">⁵⁹</font>为之颂曰：‘听 之不闻其声，视之不见其形，充满天地，苞裹<font color="#af9100">⁶⁰</font>六极<font color="#af9100">⁶¹</font>。’汝欲听之而无接<font color="#af9100">⁶²</font>焉，而<font color="#af9100">⁶³</font>故惑也。乐也者，始于惧，惧故祟<font color="#af9100">⁶⁴</font>；吾又次之以怠，怠故遁<font color="#af9100">⁶⁵</font> ；卒之于惑，惑故愚<font color="#af9100">⁶⁶</font>；愚故道，道可载<font color="#af9100">⁶⁷</font>而与之俱<font color="#af9100">⁶⁸</font>也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">北门成向黄帝问道：“你在广漠的原野上演奏咸池乐曲，我起初听起来感到惊惧，再听下去就逐步松缓下来，听到最后却又感到迷惑不解，神情恍惚无知无识，竟而不知所措。黄帝说：“你恐怕会有那样的感觉吧！我因循人情来演奏乐曲，取法自然的规律，用礼义加以推进，用天道来确立。最美妙最高贵的乐曲，总是用人情来顺应，用天理来因循，用五德来推演，用自然来应合，然后方才调理于四季的序列，跟天地万物同和。乐声犹如四季更迭而起，万物都遵循这一变化而栖息生长；忽而繁茂忽而衰败，春季的生机和秋季的肃杀都在有条不紊地更迭；忽而清新忽而浊重，阴阳相互调配交和，流布光辉和与之相应的声响；犹如解除冬眠的虫豸开始活动，我用雷霆使它们惊起。乐声的终结寻不到结尾，乐声的开始寻不到起头；一会儿消逝一会儿兴起，一会儿偃息一会儿亢进；变化的方式无穷无尽，全不可以有所期待。因此你会感到惊恐不安。“我又用阴阳的交和来演奏，用日月的光辉来照临整个乐曲。于是乐声能短能长，能柔能刚，变化虽然遵循着一定的条理，却并不拘泥于故态和常规；流播于山谷山谷满盈，流播于坑凹坑凹充实；堵塞心灵的孔隙而使精神宁寂持守，一切用外物来度量。乐声悠扬广远，可以称作高如上天、明如日月。因此连鬼神也能持守幽暗，日月星辰也能运行在各自的轨道上。我时而把乐声停留在一定的境界里，而乐声的寓意却流播在无穷无尽的天地中。我想思考它却不能知晓，我观望它却不能看见，我追赶它却总不能赶上；只得无心地伫立在通达四方而无涯际的衢道上，依着几案吟咏。目光和智慧困窘于一心想要见到的事物，力气竭尽于一心想要追求的东西。我早已经赶不上了啊！形体充盈却又好像不复存在，方才能够随应变化。你随应变化，因此惊恐不安的情绪慢慢平息下来。“我又演奏起忘情忘我的乐声，并且用自然的节奏来加以调协。因而乐声象是混同驰逐相辅相生，犹如风吹丛林自然成乐却又无有形迹；传播和振动均无外力引曳，幽幽暗暗又好象没有了一点儿声响。乐声启奏于不可探测的地方，滞留于深远幽暗的境界；有时候可以说它消逝，有时候又可以说它兴起；有时候可以说它实在，有时候又可说它虚华；演进流播飘散游徙，绝不固守一调。世人往往迷惑不解，向圣人问询查考。所谓圣，就是通达事理而顺应于自然。自然的枢机没有启张而五官俱全，这就可以称之为出自本然的乐声，犹如没有说话却心里喜悦。所以有焱氏为它颂扬说：‘用耳听听不到声音，用眼看看不见形迹，充满于大地，包容了六极。’你想听却无法衔接连贯，所以你到最后终于迷惑不解。“这样的乐章，初听时从惶惶不安的境态开始，因为恐惧而认为是祸患；我接着又演奏了使人心境松缓的乐曲，因为松缓而渐渐消除恐惧；乐声最后在迷惑不解中终结，因为迷惑不解而无知无识似的；无知无识的浑厚心态就接近大道，接近大道就可以借此而与大道融合相通了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹北门成：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>帝：指黄帝。<span style="margin-left:.35em">³</span>张：设置，演奏。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>咸池：周代“六舞”之一，用以祭祀地神，亦名《大咸》，相传为黄帝所作，唐尧增修。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>洞庭：谓洞达之所。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>惧：即骇听，说明北门成对大道全然不悟。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>怠：即懈怠，说明已稍有领悟。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>惑：即愚暗迷惑，说明已黜聪堕明，与大道接近了。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>荡荡：平易的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>默默：无知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>殆：大概。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>人：指本乎人心的五音六律。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>征：印证、引证。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>建：立。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>太清：太初元气。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>四时：四季。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>迭起：更迭兴起。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>一盛一衰：谓乐声忽而奋起，忽而降杀。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>文：谓乐声细微。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>武：谓乐声洪大。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>伦经：谓乐声的演奏有条理。<span style="margin-left:.35em">²²</span>蛰虫：冬眠的虫豸。<span style="margin-left:.35em">²³</span>偾：仆倒，指乐声寂灭。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>常：谓以变化为常。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>一不可待：谓一声未完，一声又起，听者感觉不到其中有什么停歇。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>烛：照。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>坑：坑洼。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>涂：塞。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>郤：同“隙”，孔。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>挥绰：谓悠扬有馀韵。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>名：指节奏。<span style="margin-left:.35em">³²</span>幽：幽昧之所。<span style="margin-left:.35em">³³</span>纪：轨道。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>傥然：无依倚的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>四虚之道：四面空虚，不着边际的路。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>槁梧：干枯的梧桐树。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>吟：喘息。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>吾：指代北门成。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>形充空虚：谓身如空虚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>委蛇：同“逶迤”，宛转徘徊的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>调：调节。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>自然之命：合于自然之道的音乐节奏。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>混逐：像禽兽一般混相追逐，形容乐声的动态。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>丛生：像草木一般丛聚并生，形容五音繁会的景象。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>林乐：像树林繁茂一样的音乐，亦形容五音繁会的景象。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>布挥：布散挥荡。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>曳：牵引，拖曳。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>幽昏：谓乐声暗淡。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>无方：不固定在一个地方。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>窈冥：幽昏难窥之所。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>荣：开花。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>行流散徙：形容乐声漫流不拘的情状。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>稽：稽考，求问。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>达：通达。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>遂：顺从。<span style="margin-left:.35em">³</span>张：设置。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>五官：谓五声之主司。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>天乐：合于自然天道的音乐。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>说：通“悦”，怡悦。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>有焱氏：即神农氏。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>苞裹：包容，囊括。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>六极：上、下、四方。此指整个宇宙。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>无接：无法用耳朵领受到。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>而：通“尔”，你，指北门成。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>祟：谓若有鬼祟。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>遁：谓精神若欲离去。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>愚：谓情识俱灭，同于愚痴。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>载：乘。<span style="margin-left:.35em">⁶⁸</span>俱：合。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段借古乐舞《咸池》，描写其中的乐曲，说明如何悟道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子西游于卫，颜渊问师金<font color="#af9100">¹</font>曰：“以夫子<font color="#af9100">²</font>之行为奚如？”师金曰： “惜乎！而<font color="#af9100">³</font>夫子其穷<font color="#af9100">⁴</font>哉！”颜渊曰：“何也？”师金曰：“夫<font color="#af9100">⁵</font>刍狗<font color="#af9100">⁶</font>之 未陈<font color="#af9100">⁷</font>也，盛以箧<font color="#af9100">⁸</font>衍<font color="#af9100">⁹</font>，巾<font color="#af9100">¹⁰</font>以文绣<font color="#af9100">¹¹</font>，尸祝<font color="#af9100">¹²</font>齐<font color="#af9100">¹³</font>戒以将<font color="#af9100">¹⁴</font>之<font color="#af9100">¹⁵</font>。及其已陈也，行者<font color="#af9100">¹⁶</font> 践<font color="#af9100">¹⁷</font>其首脊，苏者<font color="#af9100">¹⁸</font>取而爨<font color="#af9100">¹⁹</font>之而已。将复取而盛以箧衍，巾以文绣，游居 寝卧其下，彼<font color="#af9100">²⁰</font>不得梦，必且<font color="#af9100">²¹</font>数<font color="#af9100">²²</font>眯<font color="#af9100">²³</font>焉。今而夫子亦取先王<font color="#af9100">²⁴</font>已陈刍狗，聚 弟子游居寝卧其下。故伐树于宋<font color="#af9100">²⁵</font>，削迹于卫<font color="#af9100">²⁶</font>，穷于商周<font color="#af9100">²⁷</font>，是非其梦<font color="#af9100">²⁸</font>邪 ？围于陈蔡<font color="#af9100">²⁹</font>之间，七日不火食，死生相与邻，是非其眯邪？夫水行莫 如用舟，而陆行莫如用车。以舟之可行于水也，而求推之于陆，则没世<font color="#af9100">³⁰</font>不行寻常<font color="#af9100">³¹</font>。古今非水陆与？周鲁非舟车与？今蕲<font color="#af9100">³²</font>行周于鲁<font color="#af9100">³³</font>，是犹推舟于陆也！劳而无功，身必有殃。彼未知夫无方之传<font color="#af9100">³⁴</font>，应物而不穷者也。且子独不见夫桔槔<font color="#af9100">³⁵</font>者乎？引<font color="#af9100">³⁶</font>之则俯<font color="#af9100">³⁷</font>，舍之则仰。彼，人之所引， 非引人者也。故俯仰而不得罪于人。故夫三皇<font color="#af9100">³⁸</font>五帝<font color="#af9100">³⁹</font>之礼义法度，不矜<font color="#af9100">⁴⁰</font>于同而矜于治。故譬三皇五帝之礼义法度，其犹柤<font color="#af9100">⁴¹</font>梨橘柚<font color="#af9100">⁴²</font>邪！其味相反而皆可于口。故礼义法度者，应时而变者也 。今取猨狙<font color="#af9100">⁴³</font>而衣以周公之服<font color="#af9100">⁴⁴</font>，彼必龁<font color="#af9100">⁴⁵</font>啮<font color="#af9100">⁴⁶</font>挽裂<font color="#af9100">⁴⁷</font>，尽去而后慊<font color="#af9100">⁴⁸</font>。观古今之异， 犹猨狙之异乎周公也。故西施<font color="#af9100">⁴⁹</font>病心而颦<font color="#af9100">⁵⁰</font>其里，其里之丑人见之而美之 ，归亦捧心而颦其里。其里之富人见之，坚闭门而不出；贫人见之，挈<font color="#af9100">⁵¹</font>妻子而去之走<font color="#af9100">⁵²</font>。彼知颦美而不知颦之所以美。惜乎，而夫子其穷哉 ！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子向西边游历到卫国。颜渊问师金道：“你认为夫子此次卫国之行怎么样？”师金说：“可惜呀，你的先生一定会遭遇困厄啊！”颜渊说：“为什么呢？”师金说：“用草扎成的狗还没有用于祭祀，一定会用竹制的箱笼来装着，用绣有图纹的饰物来披着，祭祀主持人斋戒后迎送着。等到它已用于祭祀，行路人踩踏它的头颅和脊背，拾草的人捡回去用于烧火煮饭罢了；想要再次取来用于祭祀而拿竹筐装着它，拿绣有图纹的饰物披着它，游乐居处于主人的身旁，即使它不做恶梦，也会一次又一次地感受到梦魇似的压抑。如今你的先生，也是在取法先王已经用于祭祀的草扎之狗，并聚集众多弟子游乐居处于他的身边。所以在宋国大树下讲习礼法而大树被砍伐，在卫国游说而被铲掉了所有的足迹，在殷地和东周游历遭到困厄，这不就是那样的恶梦吗？在陈国和蔡国之间遭到围困，整整七天没有能生火就食，让死和生成了近邻，这又不就是那压得喘不过气来的梦魇吗？“在水上划行没有什么比得上用船，在陆地上行走没有什么比得上用车，因为船可以在水中划行而奢求在陆地上推着船走，那么终身也不能行走多远。古今的不同不就象是水面和陆地的差异吗？周和鲁的差异不就象是船和车的不同吗？如今一心想在鲁国推行周王室的治理办法，这就象是在陆地上推船而行，徒劳而无功，自身也难免遭受祸殃。他们全不懂得运动变化并无限定，只能顺应事物于无穷的道理。“况且，你没有看见那吊杆汲水的情景吗？拉起它的一端而另一端便俯身临近水面，放下它的一端而另一端就高高仰起。那吊杆，是因为人的牵引，并非它牵引了人，所以或俯或仰均不得罪人。因此说，远古三皇五帝时代的礼义法度，不在于相同而为人顾惜，在于治理而为人看重。拿三皇五帝时代的礼义法度来打比方，恐怕就像柤、梨、橘、柚四种酸甜不一的果子吧，它们的味道彼此不同然而却都很可口。“所以，礼义法度，都是顺应时代而有所变化的东西。如今捕捉到猿猴给它穿上周公的衣服，它必定会咬碎或撕裂，直到全部剥光身上的衣服方才心满意足。观察古今的差异，就象猿猴不同于周公。从前西施心口疼痛而皱着眉头在邻里间行走，邻里的一个丑女人看见了认为皱着眉头很美，回去后也在邻里间捂着胸口皱着眉头。邻里的有钱人看见了，紧闭家门而不出；贫穷的人看见了，带着妻儿子女远远地跑开了。那个丑女人只知道皱着眉头好看却不知道皱着眉头好看的原因。可惜呀，你的先生一定会遭遇厄运啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹师金：鲁国太师，名金。<span style="margin-left:.35em">²</span>夫子：指孔子。<span style="margin-left:.35em">³</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>穷：困窘，困厄。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>刍狗：以茅草扎成的狗，用于祭祀，祭后则弃之。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>陈：祭时陈列于神位之前。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>箧：小箱子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>衍：小方竹箱。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>巾：覆盖，包裹。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>文绣：刺有花纹的巾帛。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>尸祝：巫师。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>齐：同“斋”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>将：捧。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>之：指刍狗。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>行者：行人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>践：践踏。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>苏者：割草的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>爨：焚烧。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>将：如果将。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼：指“复取”刍狗的人。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>且：将。<span style="margin-left:.35em">²²</span>数：屡次。<span style="margin-left:.35em">²³</span>眯：谓梦魇，古人以为是人睡觉时被妖魔压胸。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>先王：指尧、舜、禹、汤、文、武等儒家理想中的帝王。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>刍狗：指先王所推行的那套政治主张。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>伐树于宋：据《史记·孔子世家》记载，孔子与其弟子，曾经在宋国的大树下讲习礼法，宋国有人欲杀孔子，就拔掉了大树。孔子逃走。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>削迹于卫：指孔子及其弟子被匡人围困一事。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>穷于商周：谓困穷于宋和周。宋为商后裔，故穷于商即指“伐树于宋”一事；穷于周则指孔子至周问礼时被老子讥刺之事。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>梦：噩梦。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>围于陈蔡：孔子出游陈、蔡的时候，楚昭王派使者聘请孔子做官。陈、蔡两国生怕孔子仕楚后对自己不利，于是就出兵围困他。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>没世：终身，永远。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>寻常：古代的长度单位。<span style="margin-left:.35em">³²</span>蕲：通“祈”，求。<span style="margin-left:.35em">³³</span>行周于鲁：谓在鲁国推行周朝的制度。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼：指孔子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>无方之传：谓运转无常，不拘限于一个方向。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>桔槔：一种原始的汲水器具。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>引：用手往下牵引绳子，以便使所系的水桶垂向井里。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>俯：指横木系水桶的一端向水井下俯。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼：指桔槔。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>三皇：指燧人、伏羲、神农。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>五帝：有三种说法，即黄帝、颛顼、帝喾、唐尧、虞舜；太皞、炎帝、黄帝、少皞、颛顼；少昊、颛顼、高辛、唐尧、虞舜。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>矜：崇尚。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>柤：即山楂，味酸。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>柚：似橘而大，味甜酸。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>猨狙：猴子。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>服：指豪华的礼服。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>龁：啃。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>啮：咬。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>挽裂：拼命撕裂。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>慊：满足，满意。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>西施：古代美女，亦称“西子”。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>颦：皱眉头。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>挈：携带，带领。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>走：逃离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">孔子的政治理想是“克已复礼”，企图通过“仁”的理念来复兴以血缘为纽带的“宗子维城”的周朝体制。为了宣传政治主张，他率众弟子周游列国，先后辗转于卫、曹、宋、郑、陈、蔡、楚等地，颠沛流离凡十四年，饱尝忧患，然而处处碰壁，未获重用。庄子便以此事实为依据，批评孔子的“克已复礼”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子行年<font color="#af9100">¹</font>五十有一而不闻道，乃南之沛<font color="#af9100">²</font>见老聃。老聃曰：“子来乎 ？吾闻子，北方之贤者也！子亦得道乎？”孔子曰：“未得也。”老 子曰：“子恶<font color="#af9100">³</font>乎求之哉？”曰：“吾求之于度数<font color="#af9100">⁴</font>，五年而未得也。” 老子曰：“子又恶乎求之哉？”曰：“吾求之于阴阳<font color="#af9100">⁵</font>，十有二年而未 得也。”老子曰：“然，使<font color="#af9100">⁶</font>道而可献<font color="#af9100">⁷</font>，则人莫不献之于其君；使道而可进<font color="#af9100">⁸</font>，则人莫不进之于其亲；使道而可以告人，则人莫不告其兄弟； 使道而可以与人，则人莫不与其子孙。然而不可者，无佗<font color="#af9100">⁹</font>也，中无主 而不止<font color="#af9100">¹⁰</font>，外无正<font color="#af9100">¹¹</font>而不行。由中出者，不受于外，圣人不出；由外入者 ，无主于中，圣人不隐<font color="#af9100">¹²</font>。名，公器<font color="#af9100">¹³</font>也，不可多取。仁义，先王之蘧庐<font color="#af9100">¹⁴</font>也，止可以一宿而不可久处。觏<font color="#af9100">¹⁵</font>而多责。古之至人，假道<font color="#af9100">¹⁶</font>于仁，托宿<font color="#af9100">¹⁷</font> 于义，以游逍遥之虚<font color="#af9100">¹⁸</font>，食于苟简<font color="#af9100">¹⁹</font>之田<font color="#af9100">²⁰</font>，立于不贷<font color="#af9100">²¹</font>之圃<font color="#af9100">²²</font>。逍遥，无为也 ；苟简，易养也；不贷，无出也。古者谓是<font color="#af9100">²³</font>采真<font color="#af9100">²⁴</font>之游。以富为是者， 不能让禄；以显<font color="#af9100">²⁵</font>为是者，不能让名。亲权<font color="#af9100">²⁶</font>者，不能与<font color="#af9100">²⁷</font>人柄<font color="#af9100">²⁸</font>，操<font color="#af9100">²⁹</font>之则栗 ，舍<font color="#af9100">³⁰</font>之则悲，而一无所鉴<font color="#af9100">³¹</font>，以窥<font color="#af9100">³²</font>其所不休者<font color="#af9100">³³</font>，是天之戮民<font color="#af9100">³⁴</font>也。怨、恩 、取、与、谏、教、生、杀八者，正之器也，唯循大变<font color="#af9100">³⁵</font>无所湮<font color="#af9100">³⁶</font>者为能用 之。故曰：正者，正也。其心以为不然者，天门<font color="#af9100">³⁷</font>弗开矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子活到五十一岁还没有领悟大道，于是往南去到沛地拜见老聃。老聃说：“你来了吗？我听说你是北方的贤者，你恐怕已经领悟了大道吧？”孔子说：“还未能得到。”老子说：“你是怎样寻求大道的呢？”孔子说：“我在规范、法度方面寻求大道，用了五年的功夫还未得到。”老子说：“你又怎样寻求大道呢？”孔子说：“我又从阴阳的变化来寻求，十二年了还是未能得到。”老子说：“会是这样的。假使道可以用来进献，那么人们没有谁不会向国君进献大道；假使道可以用来奉送，那么人们没有谁不会向自己的双亲奉送大道；假使道可以传告他人，那么人们没有谁不会告诉给他的兄弟；假使道可以给与人，那么人们没有谁不会用来给与他的子孙。然而不可以这样做的原因，没有别的，内心不能自持因而大道不能停留，对外没有什么相对应因而大道不能推行。从内心发出的东西，倘若不能为外者所接受，圣人也就不会有所传教；从外部进入内心的东西，倘若心中无所领悟而不能自持，圣人也就不会有所怜惜。名声，乃是人人都可使用的器物，不可过多猎取。仁义，乃是前代帝王的馆舍，可以住上一宿而不可以久居，多次交往必然会生出许多责难。“古代道德修养高的至人，对于仁来说只是借路，对于义来说只是暂住，而游乐于自由自在、无拘无束的境域，生活于马虎简单、无奢无华的境地，立身于从不施与的园圃。自由自在、无拘无束，便是无为；马虎简单、无奢无华，就易于生存；从不施与，就不会使自己受损也无裨益于他人。古代称这种情况叫做神采真实的遨游。“把贪图财贿看作正确的人，不会让人利禄；把追求显赫看作正确的人，不会让人名声；迷恋权势的人，不会授人权柄。掌握了利禄、名声和权势便唯恐丧失而整日战栗不安，而放弃上述东西又会悲苦不堪，而且心中全无一点鉴识，眼睛只盯住自己所无休止追逐的东西，这样的人只能算是被大自然所刑戮的人。怨恨、恩惠、获取、施与、谏诤、教化、生存、杀戮、这八种作法全是用来端正他人的工具，只有遵循自然的变化而无所阻塞滞留的人才能够运用它。所以说，所谓正，就是使人端正。内心里认为不是这样，那么心灵的门户就永远不可能打开。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹行年：年纪。<span style="margin-left:.35em">²</span>沛：在今江苏沛县。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：疑问词。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>度数：谓制度名数。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>阴阳：谓天地造化。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>使：假使。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>献：奉献。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>进：奉进。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>佗：通“他”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>止：留。谓将大道留存在心中。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>正：当为“匹”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>隐：留藏心中。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>公器：天下人所共用的器具。即人人争夺的对象。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>蘧庐：传舍，即供传递公文的人或往来官员途中暂宿之所。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>觏：见。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>假道：借路。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>托宿：寄寓。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>虚：也作“墟”，境界。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>苟简：苟且简略。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>田：指饮食条件。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>贷：借出。<span style="margin-left:.35em">²²</span>圃：指立场。<span style="margin-left:.35em">²³</span>是：通“之”，这。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>采真：即采捋内真。<span style="margin-left:.35em">²³</span>是：正确，善。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>显：显达。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>亲权：迷恋于权势。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>与：让给。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>柄：权柄。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>操：持，拿。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>舍：失去。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>一无所鉴：对于至真之理，一无所见。<span style="margin-left:.35em">³²</span>窥：注视。<span style="margin-left:.35em">³³</span>其所不休者：指他们所永远追求的对象，即名位、权势等。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>戮民：谓受刑戮的人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>正：救正，整治。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>大变：谓自然天理。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>湮：滞塞。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>天门：犹“灵府”，即天机之门。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">“孔子行年五十有一而不闻道”，非不尽力也。庄子借老子之口指出最重要的两条：一、孔子把“道”当做学问，但是“道”不是学问，“道”是境界；二、孔子虽然求道，却仍然痴迷于仁义名利，“中无主而不止，外无正而不行”，所以只能以“天之戮民”而终身。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子见老聃而语仁义。老聃曰：“夫播<font color="#af9100">¹</font>糠眯<font color="#af9100">²</font>目，则天地四方易位矣 ；蚊虻<font color="#af9100">³</font>噆<font color="#af9100">⁴</font>肤，则通昔<font color="#af9100">⁵</font>不寐矣。夫仁义惨然，乃愤<font color="#af9100">⁶</font>吾心，乱<font color="#af9100">⁷</font>莫大焉。吾子<font color="#af9100">⁸</font>使天下<font color="#af9100">⁹</font>无失其朴<font color="#af9100">¹⁰</font> ，吾子亦放<font color="#af9100">¹¹</font>风而动，总<font color="#af9100">¹²</font>德<font color="#af9100">¹³</font>而立<font color="#af9100">¹⁴</font>矣！又奚杰杰然<font color="#af9100">¹⁵</font>若负<font color="#af9100">¹⁶</font>建鼓<font color="#af9100">¹⁷</font>而求亡子者邪 ！夫鹄<font color="#af9100">¹⁸</font>不日浴<font color="#af9100">¹⁹</font>而白，乌不日黔<font color="#af9100">²⁰</font>而黑。黑白之朴，不足以为辩<font color="#af9100">²¹</font>；名誉之观，不足以为广<font color="#af9100">²²</font>。泉涸，鱼相与处于陆，相呴以湿，相濡以沫，不若相忘于江湖。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子拜见老聃探讨仁义。老聃说：“飞扬的糠屑进入眼睛，也会颠倒天地四方，蚊虻之类的小虫叮咬皮肤，就会让人通晓都难以入睡。仁义给人的毒害就更为惨痛乃至令人昏愦糊涂，对人的祸乱没有什么比仁义更为厉害。如果你想让天下不至于丧失淳厚质朴，你就应该顺应自然而行动，一切顺于自然规律行事，又何必那么卖力地去宣扬仁义，好像是敲着鼓去追赶逃亡的人似的呢？白色的天鹅不需要天天沐浴而毛色自然洁白，黑色的乌鸦不需要每天用黑色渍染而毛色自然乌黑，乌鸦的黑和天鹅的白都是出于本然，不足以分辨谁优谁劣；名声和荣誉那样的外在东西，更不足以播散张扬。泉水干涸了，鱼儿相互依偎在陆地上，大口出气来取得一点儿湿气，靠唾沫来相互得到一点儿润湿，不如在江河湖海中畅游而彼此相互忘却。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹播：播扬。<span style="margin-left:.35em">²</span>眯：细物入眼为害。<span style="margin-left:.35em">³</span>虻：即牛虻。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>噆：咬，叮。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>通昔：通宵。惨然：狠毒的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>愤：又作“愦”，乱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>乱：谓扰乱物性。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>吾子：相亲之辞，犹“您”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>天下：指天下人。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>朴：自然天性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>放：依顺。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>总：秉持。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>德：自然德性。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>立：自立。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>杰然：用力的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>负：击。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>建鼓：大鼓。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>鹄：又作“鹤”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>日浴：天天洗澡。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>黔：黑色。这里作动词，谓染黑。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>辩：通“辨”，分别。<span style="margin-left:.35em">²²</span>名誉之观，不足以为广：谓名誉仅为外饰，不足以增广本性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段中老子连用比喻开导孔子，既求道则必得弃仁义。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子见老聃归，三日不谈。弟子问曰：“夫子见老聃，亦将何规<font color="#af9100">¹</font>哉 ？”孔子曰：“吾乃今于是乎见龙。龙，合而成体，散而成章<font color="#af9100">²</font>，乘乎 云气而养乎阴阳。予口张而不能嗋<font color="#af9100">³</font>。予又何规老聃哉？”子贡曰：“然则人 固有尸居而龙见，雷声<font color="#af9100">⁴</font>而渊默，发动如天地者乎？赐亦可得而观乎？ ”遂以孔子声见老聃。老聃方将倨堂<font color="#af9100">⁵</font>而应，微曰：“予年运而往<font color="#af9100">⁶</font>矣， 子将何以戒我乎？”子贡曰：“夫三皇五帝之治天下不同，其系声名 一也。而先生独以为非圣人，如何哉？”老聃曰：“小子<font color="#af9100">⁷</font>少进<font color="#af9100">⁸</font>！子何 以谓不同？”对曰：“尧授舜，舜授禹。禹用力<font color="#af9100">⁹</font>而汤用兵<font color="#af9100">¹⁰</font>，文王顺纣 而不敢逆，武王逆纣而不肯顺，故曰不同。”老聃曰：“小子少进， 余语汝三皇五帝之治天下：黄帝之治天下，使民心一<font color="#af9100">¹¹</font>。民有其亲<font color="#af9100">¹²</font>死不 哭而民不非也。尧之治天下，使民心亲。民有为其亲杀其杀<font color="#af9100">¹³</font>而民不非也。舜之治天下，使民心竞<font color="#af9100">¹⁴</font>。民孕妇十月生子，子生五月而能言，不 至乎孩<font color="#af9100">¹⁵</font>而始谁<font color="#af9100">¹⁶</font>，则人始有夭矣。禹之治天下，使民心变<font color="#af9100">¹⁷</font>，人有心<font color="#af9100">¹⁸</font>而兵有顺<font color="#af9100">¹⁹</font>，杀盗非杀人<font color="#af9100">²⁰</font>。自为种而‘天下’耳。是以天下大骇<font color="#af9100">²¹</font>，儒墨皆起 。其作始有伦，而今乎妇女，何言哉！余语汝：三皇五帝之治天下， 名曰治之，而乱莫甚焉。三皇之知<font color="#af9100">²²</font>，上悖日月之明，下睽<font color="#af9100">²³</font>山川之精， 中堕四时之施<font color="#af9100">²⁴</font>。其知惨于蛎虿<font color="#af9100">²⁵</font>之尾，鲜规<font color="#af9100">²⁶</font>之兽，莫得安其性命之情者 ，而犹自以为圣人，不可耻乎？其无耻也！”子贡蹴蹴然<font color="#af9100">²⁷</font>立不安。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子拜见老聃回来，整整三天都不说话。弟子问道：“先生见到老聃，对他作了什么诲劝吗？”孔子说：“我直到如今才竟然在老聃那儿见到了真正的龙！龙，合在一起便成为一个整体，分散开来又成为华美的文采，乘驾云气而养息于阴阳之间。我大张着口久久不能合拢，我又哪能对老聃作出诲劝呢！”子贡说：“这样说，那么人难道有像尸体一样安稳不动而又像龙一样神情飞扬地显现，像疾雷一样震响而又像深渊那样沉寂，发生和运动犹如天地运动变化的情况吗？我也能见到他并亲自加以体察吗？”于是借助孔子的名义前去拜见老聃。老聃正伸腿坐在堂上，轻声地应答说：“我年岁老迈，你将用什么来告诫我呢？”子贡说：“远古时代三皇五帝治理天下各不相同，然而却都有好的名声，唯独先生您不认为他们是圣人，这是为什么呢？”老聃说：“年轻人，你稍稍近前些！你凭什么说他们各自有所不同？”子贡回答：“尧让位给舜，舜让位给禹，禹用力治水而汤用力征伐，文王顺从商纣不敢有所背逆，武王背逆商纣而不顺服，所以说各不相同。”老聃说：“年轻人，你再稍微靠前些！我对你说说三皇五帝治理天下的事。黄帝治理天下，使人民心地淳厚保持本真，百姓有谁死了双亲并不哭泣，人们也不会加以非议。唐尧治理天下，使百姓敬重双亲，百姓有谁为了敬重双亲依照等差而做到亲疏有别，人们同样也不会非议。虞舜治理天下，使百姓心存竞争，怀孕的妇女十个月生下孩子，孩子生下五个月就张口学话，不等长到两、三岁就开始识人问事，于是开始出现夭折短命的现象。夏禹治理天下，使百姓心怀变诈，人人存有机变之心因而动刀动枪成了理所当然之事，杀死盗贼不算杀人，人们各自结成团伙而肆意于天下，所以天下大受惊扰，儒家、墨家都纷纷而起。他们初始时也还有伦有理，可是时至今日以女为妇，还有什么可言呢！我告诉你。三皇五帝治理天下，名义上叫做治理，而扰乱人性和真情没有什么比他们更严重的了。三皇的心智就只是，对上而言遮掩了日月的光明，对下而言违背了山川的精粹，就中而言毁坏了四时的推移。他们的心智比蛇蝎之尾还惨毒，就连小小的兽类，也不可能使本性和真情获得安宁，可是还自以为是圣人。是不认为可耻吗，还是不知道可耻呢？”子贡听了惊惶不定，心神不安地站着。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹规：劝谏。<span style="margin-left:.35em">²</span>章：绚丽的花纹。<span style="margin-left:.35em">³</span>嗋：合拢。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>声：称。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>倨堂：傲踞于堂上。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>年运而往：意谓“行年高迈”。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>小子：长辈对晚辈的称呼。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>少进：稍微向前走些。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>用力：指用力治水。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>用兵：指用兵伐桀。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>一：谓淳一。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>亲：偏爱，私爱。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>杀其杀：谓按亲疏程度区分丧服的等次。后“杀”字，指丧服。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>竞：竞争。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>孩：小儿笑。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>谁：指区别自己与他人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>变：变诈。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>人有心：谓人人怀有机巧之心。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>兵有顺：谓认为用兵是应天顺人之事。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>杀盗非杀人：谓诛杀盗贼为应天顺人之举，所以不算杀人。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>骇：惊恐不安。<span style="margin-left:.35em">²²</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²³</span>睽：乖违，损害。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>施：运行。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>蛎虿：一种尾端有剧毒的虫，长尾叫虿，短尾叫蝎。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>鲜规：兽名，其状不详。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>蹴蹴然：心神不安的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子此则寓言很可能根据《帛书周易·要篇》撰写而成，目的在于告诫孔门后学：“小子少进！”意思是，你们的老祖宗尚且抛弃仁义而从道学，你们为什么还不革故鼎新，稍有长进呢？</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子谓老聃曰：“丘治《诗》、《书》、《礼》、《乐》、《易》 、《春秋》六经，自以为久矣，孰<font color="#af9100">¹</font>知其故<font color="#af9100">²</font>矣，以奸<font color="#af9100">³</font>者七十二君<font color="#af9100">⁴</font>，论先 王之道而明周、召之迹，一君无所钩用<font color="#af9100">⁵</font>。甚矣！夫<font color="#af9100">⁶</font>人之难说也？道之 难明邪？”老子曰：“幸矣，子之不遇治世之君！夫六经，先王之陈 迹也，岂其所以迹哉！今子之所言，犹迹也。夫迹，履<font color="#af9100">⁷</font>之所出，而迹 岂履哉！夫白鶂<font color="#af9100">⁸</font>之相视 ，眸子<font color="#af9100">⁹</font>不运<font color="#af9100">¹⁰</font>而风化<font color="#af9100">¹¹</font>；虫，雄鸣于上风<font color="#af9100">¹²</font>，雌应于下风而风化。类<font color="#af9100">¹³</font>自为雌 雄，故风化。性不可易，命不可变，时不可止，道不可壅<font color="#af9100">¹⁴</font>。苟得于道 ，无自而不可<font color="#af9100">¹⁵</font>；失焉者，无自而可。”孔子不出三月，复见，曰：“ 丘得之<font color="#af9100">¹⁶</font>矣。乌<font color="#af9100">¹⁷</font>鹊<font color="#af9100">¹⁸</font>孺<font color="#af9100">¹⁹</font>，鱼傅沫<font color="#af9100">²⁰</font>，细要<font color="#af9100">²¹</font>者化<font color="#af9100">²²</font>，有弟而兄啼。久矣，夫丘不 与化为人<font color="#af9100">²³</font>！不与化为人，安能化人。”老子曰：“可，丘得之矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子对老聃说：“我研修《诗》《书》《礼》《乐》《易》《春秋》六部经书，自认为很久很久了，熟悉了旧时的各种典章制度；用违反先王之制的七十二个国君为例，论述先王（治世）的方略和彰明周公、召公的政绩，可是一个国君也没有取用我的主张。实在难啊！是人难以规劝，还是大道难以彰明呢？”老子说：“幸运啊，你不曾遇到过治世的国君！六经，乃是先王留下的陈旧遗迹，哪里是先王遗迹的本原！如今你所谈论的东西，就好像是足迹；足迹是脚踩出来的，然而足迹难道就是脚吗！白鶂相互而视，眼珠子一动也不动便相诱而孕；虫，雄的在上方鸣叫，雌的在下方相应而诱发生子；同一种类而自身具备雌雄两性，不待交合而生子。本性不可改变，天命不可变更，时光不可停留，大道不可壅塞。假如真正得道，无论去到哪里都不会受到阻遏；失道的人，无论去到哪里都是此路不通。”孔子三月闭门不出，再次见到老聃说：“我终于得道了。乌鸦喜鹊在巢里交尾孵化，鱼儿借助水里的泡沫生育，蜜蜂自化而生，生下弟弟，哥哥失爱就会啼哭。很长时间了，我没有能跟万物的自然变化相识为友！不能跟自然的变化相识为友，又怎么能教化他人！”老子听了后说：“好。孔丘得道了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹孰：通“熟”。<span style="margin-left:.35em">²</span>故：要义。<span style="margin-left:.35em">³</span>奸：同“干”，干求，干谒。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>七十二君：泛指孔子干谒国君之多。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>钩用：取用，采纳。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>履：鞋子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>鶂：通“鷁”，水鸟，形状似鹭鹚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>眸子：瞳人。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>运：转动。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>风化：谓雌雄相诱相感而成孕。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>上风：风向的上方。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>类：一种传说中的一身两性之兽。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>壅：滞塞。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>无自而不可：谓得道者，无一事行不通。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>得之：对大道有所领悟。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>乌：乌鸦。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>鹊：喜鹊。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>孺：谓孵化而生。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>傅沫：以沫相育，即以口沫相濡而受孕。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>细要：即细腰，蜂名。<span style="margin-left:.35em">²²</span>化：指运行变化的造物者。<span style="margin-left:.35em">²³</span>为人：为偶，为友。<span style="margin-left:.35em">²²</span>化：感化。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段主题是——“化”，正是庄子要说明的中心。一个时代一部法，吐故纳新是永恒的规律。社会在进步，新事物新情况层出不穷，先王的那些旧东西自然也应当消亡。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-13"><a href="#本章赏析-13" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/a8daa4579e07.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇的主题仍是讲自然之道的，与前几篇不同的是，这里首次从发展变化的角度来认识宇宙万物的规律，把内篇中所阐述的玄而又玄的道，拉近了其与社会生活的距离，具有了实践性的内涵。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇砸下十四个问题，从天地、日月一直诘问到云、雨、风，让读者莫名其妙。然而细细寻绎，却可发现这十四个问题井然有序，丝毫不乱，把古人在苍苍茫茫中感受到的无形力量全盘托出，文辞之间天地运化的蠢蠢之气跃然纸上。作者说了一段貌似神秘的话，留下什么都没有解决的问题。其实，神秘玄奥并非故弄玄虚，言说无物也是理所必然。只因为一点：“道”字说出口，便不是完整的道了。所以冥冥之中有“道”，字字都围绕着“道”，却不点透。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">天道运转不息，变化无常，人间治道亦应如是，与时俱化，而不能固执一法以御万有，泥古不化。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">为说明这个道理，本篇连设数个寓言，让孔子及其高弟颜回、子贡频频出场，接受老子、师金等得道之人的指津，并多次明言儒家的仁义之道是不适用于当时的社会情况的，若坚持此道，只会有害而无益。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“孔子西游于卫”一段，则完全从社会发展变化的角度来探讨古代的礼乐制度。作者批评了孔子循规守旧，不懂得事物的运动变化并无常规，以及不懂得人类应该顺应万物的变化而没有穷尽的道理，并明确指出了“故礼义法度者，应时而变”的精辟论断，无疑具有积极的意义。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇寓意隽永，形象鲜明，具有很高的艺术价值。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-15" name="zz-chapter-15"></a></p><h3 id="刻意"><a href="#刻意" class="headerlink" title="刻意"></a>刻意</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">刻<font color="#af9100">¹</font>意<font color="#af9100">²</font>尚<font color="#af9100">³</font>行，离世异俗，高论<font color="#af9100">⁴</font>怨诽<font color="#af9100">⁵</font>，为亢<font color="#af9100">⁶</font>而已矣。此山谷之士<font color="#af9100">⁷</font>，非世<font color="#af9100">⁸</font>之人，枯槁<font color="#af9100">⁹</font>赴渊<font color="#af9100">¹⁰</font>者之所好也。语仁义忠信，恭俭推让，为修<font color="#af9100">¹¹</font>而已矣。 此平世之士<font color="#af9100">¹²</font>，教诲之人<font color="#af9100">¹³</font>，游居学者<font color="#af9100">¹⁴</font>之所好也。语大功，立大名，礼君 臣，正上下，为治而已矣。此朝廷之士，尊主强国之人，致功<font color="#af9100">¹⁵</font>并兼<font color="#af9100">¹⁶</font>者 之所好也。就<font color="#af9100">¹⁷</font>薮泽<font color="#af9100">¹⁸</font>，处<font color="#af9100">¹⁹</font>闲旷<font color="#af9100">²⁰</font>，钓鱼闲处，无为<font color="#af9100">²¹</font>而已矣。此江海之士<font color="#af9100">²²</font>， 避世之人，闲暇者之所好也。吹呴<font color="#af9100">²³</font>呼吸，吐故纳新<font color="#af9100">²⁴</font>，熊经鸟申<font color="#af9100">²⁵</font>，为寿而已矣。此道引<font color="#af9100">²⁶</font>之士，养形<font color="#af9100">²⁷</font>之人，彭祖寿考<font color="#af9100">²⁸</font>者 之所好也。若夫不刻意而高<font color="#af9100">²⁹</font>，无仁义而修，无功名而治，无江海而闲 ，不道引而寿，无不忘也，无不有也。淡然<font color="#af9100">³⁰</font>无极<font color="#af9100">³¹</font>而众美从之。此天地 之道，圣人之德也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">磨砺心志崇尚修养，脱离世俗与众不同，谈吐不凡，抱怨怀才不遇而讥评世事无道，只是清高罢了；这样做的是隐居山谷的隐士，是愤世嫉俗的人，正是那些洁身自好、宁可以身殉志的人所一心追求的。宣扬仁爱、道义、忠贞、信实和恭敬、节俭、辞让、谦逊，算是注重修身罢了；这样做乃是意欲平定治理天下的人，是对人施以教化的人，正是那些游说各国而后退居讲学的人所一心追求的。宣扬大功，树立大名，用礼仪来划分君臣的秩序，并以此端正和维护上下各别的地位，算是投身治理天下罢了；这样做乃是身居朝廷的人，尊崇国君强大国家的人，正是那些醉心于建立功业开拓疆土的人所一心追求的。走向山林湖泽，处身闲暇旷达，垂钩钓鱼来消遣时光，算是无为自在罢了；这样做乃是闲游江湖的人，是逃避世事的人，正是那些闲暇无事的人所一心追求的。嘘唏呼吸，吐却胸中浊气吸纳清新空气，像黑熊攀缘引体、像鸟儿展翅飞翔，算是善于延年益寿罢了；这样做乃是舒活经络气血的人，善于养身的人，正是像彭祖那样寿延长久的人所一心追求的。若不需磨砺心志而自然高洁，不需倡导仁义而自然修身，不需追求功名而天下自然得到治理，不需避居江湖而心境自然闲暇，不需舒活经络气血而自然寿延长久，没有什么不忘于身外，而又没有什么不据于自身。宁寂淡然而且心智从不滞留一方，而世上一切美好的东西都汇聚在他的周围。这才是像天地一样的永恒之道，这才是圣人无为的无尚之德。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹刻：削，磨砺。<span style="margin-left:.35em">²</span>意：志。<span style="margin-left:.35em">³</span>尚：高尚，用作动词，使行为高尚。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>高论：唱高调。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>怨诽：埋怨生不逢时，讥抨天下无道。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>亢：高，清高。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>山谷之士：指栖身岩穴的隐士。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>非世：非毁时世。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>枯槁：谓毁坏身体。指伯夷、叔齐、鲍焦、介之推之流。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>赴渊：谓投水而死。指狐不偕、务光、纪他、申徒狄之辈。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>修：修身。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>平世之士：以平治天下为己任的人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>教诲之人：以教诲世人为己任的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>游居学者：指时而四出游说，时而居家讲学的人。这里指孔丘、子夏等。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>致功：建立功业。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>并兼：兼并敌国。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>就：走向。引申为隐逸。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>薮泽：泛指湖泽草野之间。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>处：居住。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>闲旷：泛指静谧荒野之地。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>无为：闲适自在。<span style="margin-left:.35em">²²</span>江海之士：栖身江湖海滨的隐士。这里指巢父、许由一类人。<span style="margin-left:.35em">²³</span>吹呴：合口用力呼气叫吹，张口慢慢出气叫呴。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>吐故纳新：先从口吐出肺中浊气，再由鼻吸进清新空气，是中国古代导引术养生法的一种。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>熊经鸟申：像熊那样悬挂于树枝，像鸟那样伸缩其脖颈，也是古代的一种养生方法。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>道引：即导引，导气令和，引体令柔。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>养形：保养形体。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>寿考：高寿。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>高：谓行为高尚。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>淡然：恬淡无心的样子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>无极：谓不滞于一偏，即不刻意为亢、为修、为治、为闲、为寿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描述了六种人的处世态度，用前五种人的“为”来反衬圣人的“无为”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故曰：夫恬惔<font color="#af9100">¹</font>寂漠，虚无无为，此天地之平<font color="#af9100">²</font>而道德之质<font color="#af9100">³</font>也。故曰： 圣人休<font color="#af9100">⁴</font>，休焉则平易矣。平易则恬淡矣。平易恬淡，则忧患不能入，邪气不能袭<font color="#af9100">⁵</font>，故其德<font color="#af9100">⁶</font>全而神不亏。故曰：圣人之生也天行<font color="#af9100">⁷</font>，其死也物化<font color="#af9100">⁸</font> 。静而与阴同德，动而与阳同波。不为福先，不为祸始。感而后应， 迫而后动，不得已而后起。去知<font color="#af9100">⁹</font>与故<font color="#af9100">¹⁰</font>，循天之理。故无天灾，无物累 ，无人非，无鬼责。其生若浮，其死若休。不思虑，不豫<font color="#af9100">¹¹</font>谋。光矣而不耀<font color="#af9100">¹²</font>，信矣而不期<font color="#af9100">¹³</font>。其寝不梦，其觉无忧。其神纯粹<font color="#af9100">¹⁴</font>，其魂不罢<font color="#af9100">¹⁵</font>。虚 无恬淡，乃合天德。故曰：悲乐者，德之邪也；喜怒者，道之过也； 好恶者，德之失也。故心不忧乐，德之至也；一<font color="#af9100">¹⁶</font>而不变，静之至也； 无所于<font color="#af9100">¹⁷</font>忤<font color="#af9100">¹⁸</font>，虚之至也；不与物交，淡之至也；无所于逆，粹之至也。 故曰：形劳而不休则弊<font color="#af9100">¹⁹</font>，精<font color="#af9100">²⁰</font>用而不已则劳，劳则竭。水之性，不杂则 清，莫动则平；郁闭<font color="#af9100">²¹</font>而不流，亦不能清；天德之象也。故曰：纯粹而不杂，静一而不变，淡而无为，动而以天行，此养神之道也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以说，恬淡、寂漠、虚空、无为，这是天地赖以均衡的基准，而且是道德修养的最高境界。所以说，圣人总是停留在这一境域里，停留在这一境域也就平坦而无难了。安稳恬淡，那么忧患不能进入内心，邪气不能侵袭机体，因而他们的德行完整而内心世界不受亏损。所以说，圣人生于世间顺应自然而运行，他们死离人世又像万物一样变化而去；平静时跟阴气一样宁寂，运动时又跟阳气一道波动。不做幸福的先导，也不为祸患的起始，外有所感而后内有所应，有所逼迫而后有所行动，不得已而后兴起。抛却智巧与事故，遵循自然的常规。因而没有自然的灾害，没有外物的牵累，没有旁人的非议，没有鬼神的责难。他们生于世间犹如在水面飘浮，他们死离人世就像疲劳后的休息。他们不思考，也不谋划。光亮但不刺眼，信实却不期求。他们睡觉不做梦，他们醒来无忧患，他们心神纯净精粹，他们魂灵从不疲惫。虚空而且恬淡，方才合乎自然的真性。所以说，悲哀和欢乐乃是背离德行的邪妄，喜悦和愤怒乃是违反大道的罪过，喜好和憎恶乃是忘却真性的过失。因此内心不忧不乐，是德行的最高境界；持守专一而没有变化，是寂静的最高境界；不与任何外物相抵触，是虚豁的最高境界；不跟外物交往，是恬淡的最高境界；不与任何事物相违逆，是精粹的最高境界。所以说，形体劳累而不休息那么就会疲乏不堪，精力使用过度而不止歇那么就会元气劳损，元气劳损就会精力枯竭。水的本性，不混杂就会清澈，不搅动就会平静，闭塞不流动也就不会纯清，这是自然本质的现象。所以说，纯粹不混杂，宁静纯一不变不动。按自然规律来行动，这就是颐养心神的道理了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹惔：通“淡”。<span style="margin-left:.35em">²</span>平：准则。<span style="margin-left:.35em">³</span>质：根本。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>休：息心。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>袭：侵袭。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>德：自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天行：依乎天理而行。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>物化：像万物一样蜕然变化而无系念。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”，智计。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>故：巧诈。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>豫：通“预”，预先。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>光矣而不耀：充满光芒而不炫耀。谓能葆光敛迹。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>信矣而不期：守信用而不期必。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>纯粹：纯净而不间杂。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>罢：通“疲”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>一：谓专守玄虚之道。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>于：即“与”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>忤：乖违，抵触。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>弊：疲弊，疲困。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>精：精神。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>郁闭：滞积。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段紧承上段文字，用“故曰”引出六层意思，从不同侧面说明“纯粹而不杂，静一而不变，而无为，动以天行，此养神之道也”，强调“虚无无为”的重要性，它是天地运行的准则，是大道流行的实质。最后将虚静恬淡提到“养神”的高度。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫有干越<font color="#af9100">¹</font>之剑者，柙<font color="#af9100">²</font>而藏之，不敢用也，宝之至也。精神四达并流<font color="#af9100">³</font> ，无所不极<font color="#af9100">⁴</font>，上际<font color="#af9100">⁵</font>于天，下蟠<font color="#af9100">⁶</font>于地，化育万物，不可为象，其名为同帝<font color="#af9100">⁷</font>。纯素之道，唯神是守。守而勿失，与神为一。一之精通<font color="#af9100">⁸</font>，合于天伦<font color="#af9100">⁹</font>。野语<font color="#af9100">¹⁰</font>有之曰：“众人重利，廉士重名，贤士尚志，圣人贵精。” 故素也者，谓其无所与杂也；纯也者，谓其不亏其神也。能体<font color="#af9100">¹¹</font>纯素，谓之真人。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">拥有吴越宝剑的人，把剑放在匣里藏起来，舍不得用，珍贵极了。精神四处横流，没有不到的地方，上会合天，下遍及地，化育万物，不可捉摸，它的名字等同天地。维持纯朴的方式，唯有守护精神。守护不致丧失，就能和神明合为一体。精通了合一，也就符合了自然法则。民间有句俗语：“普通的人看重利益，廉洁之士看重名声，贤明之士崇尚意志，圣人推崇精神。”所以朴素呢，是指它没有任何掺杂；纯粹呢，是指没有亏损。能够表现纯粹朴素，就是真人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹干越：即干溪、越山，都是出名剑的地方。这里也可代称吴国、越国。<span style="margin-left:.35em">²</span>柙：通“匣”。用作动词，放在匣子里。<span style="margin-left:.35em">³</span>四达并流：向四处流溢，无所积滞。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>极：至，到。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>际：到达，接近。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>蟠：遍及。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>同帝：谓其功用如同天帝。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>精通：指身神凝合的妙契程度。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>天伦：天理。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>野语：俗话。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>体：体悟。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段承接前文，继续论述养神之道。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-14"><a href="#本章赏析-14" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/182f9707a0d0.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取篇首二字为题。文章简短，虽缺少内篇恢恑谲怪的特点，但也一波三折，有破有立，笔法娴熟，挥洒自如。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇主要论述养生之道，养生贵在养神，要在恬淡寡欲，体悟纯素，顺其自然，做到不喜不怒，与世无争，哀乐不入。那些过分追求外物的行为，刻意为亢、为修、为治、为闲、为寿的人，对于养生养神都是有害的，只能成为丧真失性之徒。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者开篇即对五等世俗之人穷形尽相：立志高尚者刻砺身心，高尚其行，非毁时政，卓尔不群；修身养性者克己复礼，倡导仁义，谦恭礼让，诲人不倦；治国安邦者君臣讲礼，上下讲义，建千秋伟业，立万世英名；清心寡欲者隐逸渊泽，行吟河畔，寒江独钓，自适其志；企求长寿者晨起早练，健身养形，熊经鸟申，吐故纳新。此五等人都似穿牛鼻络马首者，有心而为，失其自然真性，未得养生之道。故作者将此等人一网打尽后，不加评论，便戛然而止，用“若夫”一词一笔荡开，连用几个“无”字，如急管繁弦，又如回风舞雪，将五等人一笔抹杀，引出圣人。圣人“无不忘”“无不有”，“无不忘”则物物俱化，“无不有”则物物俱全。老子说：“（圣人）不以其无私邪，故能成其私？”圣人好似一个大熔炉，将上面众人各种本领一齐融化，无心而求却无不具有。圣人法天贵真，淡然无极，顺其自然，因循无为，与上面五等人境界迥异，对比鲜明，是非高下，昭然若揭。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者将这五等人一齐扫倒之后，便详论圣人养生之道。作者认为，那些处处表现自己清高的、以教诲世人为己任的、致力于建功立业的、隐居山林而终日闲散无聊的，以及为了追求长寿而导引练气的，都有损于自然本性，只有“纯粹而不杂，静一而不变，惔而无为，动而以天行”才是真正的养神之道。反映了道家养生思想的精华。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-16" name="zz-chapter-16"></a></p><h3 id="缮性"><a href="#缮性" class="headerlink" title="缮性"></a>缮性</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">缮性<font color="#af9100">¹</font>于俗学，以求复其初<font color="#af9100">²</font>；滑<font color="#af9100">³</font>欲<font color="#af9100">⁴</font>于俗思，以求致<font color="#af9100">⁵</font>其明<font color="#af9100">⁶</font>；谓之蔽蒙之民<font color="#af9100">⁷</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">在世俗的流习范围内修治性情，靠仁义礼智的儒俗学说来期求复归原始的真性；内心欲念早已被习俗所扰乱，还一心希望能达到明彻与通达；这就叫做蔽塞愚昧的人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹缮性：修治本性。<span style="margin-left:.35em">²</span>复其初：恢复本初之性。<span style="margin-left:.35em">³</span>滑：通“汩”，治。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>欲：情欲，情性。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>致：获得，得到。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>明：明彻，明达。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>蔽蒙之民：指蔽塞昏昧的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段提出“缮性”，修身养性，希冀恢复人类初始的质朴本性，当今的人也讲“滑欲”，节制欲念，希冀达到虚明清静的无为心境，但是他们“缮性于俗学”，用世俗的学问来陶冶修养心性，“滑欲于俗思”，用世俗的观念来清心寡欲，这是投错了门道，走错了路径。所谓“俗学”指儒家之学,“俗思”指儒家之思。庄子一起笔，即与孔子针锋相对，下文详细说明。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之治道者，以恬<font color="#af9100">¹</font>养知<font color="#af9100">²</font>。知生而无以知为也，谓之以知养恬。知与恬交相养，而和<font color="#af9100">³</font>理<font color="#af9100">⁴</font>出其性。夫德，和也；道，理也。德无不容，仁也；道无不理，义也；义明而物亲<font color="#af9100">⁵</font>，忠也；中<font color="#af9100">⁶</font>纯实<font color="#af9100">⁷</font>而反乎情<font color="#af9100">⁸</font>，乐也；信行容体而顺乎文<font color="#af9100">⁹</font>，礼也。礼乐偏行，则天下乱矣。彼<font color="#af9100">¹⁰</font>正而蒙<font color="#af9100">¹¹</font>己德，德则不冒<font color="#af9100">¹²</font>。冒则物必失其性也。古之人，在混芒<font color="#af9100">¹³</font>之中，与一世而得淡漠焉。当是时也，阴阳和静，鬼神不扰<font color="#af9100">¹⁴</font>，四时得节，万物不伤，群生<font color="#af9100">¹⁵</font>不夭<font color="#af9100">¹⁶</font>，人虽有知，无所用之，此之谓至一<font color="#af9100">¹⁷</font>。当是时也，莫之为而常自然。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候研究道术的人，总是以恬淡颐养智慧；心智生成却不用智巧行事，可称它为以心智调养恬静。心智和恬静互相颐养，因而谐和顺应之情从本性中表露而出。德，就是和谐；道，就是顺应。德无所不容，就是仁；道无所不顺，就是义。义理彰明因而物类相亲，就叫做忠；心中纯厚朴实而且返归本真，就叫做乐；诚信著显、容仪得体而且合于一定礼仪的节度和表征，就叫做礼。礼乐偏执一方而又多方有失，那么天下定然大乱了。各人自我端正而且敛藏自己的德行，德行也就不会冒犯他人，德行冒犯他人那么万物必将失却自己的本性。古时候的人，生活在混沌鸿蒙、淳风未散的境况中，跟整个外部世界混为一体而且人们彼此都恬淡无为、互不交往。正是这个时候，阴与阳谐和而又宁静，鬼神也不会干扰，四季的变化顺应时节，万物全不会受伤害，各种有生命的东西都能尽享天年，人们即使内存心智，也没处可用，这就叫做最为完满的浑一状态。正是这个时候，人们不知道需要去做什么而保持着天然。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹恬：恬静，静定。<span style="margin-left:.35em">²</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">³</span>和：和顺。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>理：天理。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>物亲：谓万物皆来依附。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>中：心中。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>纯实：纯朴信实。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>反乎情：返于自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>信行容体而顺乎文：谓一举一动都真实可信而合于自然节文。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>彼：他人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>蒙：感化。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>冒：覆盖。引申为强加。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>混芒：指天地未分时的混沌状态。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>扰：作祟。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>群生：众生。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>夭：谓死于非命。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>至一：最完美纯全的境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段大意是，至仁至义至礼至乐可以“缮性”，而儒家的仁义礼乐则只能乱性。所以，缮性于俗学即儒家的仁义礼乐，以求复其初，谓之蔽蒙之民。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">逮<font color="#af9100">¹</font>德下衰，及燧人、伏羲始为天下，是故顺而不一<font color="#af9100">²</font>。德又下衰，及神农、黄帝始为天下，是故安而不顺<font color="#af9100">³</font>。德又下衰，及唐、虞始为天下，兴治化<font color="#af9100">⁴</font>之流<font color="#af9100">⁵</font>，浇<font color="#af9100">⁶</font>淳散朴，离道以善，险<font color="#af9100">⁷</font>德以行，然后去性<font color="#af9100">⁸</font>而从于心<font color="#af9100">⁹</font>。心与心识知，而不足以定天下，然后附之以文，益之以博。文灭质<font color="#af9100">¹⁰</font>，博溺<font color="#af9100">¹¹</font>心<font color="#af9100">¹²</font>，然后民始惑乱，无以反其性情而复其初。由是观之，世丧道矣，道丧世矣，世与道交相丧也。道之人<font color="#af9100">¹³</font>何由兴乎世，世亦何由兴乎道哉！道无以兴乎世，世无以兴乎道，虽圣人不在山林之中，其德隐矣。隐故不自隐。古之所谓隐士者，非伏<font color="#af9100">¹⁴</font>其身而弗见<font color="#af9100">¹⁵</font>也，非闭其言而不出也，非藏其知而不发也，时命<font color="#af9100">¹⁶</font>大谬<font color="#af9100">¹⁷</font>也。当时命而大行乎天下，则反一无迹<font color="#af9100">¹⁸</font>；不当时命而大穷乎天下，则深根宁极<font color="#af9100">¹⁹</font>而待：此存身<font color="#af9100">²⁰</font>之道也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">等到后来道德衰退，到了燧人氏、伏羲氏统治天下，世事随顺却已不能浑然为一。道德再度衰退，到了神农氏和黄帝统治天下，世道安定却已不能随顺民心与物情。道德再度衰退，到了唐尧、虞舜统治天下，开启了治理和教化的风气，淳厚质朴之风受到干扰与破坏，背离大道而为，寡有德行而行，这之后也就舍弃了本性而顺从于各自的私心。人们彼此间都相互知道和了解，也就不足以使天下得到安定，然后又贴附上浮华的文饰，增加了众多的俗学。文饰浮华毁坏了质朴之风，广博的俗学掩没了纯真的心灵，然后人民才开始迷惑和纷乱，没有什么办法返归本真而回复原始的情状。由此观之，世间丧失了自然之道，自然之道丧失了人世。社会和道交相丧失，有道之人怎么能立脚于人世间，人世间又怎么能从自然之道得到振兴呢？道没有办法在人世间兴起，人世间没有办法让道得以振兴，即使圣人不生活在少有人烟的山林之中，他的德行也必将隐没而不为人知。谈到隐没于世，时逢昏暗不必韬光便已自隐。古时候的所谓隐士，并不是为了隐伏身形而不愿显现于世，并不是为了缄默不言而不愿吐露真情，也不是为了深藏才智而不愿有所发挥，是因为时遇和命运乖妄、背谬啊。当时遇和命运顺应自然而通行于天下，就会返归浑沌纯一之境而不显露踪迹。当时遇不顺、命运乖违而穷困于天下，就固守根本、保有宁寂至极之性而静心等待；这就是保存自身的方法。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹逮：及，到。<span style="margin-left:.35em">²</span>顺而不一：谓能顺从人民的心愿，却不能使其保持自然本性的全备。<span style="margin-left:.35em">³</span>安而不顺：谓能使天下安定，却不能顺从人民的心愿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>治化：教化。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>流：风尚。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>浇：浇薄。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>险：摧残。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>去性：抛弃自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>从于心：顺从充满机巧的人心。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>质：质朴的本性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>溺：淹灭。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>心：谓纯洁的心灵。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>道之人：得道之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>伏：藏匿。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>见：通“现”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>时命：时运，世道。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>谬：谓与大道乖违。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>反一无迹：谓返归完美纯全的境界，而不露迹象。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>深根宁极：深固自然之本，保宁至极之性。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>存身：保全自然性命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的中心是——“德衰”，庄子从历史发展的角度，说明现在人类的道德已经堕落到了“无以反其性情而复其初”的地步，因此，儒家学说的所谓陶冶心性只不过是用来欺骗百姓的工具。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之存身者，不以辩饰知，不以知穷天下，不以知穷德<font color="#af9100">¹</font>，危然<font color="#af9100">²</font>处其所而反其性已，又何为哉！道固不小行，德固不小识。小识伤德，小行伤道。故曰：正己<font color="#af9100">³</font>而已矣。乐全<font color="#af9100">⁴</font>之谓得志。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候保全自身的人，不用诡辩来巧饰智慧，不用智巧使天下人困窘，不用心智使德行受到困扰，秉正地处在自己的位置和回发自己的本性，又何须一定得去做些什么呢！大道广荡本不是小有所成的人能够遵循，大德周遍万物本不是小有所知的人能够鉴识。小有所知会伤害德行，小有所成会伤害大道。所以说，端正自己也就可以了。快意地保持本真就可称作是心意自得而自适。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹穷德：谓使自己的内德受到困累。<span style="margin-left:.35em">²</span>危然：独正不倚的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>正己：端正自己。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>乐全：以保全自然本性为快乐。得志：谓得其快意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段内容旨在说明古今之人立身处世的不同。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之所谓得志者，非轩冕之谓也，谓其无以益其乐而已矣。今之所谓得志者，轩冕之谓也。轩冕在身，非性命也，物之傥来<font color="#af9100">¹</font>，寄者也。寄之<font color="#af9100">²</font>，其来不可圉<font color="#af9100">³</font>，其去不可止。故不为轩冕肆志<font color="#af9100">⁴</font>，不为穷约<font color="#af9100">⁵</font>趋俗<font color="#af9100">⁶</font>，其乐彼<font color="#af9100">⁷</font>与此<font color="#af9100">⁸</font>同，故无忧而已矣！今寄<font color="#af9100">⁹</font>去则不乐。由是观之，虽乐，未尝不荒<font color="#af9100">¹⁰</font>也。故曰：丧己于物<font color="#af9100">¹¹</font>，失性于俗<font color="#af9100">¹²</font>者，谓之倒置之民<font color="#af9100">¹³</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古时候所说的自得自适的人，不是说得了高官厚禄，说的是出自本然的快意而没有必要再添加什么罢了。现在人们所说的快意自适，是指高官厚禄地位显赫。荣华富贵在身，并不出自本然，犹如外物偶然到来，是临时寄托的东西。外物寄托，它们到来不必加以阻挡，它们离去也不必加以劝止。所以不可为了富贵荣华而恣意放纵，不可因为穷困贫乏而趋附流俗，身处富贵荣华与穷困贫乏，其间的快意相同，因而没有忧愁罢了。如今寄托之物离去便觉不能快意，由此观之，即使真正有过快意也未尝不是迷乱了真性。所以说，由于外物而丧失自身，由于流俗而失却本性，就叫做颠倒了本末的人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹傥来：偶然而来。<span style="margin-left:.35em">²</span>寄之：凡寄托的东西。<span style="margin-left:.35em">³</span>圉：又作“御”，阻挡。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>肆志：放纵心志。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>穷约：困穷潦倒。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>趋俗：屈己以附世俗。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>彼：指轩冕。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>此：指穷约。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>寄：指轩冕一类的东西。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>荒：亡失。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>物：指傥来之物。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>俗：俗思。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>倒置之民：谓本末易位，轻重失所的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段针对“如何才是得志”这个问题，说明了古今之人的不同理解，旨在表明庄子“不为轩冕肆志，不为穷约趋俗”的处世态度。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-15"><a href="#本章赏析-15" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/f5ab2afb4427.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本文取篇首二字为题，“缮性”，即修冶性情的意思。这是一篇短小精悍的论文，通过批评“俗思”与“俗学”，宣扬了古代修道者“以恬养知”、“以知养恬”和“知与恬交相养”的方法。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">全文可分三个段落，第一段“言古人以恬养知，故使天下之知，亦皆归于恬也”。第二段指出“逮德下衰”，一代不如一代，批评当世“文灭质”、“博溺心”等不良现象。第三段提出了“乐全之谓得志”的命题，并总结全文道：“丧己于物，失性于俗者，谓之倒置之民。”与文章开始提出的“谓之蔽蒙之民”相呼应。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者所追求的远古圣人境界不过是一种追忆，在人类初期的原始时代，人的智慧能力都极为有限，为求生存，不得不互相依赖，融融相处，而随着时代发展，人的认知力开阔，但人心却越来越狭隘，转向对功名利禄的身外之物的追求，逐渐丧失了自然醇和的性分，故而在这种世道之下，作者提出缮性之法以涤清世人的心灵，可谓用心良苦。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-17" name="zz-chapter-17"></a></p><h3 id="秋水"><a href="#秋水" class="headerlink" title="秋水"></a>秋水</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">秋水时<font color="#af9100">¹</font>至，百川灌河。泾流<font color="#af9100">²</font>之大，两涘<font color="#af9100">³</font>渚崖<font color="#af9100">⁴</font>之间，不辩牛马<font color="#af9100">⁵</font>。于是焉河伯<font color="#af9100">⁶</font>欣然自喜，以天下之美为尽在己。顺流而东行，至于北海，东面而视，不见水端。于是焉河伯始旋<font color="#af9100">⁷</font>其面目，望洋<font color="#af9100">⁸</font>向若<font color="#af9100">⁹</font>而叹曰：“野语<font color="#af9100">¹⁰</font>有之曰：‘闻道百，以为莫己若<font color="#af9100">¹¹</font>者。’我之谓也。且夫我尝闻<font color="#af9100">¹²</font>少<font color="#af9100">¹³</font>仲尼<font color="#af9100">¹⁴</font>之闻而轻<font color="#af9100">¹⁵</font>伯夷<font color="#af9100">¹⁶</font>之义者，始吾弗信。今我睹子<font color="#af9100">¹⁷</font>之难穷<font color="#af9100">¹⁸</font>也，吾非至于子之门则殆<font color="#af9100">¹⁹</font>矣，吾长<font color="#af9100">²⁰</font>见<font color="#af9100">²¹</font>笑于大方之家<font color="#af9100">²²</font>。”北海若曰：“井蛙<font color="#af9100">²³</font>不可以语于海者，拘于虚<font color="#af9100">²⁴</font>也；夏虫<font color="#af9100">²⁵</font>不可以语于冰者，笃<font color="#af9100">²⁶</font>于时也；曲士<font color="#af9100">²⁷</font>不可以语于道者，束于教<font color="#af9100">²⁸</font>也。今尔出于崖涘<font color="#af9100">²⁹</font>，观于大海，乃知尔丑<font color="#af9100">³⁰</font>，尔将可与语大理<font color="#af9100">³¹</font>矣。天下之水，莫大于海：万川归之，不知何时止而不盈；尾闾<font color="#af9100">³²</font>泄<font color="#af9100">³³</font>之，不知何时已<font color="#af9100">³⁴</font>而不虚；春秋不变，水旱不知。此其过江河之流，不可为量数。而吾未尝以此自多<font color="#af9100">³⁵</font>者，自以比<font color="#af9100">³⁶</font>形于天地，而受气于阴阳，吾在于天地之间，犹小石小木之在大山也。方存乎见少<font color="#af9100">³⁷</font>，又奚以自多！计四海之在天地之间也，不似礨空<font color="#af9100">³⁸</font>之在大泽乎？计中国之在海内不似稊<font color="#af9100">³⁹</font>米之在太仓乎？号物之数谓之万，人处一焉；人卒<font color="#af9100">⁴⁰</font>九州，谷食之所生<font color="#af9100">⁴¹</font>，舟车之所通<font color="#af9100">⁴²</font>，人处一焉。此其比万物也，不似毫末之在于马体乎？五帝<font color="#af9100">⁴³</font>之所连<font color="#af9100">⁴⁴</font>，三王<font color="#af9100">⁴⁵</font>之所争，仁人之所忧，任士<font color="#af9100">⁴⁶</font>之所劳，尽此矣！伯夷辞之以为名，仲尼语之以为博。此其自多也，不似尔向之自多于水乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">秋天的洪水随着季节涨起来了，千百条江河注入黄河，直流的水畅通无阻，两岸和水中沙洲之间连牛马都不能分辨。在这个情况下河伯高兴地自得其乐，认为天下一切美景全都聚集在自己这里。河伯顺着水流向东而去，来到北海边，面朝东边一望，看不见大海的尽头。在这个时候河伯转变了原来欣然自得的表情，面对海神若仰首慨叹道：“有句俗话说，‘听到了许多道理，就以为没有人比得上自己’，说的就是我这样的人了。况且我曾听说有人认为孔子的见闻浅陋，伯夷的道义微不足道，开始我还不相信;如今我看见您的广阔无边，我如果不是来到您的面前来，那就危险了，我会永远被有学识的人所讥笑。”北海神若说：“对井里的青蛙不能够与它沟通讨论关于大海的事情，是因为井口局限了它的眼界;夏天的虫子不能够与它谈论关于冰雪的事情，是因为它被生存的时令所限制;对见识浅陋的人不可与他谈论道理的问题，是因为他的眼界受着教养的束缚。如今你从河岸流出来，看到大海后，才知道你的不足，这就可以与你谈论道理了。天下的水，没有比海更大的了。万千条江河归向大海，不知什么时候停止，可大海却不会满溢出来;海底的尾闾泄漏海水，不知什么时候才会停止，但海水却不曾减少;海水不因季节的变化而有所增减，也不因水灾旱灾而受影响。这说明了它的容量超过长江、黄河的容量，不可计数。但是我未曾藉此自我夸耀，因为自从天地之间生成形态，从那里汲取阴阳之气，我在天地里面，犹如小石小木在大山上一样，正感觉自己见到的太少，又哪里还能自傲呢？计算一下四海在天地间，不像小小的蚁穴在巨大的水泽里吗？计算一下中原在天下，不像细小的米粒在大粮仓中吗？人们用“万”这个数字来称呼物类，人不过占其中之一;人类遍布天下，谷物所生长的地方，车船所通达的地方都有人，每人只是占其中的一个;这表明人与万物相比，不像毫毛的末梢在马体上吗？五帝所连续统治的，三王所争夺的，仁人所担忧的，以天下为己任的贤人所劳碌的，全不过如此而已。伯夷以辞让君王位置而博得名声，孔子以谈论天下而显示渊博，他们这样自我夸耀，不正像你先前看到河水上涨而自满一样吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹时：按时，及时。<span style="margin-left:.35em">²</span>泾流：直涌的水流。<span style="margin-left:.35em">³</span>两涘：两岸。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>渚崖：小洲的边沿。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>不辩牛马：形容河面阔大，两岸景物模糊不清。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>河伯：黄河之神。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>旋：改变。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>望洋：联绵词，远视的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>若：海神，即下文的“北海若”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>野语：俗语。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>莫己若：即莫若己，没有谁比得上自己。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>尝闻：曾听说。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>少：以……为少，贬低。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>仲尼：即孔子，字仲尼。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>轻：轻视。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>伯夷：孤竹君之子，他不受君位，不食周粟，饿死在首阳山。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>子：您。本指北海若，这里借指大海。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>穷：尽。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>殆：危险。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>长：长久地。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>见：被。<span style="margin-left:.35em">²²</span>大方之家：指得大道的人。<span style="margin-left:.35em">²³</span>蛙：两栖动物。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>虚：通“墟”，指所居之处。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>夏虫：夏生夏死的昆虫。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>笃：专守。可引申为拘限。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>曲士：见识浅陋的乡曲之士。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>教：指不合大道的俗教、俗学。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>崖涘：边，岸。代指黄河。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>丑：指思想境界的浅陋。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>大理：大道。<span style="margin-left:.35em">³²</span>尾闾：指大海的排水处。<span style="margin-left:.35em">³³</span>泄：排出。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>虚：空虚，指水尽。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>自多：自满。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>比：借为“庇”，寄托。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>方存乎见少：正存在着嫌海水太少的念头。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>礨空：石块的小孔穴。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>稊：一种形似稗的草，果实像小米，故称稊米。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>卒：借为“萃”，聚集。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>所生：生长的地方。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>所通：通行的地方。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>五帝：指黄帝、颛顼、帝喾、唐尧、虞舜。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>所连：指五帝所连续禅让的对象（天下）而言。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>三王：泛指夏、商、周三代的帝王。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>任士：指以救世为己任的贤能之士。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借河伯、海若之口，再次阐明其哲学思想，将儒学夸张到极致，为后文批判儒学再蓄其势。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">河伯曰：“然则吾大<font color="#af9100">¹</font>天地而小毫末，可乎？”北海若曰：“否。夫物量<font color="#af9100">²</font>无穷，时无止，分<font color="#af9100">³</font>无常，终始无故<font color="#af9100">⁴</font>。是故大知<font color="#af9100">⁵</font>观于远近<font color="#af9100">⁶</font>，故小而不寡，大而不多：知量<font color="#af9100">⁷</font>无穷。证向<font color="#af9100">⁸</font>今故，故遥而不闷<font color="#af9100">⁹</font>，掇<font color="#af9100">¹⁰</font>而不跂<font color="#af9100">¹¹</font>：知时无止。察乎盈虚，故得而不喜，失而不忧：知分之无常也。明乎坦涂，故生而不说<font color="#af9100">¹²</font>，死而不祸：知终始<font color="#af9100">¹³</font>之不可故也。计人之所知<font color="#af9100">¹⁴</font>，不若其所不知；其生之时，不若未生之时；以其至小，求穷其至大之域，是故迷乱而不能自得也。由此观之，又何以知毫末之足以定至细之倪<font color="#af9100">¹⁵</font>，又何以知天地之足以穷至大之域！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">河伯说：“那么我把天地看作是最大，把毫末之末看作是最小，可以吗？”海神回答：“不可以。万物的量是无穷无尽的，时间是没有终点的，得与失的禀分没有不变的常规，事物的终结和起始也没有固定。所以具有大智的人观察事物从不局限于一隅，因而体积小却不看作就是少，体积大却不看作就是多，这是因为知道事物的量是不可穷尽的;证验并明察古往今来的各种情况，因而寿命久远却不感到厌倦，生命只在近前却不会企求寿延，这是因为知道时间的推移是没有止境的;洞悉事物有盈有虚的规律，因而有所得却不欢欣喜悦，有所失也不悔恨忧愁，这是因为知道得与失的禀分是没有定规的;明了生与死之间犹如一条没有阻隔的平坦大道，因而生于世间不会倍加欢喜，死离人世不觉祸患加身，这是因为知道终了和起始是不会一成不变的。算算人所懂得的知识，远远不如他所不知道的东西多，他生存的时间，也远远不如他不在人世的时间长;用极为有限的智慧去探究没有穷尽的境域，所以内心迷乱而必然不能有所得!由此看来，又怎么知道毫毛的末端就可以判定是最为细小的限度呢？又怎么知道天与地就可以看作是最大的境域呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大：以……为大，是形容词意动用法。<span style="margin-left:.35em">²</span>物量：事物的体积。<span style="margin-left:.35em">³</span>分：指得失之分。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>故：通“固”，固定。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>观于远近：谓能以“无穷”“无止”“无常”“无故”的观点看待事物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>量：物量。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>向：察明。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>故：同“古”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>闷：厌倦。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>掇：拾取。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>跂：通“企”，企求，盼望。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>说：通“悦”，欣悦。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>终始：指死生。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>故：通“固”，固定。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>所知：所知道的事。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>倪：尺度，标准。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">河伯提出“大天地而小毫末”,说明他“囿于量之有涯，而困于时之有止”，庄子说明一番“量无穷，时无止，分无常，终始无故”的道理，化解了河伯的疑惑。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">河伯曰：“世之议者皆曰：‘至精<font color="#af9100">¹</font>无形，至大不可围。’是<font color="#af9100">²</font>信情<font color="#af9100">³</font>乎？”北海若曰：“夫自细视大者不尽，自大视细者不明。夫精，小之微也；垺<font color="#af9100">⁴</font>，大之殷<font color="#af9100">⁵</font>也：故异便<font color="#af9100">⁶</font>。此势之有也。夫精粗者，期<font color="#af9100">⁷</font>于有形者也；无形者，数之所不能分也；不可围者，数之所不能穷<font color="#af9100">⁸</font>也。可以言论者，物之粗也；可以意致<font color="#af9100">⁹</font>者，物之精也；言之所不能论，意之所不能察致者，不期精粗焉。是故大人<font color="#af9100">¹⁰</font>之行：不出乎害人，不多<font color="#af9100">¹¹</font>仁恩；动不为利，不贱门隶<font color="#af9100">¹²</font>；货财弗争，不多辞让；事<font color="#af9100">¹³</font>焉不借人<font color="#af9100">¹⁴</font>，不多食乎力<font color="#af9100">¹⁵</font>，不贱贪污；行殊<font color="#af9100">¹⁶</font>乎俗，不多辟异<font color="#af9100">¹⁷</font>；为在从众，不贱佞谄；世之爵禄不足以为劝，戮耻<font color="#af9100">¹⁸</font>不足以为辱；知是非之不可为分，细大之不可为倪。闻<font color="#af9100">¹⁹</font>曰：‘道人不闻，至德不得，大人无己。’约<font color="#af9100">²⁰</font>分<font color="#af9100">²¹</font>之至也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">河伯说：“世间议论的人们总是说：‘最细小的东西没有形体可寻，最巨大的东西不可限定范围’。这样的话是真实可信的吗？”海神回答：“从细小的角度看庞大的东西不可能全面，从巨大的角度看细小的东西不可能真切。精细，是小中之小;庞大，是大中之大;不过大小虽有不同却各有各的合宜之处。这就是事物固有的态势。所谓精细与粗大，仅限于有形的东西，至于没有形体的事物，是不能用计算数量的办法来加以剖解的;而不可限定范围的东西，更不是用数量能够精确计算的。可以用言语来谈论的东西，是事物粗浅的外在表象;可以用心意来传告的东西，则是事物精细的内在实质。言语所不能谈论的，心意所不能传告的，也就不限于精细和粗浅的范围了。所以修养高尚者的行动，不会出于对人的伤害，也不会赞赏给人以仁慈和恩惠;无论干什么都不是为了私利，也不会轻视从事守门差役之类的人。无论什么财物都不去争夺，也不推重谦和与辞让;凡事从不借助他人的力气，但也不提倡自食其力，同时也不鄙夷贪婪与污秽;行动与世俗不同，但不主张邪僻乖异;行为追随一般的人，也不以奉承和谄媚为卑贱;人世间的所谓高官厚禄不足以作为劝勉，刑戮和侮辱不足以看作是羞耻;知道是与非的界线不能清楚地划分，也懂得细小和巨大不可能确定清晰的界限。听人说：‘能体察大道的人不求闻达于世，修养高尚的人不会计较得失，清虚宁寂的人能够忘却自己’。这就是约束自己而达到适得其分的境界。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹精：细小。<span style="margin-left:.35em">²</span>是：此、这。<span style="margin-left:.35em">³</span>信情：信实。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>垺：通“郛”，外城，比喻大外之大者。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>殷：盛，大。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>异便：指物不相同却各有所宜。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>期：限于。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>穷：穷尽。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>意致：意识到的。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>大人：指道家理想中的至人、圣人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>多：赞许。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>门隶：家奴。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>事：做事。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>借人：借助别人之力。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>食乎力：自食其力。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>殊：异。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>辟异：怪僻奇异的行为。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>戮耻：刑戮与耻辱。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>闻：闻名。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>约：束缚，取消。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>分：分别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子通过对名家观点的批判，进一步阐释自己的宇宙观。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">河伯曰：“若<font color="#af9100">¹</font>物之外，若物之内，恶至<font color="#af9100">²</font>而倪<font color="#af9100">³</font>贵贱？恶至而倪小大？”北海若曰：“以道观之，物无贵贱；以物观之，自贵而相贱；以俗观之，贵贱不在己。以差观之，因其所大而大之，则万物莫不大；因其所小而小之，则万物莫不小。知天地之为稊米也，知毫末之为丘山也，则差数<font color="#af9100">⁴</font>睹矣。以功观之，因其所有而有之，则万物莫不有；因其所无而无之，则万物莫不无。知东西之相反而不可以相无，则功分<font color="#af9100">⁵</font>定矣。以趣观之，因其所然而然之，则万物莫不然；因其所非而非之，则万物莫不非。知尧、桀之自然而相非，则趣操<font color="#af9100">⁶</font>睹矣。昔者尧、舜让<font color="#af9100">⁷</font>而帝，之、哙让而绝<font color="#af9100">⁸</font>；汤、武争而王，白公<font color="#af9100">⁹</font>争而灭。由此观之，争让之礼，尧、桀之行，贵贱有时<font color="#af9100">¹⁰</font>，未可以为常也。梁丽<font color="#af9100">¹¹</font>可以冲城<font color="#af9100">¹²</font>而不可以窒<font color="#af9100">¹³</font>穴，言殊器也；骐骥骅骝<font color="#af9100">¹⁴</font>一日而驰千里，捕鼠不如狸<font color="#af9100">¹⁵</font>狌<font color="#af9100">¹⁶</font>，言殊技也；鸱鸺<font color="#af9100">¹⁷</font>夜撮蚤<font color="#af9100">¹⁸</font>，察毫末，昼出瞋目<font color="#af9100">¹⁹</font>而不见丘山，言殊性也。故曰：盖<font color="#af9100">²⁰</font>师<font color="#af9100">²¹</font>是而无<font color="#af9100">²²</font>非，师治而无乱乎？是未明天地之理，万物之情也。是犹师天而无地，师阴而无阳，其不可行明矣！然且语而不舍<font color="#af9100">²³</font>，非愚则诬<font color="#af9100">²⁴</font>也！帝王殊禅，三代殊继。差其时，逆其俗者，谓之篡夫<font color="#af9100">²⁵</font>；当其时，顺其俗者，谓之义之徒<font color="#af9100">²⁶</font>。默默乎河伯，女<font color="#af9100">²⁷</font>恶知贵贱之门<font color="#af9100">²⁸</font>，小大之家<font color="#af9100">²⁹</font>！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">河伯说：“如此事物的外表，如此事物的内在，从何处来区分它们的贵贱？又怎么来区别它们的大小？”海神回答：“用自然的常理来看，万物本没有贵贱的区别。从万物自身来看，各自为贵而又以他物为贱。拿世俗的观点来看，贵贱不在于事物自身。按照物与物之间的差别来看，顺着各种物体大的一面去观察便会认为物体是大的，那么万物就没有什么不是大的;顺着各种物体小的一面去观察便会认为物体是小的，那么万物没有什么不是小的;知晓天地虽大比起更大的东西来也如小小的米粒，知晓毫毛之末虽小比起更小的东西来也如高大的山丘，而万物的差别和数量也就看得很清楚了。依照事物的功用来看，顺着物体所具有的一面去观察便会认为具有了这样的功能，那么万物就没有什么不具有这样的功能;顺着物体所不具有的一面去观察便会认为不具有这样的功能，那么万物就没有什么具有了这样的功能;可知东与西的方向对立相反却又不可以相互缺少，而事物的功用与本分便得以确定。从人们对事物的趋向来看，顺着各种事物肯定的一面去观察便会认为是对的，那么万物没有什么不是对的;顺着各种事物否定的一面去观察便会认为是不对的，那么万物没有什么不是错的;知晓唐尧和夏桀都自以为正确又相互否定对方，而人们的趋向与持守也就看得很清楚了。当年唐尧、虞舜禅让而称帝，宰相子之与燕王哙禅让而燕国几乎灭亡;商汤、周武王都争夺天下而成为帝王，白公胜争夺王位却遭致杀身。由此看来，争斗与禅让的礼制，唐尧与夏桀的作法，认可还是鄙夷都会因时而异，不可以把它们看作是不变的规律。栋梁之材可以用来冲击敌城，却不可以用来堵塞洞穴，说的是器物的用处不一样。骏马良驹一天奔驰上千里，捕捉老鼠却不如野猫与黄鼠狼，说的是技能不一样。猫头鹰夜里能抓取小小的跳蚤，细察毫毛之末，可是大白天睁大眼睛也看不见高大的山丘，说的是禀性不一样。所以说：怎么只看重对的一面而忽略不对的一面、看重治而忽略乱呢？这是因为不明了自然存在的道理和万物自身的实情。这就像是重视天而轻视地、重视阴而轻视阳，那不可行是十分明白的了。然而还是要谈论不休，不是愚昧便是欺骗!远古帝王的禅让各不相同，夏、商、周三代的继承也各不一样。不合时代、背逆世俗的人，称他叫篡逆之徒;合于时代、顺应世俗的人，称他叫高义之士。沉默下来吧，河神!你怎么会懂得万物间贵贱的门庭和大小的流别!”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹若：此，这个。<span style="margin-left:.35em">²</span>恶至：如何，怎样。<span style="margin-left:.35em">³</span>倪：端倪，有区别之义。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>差数：指同一物体大小的等差之数。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>功分：指事物的功效与本分。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>趣操：取舍操守。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>让：禅让。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>之、哙让而绝：谓燕王哙将王位禅让给宰相子之，而燕国几乎灭亡。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>白公：楚平王之孙，因起兵反楚被镇压消灭。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>有时：因时而异。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>梁丽：栋梁。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>冲城：撞击城墙。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>窒：堵塞。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>骐骥骅骝：皆为古代良马。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>狸：野猫。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>狌：黄鼠狼。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>鸱鸺：猫头鹰。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>蚤：跳蚤。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>瞋目：尽力睁大眼睛。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>盖：通“盍”，何不。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>师：效法。<span style="margin-left:.35em">²²</span>无：不要，抛弃。<span style="margin-left:.35em">²³</span>舍：停止。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>诬：欺骗。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>篡夫：指篡夺帝位的坏人。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>义之徒：指合乎高义的伟人。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>门：门径。引申为有关贵贱的道理。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>家：家门。引申为有关大小的道理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子关于贵贱的道理，就是要合乎“天地之理”，顺乎“万物之情”。所谓“万物之情”是指物之差、功、趣、器、技、性等，由此出发，则“贵贱有时，未可以为常”。所谓“天地之理”是指天地、阴阳、东西，“相反而不可以相无”，互相对立但又不可以互相否定，“师天而无地，师阴而无阳，其必不可行明矣”，肯定一方而否定另一方则是必不可行的；贵贱亦是如此。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">河伯曰：“然则我何为乎？何不为乎？吾辞受趣<font color="#af9100">¹</font>舍，吾终<font color="#af9100">²</font>奈何？”北海若曰：“以道观之，何贵何贱，是谓反衍<font color="#af9100">³</font>；无拘而<font color="#af9100">⁴</font>志，与道大蹇<font color="#af9100">⁵</font>。何少何多，是谓谢施<font color="#af9100">⁶</font>；无一而行，与道参差<font color="#af9100">⁷</font>。严乎<font color="#af9100">⁸</font>若国之有君，其无私德；繇繇<font color="#af9100">⁹</font>乎若祭之有社<font color="#af9100">¹⁰</font>，其无私福；泛泛乎其若四方之无穷，其无所畛域<font color="#af9100">¹¹</font>。兼怀万物，其孰承翼<font color="#af9100">¹²</font>？是谓无方<font color="#af9100">¹³</font>。万物一齐，孰短孰长？道无终始，物有死生，不恃其成。一虚一满，不位乎其形。年不可举<font color="#af9100">¹⁴</font>，时不可止。消息<font color="#af9100">¹⁵</font>盈虚，终则有<font color="#af9100">¹⁶</font>始。是所以语大义<font color="#af9100">¹⁷</font>之方<font color="#af9100">¹⁸</font>，论万物之理也。物之生也，若骤<font color="#af9100">¹⁹</font>若驰<font color="#af9100">²⁰</font>。无动而不变，无时而不移<font color="#af9100">²¹</font>。何为乎，何不为乎？夫固将自化。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">河伯说：“既然这样，那么我应该做些什么呢？又应该不做什么呢？我将怎样推辞或接纳、趋就或舍弃，我终究将怎么办？”海神回答：“用道的观点来观察，什么是贵什么是贱，这可称之为循环往复;不必束缚你的心志，而跟大道相违碍。什么是少什么是多，这可称之为更替续延;不要偏执于事物的某一方面行事，而跟大道不相一致。端庄、威严的样子像是一国的国君，确实没有一点儿偏私的恩惠;优游自得的样子像是祭祀中的土地神，确实没有任何偏私的赐福;浩瀚周遍的样子像是通达四方而又旷远无穷，确实没有什么区分界限;兼蓄并且包藏万物，难道谁专门有所承受或者有所庇护？这就称作不偏执于事物的任何一个方面。宇宙万物本是浑同齐一的，谁优谁劣呢？大道没有终结和起始，万物却都有死有生，因而不可能依仗一时的成功。时而空虚时而充实，万物从不固守于某一不变的形态。岁月不可以挽留，时间从不会停息，消退、生长、充实、空虚，宇宙万物终结便又有了开始。这样也就可以谈论大道的准则，评说万物的道理了。万物的生长，像是马儿飞奔像是马车疾行，没有什么举动不在变化，没有什么时刻不在迁移。应该做些什么呢？又应该不做什么呢？一切必定都将自然地变化!”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹趣：通“取”，选取。<span style="margin-left:.35em">²</span>终：究竟。<span style="margin-left:.35em">³</span>反衍：向相反的方向延伸，即今所说的转化。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蹇：违背。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>谢施：与上文的“反衍”同义。谢，代谢，转化。施，延伸，发展。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>参差：不合，背离。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>严乎：庄重、恭敬。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>繇繇：悠然自得的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>社：社神，即土地神。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>畛域：界限。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>承翼：承接扶翼，指得到庇护。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>无方：没有偏向。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>举：追攀。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>消息：消亡、生长。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>有：又。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>大义：大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>方：方向。引申为原则。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>骤：马儿急驰。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>驰：车马疾行。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>移：移动，变化。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">北海若用三个层次的道理回答了进退取舍的问题。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">河伯曰：“然则何贵于道邪？”北海若曰：“知道者必达于理，达于理者必明于权<font color="#af9100">¹</font>，明于权者不以物害己。至德者，火弗能热，水弗能溺，寒暑弗能害，禽兽弗能贼<font color="#af9100">²</font>。非谓其薄<font color="#af9100">³</font>之<font color="#af9100">⁴</font>也，言察乎安危，宁<font color="#af9100">⁵</font>于祸<font color="#af9100">⁶</font>福<font color="#af9100">⁷</font>，谨于去就，莫之能害也。故曰：‘天在内，人在外，德在乎天。’知天人之行，本乎天，位<font color="#af9100">⁸</font>乎得<font color="#af9100">⁹</font>，蹢躅<font color="#af9100">¹⁰</font>而屈伸，反<font color="#af9100">¹¹</font>要<font color="#af9100">¹²</font>而语极<font color="#af9100">¹³</font>。”曰：“何谓天<font color="#af9100">¹⁴</font>？何谓人<font color="#af9100">¹⁵</font>？”北海若曰：“牛马四足，是谓天；落<font color="#af9100">¹⁶</font>马首，穿牛鼻，是谓人。故<font color="#af9100">¹⁷</font>曰：‘无以人灭天，无以故灭命<font color="#af9100">¹⁸</font>，无以得殉名。谨守而勿失，是谓反其真。’”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">河伯说：“既然如此，那么为什么还要那么看重大道呢？”海神回答：“懂得大道的人必定通达事理，通达事理的人必定明白应变，明白应变的人定然不会因为外物而损伤自己。道德修养高尚的人烈焰不能烧灼他们，洪水不能沉溺他们，严寒酷暑不能侵扰他们，飞禽走兽不能伤害他们。不是说他们逼近水火、寒暑的侵扰和禽兽的伤害而能幸免，而是说他们明察安危，安于祸福，慎处离弃与追求，因而没有什么东西能够伤害他们。所以说：“天然蕴含于内里，人为显露于外在，高尚的修养则顺应自然。懂得人的行止，立足于自然的规律，居处于自得的环境，徘徊不定，屈伸无常，也就返归大道的要冲而可谈论至极的道理。”河伯说：“什么是天然？什么又是人为？”海神回答：“牛马生就四只脚，这就叫天然;用马络套住马头，用牛鼻绾穿过牛鼻，这就叫人为。所以说，不要用人为去毁灭天然，不要用有意的作为去毁灭自然的禀性，不要为获取虚名而不遗余力。谨慎地持守自然的禀性而不丧失，这就叫返归本真。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹权：权变，应变。<span style="margin-left:.35em">²</span>贼：伤害。<span style="margin-left:.35em">³</span>薄：迫近。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>之：代指火水、寒暑、禽兽。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>宁：安。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>祸：指困穷。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>福：指通达。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>位：处，居。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>得：自得。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蹢躅：同“踯躅”，进退不定的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>要：枢要，即大道的关键。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>极：大道的极致。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>天：天然，天性。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>人：人为。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>落：通“络”，羁络。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>故：有心而为叫作故。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>命：自然天性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段阐明了“道”对于处世的作用。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夔<font color="#af9100">¹</font>怜<font color="#af9100">²</font>蚿<font color="#af9100">³</font>，蚿怜蛇，蛇怜风，风怜目，目怜心。夔谓蚿曰：“吾以一足趻踔<font color="#af9100">⁴</font>而行，予无如<font color="#af9100">⁵</font>矣。今子之使万足，独奈何？”蚿曰：“不然。子不见夫唾者乎？喷则大者如珠，小者如雾，杂而下者不可胜数也。今予动吾天机<font color="#af9100">⁶</font>，而不知其所以然。”蚿谓蛇曰：“吾以众足行，而不及子之无足，何也？”蛇曰：“夫天机之所动，何可易<font color="#af9100">⁷</font>邪？吾安用足哉！”蛇谓风曰：“予动吾脊胁<font color="#af9100">⁸</font>而行，则有似<font color="#af9100">⁹</font>也。今子蓬蓬然<font color="#af9100">¹⁰</font>起于北海，蓬蓬然入于南海，而似无有，何也？”风曰：“然，予蓬蓬然起于北海而入于南海也，然而指我则胜<font color="#af9100">¹¹</font>我，鰌<font color="#af9100">¹²</font>我亦胜我。虽然，夫折大木，蜚<font color="#af9100">¹³</font>大屋者，唯我能也。”故以众小不胜为大胜也。为大胜者，唯圣人能之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">独脚的夔羡慕多脚的蚿，多脚的蚿羡慕无脚的蛇，无脚的蛇羡慕无形的风，无形的风羡慕明察外物的眼睛，明察外物的眼睛羡慕内在的心灵。夔对蚿说：“我依靠一只脚跳跃而行，没有谁再比我简便的了。现在你使用上万只脚行走，竟是怎么样的呢？”蚿说：“不对哩。你没有看见那吐唾沫的情形吗？喷出唾沫大的像珠子，小的像雾滴，混杂着吐落而下的不可以数计。如今我启动我天生的机能而行走，不过我也并不知道自己为什么能够这样。”蚿对蛇说：“我用众多的脚行走反倒不如你没有脚，这是为什么呢？”蛇说：“仰赖天生的机能而行动，怎么可以改变呢？我哪里用得着脚呢!”蛇对风说：“我启动我的脊柱和腰胁而行走，还是像有足而行的样子。如今你呼呼地从北海掀起，又呼呼地驾临南海，却没有留下有足而行的形迹，这是为什么呢？”风说：“是的，我虽能自北海而南海，折木飞屋，但人用手指一指我，就能胜过我，用脚就能践踏我。即使这样，折断大树、掀翻高大的房屋，却又只有我能够做到，而这就是细小的方面不求胜利而求获得大的胜利。获取大的胜利，只有圣人才能做到。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夔：古代神话传说中的一足兽，似牛而无角。<span style="margin-left:.35em">²</span>怜：爱慕，羡慕。<span style="margin-left:.35em">³</span>蚿：百足虫。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>趻踔：跳着行走。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>予无如：我不如你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天机：灵性，天然的本能。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>易：变易，改变。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>脊胁：脊背、两胁。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>有似：似有，谓有形迹可见。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蓬蓬然：象声词，风声。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>胜：胜过。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>鰌：逆踢。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>蜚：通“飞”，谓吹房拔梁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子通过一则寓言，一反其俗，说明“以众小不胜为大胜”的道理。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子游于匡<font color="#af9100">¹</font>，宋<font color="#af9100">²</font>人围之数匝<font color="#af9100">³</font>，而弦歌不惙<font color="#af9100">⁴</font>。子路入见，曰：“何夫子之娱<font color="#af9100">⁵</font>也？”孔子曰：“来，吾语<font color="#af9100">⁶</font>女<font color="#af9100">⁷</font>。我讳<font color="#af9100">⁸</font>穷<font color="#af9100">⁹</font>久矣，而不免，命也；求通<font color="#af9100">¹⁰</font>久矣，而不得，时也。当尧、舜而天下无穷人，非知得也；当桀、纣而天下无通人，非知失也：时势<font color="#af9100">¹¹</font>适然<font color="#af9100">¹²</font>。夫水行不避蛟<font color="#af9100">¹³</font>龙者，渔父之勇也；陆行不避兕<font color="#af9100">¹⁴</font>虎者，猎夫之勇也；白刃交于前，视死若生者，烈士之勇也；知穷之有命，知通之有时，临大难而不惧者，圣人之勇也。由<font color="#af9100">¹⁵</font>，处矣！吾命有所制矣！”无几何，将<font color="#af9100">¹⁶</font>甲<font color="#af9100">¹⁷</font>者进，辞曰：“以为阳虎<font color="#af9100">¹⁸</font>也，故围之；今非也，请辞而退。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子周游到匡地，宋国人一层又一层地包围了他，可是孔子仍在不停地弹琴诵读。子路入内见孔子说：“先生如此欢心是为什么呢？”孔子说：“来，我告诉你!我违忌困窘蔽塞已经很久很久了，可是始终不能免除，这是命运啊。我寻求通达也已经很久很久了，可是始终未能达到，这是时运啊。当尧、舜的时代，天下没有一个困顿潦倒的人，并非因为他们都才智超人;当桀、纣的时代，天下没有一个通达的人，并非因为他们都才智低下。这都是时运所造成的。在水里活动而不躲避蛟龙的，乃是渔夫的勇敢;在陆上活动而不躲避犀牛老虎的，乃是猎人的勇敢;刀剑交错地横于眼前，看待死亡犹如生还的，乃是壮烈之士的勇敢。懂得困厄潦倒乃是命中注定，知道顺利通达乃是时运造成，面临大难而不畏惧的，这就是圣人的勇敢。仲由啊，你还是安然处之吧!我命中注定要受制啊!”没有过多久，统带士卒的将官走了进来，深表歉意地说：“大家把你看作是阳虎，所以包围了你;现在知道了你不是阳虎，请让我向你表示歉意并且撤离部队。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹匡：卫国邑名。<span style="margin-left:.35em">²</span>宋：当为“卫”字之误。<span style="margin-left:.35em">³</span>匝：周。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>惙：通“辍”，停止。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>娱：欢娱，快乐。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>讳：忌讳。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>穷：指在仕途上，或在推行政治主张方面很不顺利。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>通：通达，指仕途上顺利或政治主张得到推行。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>时势：时代的形势。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>适然：恰好如此。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>蛟：龙无角曰蛟。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>兕：雌性犀牛。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>由：即子路，名由。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>将：率领。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>甲：指身着盔甲的围攻者。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>阳虎：指鲁国人阳虎，他曾暴虐匡人，长相与孔子相像。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写了一则关于孔子的寓言，寓言中的孔子大难临头，依然安之若素，有“圣人之勇”，原因在于圣人对生命本质的清醒认识。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公孙龙<font color="#af9100">¹</font>问于魏牟<font color="#af9100">²</font>曰：“龙少学先王之道，长而明仁义之行；合同异，离坚白；然不然，可不可；困百家之知，穷众口之辩：吾自以为至达已。今吾闻庄子之言，汒然<font color="#af9100">³</font>异之<font color="#af9100">⁴</font>。不知论<font color="#af9100">⁵</font>之不及与<font color="#af9100">⁶</font>？知<font color="#af9100">⁷</font>之弗若与？今吾无所开吾喙<font color="#af9100">⁸</font>，敢问其方。”公子牟隐<font color="#af9100">⁹</font>机<font color="#af9100">¹⁰</font>大息<font color="#af9100">¹¹</font>，仰天而笑曰：“子独不闻夫<font color="#af9100">¹²</font>埳井<font color="#af9100">¹³</font>之蛙乎？谓东海之鳖曰：‘吾乐与！出跳梁<font color="#af9100">¹⁴</font>乎井干<font color="#af9100">¹⁵</font>之上，入休乎缺甃<font color="#af9100">¹⁶</font>之崖。赴水则接腋<font color="#af9100">¹⁷</font>持颐<font color="#af9100">¹⁸</font>，蹶<font color="#af9100">¹⁹</font>泥则没足灭跗<font color="#af9100">²⁰</font>。还<font color="#af9100">²¹</font>虷<font color="#af9100">²²</font>蟹与科斗<font color="#af9100">²³</font>，莫吾能若<font color="#af9100">²⁴</font>也。且夫擅<font color="#af9100">²⁵</font>一壑<font color="#af9100">²⁶</font>之水，而跨跱<font color="#af9100">²⁷</font>埳井之乐，此亦至矣。夫子奚<font color="#af9100">²⁸</font>不时<font color="#af9100">²⁹</font>来入观乎？’东海之鳖左足未入，而右膝已絷<font color="#af9100">³⁰</font>矣。于是逡巡<font color="#af9100">³¹</font>而却<font color="#af9100">³²</font>，告之<font color="#af9100">³³</font>海曰：‘夫千里之远，不足以举<font color="#af9100">³⁴</font>其大；千仞<font color="#af9100">³⁵</font>之高，不足以极<font color="#af9100">³⁶</font>其深。禹之时，十年九潦<font color="#af9100">³⁷</font>，而水弗为加益；汤之时，八年七旱，而崖<font color="#af9100">³⁸</font>不为加损<font color="#af9100">³⁹</font>。夫不为顷<font color="#af9100">⁴⁰</font>久推移<font color="#af9100">⁴¹</font>，不以多少<font color="#af9100">⁴²</font>进退<font color="#af9100">⁴³</font>者，此亦东海之大乐也。’于是埳井之蛙闻之，适适然<font color="#af9100">⁴⁴</font>惊，规规然<font color="#af9100">⁴⁵</font>自失也。且夫知不知是非之竟<font color="#af9100">⁴⁶</font>，而犹欲观于庄子之言，是犹使蚊负山，商蚷<font color="#af9100">⁴⁷</font>驰河也，必不胜任矣。且夫知不知论极妙之言，而自适一时之利者，是非埳井之蛙与？且彼方跐<font color="#af9100">⁴⁸</font>黄泉而登大皇<font color="#af9100">⁴⁹</font>，无南无北，奭然<font color="#af9100">⁵⁰</font>四解<font color="#af9100">⁵¹</font>，沦<font color="#af9100">⁵²</font>于不测；无东无西，始于玄冥<font color="#af9100">⁵³</font>，反于大通<font color="#af9100">⁵⁴</font>。子乃规规然而求之以察<font color="#af9100">⁵⁵</font>，索之以辩，是直<font color="#af9100">⁵⁶</font>用管窥天，用锥指<font color="#af9100">⁵⁷</font>地也，不亦小乎？子往矣！且子独不闻夫寿陵<font color="#af9100">⁵⁸</font>馀子<font color="#af9100">⁵⁹</font>之学于邯郸与？未得国能<font color="#af9100">⁶⁰</font>，又失其故行<font color="#af9100">⁶¹</font>矣，直匍匐<font color="#af9100">⁶²</font>而归耳。今子不去，将忘子之故<font color="#af9100">⁶³</font>，失子之业。”公孙龙口呿<font color="#af9100">⁶⁴</font>而不合，舌举而不下，乃逸<font color="#af9100">⁶⁵</font>而走。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">公孙龙向魏牟问道：“我年少的时候学习古代圣王的主张，长大以后懂得了仁义的行为;能够把事物的不同与相同合而为一，把一个物体的质地坚硬与颜色洁白分离开来;能够把不对的说成是对的，把不应认可的看作是合宜的;能够使百家智士困惑不解，能够使众多善辩之口理屈辞穷：我自以为是最为通达的了。如今我听了庄子的言谈，感到十分茫然。不知是我的论辩比不上他呢，还是我的知识不如他呢？现在我已经没有办法再开口了，冒昧地向你请教其中的道理。”魏牟靠着几案深深地叹了口气，然后又仰头朝天笑着说：“你不曾听说过那浅井里的青蛙吗？井蛙对东海里的鳖说：‘我实在快乐啊!我跳跃玩耍于井口栏杆之上，进到井里便在井壁砖块破损之处休息。跳入水中井水漫入腋下并且托起我的下巴，踏入泥里泥水就盖住了我的脚背，回过头来看看水中的那些赤虫、小蟹和蝌蚪，没有谁能像我这样的快乐!再说我独占一坑之水、盘踞一口浅井的快乐，这也是极其称心如意的了。你怎么不随时来井里看看呢？’东海之鳖左脚还未能跨入浅井，右膝就已经被绊住。于是迟疑了一阵子之后又把脚退了出来，把大海的情况告诉给浅井的青蛙，说：‘千里的遥远，不足以称述它的大;千仞的高旷，不足于探究它的深。夏禹时代十年里有九年水涝，而海水不会因此增多;商汤的时代八年里有七年大旱，而岸边的水位不会因此下降。不因为时间的短暂与长久而有所改变，不因为雨量的多少而有所增减，这就是东海最大的快乐。’浅井之蛙听了这一席话，惊惶不安，茫然不知所措。再说你公孙龙的才智还不足以知晓是与非的境界，却还想去察悉庄子的言谈，这就像驱使蚊虫去背负大山，驱使马蚿虫到河水里去奔跑，必定是不能胜任的。而你的才智不足以通晓极其玄妙的言论，竟自去迎合那些一时的胜利，这不就像是浅井里的青蛙吗？况且庄子的思想主张正俯极黄泉登临苍天，不论南北，释然四散通达无阻，深幽沉寂不可探测;不论东西，起于幽深玄妙之境，返归广阔通达之域。你竟拘泥浅陋地用察视的办法去探寻它的奥妙，用论辩的言辞去索求它的真谛，这只不过是用竹管去窥视高远的苍天，用锥子去测量浑厚的大地，不是太渺小了吗!你还是走吧!而且你就不曾听说过那燕国寿陵的小子到赵国的邯郸去学习走步之事吗？未能学会赵国的本事，又丢掉了他原来的本领，最后只得爬着回去了。现在你还不尽快离开我这里，必将忘掉你原有的本领，而且也必将失去你原有的学业。”公孙龙听了这一番话张大着口而不能合拢，舌头高高抬起而不能放下，于是快速地逃走了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹公孙龙：姓公孙，名龙，字子秉，战国时赵人。<span style="margin-left:.35em">²</span>魏牟：魏国公子，名牟。<span style="margin-left:.35em">³</span>汒然：自失的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>异之：对之感到奇异。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>论：指言辩的水平。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>喙：鸟兽的嘴。此借指人的嘴。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>隐：依靠。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>机：通“几”，古人席地而坐时用以倚凭身体的器具。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>大息：叹息。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>夫：那，彼。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>埳井：浅井。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>跳梁：即跳踉，腾跃跳动。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>干：井栏。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>缺甃：破砖的井壁。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>腋：腋窝。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>颐：面颊。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>蹶：踏。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>灭跗：盖没脚背。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>还：顾视。<span style="margin-left:.35em">²²</span>虷：即孑孓，蚊子的幼虫。<span style="margin-left:.35em">²³</span>科斗：即蝌蚪。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>若：相比。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>擅：独占，独霸。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>壑：坑。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>跨跱：盘踞。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>时：时常。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>絷：卡住，绊住。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>逡巡：小心退却的样子。<span style="margin-left:.35em">³²</span>却：退却。<span style="margin-left:.35em">³³</span>之：指井蛙。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>举：形容。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>仞：七尺为一仞，或说八尺。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>极：量尽。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>潦：雨后地面上的积水，可引申为洪灾。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>崖：海岸，可引申为海岸的水位。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>损：谓水位下降。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>顷：短暂。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>推移：改变，变化。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>多少：谓降雨量的多与少。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>进退：指大海水位的升降。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>适适然：惊怖的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>规规然：自失的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>竟：通“境”，境界。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>商蚷：虫名，又称马蚿。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>跐：蹈。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>大皇：皇天。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>奭然：阻碍物消散的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>四解：四面畅通。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>沦：浸渍，可引申为深入。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>玄冥：即无极，指宇宙未产生时的混沌昏昧状态。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>大通：大道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>规规然：求索经营的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>察：小聪明。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>直：简直。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>指：测。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>寿陵：燕国地名。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>馀子：少年。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>国能：赵人行步的绝技。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>故行：原先的步法。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>匍匐：以手据地而行，爬行。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>故：原来的学业。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>呿：张口的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>举：高抬。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>逸：遁逃。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的寓言讲“大乐”，庄子的目的在于进一步阐发他的“大道”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子钓于濮水<font color="#af9100">¹</font>。楚王<font color="#af9100">²</font>使大夫二人往先<font color="#af9100">³</font>焉，曰：“愿以境内累矣<font color="#af9100">⁴</font>！”庄子持竿不顾<font color="#af9100">⁵</font>，曰：“吾闻楚有神龟，死已三千岁矣。王巾<font color="#af9100">⁶</font>笥<font color="#af9100">⁷</font>而藏之庙堂之上。此龟者，宁<font color="#af9100">⁸</font>其死为留骨而贵乎？宁其生而曳<font color="#af9100">⁹</font>尾于涂<font color="#af9100">¹⁰</font>中乎？”二大夫曰：“宁生而曳尾涂中。”庄子曰：“往矣！吾将曳尾于涂中。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子在濮水钓鱼，楚王派两位大夫前往表达心意，（请他做官），（他们对庄子）说：“希望能用全境（的政务）来劳烦您。” 庄子拿着鱼竿不回头看（他们），说：“我听说楚国有（一只）神龟，死的时候已经有三千岁了，国王用锦缎将它包好放在竹匣中珍藏在宗庙的堂上。这只神龟，（它是）宁愿死去为了留下骨骸而显示尊贵呢？还是宁愿活在烂泥里拖着尾巴爬行呢？” 两位大夫说：“宁愿活在烂泥里拖着尾巴爬行。” 庄子说：“你们回去吧！我宁愿（像龟一样）在烂泥里拖着尾巴（活着）。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹濮水：据唐成玄英说，在河南濮阳。<span style="margin-left:.35em">²</span>楚王：楚威王，名熊商，怀王之父。<span style="margin-left:.35em">³</span>先：谓先以非正式的方式，宣明楚王的意图。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>愿以境内累矣：希望把国内之事拜托给您。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>顾：回头看。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>巾：用来覆盖贵重器物的巾幂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>笥：盛装衣物的方形竹箱。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>宁：宁肯。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>曳：拖曳。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>涂：泥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写庄子垂钓于濮水，说明庄子的“隐”是“深根宁极以待”，一旦时机到来，便要“反一无迹”，使天下从这个互相厮杀互相争夺的状态，回归于和谐共生的状态。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">惠子相<font color="#af9100">¹</font>梁，庄子往见之。或谓惠子曰：“庄子来，欲代子相。”于是惠子恐，搜于国中三日三夜。庄子往见之，曰：“南方有鸟，其名为鹓鶵<font color="#af9100">²</font>，子知之乎？夫鹓鶵发于南海而飞于北海，非梧桐不止<font color="#af9100">³</font>，非练实<font color="#af9100">⁴</font>不食，非醴泉<font color="#af9100">⁵</font>不饮。于是鸱<font color="#af9100">⁶</font>得腐鼠<font color="#af9100">⁷</font>，鹓鶵过之，仰而视之曰：‘吓<font color="#af9100">⁸</font>！’今子欲以子之梁国而吓我邪？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠子在梁国做宰相，庄子前往看望他。有人对惠子说：“庄子来梁国，是想取代你做宰相。”于是惠子恐慌起来，在都城内搜寻庄子，整整三天三夜。庄子前往看望惠子，说：“南方有一种鸟，它的名字叫鹓。你知道吗？从南海出发飞到北海，不是梧桐树它不会停息，不是竹子的果实它不会进食，不是甘美的泉水它不会饮用。正在这时一只鹞鹰寻觅到一只腐烂了的老鼠，鹓鹐刚巧从空中飞过，鹞鹰抬头看着鹓鹐，发出一声怒气：‘吓！’难道现在你想用你的梁国（相位）来威吓我吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹相：做相国。<span style="margin-left:.35em">²</span>鹓鶵：传说中与鸾凤同类的鸟。<span style="margin-left:.35em">³</span>止：栖息。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>练实：竹实。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>醴泉：甘美如醴的泉水。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>鸱：猫头鹰。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>腐鼠：臭老鼠。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>吓：怒声。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">惠施“历物”，庄子“齐物”，两人世界观不同，因而处世的观念也不同。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子与惠子游于濠梁<font color="#af9100">¹</font>之上。庄子曰：“儵<font color="#af9100">²</font>鱼出游从容，是鱼之乐也。”惠子曰∶“子非鱼，安知鱼之乐？”庄子曰：“子非我，安知我不知鱼之乐？”惠子曰“我非子，固<font color="#af9100">³</font>不知子矣；子固非鱼也，子之不知鱼之乐，全<font color="#af9100">⁴</font>矣！”庄子曰：“请循<font color="#af9100">⁵</font>其本<font color="#af9100">⁶</font>。子曰‘汝安知鱼乐’云者，既已知吾知之而问我。我知之濠上也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子和惠子一道在濠水的桥上游玩。庄子说：“白儵鱼游得多么悠闲自在，这就是鱼儿的快乐。”惠子说：“你不是鱼，怎么知道鱼的快乐？”庄子说：“你不是我，怎么知道我不知道鱼儿的快乐？”惠子说：“我不是你，固然不知道你;你也不是鱼，你不知道鱼的快乐，也是完全可以肯定的。”庄子说：“还是让我们顺着先前的话来说。你刚才所说的‘你怎么知道鱼的快乐’的话，就是已经知道了我知道鱼儿的快乐而问我，而我则是在濠水的桥上知道鱼儿快乐的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹濠梁：濠水上的桥梁。<span style="margin-left:.35em">²</span>儵：通“鯈”，鲦鱼。<span style="margin-left:.35em">³</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>全：齐备，完备。指没有疑义。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>循：顺，追溯。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>本：始，指原来的问话。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写庄子与惠子同游于濠水的一座桥梁之上，俯瞰鲦鱼自由自在地游来游去，因而引发联想，展开一场人能否知“鱼之乐”的论辩。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-16"><a href="#本章赏析-16" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/25d774e4dd1f.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇无论文风抑或精义均足与内篇媲美的文章，且文章以小大之辩起，中间杂以齐物思想，显然是融合了《逍遥游》和《齐物论》两篇的思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取篇首二字命题，其主旨探讨了人对万事万物价值判断的无限相对性，表现了庄子哲学中颇有影响的相对论的观点。作者认为一切事物的大小、是非都是相对的，人生的贵贱、荣辱也是无常的，因而要求人们“无以人灭天，无以故灭命，无以得殉名，谨守而勿失，是谓反其真”，即不执着于人为得失而伤害自然本性，一切顺应自然而返归人生的真谛。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇全文分前后两大部分，前一部分描述海神与河神的对话，总共七问七答，分别就关于多与少的自我判断、时空的无穷性与事物变化的不定性、“言之所不能论”与“意之所不能察致”、大小贵贱的不同审视、自然之道的可贵性等作了精细而形象的讨论，最后以“无以人灭天”等三“无以”一“谨守”给全部对话作结。这也是全文的总论部分。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">后一部分，通过看似不相关联的六则寓言故事，分别对总论进行了进一步的形象化诠释。如“夔怜蚿”一则，意在阐发“无以人灭天”之旨；“孔子游于匡”一则，意在申明“无以故灭命”之旨；“公孙龙问于魏牟”一则，意在申发“无以得殉名”之旨；而“庄子钓于濮水”与“惠子相梁”二则，再次申发“无以得殉名”之旨；而“庄子与惠子游”一则，则是申发了“反其真”之旨。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">《秋水》一篇文字，历来为文论家所激赏赞叹，称其“有气蒸云梦、波撼岳阳之势”，所谓“不可无一，不可有二”，笔力超绝，元气浑然。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-18" name="zz-chapter-18"></a></p><h3 id="至乐"><a href="#至乐" class="headerlink" title="至乐"></a>至乐</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下有至乐<font color="#af9100">¹</font>无有哉？有可以活身<font color="#af9100">²</font>者无有哉？今奚<font color="#af9100">³</font>为奚据<font color="#af9100">⁴</font>？奚避<font color="#af9100">⁵</font>奚处<font color="#af9100">⁶</font>？奚就奚去？奚乐奚恶？夫天下之所尊<font color="#af9100">⁷</font>者，富贵寿善<font color="#af9100">⁸</font>也；所乐者，身安厚味美服好色音声也；所下者，贫贱夭<font color="#af9100">⁹</font>恶<font color="#af9100">¹⁰</font>也；所苦者，身不得安逸，口不得厚味，形<font color="#af9100">¹¹</font>不得美服，目不得好色，耳不得音声。若不得者，则大忧以惧，其为形<font color="#af9100">¹²</font>也亦愚哉！夫富者，苦身疾作<font color="#af9100">¹³</font>，多积财而不得尽用，其为形也亦外<font color="#af9100">¹⁴</font>矣！夫贵者，夜以继日，思虑善否<font color="#af9100">¹⁵</font>，其为形也亦疏矣！人之生也，与忧俱生。寿者惛惛<font color="#af9100">¹⁶</font>，久忧不死，何之苦也！其为形也亦远矣！烈士为天下见善<font color="#af9100">¹⁷</font>矣，未足以活身。吾未知善之诚<font color="#af9100">¹⁸</font>善邪？诚不善邪？若以为善矣，不足活身；以为不善矣，足以活人<font color="#af9100">¹⁹</font>。故曰：“忠谏不听，蹲循<font color="#af9100">²⁰</font>勿争。”故夫子胥争之，以残其形；不争，名亦不成。诚有善无有哉？今俗之所为与其所乐，吾又未知乐之果乐邪？果不乐邪？吾观夫俗之所乐，举群趣<font color="#af9100">²¹</font>者，誙誙<font color="#af9100">²²</font>然如将不得已，而皆曰乐者，吾未之乐也，亦未之不乐也。果有乐无有哉？吾以无为诚乐矣，又俗之所大苦也。故曰：“至乐无乐，至誉无誉。”天下是非果未可定也。虽然，无为可以定是非。至乐活身，唯无为几<font color="#af9100">²³</font>存。请尝试言之：天无为以之清，地无为以之宁。故两无为相合，万物皆化生。芒乎芴乎<font color="#af9100">²⁴</font>，而无从出乎！芴乎芒乎，而无有象<font color="#af9100">²⁵</font>乎！万物职职<font color="#af9100">²⁶</font>，皆从无为殖<font color="#af9100">²⁷</font>。故曰：“天地无为也而无不为也。”人<font color="#af9100">²⁸</font>也孰能得无为哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下有最大的快乐还是没有呢？有可以存活身形的东西还是没有呢？现在，应该做些什么又依据什么？回避什么又安心什么？靠近什么又舍弃什么？喜欢什么又讨厌什么？世上的人们所尊崇看重的，是富有、高贵、长寿和善名；所爱好喜欢的，是身体的安适、丰盛的食品、漂亮的服饰、绚丽的色彩和动听的乐声；所认为低下的，是贫穷、卑微、短命和恶名；所痛苦烦恼的，是身体不能获得舒适安逸、口里不能获得美味佳肴、外形不能获得漂亮的服饰、眼睛不能看到绚丽的色彩、耳朵不能听到悦耳的乐声；假如得不到这些东西，就大为忧愁和担心，以上种种对待身形的作法实在是太愚蠢啊！富有的人，劳累身形勤勉操作，积攒了许许多多财富却不能全部享用，那样对待身体也就太不看重了。高贵的人，夜以继日地苦苦思索怎样才会保全权位和厚禄与否，那样对待身体也就太忽略了。人们生活于世间，忧愁也就跟着一道产生，长寿的人整日里糊糊涂涂，长久地处于忧患之中而不死去，多么痛苦啊！那样对待身体也就太疏远了。刚烈之士为了天下而表现出忘身殉国的行为，可是却不足以存活自身。我不知道这样的行为是真正的好呢，还是实在不能算是好呢？如果认为是好行为，却不足以存活自身；如果认为不是好行为，却又足以使别人存活下来。所以说：“忠诚的劝谏不被接纳，那就退让一旁不再去争谏。”伍子胥忠心劝谏以致身受残戮，如果他不努力去争谏，忠臣的美名也就不会成就。那么果真又有所谓好还是没有呢？如今世俗所从事与所欢欣的，我又不知道那快乐果真是快乐呢，果真不是快乐呢？我观察那世俗所欢欣的东西，大家都全力去追逐，拼死竞逐的样子真像是不达目的决不罢休。人人都说这就是最为快乐的事，而我并不看作就是快乐，当然也不认为不是快乐。那么，世上果真有快乐还是没有呢？我认为无为就是真正的快乐，但这又是世俗的人所感到最痛苦和烦恼的。所以说：“最大的快乐就是没有快乐，最大的荣誉就是没有荣誉。”天下的是非果真是未可确定的。虽然如此，无为的观点和态度可以确定是非。最大的快乐是使自身存活，而唯有无为算是最接近于使自身存活的了。请让我说说这一点。苍天无为因而清虚明澈，大地无为因而浊重宁寂，天与地两个无为相互结合，万物就全都能变化生长。恍恍惚惚，不知道从什么地方产生出来！惚惚恍恍，没有一点儿痕迹！万物繁多，全从无为中繁衍生殖。所以说，天和地自清自宁无心去做什么却又无所不生无所不做，而人谁又能够做到无为呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹至乐：最大的快乐。<span style="margin-left:.35em">²</span>活身：养活自然性命。<span style="margin-left:.35em">³</span>奚：何，什么，哪里。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>据：依据。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>避：避开。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>处：安居。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>尊：尊崇。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>善：指善名令誉。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>夭：夭折。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>恶：恶名。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>形：谓身体。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>为形：保养形骸。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>疾作：勤苦劳作。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>外：谓养形方法的拙劣。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>善：指仕途亨通。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>否：六十四卦之一，谓“天地不交而万物不通”。此指仕途穷厄不通。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>惛惛：糊涂昏聩的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>见善：被称赞。<span style="margin-left:.35em">²</span>活身：保全自身。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>诚：诚然，真的。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>活人：救活他人。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>蹲循：通“逡巡”，谓退却不争。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>趣：通“趋”，趋竞。<span style="margin-left:.35em">²²</span>誙誙：形容世俗争奔求乐的样子。<span style="margin-left:.35em">²³</span>几：近。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>芒乎芴乎：恍恍惚惚的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>象：形迹。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>职职：繁多的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>殖：生长，繁殖。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>人：世俗之人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">至乐，又谓天乐，这是《庄子》经常议及的一个问题。本段庄子从各个侧面阐释了他的“至乐”的观点，主要是批判世俗，破字当头，立在其中，庄子针对世俗在“至乐”上的错误观念，提出“至乐无乐”的主张。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子妻死，惠子吊<font color="#af9100">¹</font>之，庄子则方箕踞<font color="#af9100">²</font>鼓盆<font color="#af9100">³</font>而歌。惠子曰：“与人<font color="#af9100">⁴</font>居，长子<font color="#af9100">⁵</font>、老<font color="#af9100">⁶</font>、身死<font color="#af9100">⁷</font>，不哭亦足矣，又鼓盆而歌，不亦甚乎！”庄子曰：“不然。是其始死也，我独何能无概<font color="#af9100">⁸</font>！然察其始而本无生；非徒<font color="#af9100">⁹</font>无生也，而本无形<font color="#af9100">¹⁰</font>；非徒无形也，而本无气<font color="#af9100">¹¹</font>。杂乎芒芴<font color="#af9100">¹²</font>之间，变而有气，气变而有形，形变而有生。今又变而之死。是相与为春秋冬夏四时行也。人且偃然<font color="#af9100">¹³</font>寝于巨室<font color="#af9100">¹⁴</font>，而我噭噭<font color="#af9100">¹⁵</font>然随而哭之，自以为不通乎命<font color="#af9100">¹⁶</font>，故止也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子的妻子死了，惠子前往表示吊唁，庄子却正分开双腿像簸箕一样坐着，一边敲打着瓦缶一边唱歌。惠子说：“你和你的妻子生活了一辈子，她帮你养大孩子现在因衰老而死去，人死了你不伤心哭泣也就算了，又敲着瓦缶唱起歌来，不也太过分了吧！”庄子说：“不对哩。这个人她初死之时，我怎么能不感慨伤心呢！然而仔细考察她开始原本就不曾出生，不只是不曾出生而且本来就不曾具有形体，不只是不曾具有形体而且原本就不曾形成元气。夹杂在恍恍惚惚的境域之中，变化而有了元气，元气变化而有了形体，形体变化而有了生命，如今变化又回到死亡，这就跟春夏秋冬四季运行一样。死去的那个人将安安稳稳地寝卧在天地之间，而我却呜呜地围着她啼哭，自认为这是不能通晓于天命，所以也就停止了哭泣。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹吊：吊唁。<span style="margin-left:.35em">²</span>箕踞：两脚伸直岔开而坐，形似簸箕，是一种傲慢的行为。此处表示一种不拘礼节的态度。<span style="margin-left:.35em">³</span>鼓盆：叩击瓦缶。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>人：指庄子妻。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>长子：生育子女。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>老：白头偕老。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>身死：谓老妻一旦身死。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>概：通“慨”，感触于心。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>非徒：不只，不仅。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>形：形体。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>气：指一种构成形体的元素。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>芒芴：恍恍惚惚的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>人：指庄子妻。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>偃然：仰卧的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>巨室：谓天地之间。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>噭噭：悲哭声。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>命：天命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写庄子妻子去世，他却“鼓盆而歌”，因为庄子认为，生命的这个由“死”而“生”又由“生”而“死”的不停转化的过程，就好比春夏秋冬四时轮回运行。既然如此，人死了将会安安静静地休憩于天地之间，如果我还哇哇地哭个不停而打扰去世之人的安宁，则是不通于性命之情。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">支离叔<font color="#af9100">¹</font>与滑介叔<font color="#af9100">²</font>观于冥伯之丘<font color="#af9100">³</font>，昆仑之虚<font color="#af9100">⁴</font>，黄帝之所休<font color="#af9100">⁵</font>。俄而<font color="#af9100">⁶</font>柳<font color="#af9100">⁷</font>生其<font color="#af9100">⁸</font>左肘，其意蹶蹶<font color="#af9100">⁹</font>然恶<font color="#af9100">¹⁰</font>之。支离叔曰：“子恶之乎？”滑介叔曰：“ 亡<font color="#af9100">¹¹</font>，予何恶！生者，假借也<font color="#af9100">¹²</font>。假之而生生者，尘垢也。死生为昼夜。且吾与子观化<font color="#af9100">¹³</font>而化及我，我又何恶焉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">支离叔和滑介叔在冥伯的山丘上和昆仑的旷野里游乐观赏，那里曾是黄帝休息的地方。不一会儿，滑介叔的左肘上长出了一个瘤子，他感到十分吃惊并且厌恶这东西。支离叔说：“你讨厌这东西吗？”滑介叔说：“没有，我怎么会讨厌它！具有生命的形体，不过是借助外物凑合而成；一切假借他物而生成的东西，就像是灰土微粒一时间的聚合和积累。人的死与生也就犹如白天与黑夜交替运行一样。况且我跟你一道观察事物的变化，如今这变化来到了我身上，我又怎么会讨厌它呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹支离叔：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>滑介叔：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>冥伯之丘：虚构的山丘名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>虚：通“墟”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>休：休息。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>俄而：一会儿。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>柳：同“瘤”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>其：指滑介叔。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>蹶蹶：惊动不安的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>恶：厌恶。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>亡：否。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>生者，假借也：谓生命不过是一时的寄托罢了。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>观化：观察天地万物的变化。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言写支离叔与滑介叔的经历，点明“顺化”的主旨。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子之<font color="#af9100">¹</font>楚，见空髑髅<font color="#af9100">²</font>，髐然<font color="#af9100">³</font>有形。撽<font color="#af9100">⁴</font>以马捶<font color="#af9100">⁵</font>，因而问之，曰：“夫子贪生失理<font color="#af9100">⁶</font>而为此<font color="#af9100">⁷</font>乎？将<font color="#af9100">⁸</font>子有亡国之事、斧钺<font color="#af9100">⁹</font>之诛<font color="#af9100">¹⁰</font>而为此乎？将子有不善之行，愧遗父母妻子之丑而为此乎？将子有冻馁<font color="#af9100">¹¹</font>之患而为此乎？将子之春秋<font color="#af9100">¹²</font>故<font color="#af9100">¹³</font>及此乎？”于是语卒<font color="#af9100">¹⁴</font>，援<font color="#af9100">¹⁵</font>髑髅，枕而卧。夜半，髑髅见梦曰：“子之谈者似辩士，诸子所言，皆生人之累也，死则无此矣。子欲闻死之说<font color="#af9100">¹⁶</font>乎？”庄子曰：“然。”髑髅曰：“死，无君于上，无臣于下，亦无四时之事，从然<font color="#af9100">¹⁷</font>以天地为春秋，虽南面王乐，不能过也。”庄子不信，曰：“吾使司命<font color="#af9100">¹⁸</font>复生子形，为<font color="#af9100">¹⁹</font>子骨肉肌 肤，反<font color="#af9100">²⁰</font>子父母、妻子、闾里<font color="#af9100">²¹</font>、知识<font color="#af9100">²²</font>，子欲之乎？”髑髅深颦<font color="#af9100">²³</font>蹙额<font color="#af9100">²⁴</font>曰：“吾安能弃南面王乐而复为人间之劳乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子到楚国去，途中见到一个髑髅（死人的头盖骨，不同于骷髅，下文“枕而卧”可以推知），枯骨突露呈现出原形。庄子用马鞭从侧旁敲了敲。于是问道：“先生是贪求生命、失却真理，因而成了这样呢？抑或你遇上了亡国的大事，遭受到刀斧的砍杀，因而成了这样呢？抑或有了不好的行为，担心给父母、妻儿子女留下耻辱，羞愧而死成了这样呢？抑或你遭受寒冷与饥饿的灾祸而成了这样呢？抑或你享尽天年而死去成了这样呢？”庄子说到，拿过髑髅，用作枕头而睡去。到了半夜，髑髅给庄子托梦说：“你先前谈话的情况真像一个善于辩论的人。看你所说的那些话，全属于活人的拘累，人死了就没有上述的忧患了。你愿意听听人死后的有关情况和道理吗？”庄子说：“好。”髑髅说：“人一旦死了，在上没有国君的统治，在下没有官吏的管辖；也没有四季的操劳，从容安逸地把天地的长久看作是时令的流逝，即使南面为王的快乐，也不可能超过。”庄子不相信，说：“我让主管生命的神来恢复你的形体，为你重新长出骨肉肌肤，返回到你的父母、妻子儿女、左右邻里和朋友故交中去，你希望这样做吗？”髑髅皱眉蹙额，深感忧虑地说：“我怎么能抛弃南面称王的快乐而再次经历人世的劳苦呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹之：到，往。<span style="margin-left:.35em">²</span>髑髅：死人的头骨。<span style="margin-left:.35em">³</span>髐然：空枯的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>撽：谓旁击头部。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>捶：同“箠”，鞭子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>贪生失理：贪于求生，丧失天理。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>为此：成为这样。指死亡。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>将：还是。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>钺：古兵器，小曰斧，大曰钺。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>诛：诛杀。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>馁：饥饿。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>春秋：指年纪。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>故：通“固”，本来。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>卒：终，完。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>援：拉过来。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>说：论说。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>从然：从容自得的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>司命：掌管生命之神。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>为：重新造出。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>反：通“返”，送回。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>闾里：曾聚居于一处的宗族或邻里。<span style="margin-left:.35em">²²</span>知识：曾交游相识的朋友。<span style="margin-left:.35em">²³</span>颦：皱眉头。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>蹙额：紧缩前额，表示愁苦。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言中的髑髅非常奇怪，他竟然只愿化死不愿化生，一反“化生化死，化死化生”的顺化轮回的原理，原来是因为生有不堪忍受的“人间之劳”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊东之<font color="#af9100">¹</font>齐，孔子有忧色。子贡下席<font color="#af9100">²</font>而问曰：“小子敢问：回东之齐，夫子有忧色，何邪？”孔子曰：“善哉汝问。昔者<font color="#af9100">³</font>管子有言，丘甚善<font color="#af9100">⁴</font>之，曰‘褚<font color="#af9100">⁵</font>小者不可以怀大<font color="#af9100">⁶</font>，绠<font color="#af9100">⁷</font>短者不可以汲深<font color="#af9100">⁸</font>。’夫若是者，以为命有所成而形有所适也，夫不可损益。吾恐回与<font color="#af9100">⁹</font>齐侯言尧、舜、黄帝之道，而重<font color="#af9100">¹⁰</font>以燧人、神农之言。彼<font color="#af9100">¹¹</font>将内求于己而不得，不得则惑，人<font color="#af9100">¹²</font>惑则死<font color="#af9100">¹³</font>。且女<font color="#af9100">¹⁴</font>独不闻邪？昔者海鸟<font color="#af9100">¹⁵</font>止<font color="#af9100">¹⁶</font>于鲁郊，鲁侯御<font color="#af9100">¹⁷</font>而觞<font color="#af9100">¹⁸</font>之于庙，奏九韶<font color="#af9100">¹⁹</font>以为乐，具太牢<font color="#af9100">²⁰</font>以为膳。鸟乃眩视<font color="#af9100">²¹</font>忧悲，不敢食一脔<font color="#af9100">²²</font>，不敢饮一杯，三日而死。此以己养<font color="#af9100">²³</font>养鸟也，非以鸟养养鸟也。夫以鸟养养鸟者，宜栖之深林，游之坛陆<font color="#af9100">²⁴</font>，浮之江湖，食<font color="#af9100">²⁵</font>之鳅<font color="#af9100">²⁶</font>鲦<font color="#af9100">²⁷</font>，随行列<font color="#af9100">²⁸</font>而止，委蛇而处。彼唯人言之恶闻，奚以夫<font color="#af9100">²⁹</font>譊譊<font color="#af9100">³⁰</font>为乎！咸池<font color="#af9100">³¹</font>九韶之乐，张之洞庭之野，鸟闻之而飞，兽闻之而走，鱼闻之而下入，人卒<font color="#af9100">³²</font>闻之，相与还<font color="#af9100">³³</font>而观之。鱼处水而生，人处水而死。彼必相与异，其好恶故异也。故先圣不一其能，不同其事。名止于实，义设于适<font color="#af9100">³⁴</font>，是之谓条达<font color="#af9100">³⁵</font>而福持<font color="#af9100">³⁶</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜渊向东到齐国去，孔子十分忧虑。子贡离开座席上前问道：“学生冒昧地请问，颜渊往东去齐国，先生面呈忧色，这是为什么呢？”孔子说：“你的提问实在是好啊！当年管仲有句话，我认为说得很好：‘布袋小的不可能包容大东西，水桶上的绳索短了不可能汲取深井里的水。’如此说来，就应当看作是禀受天命而形成形体，形体虽异却各有适宜的用处，全都是不可以随意添减改变的。我担忧颜渊跟齐侯谈论尧、舜、黄帝治理国家的主张，而且还进一步地推重燧人氏、神农氏的言论。齐侯必将要求自己而苦苦思索，却仍不能理解，不理解必定就会产生疑惑，一旦产生疑惑便会迁怒对方而杀害他。“况且你不曾听说过吗？从前，一只海鸟飞到鲁国都城郊外停息下来，鲁国国君让人把海鸟接到太庙里供养献酒，奏‘九韶’之乐使它高兴，用‘太牢’作为膳食。海鸟竟眼花缭乱忧心伤悲，不敢吃一块肉，不敢饮一杯酒，三天就死了。这是按自己的生活习性来养鸟，不是按鸟的习性来养鸟。按鸟的习性来养鸟，就应当让鸟栖息于深山老林，游戏于水中沙洲，浮游于江河湖泽、啄食泥鳅和小鱼，随着鸟群的队列而止息，从容自得、自由自在地生活。它们最讨厌听到人的声音，又为什么还要那么喧闹嘈杂呢？咸池、九韶之类的著名乐曲，演奏于广漠的原野，鸟儿听见了腾身高飞，野兽听见了惊惶逃遁，鱼儿听见了潜下水底，一般的人听见了，相互围着观看不休。鱼儿在水里才能生存，人处在水里就会死去，人和鱼彼此间必定有不同之处，他们的好恶因而也一定不一样。所以前代的圣王不强求他们具有划一的能力，也不等同他们所做的事情。名义的留存在于符合实际，合宜的措置在于适应自然，这就叫条理通达而福德长久地得到保持。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹之：去，往。<span style="margin-left:.35em">²</span>下席：离开席位。<span style="margin-left:.35em">³</span>昔者：从前。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>善：赞许。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>褚：装衣之袋。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>怀大：包藏大物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>绠：汲水用的绳索。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>汲深：汲取深井之水。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>与：向。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>重：再加上。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>彼：指齐侯。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>人：指齐侯。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>死：谓齐侯将以死罪惩处颜渊。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>海鸟：指爰居。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>止：栖息。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>御：迎。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>觞：酒杯。此处作动词，以酒招待。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>九韶：传说中的舜乐名。因其乐共九章，故名。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>太牢：古代帝王、诸侯祭祀时，牛、羊、豕都具备的称为“太牢”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>眩视：眼花。<span style="margin-left:.35em">²²</span>脔：切成块的肉。<span style="margin-left:.35em">²³</span>己养：指养人的方法。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>坛陆：水中沙洲。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>食：喂食。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>鳅：泥鳅。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>鲦：鲦鱼。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>行列：鸟群的行列。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>彼：指海鸟。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>夫：那，指《九韶》之乐。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>譊譊：喧闹嘈杂声。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>咸池：乐曲名。<span style="margin-left:.35em">³²</span>人卒：众人。<span style="margin-left:.35em">³³</span>还：通“环”，环绕。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>彼：指鱼与人。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>止：定立。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>义设于适：义理的设定要适当。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>条达：条理通达。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>福持：福分常驻不离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">颜渊从鲁国往东前去游说齐侯，孔子非常担忧，子贡请问原因，此则文字记述了孔子的答词。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">列子行，食于道，从见百岁<font color="#af9100">¹</font>髑髅，攓<font color="#af9100">²</font>蓬<font color="#af9100">³</font>而<font color="#af9100">⁴</font>指之曰：“唯予与汝知而未尝死、未尝生也。若<font color="#af9100">⁵</font>果养<font color="#af9100">⁶</font>乎？予果欢乎？”种<font color="#af9100">⁷</font>有几<font color="#af9100">⁸</font>，得水则为继，得水土之际则为鼃蠙之衣<font color="#af9100">⁹</font>，生于陵屯<font color="#af9100">¹⁰</font>则为陵舃<font color="#af9100">¹¹</font>，陵舃得郁栖<font color="#af9100">¹²</font>则为乌足<font color="#af9100">¹³</font>，乌足之根为蛴螬<font color="#af9100">¹⁴</font>，其叶为胡蝶。胡蝶胥也<font color="#af9100">¹⁵</font>化而为虫，生于灶下，其状若脱<font color="#af9100">¹⁶</font>，其名为鸲掇<font color="#af9100">¹⁷</font>。鸲掇千日为鸟，其名为乾馀骨<font color="#af9100">¹⁸</font>。乾馀骨之沫<font color="#af9100">¹⁹</font>为斯弥<font color="#af9100">²⁰</font>，斯弥为食醯<font color="#af9100">²¹</font>。颐辂<font color="#af9100">²²</font>生乎食醯，黄軦<font color="#af9100">²³</font>生乎九猷<font color="#af9100">²⁴</font>，瞀芮<font color="#af9100">²⁵</font>生乎腐蠸<font color="#af9100">²⁶</font>，羊奚<font color="#af9100">²⁷</font>比<font color="#af9100">²⁸</font>乎不箰<font color="#af9100">²⁹</font>，久竹<font color="#af9100">³⁰</font>生青宁<font color="#af9100">³¹</font>，青宁生程<font color="#af9100">³²</font>，程生马，马生人，人又<font color="#af9100">³³</font>反入于机<font color="#af9100">³⁴</font>。万物皆出于机，皆入于机。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列子外出游玩，在道旁吃东西，看见一个上百年的死人的头骨，拔掉周围的蓬草指着髑髅说：“只有我和你知道你是不曾死、也不曾生的。你果真忧愁吗？我又果真快乐吗？”物类千变万化源起于微细状态的“几”，有了水的滋养便会逐步相继而生，处于陆地和水面的交接处就形成青苔，生长在山陵高地就成了车前草，车前草获得粪土的滋养长成乌足，乌足的根变化成土蚕，乌足的叶子变化成蝴蝶。蝴蝶很快又变化成为虫，生活在灶下，那样子就像是蜕皮，它的名字叫做灶马。灶马一千天以后变化成为鸟，它的名字叫做干余骨。干余骨的唾沫长出虫子斯弥，斯弥又生出蠛蠓。颐辂从蠛蠓中形成，黄軦从九猷中长出；蠓子则产生于萤火虫。羊奚草跟不长笋的老竹相结合，老竹又生出青宁虫；青宁虫生出程（一种赤虫），程生出马，马生出人（此句有待细究），而人又返归造化之初的浑沌中。万物都产生于自然的造化，又全都回返自然的造化。（“久竹生青宁，青宁生程，程生马，马生人，人又反入于机”一句，翻译上多有争论，个人以为抛却翻译，可以理解为：老竹生出了青宁虫，青宁虫使得程存货，程使马得以生长，马使人生存，而最终人又归于虚无。恰好与生物链所符合，微生物处出发滋养了生命，最终生命又归于微生物的养分。以此恰好印证文章的无生无死）</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">道从：路旁。<span style="margin-left:.35em">¹</span>百岁：极言年代很久。<span style="margin-left:.35em">²</span>攓：拔掉。<span style="margin-left:.35em">³</span>蓬：蓬草。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>而：通“尔”，你。指髑髅。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>养：通“恙”，忧悲。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>种：种类。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>几：细微，隐微。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>鼃蠙之衣：即青苔。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>陵屯：指高旱之地。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>陵舃：车前草。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>郁栖：粪壤。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>乌足：草名，未详。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>蛴螬：金龟子的幼虫，体白色，常弯成马蹄形，以植物的根、茎为食，是地下害虫。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>胥也：须臾，不久。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>脱：通“蜕”，谓好像刚蜕化了的皮壳似的。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>鸲掇：虫名，未详。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>乾馀骨：鸟名，即山鹊。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>沫：口中黏液。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>斯弥：虫名，或称为米虫。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>食醯：即醯鸡，生于酒醋中。<span style="margin-left:.35em">²²</span>颐辂：虫名，即蜉蝣。<span style="margin-left:.35em">²³</span>黄軦：虫名，未详。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>九猷：虫名，未详。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>瞀芮：蚊子。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>蠸：瓜类害虫，亦称黄守瓜。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>羊奚：草名。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>比：结合。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>不箰：久不生笋的老竹。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>久竹：老竹。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>青宁：虫名。<span style="margin-left:.35em">³²</span>程：豹子。<span style="margin-left:.35em">³³</span>又：当为“久”字之误。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>机：自然。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段所记载文字，从某种意义上，有点类似神话传说，反映了古人对生命来源和生命演化的认识，有一定的科学性。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-17"><a href="#本章赏析-17" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/156932cd2b54.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取首句二字为题，亦洽和主旨。本篇认为，无为至乐。俗人皆以富贵寿善为乐，然此乐与苦相反相成，一旦不能得到，抑或滑向反面贫贱夭恶，则变为苦，因此世俗之乐不是至乐。天无为以之清，地无为以之宁，天地无为相合而万物生，人效法天地，顺应自然，方是至乐。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者认为人生最大的快乐可以养活性命，即提出了“至乐活身”的命题。什么叫“至乐活身”呢？作者就世俗之见展开了描述，并予以否定，最后提出自己的“无为诚乐”、“至乐无乐”的结论。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇文章先总论至乐，而以世俗之乐作对比，接着通过五个寓言以论证无为至乐的观点，例如髑髅向庄子描绘死亡之乐的寓言，又比如庄子妻死鼓盆而歌的故事。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子说：“命有所成而形有所适也，夫不可损益。”其实，万物本无所求，鱼在江湖，鸟在青天，最纯朴的本真和最简单的顺其自然，现在却成了奢侈难寻的至福。人世间千回百折的雕琢，有时未必是在创造美好，相反却可能破坏了世界原来的混沌与和谐。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-19" name="zz-chapter-19"></a></p><h3 id="达生"><a href="#达生" class="headerlink" title="达生"></a>达生</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">达<font color="#af9100">¹</font>生<font color="#af9100">²</font>之情<font color="#af9100">³</font>者，不务<font color="#af9100">⁴</font>生之所无以为；达命之情者，不务知<font color="#af9100">⁵</font>之所无奈何。养形必先之以物，物有余而形不养者有之矣。有生必先无离形，形不离而生亡者有之矣。生之来不能却<font color="#af9100">⁶</font>，其去不能止<font color="#af9100">⁷</font>。悲夫！世<font color="#af9100">⁸</font>之人以为养形足以存生，而养形果不足以存生，则世奚<font color="#af9100">⁹</font>足<font color="#af9100">¹⁰</font>为哉！虽不足为而不可不为者，其为不免矣！夫欲免为形<font color="#af9100">¹¹</font>者，莫如弃世<font color="#af9100">¹²</font>。弃世则无累，无累则正平<font color="#af9100">¹³</font>，正平则与彼<font color="#af9100">¹⁴</font>更生<font color="#af9100">¹⁵</font>，更生则几<font color="#af9100">¹⁶</font>矣！事奚足弃则生奚足遗<font color="#af9100">¹⁷</font>？弃事则形不劳，遗生则精不亏。夫形全精复<font color="#af9100">¹⁸</font>，与天为一。天地者，万物之父母也。合则成体<font color="#af9100">¹⁹</font>，散则成始<font color="#af9100">²⁰</font>。形精不亏，是谓能移<font color="#af9100">²¹</font>。精而又精，反以相<font color="#af9100">²²</font>天。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">通晓生命真实情形的人，不会去追求对于生命来说不必要的东西；通晓命运实情的人，不会去追求对命运无能为力的事情。保养身体必定先得备足各种物品，可是物资充裕有余而身体却不能很好保养的情况是有的；保住生命必定得先使生命不脱离形体，但是形体未死生命却死去的情况也是存在的。生命的到来不能推却，生命的离去不能留止。可悲啊！世俗的人认为养育身形便足以保存生命；然而养育身形果真不足以保存生命，那么，世间还有什么事情值得去做呢！虽然不值得去做却不得不去做，内中的操劳或勤苦也就不可避免。要想避免为了养身而操劳，就要抛弃世俗之事，没有拖累就会心正气平，心正气平就能和大自然一同变化发展而生生不息，生生不息就接近大道了！为什么世事值得抛弃，而生命值得遗忘呢？因为抛弃世事就能让身体不操劳，遗忘生命就能让精神不亏损。形体得到保全，精神复归凝聚，就能与自然融为一体。天地，是万物的父母；阴阳二气的相合就形成万物之体，阴阳二气的离散就又复归于物的原初。形体与精神都不亏损，这叫做能够随着自然变化而更新。精神修养到了极高处，反过来可以辅助大自然的化育。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹达：通达，懂得。<span style="margin-left:.35em">²</span>生：生命。<span style="margin-left:.35em">³</span>情：实情，真谛。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>务：追求。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：当为“命”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>却：拒绝。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>止：留住。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>世：指世人备物养形之事。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>足：值得。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>免为形：避免形体操劳。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>弃世：抛弃世间俗事。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>正平：指身心都处于本然平稳的状态之中。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>彼：指造物者。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>更生：谓循环推移。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>几：接近。此指接近大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>遗：遗忘，抛弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>精复：谓精神凝聚而不外散。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>合则成体：谓阴阳二气相合，就能化成万物的形体。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>散则成始：谓阴阳二气离散，则又复归于无物之始。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>能移：能与造物者即天地阴阳二气一同变化。<span style="margin-left:.35em">²²</span>相：辅助，赞助。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是通篇的纲领，指出通达生命实情的人，不重财物、名位、权势，认为健全的生命，当求形体健全、精神充足（“形全精复”）与自然为一（“与天为一”）。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子列子<font color="#af9100">¹</font>问关尹<font color="#af9100">²</font>曰：“至人潜行<font color="#af9100">³</font>不窒<font color="#af9100">⁴</font>，蹈<font color="#af9100">⁵</font>火不热，行乎万物之上而不栗。请问何以至于此？”关尹曰：“是纯气之守<font color="#af9100">⁶</font>也，非知<font color="#af9100">⁷</font>巧果<font color="#af9100">⁸</font>敢之列<font color="#af9100">⁹</font>。居<font color="#af9100">¹⁰</font>，予语<font color="#af9100">¹¹</font>女<font color="#af9100">¹²</font>。凡有貌象<font color="#af9100">¹³</font>声色者，皆物<font color="#af9100">¹⁴</font>也，物与物何以相远！夫奚足以至乎先<font color="#af9100">¹⁵</font>！是色<font color="#af9100">¹⁶</font>而已。则物之造<font color="#af9100">¹⁷</font>乎不形，而止乎无所化。夫<font color="#af9100">¹⁸</font>得是<font color="#af9100">¹⁹</font>而穷<font color="#af9100">²⁰</font>之者，物焉得而止<font color="#af9100">²¹</font>焉！彼<font color="#af9100">²²</font>将处乎不淫<font color="#af9100">²³</font>之度，而藏乎无端之纪<font color="#af9100">²⁴</font>，游乎万物之所终始。壹其性，养其气<font color="#af9100">²⁵</font>，合其德，以通乎物之所造<font color="#af9100">²⁶</font>。夫若是者，其天<font color="#af9100">²⁷</font>守全，其神无隙<font color="#af9100">²⁸</font>，物奚自入焉！夫醉者之坠<font color="#af9100">²⁹</font>车，虽疾<font color="#af9100">³⁰</font>不死。骨节与人同而犯害<font color="#af9100">³¹</font>与人异，其神全也。乘亦不知也，坠亦不知也，死生惊惧不入乎其胸中，是故遻<font color="#af9100">³²</font>物而不慴<font color="#af9100">³³</font>。彼得全于酒而犹若是，而况得全于天乎？圣人藏于天，故莫之能伤也。复仇者，不折镆干<font color="#af9100">³⁴</font>；虽有忮<font color="#af9100">³⁵</font>心者，不怨飘瓦<font color="#af9100">³⁶</font>，是以天下平均<font color="#af9100">³⁷</font>。故无攻战之乱，无杀戮之刑者，由此道也。不开人之天<font color="#af9100">³⁸</font>，而开天之天<font color="#af9100">³⁹</font>。开天者德<font color="#af9100">⁴⁰</font>生，开人者贼<font color="#af9100">⁴¹</font>生。不厌<font color="#af9100">⁴²</font>其天，不忽<font color="#af9100">⁴³</font>于人，民几<font color="#af9100">⁴⁴</font>乎以其真<font color="#af9100">⁴⁵</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列子问关尹说：“道德修养极高的人在水中潜行却不会感到阻塞，跳入火中却不会感到灼热，行走在万物之巅也不会感到恐惧。请问为什么会达到这样的境界？”关尹回答说：“这是因为持守住纯和之气，并不是智巧、果敢所能做到的。坐下，我告诉给你。大凡具有面貌、形象、声音、颜色的东西，都是物体，那么物与物之间又为什么差异很大，区别甚多？又是什么东西最有能耐足以居于他物之先的地位？这都只不过是有形状和颜色罢了。大凡一个有形之物却不显露形色而留足于无所变化之中，懂得这个道理而且深明内中的奥秘，他物又怎么能控制或阻遏住他呢！那样的人处在本能所为的限度内，藏身于无端无绪的混沌中，游乐于万物或灭或生的变化环境里，本性专一不二，元气保全涵养，德行相融相合，从而使自身与自然相通。像这样，他的禀性持守保全，他的精神没有亏损，外物又从什么地方能够侵入呢！“喝醉酒的人从车上摔下来，虽然满身是伤却没有死去。骨骼关节跟旁人一样而所受伤害却跟别人不同，因为他的神思高度集中，乘坐在车子上也没有感觉，即使坠落地上也不知道，死、生、惊、惧全都不能进入到他的思想中，所以遭遇外物的伤害却全没有惧怕之感。那个人从醉酒中获得保全完整的心态尚且能够如此忘却外物，何况从自然之道中忘却外物而保全完整的心态呢？圣人藏身于自然，所以没有什么能够伤害他。复仇的人并不会去折断曾经伤害过他的宝剑，即使常存忌恨之心的人也不会怨恨那偶然飘来、无心地伤害到他的瓦片，这样一来天下也就太平安宁。没有攻城野战的祸乱，没有残杀戮割的刑罚，全因为遵循了这个道理。“不要开启人为的思想与智巧，而要开发自然的真性。开发了自然的真性就能培养好的道德；开启人为的思想与智巧，就会产生贼害之心。不满足于自然的禀赋，也不忽略人为的才智，这样的人也就几近纯真无伪了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子列子：对列御寇的尊称。<span style="margin-left:.35em">²</span>关尹：有两种说法。其一，名喜，关尹为其官职名称。其二，关尹，即关令尹喜，姓尹名喜，字公度，为函谷关令。<span style="margin-left:.35em">³</span>潜行：谓潜行水中。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>窒：窒息。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蹈：踩，踏。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>纯气之守：即守住元气。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>果：果决。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>列：类。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>居：坐下。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>貌象：形貌迹象。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>物：指一切有形迹声色可见可闻的东西，也包括拘于形迹声色，而不能独任虚无的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>先：指未始有物之先。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>色：指拘于色相之物。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>物：指道。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>造：至，达到。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>是：此，指道。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>穷：穷尽。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>物：外物。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>止：停留。<span style="margin-left:.35em">²²</span>彼：指至人。<span style="margin-left:.35em">²³</span>淫：过分，超越。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>无端之纪：指无首无尾的大道。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>气：元气。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>物之所造：即造物者，派生万物的大道。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>天：自然天性。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>隙：间隙，裂缝。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>物：外物。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>坠：掉落。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>疾：摔伤。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>犯害：受害。<span style="margin-left:.35em">³²</span>遻：通“遌”，触，遇到。<span style="margin-left:.35em">³³</span>慴：通“慑”，害怕，恐惧。<span style="margin-left:.35em">²²</span>彼：指醉者。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>天：指自然无为的天道，也即大道。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>镆干：即镆铘与干将，都是古代良剑名。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>忮：忌恨。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>飘瓦：飘落的瓦片。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>平均：谓和平安宁。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>人之天：谓情欲。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>天之天：谓自然恬淡。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>德：自然德性。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>贼：祸害。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>厌：满足。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>忽：轻忽，废弃。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>几：差不多。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>真：真性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过列子与关尹的问答，说明神是以气为依附凭借对象的，气守则神全，神全则无隙可乘，无隙可乘则可以任意游行于万物之间而物莫能伤。所以养神必守住纯气为先决条件。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼<font color="#af9100">¹</font>适<font color="#af9100">²</font>楚，出于林中<font color="#af9100">³</font>，见痀偻<font color="#af9100">⁴</font>者承蜩<font color="#af9100">⁵</font>，犹掇<font color="#af9100">⁶</font>之也。仲尼曰：“子巧乎，有道<font color="#af9100">⁷</font>邪？”曰：“我有道也。五六月<font color="#af9100">⁸</font>累丸二<font color="#af9100">⁹</font>而不坠<font color="#af9100">¹⁰</font>，则失者锱铢<font color="#af9100">¹¹</font>；累三而不坠，则失者十一；累五而不坠，犹掇之也。吾处身<font color="#af9100">¹²</font>也，若蹶株拘<font color="#af9100">¹³</font>；吾执臂<font color="#af9100">¹⁴</font>也，若槁木<font color="#af9100">¹⁵</font>之枝。虽天地之大，万物之多，而唯蜩翼之知<font color="#af9100">¹⁶</font>。吾不反不侧<font color="#af9100">¹⁷</font>，不以万物易<font color="#af9100">¹⁸</font>蜩之翼，何为而不得！”孔子顾谓弟子曰：“用志不分，乃凝于神<font color="#af9100">¹⁹</font>。其佝偻丈人<font color="#af9100">²⁰</font>之谓乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子到楚国去，走出树林，看见一个驼背的老人正用竿子在粘蝉，就好像用手拾取那样简单。孔子说：“先生的手真是灵巧啊！这里边有什么门道吗？”驼背老人说：“似的，我有我的办法。我在竹竿上累放两个弹丸，经过五六个月的练习就不会掉不下来，那么粘蝉失误的概率就只有四分之一；如果练习到累放到三个弹丸不掉，那么粘蝉失误的概率就只有十分之一了；如果再继续练习到累放五个弹丸也掉不下来，那么粘蝉就如随手拾取那样容易了。当我粘蝉时，我立定身子，犹如临近地面的断木，我举竿的手臂，就像枯木的树枝；虽然天地很大，万物品类很多，我一心只注意蝉的翅膀，从不思前想后左顾右盼，绝不因纷繁的万物而改变对蝉翼的注意，为什么不能成功呢！”孔子转身对弟子们说：“运用心志不分散，就是高度凝聚精神，恐怕说的就是这位驼背的老人吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹仲尼：孔子的字。<span style="margin-left:.35em">²</span>适：到，往。<span style="margin-left:.35em">³</span>出于林中：走出树林。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>痀偻：老人曲背的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>承蜩：持竿粘蝉。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>掇：拾取。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>道：指技艺。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>五六月：谓练习了五六个月。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>累丸二：在竿头叠放两个丸子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>坠：掉落。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>锱铢：古代重量单位，比喻极小的数量。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>处身：立定身子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>拘：当为“枸”字之误。枸，指树干靠近根的部分。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>执臂：用臂执竿。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>槁木：枯槁的树。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>唯蜩翼之知：只知道有蝉的翅膀。谓专注于此。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>不反不侧：谓形体静止不动。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>易：替换。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>凝于神：谓精神凝聚专一。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>丈人：古时对老人的尊称。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描写了孔子向一个驼背老头请教捕蝉技巧的故事，说明运用心志，专治而不分散，就能将心志凝聚起来，进而达到道的境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊问仲尼曰：“吾尝<font color="#af9100">¹</font>济<font color="#af9100">²</font>乎觞深<font color="#af9100">³</font>之渊，津人<font color="#af9100">⁴</font>操舟<font color="#af9100">⁵</font>若神。吾问焉曰：‘操舟可学邪？’曰：‘可。善游者数<font color="#af9100">⁶</font>能。若乃<font color="#af9100">⁷</font>夫<font color="#af9100">⁸</font>没人<font color="#af9100">⁹</font>，则未尝见舟而便操之也。’吾问焉而不吾告，敢问何谓也？”仲尼曰：“善游者数能，忘水<font color="#af9100">¹⁰</font>也；若乃夫没人之未尝见舟而便操之也，彼视渊若陵<font color="#af9100">¹¹</font>，视舟若履，犹其车却也。覆<font color="#af9100">¹²</font>却<font color="#af9100">¹³</font>万方<font color="#af9100">¹⁴</font>陈<font color="#af9100">¹⁵</font>乎前而不得入其舍<font color="#af9100">¹⁶</font>，恶<font color="#af9100">¹⁷</font>往而不暇<font color="#af9100">¹⁸</font>！以瓦注<font color="#af9100">¹⁹</font>者巧<font color="#af9100">²⁰</font>，以钩<font color="#af9100">²¹</font>注者惮<font color="#af9100">²²</font>，以黄金注者殙<font color="#af9100">²³</font>。其巧一也，而有所矜<font color="#af9100">²⁴</font>，则重外<font color="#af9100">²⁵</font>也。凡外重者内拙。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜渊问孔子说：“我曾经在觞深过渡，摆渡人驾船的技巧实在神妙。我问他：‘驾船可以学习吗？’摆渡人说：‘可以的。善于游泳的人很快就能驾船。假如是善于潜水的人，那他不曾见到船也会熟练地驾驶船。’我进而问他怎样学习驾船而他却不再回答我。请问他的话说的是什么意思呢？”孔子回答说：“善于游泳的人很快就能学会驾船，这是因为他们习以成性适应于水而处之自然。至于那善于潜水的人不曾见到过船就能熟练地驾驶船，是因为他们眼里的深渊就像是陆地上的小丘，看待船翻犹如车子倒退一样。船的覆没和车的倒退以及各种景象展现在他们眼前却都不能扰乱他们的内心，他们到哪里不从容自得！用瓦器作为赌注的人心地坦然而格外技高，用金属带钩作为赌注的人而心存疑惧，用黄金作为赌注的人则头脑发昏内心迷乱。各种赌注的赌博技巧本是一样的，而有所顾惜，那就是以身外之物为重了。大凡对外物看得过重的人其内心世界一定笨拙。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹尝：曾经。<span style="margin-left:.35em">²</span>济：渡。<span style="margin-left:.35em">³</span>觞深：渊名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>津人：在觞深上摆渡的人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>操舟：驾驶船只。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>数：数次，多次。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>若乃：至于。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫：那。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>没人：能潜入水底的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>忘水：忘掉水能危害人的性命。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>陵：丘陵。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>覆：翻船。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>却：后退。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>万方：万端，即千万种翻船、退车的景象。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>陈：陈列、摆放。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>舍：即内心。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>恶：何，哪里。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>暇：闲适自得。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>注：赌注。此处作动词，谓作为赌注。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>巧：心灵思巧。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>钩：带钩，多用青铜制成。<span style="margin-left:.35em">²²</span>惮：惧怕。<span style="margin-left:.35em">²³</span>殙：同“惛”，心志昏乱。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>矜：怜惜。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>重外：注重外物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言的主旨在——“外重者内拙”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">田开之<font color="#af9100">¹</font>见周威公，威公曰：“吾闻祝肾<font color="#af9100">²</font>学生<font color="#af9100">³</font>，吾子<font color="#af9100">⁴</font>与祝肾游<font color="#af9100">⁵</font>，亦何闻焉？”田开之曰：“开之操<font color="#af9100">⁶</font>拔篲<font color="#af9100">⁷</font>以侍门庭，亦何闻于夫子<font color="#af9100">⁸</font>！”威公曰：“田子<font color="#af9100">⁹</font>无让<font color="#af9100">¹⁰</font>，寡人愿闻之。”开之曰：“闻之夫子曰：‘善养生者，若牧羊然，视其后者而鞭<font color="#af9100">¹¹</font>之。’”威公曰：“何谓也？”田开之曰：“鲁有单豹<font color="#af9100">¹²</font>者，岩居而水饮<font color="#af9100">¹³</font>，不与民共利<font color="#af9100">¹⁴</font>，行年<font color="#af9100">¹⁵</font>七十而犹有婴儿之色，不幸遇饿虎，饿虎杀而食之。有张毅<font color="#af9100">¹⁶</font>者，高门<font color="#af9100">¹⁷</font>县薄<font color="#af9100">¹⁸</font>，无不走<font color="#af9100">¹⁹</font>也，行年四十而有内热之病以死。豹养其内而虎食其外，毅养其外而病攻其内。此二子者，皆不鞭其后<font color="#af9100">²⁰</font>者也。”仲尼曰：“无入而藏，无出而阳<font color="#af9100">²¹</font>，柴<font color="#af9100">²²</font>立其中央。三者若得，其名必极<font color="#af9100">²³</font>。夫畏途<font color="#af9100">²⁴</font>者，十杀一人<font color="#af9100">²⁵</font>，则父子兄弟相戒<font color="#af9100">²⁶</font>也，必盛卒<font color="#af9100">²⁷</font>徒而后敢出焉，不亦知<font color="#af9100">²⁸</font>乎！人之所取畏<font color="#af9100">²⁹</font>者，衽席之上<font color="#af9100">³⁰</font>，饮食之间，而不知为之戒者，过<font color="#af9100">³¹</font>也！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">田开之拜见周威公。周威公说：“我听说祝肾在学习养生，先生跟祝肾交往，应该从他那儿听到过什么吧？”田开之说：“我在那里只不过是打扫门庭，又能从先生那里听到什么呢！”周威公说：“先生不必谦虚，我希望能听到这方面的道理。”田开之说：“听先生说：‘善于养生的人，就像牧羊一样，看到有落后的就用鞭子抽打它。’”周威公问：这话说的是什么意思呢？”田开之说：“鲁国有个叫单豹的，在岩穴里居住在山泉边饮水，不跟任何人争利，活了七十岁还有婴儿一样的面容；不幸遇上了饿虎，饿虎扑杀并吃掉了他。另有一个叫张毅的，高门甲第、朱户垂帘的富贵人家，无不趋走参谒，活到四十岁便患内热病而死去。单豹注重内心世界的修养可是老虎却吞食了他的身体，张毅注重身体的调养可是疾病侵扰了他的内心世界，这两个人，都不是能够鞭策落后而取其适宜的人。”孔子说：“不要进入荒山野岭把自己深藏起来，也不要投进世俗而使自己处处显露，要像槁木一样站立在两者中间。倘若以上三种情况都能具备，他的名声必定最高。使人可畏的道路，十个行人有一个人被杀害，于是父子兄弟相互提醒和戒备，必定要使随行的徒众多起来方才敢于外出，这不是很聪明吗！人所最可怕的，还是枕席上的姿意，还有在饮食间的失度；却不知道为此提醒和戒备，这实在是过错。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹田开之：姓田，名开之，学道之人。<span style="margin-left:.35em">²</span>祝肾：姓祝，名肾，怀道之人。<span style="margin-left:.35em">³</span>学生：学养生之道。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>吾子：相亲之辞，犹“您”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>与祝肾游：与祝肾游处。这是客气的说法，实际田开之是从祝肾游学。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>操：持，拿着。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>拔篲：扫帚。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫子：先生，指祝肾。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>田子：犹“田先生您”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>让：谦让。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>鞭：鞭打，鞭策。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>单豹：姓单，名豹，鲁国隐士。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>水饮：饮山泉之水。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>共利：争利。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>行年：年龄。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>张毅：姓张，名毅，鲁国人，以谦恭著称。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>高门：指大户。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>县薄：即悬挂帷帘在门前的小户。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>走：趋。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>鞭其后：谓去其不足，使其执中无偏。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>阳：显露。<span style="margin-left:.35em">²²</span>柴：枯木。<span style="margin-left:.35em">²³</span>极：穷极，穷尽。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>畏途：险阴多盗之途。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>十杀一人：十人中有一人被杀。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>戒：警戒。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>盛卒：谓成群结队。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>知：通“智”，聪明。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>取畏：自取戕害。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>衽席之上：指色欲之事。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>过：错误，过错。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">周威王向田开之请教“养生”的办法，田开之用两个例子来说明，只有“鞭其后”才可以控制住整个的羊群，也就是说，穿衣提领子，牵牛牵鼻子，做事抓关键，养生同样如此。“养生”的关键是“养道（气）存生”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">祝宗人<font color="#af9100">¹</font>元端<font color="#af9100">²</font>以临<font color="#af9100">³</font>牢筴<font color="#af9100">⁴</font>，说彘<font color="#af9100">⁵</font>曰：“汝奚<font color="#af9100">⁶</font>恶<font color="#af9100">⁷</font>死！吾将三月㹖<font color="#af9100">⁸</font>汝，十日戒，三日齐<font color="#af9100">⁹</font>，藉白茅<font color="#af9100">¹⁰</font>，加汝肩<font color="#af9100">¹¹</font>尻<font color="#af9100">¹²</font>乎雕俎<font color="#af9100">¹³</font>之上，则汝为之乎？”为彘谋<font color="#af9100">¹⁴</font>曰：“不如食<font color="#af9100">¹⁵</font>以糠糟而错<font color="#af9100">¹⁶</font>之牢柙之中。”自为谋，则苟<font color="#af9100">¹⁷</font>生有轩冕之尊，死得于腞楯<font color="#af9100">¹⁸</font>之上、聚偻<font color="#af9100">¹⁹</font>之中则为之。为彘谋则去<font color="#af9100">²⁰</font>之<font color="#af9100">²¹</font>，自为谋则取之，所异彘者何也！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">主持宗庙祭祀的官吏穿好礼服戴上礼帽来到猪圈边，对着栅栏里的猪说：“你为什么要讨厌死呢？我将要花三个月的时间精心喂养你，还要用十天为你上戒，用三天为你作斋，铺上白茅草，然后把你的肩胛和臀部放在雕有花纹的祭器上，你愿意这样吗？”如果真是为猪谋划，就不如放置在猪圈里以糟糠为食更好，为了自己谋划，就希望活在世上有高贵荣华的地位，死后则能盛装在绘有文采的柩车上和棺椁中。为猪打算就会舍弃白茅、雕俎之类的东西，为自己打算却想求取这些东西，所不同于猪的原因究竟是什么呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹祝宗人：祭祀官。<span style="margin-left:.35em">²</span>元端：黑色礼服。此作动词，身穿黑色礼服。<span style="margin-left:.35em">³</span>临：走近，靠近。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>牢筴：猪圈。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>彘：猪。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>奚：为何。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>恶：厌恶，讨厌。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>㹖：通“豢”，豢养。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>齐：通“斋”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>藉白茅：用白茅作祭器的衬垫，表示洁净。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>肩：前腿的根部。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>尻：臀部。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>俎：盛祭品的器具。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>谋：谋划、考虑。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>食：喂。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>错：通“措”，放置。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>苟：假如。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>腞楯：饰有花纹的柩车。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>聚偻：本指棺饰，这里借指饰纹繁多的棺椁。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>去：丢弃，抛弃。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>之：指白茅、雕俎。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>之：指轩冕、柩车、棺椁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段借祭祀人对猪说的话，讽喻争名逐利的行为。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">桓公<font color="#af9100">¹</font>田<font color="#af9100">²</font>于泽，管仲御<font color="#af9100">³</font>，见鬼焉。公抚管仲之手曰：“仲父<font color="#af9100">⁴</font>何见？”对曰：“臣无所见。”公反<font color="#af9100">⁵</font>，诶诒<font color="#af9100">⁶</font>为病，数日不出。齐士有皇子告敖<font color="#af9100">⁷</font>者，曰：“公则自伤，鬼恶能伤公！夫忿滀<font color="#af9100">⁸</font>之气，散而不反，则为不足<font color="#af9100">⁹</font>；上<font color="#af9100">¹⁰</font>而不下，则使人善怒；下而不上，则使人善忘；不上不下，中身当心<font color="#af9100">¹¹</font>，则为病。”桓公曰：“然则有鬼乎？”曰：“有。沈<font color="#af9100">¹²</font>有履<font color="#af9100">¹³</font>。灶有髻<font color="#af9100">¹⁴</font>。户内之烦壤<font color="#af9100">¹⁵</font>，雷霆<font color="#af9100">¹⁶</font>处<font color="#af9100">¹⁷</font>之；东北方之下者，倍阿<font color="#af9100">¹⁸</font>鲑蠪<font color="#af9100">¹⁹</font>跃之<font color="#af9100">²⁰</font>；西北方之下者，则泆阳<font color="#af9100">²¹</font>处之。水有罔象<font color="#af9100">²²</font>，丘有峷<font color="#af9100">²³</font>，山有夔<font color="#af9100">²⁴</font>，野有彷徨<font color="#af9100">²⁵</font>，泽有委蛇。”公曰：“请问委蛇之伏状何如？”皇子曰：“委蛇，其大如毂<font color="#af9100">²⁶</font>，其长如辕<font color="#af9100">²⁷</font>，紫衣而朱冠。其为物也恶，闻雷车之声则捧其首而立。见之者殆<font color="#af9100">²⁸</font>乎霸。”桓公辴然<font color="#af9100">²⁹</font>而笑曰：“此寡人之所见者也。”于是正衣冠与之坐，不终日而不知<font color="#af9100">³⁰</font>病之去<font color="#af9100">³¹</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">齐桓公在草泽中打猎，管仲为他驾车，突然桓公见到了鬼。桓公拉住管仲的手说：“仲父，你看见了什么没有？”管仲回答：“我什么都没看见。”桓公打猎回来，失魂呓语而得病，好几天不出门。齐国有一位贤士叫皇子告敖的，对齐桓公说：“您是自己伤害了自己，鬼哪里能伤害您呢？身体内部郁结着气，精魂就会离散而不返归于身，对于来自外界的骚扰也就缺乏足够的精神力量。郁结着的气上通而不能下达，就会使人易怒；下达而不能上通，就会使人健忘；不上通又不下达，郁结内心而不离散，那就会生病。”桓公说：“这样，那么还有鬼吗？”告敖回答：“有。水中污泥里有叫履的鬼，灶里有叫髻的鬼。门户内的各种烦攘，名叫雷霆的鬼在处置；东北的墙下，名叫倍阿鲑蠪的鬼在跳跃；西北方的墙下，名叫攻入阳的鬼住在那里。水里有水鬼罔象，丘陵里有山鬼峷，大山里有山鬼夔，郊野里有野鬼彷徨，草泽里还有一种名叫委蛇的鬼。”桓公接着问：“请问，委蛇的形状怎么样？”告敖回答：“委蛇，身躯大如车轮，长如车辕，穿着紫衣戴着红帽。他作为鬼神，最讨厌听到雷车的声音，一听见就两手捧着头站着。见到了他的人恐怕也就成了霸主了。”桓公听了后开怀大笑，说：“这就是我所见到的鬼。”于是整理好衣帽跟皇子告敖坐着谈话，不到一天时间病也就不知不觉地消失了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹桓公：齐桓公，姓姜，名小白，春秋五霸之一。<span style="margin-left:.35em">²</span>田：通“畋”，打猎。<span style="margin-left:.35em">³</span>御：驾驭车马。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>仲父：齐桓公对管仲的尊称。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>诶诒：谓病而失魂，自笑自言。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>皇子告敖：复姓皇子，字告敖，齐国贤人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>忿滀：蓄愤郁结。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>不足：谓精神萎靡不振。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>上：忿滀之气上攻头部。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>中身当心：谓忿滀之气，郁滞体内，攻于五脏。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>沈：水下污泥。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>履：鬼名。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>髻：灶神名。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>烦壤：粪壤。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>雷霆：鬼名。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>处：居处。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>倍阿：神名。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>鲑蠪：神名。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>跃之：在那里蹦跳着。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>泆阳：神名。<span style="margin-left:.35em">²²</span>罔象：水怪名。<span style="margin-left:.35em">²³</span>峷：山丘之鬼。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>夔：木石之怪。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>彷徨：野外神名。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>毂：车轮中心可以插轴的部件。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>辕：大车前面驾牲口的两根直木。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>殆：近，差不多。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>辴然：喜笑的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>不知：不知不觉。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>去：愈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言说，桓公见到鬼，心神不宁而病生，听了皇子告敖一席言，心神释然而病除，这就说明养生之道在于守气定神。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">纪渻子<font color="#af9100">¹</font>为王<font color="#af9100">²</font>养斗鸡。十日而问：“鸡已<font color="#af9100">³</font>乎？”曰：“未也，方<font color="#af9100">⁴</font>虚<font color="#af9100">⁵</font>骄而恃气<font color="#af9100">⁶</font>。”十日又问，曰：“未也，犹<font color="#af9100">⁷</font>应向<font color="#af9100">⁸</font>景<font color="#af9100">⁹</font>。”十日又问，曰：“未也，犹疾视而盛气。”十日又问，曰：“几<font color="#af9100">¹⁰</font>矣，鸡虽有鸣者，已无变矣，望之似木鸡矣，其德全<font color="#af9100">¹¹</font>矣。异鸡<font color="#af9100">¹²</font>无敢应<font color="#af9100">¹³</font>者，反走<font color="#af9100">¹⁴</font>矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">纪渻子为周宣王驯养斗鸡。过了十天周宣王派人来问：“鸡训练好了吗？”纪渻子回答说：“还没有，正虚浮骄矜自恃意气哩。”十天后周宣王又派人来问，回答说：“还没有，还是听见响声就叫，看见影子就跳。”十天后周宣王又派人来问，回答说：“还是那么顾看迅疾，意气强盛。”又过了十天周宣王派人来问，回答说：“差不多了。别的鸡即使打鸣，它已不会有什么变化，看上去像木鸡一样，它的德行真可说是完备了，别的鸡没有敢于应战的，掉头就逃跑了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹纪渻子：姓纪，名渻子。<span style="margin-left:.35em">²</span>王：指齐王。<span style="margin-left:.35em">³</span>已：止。谓训练好，可以斗了。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>方：正。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>虚：虚浮。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>恃气：自恃意气。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>犹：尚且。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>向：通“响”，指鸡鸣声。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>景：通“影”，指鸡的身影。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>几：差不多。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>德全：自然德性完备。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>异鸡：别的鸡。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>应：应战。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>反走：掉身逃跑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为“不斗”乃鸡之天德，“斗”乃后天习成。延伸出来，也就是所谓的“天下无敌”，如果说是因为“不斗”，而天下没有敌人，这就对了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子观于吕梁<font color="#af9100">¹</font>，县水<font color="#af9100">²</font>三十仞<font color="#af9100">³</font>，流<font color="#af9100">⁴</font>沫<font color="#af9100">⁵</font>四十里，鼋<font color="#af9100">⁶</font>鼍<font color="#af9100">⁷</font>鱼鳖之所不能游也。见一丈夫<font color="#af9100">⁸</font>游之，以为有苦而欲死也。使弟子并流<font color="#af9100">⁹</font>而拯<font color="#af9100">¹⁰</font>之。数百步而出，被发<font color="#af9100">¹¹</font>行歌<font color="#af9100">¹²</font>而游<font color="#af9100">¹³</font>于塘下<font color="#af9100">¹⁴</font>。孔子从而问焉，曰：“吾以子为鬼，察子则人也。请问：蹈水<font color="#af9100">¹⁵</font>有道<font color="#af9100">¹⁶</font>乎？”曰：“亡<font color="#af9100">¹⁷</font>，吾无道。吾始乎故<font color="#af9100">¹⁸</font>，长乎性，成乎命<font color="#af9100">¹⁹</font>。与齐<font color="#af9100">²⁰</font>俱入，与汩<font color="#af9100">²¹</font>偕出，从水之道而不为私<font color="#af9100">²²</font>焉。此吾所以蹈之也。”孔子曰：“何谓始乎故，长乎性，成乎命？”曰：“吾生于陵而安于陵，故也；长于水而安于水，性也；不知吾所以然而然，命也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子在吕梁观赏，瀑布高悬二三十丈，冲刷而起的激流和水花远达四十里，鼋、鼍、鱼、鳖都不敢在这一带游水。只见一个壮年男子游在水中，还以为是有痛苦而想寻死的，派弟子顺着水流去拯救他。忽见那壮年男子游出数百步远而后露出水面，还披着头发边唱边游在堤岸下。孔子紧跟在他身后而问他，说：“我还以为你是鬼，仔细观察你却是个人。请问，游水也有什么特别的门道吗？”那人回答：“没有，我并没有什么特别的方法。我起初是故常，长大是习性，有所成就在于自然。我跟水里的漩涡一块儿下到水底，又跟向上的涌流一道游出水面，顺着水势而不作任何违拗。这就是我游水的方法。”孔子说：“什么叫做‘起初是故常，长大是习性，有所成就在于自然’呢？”那人又回答：“我出生于山地就安于山地的生活，这就叫做故常；长大了又生活在水边就安于水边的生活，这就叫做习性；不知道为什么会这样而这样生活着，这就叫做自然。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹吕梁：地名，在今徐州附近。<span style="margin-left:.35em">²</span>县水：瀑布。<span style="margin-left:.35em">³</span>仞：八尺为一仞，或谓七尺为一仞。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>流：激流。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>沫：浪花。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>鼋：即癞头鼋，鳖的一种。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>鼍：即扬子鳄，俗称“猪婆龙”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>丈夫：古代称成年男子为丈夫。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>并流：靠近岸边，顺流游去。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>拯：拯救。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>被发：披散着头发。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>行歌：边走边唱。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>游：行走。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>塘下：堤岸之下。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>蹈水：游水。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>道：方法。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>亡：通“无”，没有。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>故：本然。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>命：自然之理。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>齐：通“脐”，指漩涡，因其形似肚脐，故称。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>汩：上涌的波流。<span style="margin-left:.35em">²²</span>从水之道而不为私：谓顺着水流的方向游，而不凭着自己的主观私意游。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主旨是——“顺化”。无论生存在高山险地还是生存在急流险滩，无论置身于何种艰险的境遇之中都安于其境遇顺其而人，顺其而出，因顺其变化而变化，这就是“性”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">梓庆<font color="#af9100">¹</font>削木为鐻<font color="#af9100">²</font>，鐻成，见者惊犹鬼神。鲁侯见而问焉，曰：“子何术以为焉？”对曰：“臣，工人<font color="#af9100">³</font>，何术之有！虽然，有一焉：臣将为鐻，未尝敢以耗气<font color="#af9100">⁴</font>也，必齐<font color="#af9100">⁵</font>以静心。齐三日，而不敢怀庆赏爵禄；齐五日，不敢怀非誉巧拙；齐七日，辄然<font color="#af9100">⁶</font>忘吾有四枝<font color="#af9100">⁷</font>形体也。当是时也，无公朝<font color="#af9100">⁸</font>。其巧专<font color="#af9100">⁹</font>而外骨<font color="#af9100">¹⁰</font>消，然后入山林，观天性<font color="#af9100">¹¹</font>形躯，至矣，然后成见鐻<font color="#af9100">¹²</font>，然后加手<font color="#af9100">¹³</font>焉，不然则已<font color="#af9100">¹⁴</font>。则以天合天，器之所以疑神<font color="#af9100">¹⁵</font>者，其<font color="#af9100">¹⁶</font>是与<font color="#af9100">¹⁷</font>！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">梓庆刻削木料做成鐻，鐻做成后，见到的人都惊叹为鬼斧神工。鲁侯见了之后对梓庆说：“你用什么技艺方法做出来的呀？”回答说：“臣是一名工匠，哪有什么技艺！即使如此，有一点可以讲一讲。臣将要作鐻时，不敢有一点分散精神，一定要斋戒使心志安静专一。斋戒三日，不敢有思得奖赏官爵俸禄的念头；斋戒五日，不敢想及别人是非难作品笨拙或是赞誉作品精巧；斋戒七日，则木然不动忘记我有四肢和形体的存在。在这个时候，心中不存在朝见君主的想法，专心致志于制作技巧而外界的扰乱全部排除。然后进入山林中，观察木料的自然性能，选取那些自然形态完全合乎标准的，然后一个现成的鐻如同就在眼前了，然后才动手去做，没有这些条件就不去做。这是以已之天性与木之天性相合，器物之所以如同鬼神所造，大概就是这个原因吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹梓庆：名叫庆的梓人。梓人，周时官名，主造筍鐻、饮器及射侯者。<span style="margin-left:.35em">²</span>鐻：悬挂钟鼓的架子，上面刻有鸟兽等图案。<span style="margin-left:.35em">³</span>工人：作工匠的人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>耗气：耗费神气。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>齐：通“斋”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>辄然：不动的样子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>枝：通“肢”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无公朝：不知有朝仪。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>巧专：内心专一。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>外骨：外物的滑乱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>观天性：观察树木的天然质性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>成见鐻：谓好像有完整的鐻呈现在眼前。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>加手：谓着手取木。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>疑神：疑是鬼神所作。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>其：大概。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>与：通“欤”，疑问语气词。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言说明“以天合天”。梓庆所为之“惊犹鬼神”，但它不是人工“削”出来的，而是山林里天然生成的，梓庆只是发现了而已。这便说明，真正的美不是人工刻意为之，而是大自然的造作，美在自然。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">东野稷<font color="#af9100">¹</font>以御见庄公<font color="#af9100">²</font>，进退中绳<font color="#af9100">³</font>，左右旋中规<font color="#af9100">⁴</font>。庄公以为文<font color="#af9100">⁵</font>弗过也。使之钩<font color="#af9100">⁶</font>百而反<font color="#af9100">⁷</font>。颜阖<font color="#af9100">⁸</font>遇之，入见曰：“稷之马将败。”公密<font color="#af9100">⁹</font>而不应。少焉，果败而反。公曰：“子何以知之？”曰：“其马力竭矣而犹求<font color="#af9100">¹⁰</font>焉，故曰败。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">东野稷因为善于驾车而得见鲁庄公，他驾车时进退能够在一条直线上，左右转弯形成的弧形像圆规画的一般圆。庄公认为就是编织花纹图案也未必赶得上，于是命令他驾车一百圈后再返回。颜阖遇上了这件事，入内会见庄公，说：“东野稷的马一定会失败的。”庄公默不作声。不多久，东野稷果然失败而回。庄公问：“你为什么事先就知道定会失败呢？”颜阖回答说：“东野稷的马力气已经用尽，可是还要它转圈奔走，所以说必定会失败的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹东野稷：复姓东野，名稷，善驭马。<span style="margin-left:.35em">²</span>庄公：鲁庄公。<span style="margin-left:.35em">³</span>中绳：合绳墨之直。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>中规：合规之圆。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>文：当为“造父”之误。造父，为周穆王驾八骏，最称善御。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>钩：让马车打转。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>颜阖：姓颜，名阖，鲁国贤人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>密：默不作声。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>求：驱使。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言，记载了东野稷在鲁庄公面前表演自己高超的驾御车马的技巧的故事。由此庄子说明一个道理：事物总有一个极限，如果恣意妄为，超越这个极限，就会产生危险。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">工倕<font color="#af9100">¹</font>旋<font color="#af9100">²</font>而盖<font color="#af9100">³</font>规矩，指与物化<font color="#af9100">⁴</font>而不以心稽<font color="#af9100">⁵</font>，故其灵台<font color="#af9100">⁶</font>一<font color="#af9100">⁷</font>而不桎<font color="#af9100">⁸</font>。忘足，屦<font color="#af9100">⁹</font>之适也；忘要<font color="#af9100">¹⁰</font>，带之适也；知忘是非，心之适也；不内变，不外从，事会<font color="#af9100">¹¹</font>之适也；始<font color="#af9100">¹²</font>乎适而未尝不适者，忘适之适也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">工匠随手画来就胜过用圆规与矩尺画出的，他的手指随物而变化，不须存留于心，再作有意度量，所以他的心志专一而没有滞碍。忘掉脚的大小，什么鞋子都很舒适；忘掉了腰的粗细，什么带子都合适；知道忘掉是非，便是内心的安适；不改变内心的持守，不顺从外物的影响，便是遇事的安适。本性常适而从未有过不适，也就是忘掉了安适的安适。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹工倕：尧时巧匠，传说他开始创造耒耜、钟、规矩等。一说以为黄帝时巧匠。<span style="margin-left:.35em">²</span>旋：以手指旋转画圆。<span style="margin-left:.35em">³</span>盖：合。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>指与物化：谓手指与物化合为一。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>稽：查考。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>灵台：即灵府，心灵。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>一：凝一。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>桎：窒塞。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>屦：鞋子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>要：通“腰”。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>事会：所遇之事，所值之会。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>始：本。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段颇具哲思，庄子这段话的核心词语在“忘”，旨在强调“坐忘”的重要性，“不内变”说的便是庄子的处世之道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有孙休<font color="#af9100">¹</font>者，踵<font color="#af9100">²</font>门而诧<font color="#af9100">³</font>子扁庆子<font color="#af9100">⁴</font>曰：“休居乡不见<font color="#af9100">⁵</font>谓<font color="#af9100">⁶</font>不修，临难不见谓不勇。然而田原<font color="#af9100">⁷</font>不遇岁<font color="#af9100">⁸</font>，事君不遇世<font color="#af9100">⁹</font>，宾<font color="#af9100">¹⁰</font>于乡里，逐<font color="#af9100">¹¹</font>于州部，则胡<font color="#af9100">¹²</font>罪<font color="#af9100">¹³</font>乎天哉？休恶<font color="#af9100">¹⁴</font>遇此命也？”扁子曰：“子独不闻夫至人之自行邪？忘其肝胆<font color="#af9100">¹⁵</font>，遗其耳目<font color="#af9100">¹⁶</font>，芒然<font color="#af9100">¹⁷</font>彷徨<font color="#af9100">¹⁸</font>乎尘垢<font color="#af9100">¹⁹</font>之外，逍遥乎无事之业，是谓为而不恃<font color="#af9100">²⁰</font>，长<font color="#af9100">²¹</font>而不宰<font color="#af9100">²²</font>。今汝饰知以惊愚<font color="#af9100">²³</font>，修身以明汙<font color="#af9100">²⁴</font>，昭昭<font color="#af9100">²⁵</font>乎若揭<font color="#af9100">²⁶</font>日月而行也。汝得全<font color="#af9100">²⁷</font>而<font color="#af9100">²⁸</font>形躯，具<font color="#af9100">²⁹</font>而九窍，无中道夭于聋盲跛蹇<font color="#af9100">³⁰</font>而比<font color="#af9100">³¹</font>于人数<font color="#af9100">³²</font>亦幸矣，又何暇乎天之怨<font color="#af9100">³³</font>哉！子往矣！”孙子出，扁子入。坐有间<font color="#af9100">³⁴</font>，仰天而叹。弟子问曰：“先生何为叹乎？”扁子曰∶“向者<font color="#af9100">³⁵</font>休来，吾告之以至人之德，吾恐其惊而遂至于惑也。”弟子曰：“不然。孙子之所言是邪，先生之所言非邪，非固不能惑是<font color="#af9100">³⁶</font>；孙子所言非邪，先生所言是邪，彼固惑而来矣，又奚<font color="#af9100">³⁷</font>罪焉！”扁子曰：“不然。昔者有鸟止于鲁郊，鲁君说<font color="#af9100">³⁸</font>之，为具太牢以飨<font color="#af9100">³⁹</font>之，奏九韶以乐之。鸟乃始忧悲眩视，不敢饮食。此之谓以己养养鸟也。若夫以鸟养养鸟者，宜栖之深林，浮之江湖，食之以委蛇<font color="#af9100">⁴⁰</font>，则安平陆而已矣。今休，款启<font color="#af9100">⁴¹</font>寡闻之民也，吾告以至人之德，譬之若载鼷<font color="#af9100">⁴²</font>以车马，乐鴳<font color="#af9100">⁴³</font>以钟鼓也，彼又恶能无惊乎哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有一个叫孙休的人，亲自来到扁庆子的门上诧异地发问道：“我安居乡里不曾受人说过道德修养差，面临危难也没有人说过不勇敢；然而我的田地里却从未遇上过好年成，为国家出力也未遇上圣明的国君，被乡里所摈弃，受地方官放逐，而我对于上天有什么罪过呢？我怎么会遇上如此的命运？”扁子说：“你难道没有听说至人的所行吗？忘掉了他的肝胆，忘掉了他的耳目，迷恫无知徘徊游移于世俗生活之外，逍遥自在于无为之中，这就叫施助万物而不自恃其功。作万物之长而又不加主宰。现在你修饰己智以惊醒愚昧，修养自身以显示别人卑污，光明煊赫的样子就像举着日月行走一样。像你这样的人能得以保全身躯，身体器官完备，没有中途毁损成为聋子瞎子和瘸腿，与众人并列一起已属侥幸，又哪有闲工夫来报怨老天啊！你走吧！”孙休走出屋子，扁子回到房里。不多一会儿，扁子仰天长叹，弟子问道：“先生为什么长叹呢？”扁子说：“刚才孙休进来，我把道德修养极高的人的德行告诉给他，我真担心他会吃惊以至迷惑更深。”弟子说：“不对哩。孙休所说的话是正确的吗？先生所说的话是错误的吗？错误的本来就不可能迷惑正确的。孙休所说的话是不对的吗？先生所说的话是正确的吗？他本来就因迷惑而来请教，又有什么过错呀！”扁子说：“不是这样的。从前有只海鸟飞到鲁国都城郊外，鲁国国君很喜欢它，用‘太牢’来宴请它，奏‘九韶’乐来让它快乐，海鸟竟忧愁悲伤，眼花缭乱，不敢吃喝。这叫做按自己的生活习性来养鸟。假若是按鸟的习性来养鸟，就应当让它栖息于幽深的树林，浮游于大江大湖，让它吃泥鳅和小鱼，这本是极为普通的道理而已。如今的孙休，乃是管窥之见、孤陋寡闻的人，我告诉给他道德修养极高的人的德行，就好像用马车来托载小老鼠，用钟鼓的乐声来取悦小鴳雀一样。他又怎么会不感到吃惊啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹孙休：姓孙，名休，鲁国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>踵：至。<span style="margin-left:.35em">³</span>诧：告。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>子扁庆子：犹言“先生扁庆子”。扁庆子，姓扁，名庆子，鲁国的贤人，孙休的老师。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>见：被。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>谓：称。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>田原：谓耕作田地。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>岁：好收成。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>世：指明主圣君在位的时代。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>宾：通“摈”，排斥。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>逐：放逐。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>胡：哪里。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>罪：得罪。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>忘其肝胆：谓堕其肢体。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>遗其耳目：谓黜其聪明。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>芒然：无知无识的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>彷徨：自得逸豫。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>尘垢：尘世，尘网。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>恃：以功自恃。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>长：长养、养育。<span style="margin-left:.35em">²²</span>宰：主宰。<span style="margin-left:.35em">²³</span>饰知以惊愚：纹饰自己的才智，警醒愚俗。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>明汙：显露别人的污秽。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>昭昭：明亮的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>揭：举。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>全：保全。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>具：具备，具足。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>蹇：跛足。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>比：列。<span style="margin-left:.35em">³²</span>数：辈，行列。<span style="margin-left:.35em">³³</span>天之怨：即怨天。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>有间：一会儿。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>向者：刚才。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>非固不能惑是：错误的本来就不能迷惑正确的。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>奚：何，什么。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>罪：罪过，过失。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>飨：以酒食款待。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>委蛇：即蛇。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>款启：开孔之小，比喻所见之小。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>鼷：鼠类中最小的一种。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>鴳：雀类小鸟。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>恶：何，怎么。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子借孙休发出感慨，盖叹高论不入于里耳，而款启无闻之民不绝于天下后世。一腔心血徒为，是苦口针砭，俯仰低回，真有侧身天地独立苍茫之感。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-18"><a href="#本章赏析-18" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/2c4a150aa3f8.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以养生为宗旨，故延续了《养生主》篇中的观点，认为养生的关键在于养神。但如何养神，本篇又与《养生主》篇有所不同。《养生主》所强调的是“缘督以为经”，即以顺应中虚之道作为通向全神的重要途径。此篇则强调“纯气之守”，即以守气为全神的重要前提。如至人的气守神全、桓公的气荡神摇、斗鸡的气守神藏、梓庆的“不敢耗气”等等，无不证明气在运载精神方面的重要功用。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇由十一则寓言故事与篇首一段短论组成。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">篇首一段论述了养形与养神的重要性，在肯定了养形的作用上，更加强调了养神的意义，提出了“形全精复，与天为一”的观点，反映了作者对养生较为全面、辩证的认识。这也是本篇的中心思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其余十一则寓言故事，则是从不同的角度，或明或暗，或远或近，说明“守气全神”的道理和作用。本篇展示了一系列另类的得道者，他们都是平易近人的普通人，甚至是社会地位比较低微的人，但由于有道、有术，却也能将某一种技艺发挥到极致，从而超越技艺本身，达到大道的境界。佝偻承蜩，犹掇之也；觞深之渊，津人操舟若神；吕梁丈人，游水如鬼；梓庆削鐻，见者惊犹鬼神。一方面他们顺应外物的自然天性，另一方面则靠着自己的专心致志，勤学苦练，由此悟入，遂达到惊天地泣鬼神的境界！而其中的关键，就在于他们都能凝神静虑，专一守气，不受外物干扰，不为名利动心，而这也正是养生养神的要诀，也因此才将这些寓言放在本篇。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-20" name="zz-chapter-20"></a></p><h3 id="山木"><a href="#山木" class="headerlink" title="山木"></a>山木</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子行于山中，见大木，枝叶盛茂。伐木者止其旁而不取也。问其故，曰：“无所可用。”庄子曰：“此木以不材<font color="#af9100">¹</font>得终其天年<font color="#af9100">²</font>。”夫子<font color="#af9100">³</font>出于山，舍<font color="#af9100">⁴</font>于故人<font color="#af9100">⁵</font>之家。故人喜，命竖子<font color="#af9100">⁶</font>杀雁<font color="#af9100">⁷</font>而烹<font color="#af9100">⁸</font>之。竖子请曰：“其一能鸣，其一不能鸣，请奚杀<font color="#af9100">⁹</font>？”主人曰：“杀不能鸣者。”明日，弟子问于庄子曰：“昨日山中之木，以不材<font color="#af9100">¹⁰</font>得终其天年；今主人之雁，以不材死。先生将何处？”庄子笑曰：“周将处乎材与不材之间。材与不材之间，似之而非也，故未免乎累<font color="#af9100">¹¹</font>。若夫乘<font color="#af9100">¹²</font>道德而浮游<font color="#af9100">¹³</font>则不然，无誉<font color="#af9100">¹⁴</font>无訾<font color="#af9100">¹⁵</font>，一龙一蛇，与时俱化，而无肯专为。一上一下，以和<font color="#af9100">¹⁶</font>为量<font color="#af9100">¹⁷</font>，浮游乎万物之祖<font color="#af9100">¹⁸</font>。物物<font color="#af9100">¹⁹</font>而不物于物<font color="#af9100">²⁰</font>，则胡<font color="#af9100">²¹</font>可得而累邪！此黄帝、神农之法则<font color="#af9100">²²</font>也。若夫万物之情<font color="#af9100">²³</font>，人伦之传<font color="#af9100">²⁴</font>则不然：合则离，成则毁，廉<font color="#af9100">²⁵</font>则挫，尊则议<font color="#af9100">²⁶</font>，有为则亏，贤则谋<font color="#af9100">²⁷</font>，不肖则欺<font color="#af9100">²⁸</font>。胡可得而必<font color="#af9100">²⁹</font>乎哉！悲夫，弟子志<font color="#af9100">³⁰</font>之，其唯道德之乡<font color="#af9100">³¹</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子行走于山中，看见一棵大树枝繁叶茂，伐木的人停在树的旁边却不去动手砍它。庄子问他们是什么原因，伐木的人说：“没有什么用处。”庄子说：“这棵树就是因为不成材才能够终享天年啊！”庄子走出山来，留宿在朋友家中。朋友很高兴，叫童仆杀鹅款待他。童仆问主人：“有一只能叫，有一只不会叫，请问应该杀哪一只呢？”主人说：“杀那只不会叫的。”第二天，弟子问庄子：“昨日遇见山中的大树，因为不成材而能终享天年，如今主人的鹅，因为不成材而被杀掉；先生你将怎样对待呢？”庄子笑道：“处于成材与不成材之间。在成材和不成材之间，似乎可以了但还不是根本，所以没能免除牵累。要是把握了道德就不会这样，无所谓赞誉无所谓诋毁，时隐时现如龙见蛇蛰，随时运共同变化，不愿意固执一端。一时在上一时在下，以和顺为标准，遨游在万物的本元。把握外物却不被外物所化，那样哪里会有牵累呀？这是神农、黄帝的法则。至于万事的情状，人类的习俗就不是这样了。你要合人家就要离，你想成人家就想毁，你越穷人家就越压，你尊贵人家就谤诽，你做事人家就破坏，你贤明人家就谋算，你无能人家就欺负。哪有可能是一定如此呀？可悲啊，同学们可要记住，只有道德的境界才是根本啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹不材：谓不具备良材的质地。<span style="margin-left:.35em">²</span>终其天年：得享天然寿命。<span style="margin-left:.35em">³</span>夫子：指庄子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>舍：寄宿。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>故人：朋友。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>竖子：童仆。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>雁：即鹅。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>烹：通“享”或“飨”，以食款待人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>请奚杀：请问杀哪一只。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>不材：谓不能鸣叫。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>累：牵累，祸患。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>乘：顺。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>浮游：谓游于至虚之境。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>誉：称誉，赞美。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>訾：毁谤，非议。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>和：顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>量：原则。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>万物之祖：谓未始有物之先，即至虚的大道之境。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>物物：视外物为物。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>物于物：为外物所役使。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>胡：何。<span style="margin-left:.35em">²²</span>法则：谓处世法则。<span style="margin-left:.35em">²³</span>情：情状。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>传：变化。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>廉：廉隅。引申为品行端方。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>议：非议。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>谋：谋算。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>欺：欺辱。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>必：谓拘守于一方。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>志：记住。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>乡：同“向”，归向。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子又一次借不材之木，并设以不鸣之雁，说明生活在当今之世当“处于材与不材之间”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">市南宜僚<font color="#af9100">¹</font>见鲁侯<font color="#af9100">²</font>，鲁侯有忧色。市南子曰：“君有忧色，何也？”鲁侯曰：“吾学先王<font color="#af9100">³</font>之道，修先君<font color="#af9100">⁴</font>之业；吾敬鬼尊贤，亲而行之，无须臾离居<font color="#af9100">⁵</font>。然不免于患，吾是以忧。”市南子曰：“君之除患之术浅<font color="#af9100">⁶</font>矣！夫丰狐<font color="#af9100">⁷</font>文豹<font color="#af9100">⁸</font>，栖于山林，伏于岩穴，静也；夜行昼居，戒也；虽饥渴隐约<font color="#af9100">⁹</font>，犹且胥疏<font color="#af9100">¹⁰</font>于江湖之上而求食焉，定<font color="#af9100">¹¹</font>也。然且不免于罔罗机辟<font color="#af9100">¹²</font>之患，是何罪之有<font color="#af9100">¹³</font>哉？其皮为之灾也。今鲁国独非君之皮邪？吾愿君刳<font color="#af9100">¹⁴</font>形去皮，洒心<font color="#af9100">¹⁵</font>去欲，而游于无人之野<font color="#af9100">¹⁶</font>。南越<font color="#af9100">¹⁷</font>有邑<font color="#af9100">¹⁸</font>焉，名为建德之国<font color="#af9100">¹⁹</font>。其民愚而朴，少私而寡欲；知作<font color="#af9100">²⁰</font>而不知藏<font color="#af9100">²¹</font>，与<font color="#af9100">²²</font>而不求其报<font color="#af9100">²³</font>；不知义之所适<font color="#af9100">²⁴</font>，不知礼之所将<font color="#af9100">²⁵</font>。猖狂<font color="#af9100">²⁶</font>妄行<font color="#af9100">²⁷</font>，乃蹈<font color="#af9100">²⁸</font>乎大方<font color="#af9100">²⁹</font>。其生可乐，其死可葬。吾愿君去<font color="#af9100">³⁰</font>国捐<font color="#af9100">³¹</font>俗，与道相辅<font color="#af9100">³²</font>而行。”君曰：“彼<font color="#af9100">³³</font>其道远而险<font color="#af9100">³⁴</font>，又有江山<font color="#af9100">³⁵</font>，我无<font color="#af9100">³⁶</font>舟车，奈何？”市南子曰：“君无形倨<font color="#af9100">³⁷</font>，无留居，以为君车。”君曰：“彼其道幽远而无人，吾谁与为邻<font color="#af9100">³⁸</font>？吾无粮，我无食，安得而至焉？”市南子曰：“少君之费<font color="#af9100">³⁹</font>，寡君之欲，虽无粮而乃足。君其涉于江而浮于海，望之而不见其崖<font color="#af9100">⁴⁰</font>，愈往而不知其所穷。送君者皆自崖而反。君自此远矣！故有人者<font color="#af9100">⁴¹</font>累，见有于人者<font color="#af9100">⁴²</font>忧。故尧非有人，非见有于人也。吾愿去君之累，除君之忧，而独与道游于大莫之国<font color="#af9100">⁴³</font>。方舟<font color="#af9100">⁴⁴</font>而济<font color="#af9100">⁴⁵</font>于河，有虚<font color="#af9100">⁴⁶</font>舩<font color="#af9100">⁴⁷</font>来触<font color="#af9100">⁴⁸</font>舟，虽有惼心<font color="#af9100">⁴⁹</font>之人不怒。有一人在其上，则呼张<font color="#af9100">⁵⁰</font>歙<font color="#af9100">⁵¹</font>之。一呼而不闻，再呼而不闻，于是三呼邪，则必以恶声<font color="#af9100">⁵²</font>随之。向<font color="#af9100">⁵³</font>也不怒而今也怒，向也虚而今也实。人能虚己以游世，其孰能害之！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">市南宜僚拜见鲁侯，见鲁侯面带忧色。市南宜僚说：“国君面有忧色，这是为什么呢？”鲁侯说：“我学习先王治国的办法，承继先君的事业；我敬仰鬼神尊重贤能，身体力行，没有短暂的止息，可是仍不能免除祸患，我因为这个缘故而忧虑。”市南宜僚说：“你消除忧患的办法太浅薄了！皮毛丰厚的大狐和斑斑花纹的豹子，栖息于深山老林，潜伏于岩穴山洞，这是静心；夜里行动，白天居息，这是警惕；即使饥渴也隐形潜踪，还要远离各种足迹到江湖上觅求食物，这又是稳定；然而还是不能免于罗网和机关的灾祸。这两种动物有什么罪过呢？是它们自身的皮毛给它们带来灾祸。如今的鲁国不就是为你鲁君带来灾祸的皮毛吗？我希望你能剖空身形舍弃皮毛，荡涤心智摈除欲念，进而逍遥于没有人迹的原野。遥远的南方有个城邑，名字叫做建德之国。那里的人民纯厚而又质朴，很少有私欲；知道耕作而不知道储备，给与别人什么从不希图酬报；不明白义的归宿，不懂得礼的去向；随心所欲任意而为，竟能各自行于大道；他们生时自得而乐，他们死时安然而葬。我希望国君你也能舍去国政捐弃世俗，从而跟大道相辅而行。”鲁侯说：“那里道路遥远而又艰险，又有江河山岭阻隔，我没有可用的船和车，怎么办呢？”市南宜僚说：“国君不要容颜高傲，不要墨守滞留，便可以此作为你的车子。”鲁侯说：“那里道路幽暗遥远而又无人居住，我跟谁是邻居？我没有粮，我没有食物，怎么能够到达那里呢？”市南宜僚说：“减少你的耗费，节制你的欲念，虽然没有粮食也是充足的。你渡过江河浮游大海，一眼望去看不到涯岸，越向前行便越发不知道它的穷尽。送行的人都从河岸边回去，你也就从此离得越来越远了！所以说统治他人的人必定受劳累，受制于别人的人必定会忧心。而唐尧从不役使他人，也从不受制于人。我希望能减除你的劳累，除去你的忧患，而独自跟大道一块儿遨游于太虚的王国。并合两条船来渡河，突然有条空船碰撞过来，即使心地最偏狭、性子最火急的人也不会发怒；倘若有一个人在那条船上，那就会人人大声呼喊喝斥来船后退；呼喊一次没有回应，呼喊第二次也没有回应，于是喊第三次，那就必定会骂声不绝。刚才不发脾气而现在发起怒来，那是因为刚才船是空的而今却有人在船上。一个人倘能听任外物、处世无心而自由自在地遨游于世，谁能够伤害他！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹市南宜僚：姓熊，名宜僚，楚国人，家住市南。<span style="margin-left:.35em">²</span>鲁侯：即鲁哀公。<span style="margin-left:.35em">³</span>先王：谓王季、文王。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>先君：谓周公、伯禽。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>居：休息。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>浅：浅陋。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>丰狐：大狐。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>文豹：身上长有斑纹的豹子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>隐约：困穷，穷乏。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>胥疏：远避。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>定：心神安定。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>罔罗机辟：都是捕鸟兽的器具。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>何罪之有：有何罪。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>刳：剔净。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>洒心：清洗内心。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>无人之野：指至虚的大道之境。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>南越：虚构的地名。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>邑：城市，都邑。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>建德之国：虚构的国名，有建立大道之义。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>作：耕作。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>藏：私藏谷物。<span style="margin-left:.35em">²²</span>与：给予。<span style="margin-left:.35em">²³</span>报：报答。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>适：往。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>将：行。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>猖狂：谓随心所欲，没有任何拘束。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>妄行：任意而行。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>蹈：踩，踏。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>大方：广大之境，即大道。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>捐：捐弃。<span style="margin-left:.35em">³²</span>辅：依。<span style="margin-left:.35em">³³</span>彼：指南越建德之国。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>险：谓道路多险阻。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>有江山：谓有山河阻隔。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>无：通“毋”，不要。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>倨：傲慢。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>居：守，偏执。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>谁与为邻：与谁为邻。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>费：花费。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>崖：端崖，边际。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>有人者：掌管人的人。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>见有于人者：谓被人所役使的人。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>大莫之国：谓至虚的大道之境。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>方舟：谓两舟相并。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>济：渡。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>虚：空。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>舩：通“船”。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>触：碰撞。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>惼心：心胸狭窄。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>张：撑开。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>歙：收敛。引申为向岸边靠拢。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>恶声：辱骂之声。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>向：刚才，从前。这里指虚舩来撞之时。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子告诉在位之君王如何虚心游世，以免于祸患。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">北宫奢<font color="#af9100">¹</font>为卫灵公赋敛<font color="#af9100">²</font>以为钟<font color="#af9100">³</font>，为<font color="#af9100">⁴</font>坛<font color="#af9100">⁵</font>乎郭<font color="#af9100">⁶</font>门之外。三月而成上下之县<font color="#af9100">⁷</font>。王子庆忌<font color="#af9100">⁸</font>见而问焉，曰：“子何术之设<font color="#af9100">⁹</font>？”奢曰：“一之间<font color="#af9100">¹⁰</font>无敢设也。奢闻之：‘既雕既琢，复归于朴<font color="#af9100">¹¹</font>。’侗乎<font color="#af9100">¹²</font>其无识，傥乎<font color="#af9100">¹³</font>其怠疑<font color="#af9100">¹⁴</font>。萃乎芒乎<font color="#af9100">¹⁵</font>，其送往而迎来。来者勿禁，往者勿止。从其强梁<font color="#af9100">¹⁶</font>，随其曲傅<font color="#af9100">¹⁷</font>，因其自穷。故朝夕赋敛而毫毛不挫，而况有大途<font color="#af9100">¹⁸</font>者乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">北宫奢替卫灵公征集捐款铸造钟器，在外城门设下祭坛，三个月就造好了钟并编组在上下两层钟架上。王子庆忌看到这种情况便向他问道：“你是用的什么办法呀？”北宫奢说：“精诚专一而又顺其自然，不敢假设有其他什么好办法。我曾听说，‘既然已细细雕刻细细琢磨，而又要返归事物的本真。’纯朴无心是那样无知无识，忘却心智是那样从容不疑；财物汇聚而自己却茫然无知，或者分发而去或者收聚而来；送来的不去禁绝，分发的不去阻留；强横不讲理的就从其自便，隐委顺和的加以随应，依照各自的情况而竭尽力量，所以早晚征集捐款而丝毫不损伤他人，何况是遵循大道的人呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹北宫奢：卫国大夫，名奢，居北宫，因以为号。<span style="margin-left:.35em">²</span>赋敛：募收民财。<span style="margin-left:.35em">³</span>钟：青铜铸成的乐器，悬挂于钟架之上，用槌叩击发音。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>为：筑。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>坛：土筑的高台，用于祭祀。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>郭：外城。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>县：通“悬”，钟架。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>王子庆忌：即吴王僚的儿子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>何术之设：采用了什么方法。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>一之间：谓守于纯一无为的自然之道中间。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>朴：事物的原始状态。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>侗乎：愚蠢的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>傥乎：无心的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>怠疑：呆滞的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>萃乎芒乎：茫昧恍惚的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>强梁：力大强悍的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>傅：附。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>大途：大通之途，即大道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">统治者治天下最不得人心者莫过于赋敛，无休无止多如牛毛的赋税，逼得百姓走投无路，但是北宫奢“以浮游之道”为暴君卫灵公募捐铸钟，却深得百姓拥护，以至于“朝夕赋敛而毫毛不挫”。庄子借用这个事例，来说明他的“无为而无不为”的政治主张。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子围于陈蔡之间，七日不火食<font color="#af9100">¹</font>。大公任<font color="#af9100">²</font>往吊<font color="#af9100">³</font>之，曰：“子几<font color="#af9100">⁴</font>死乎？”曰：“然。”“子恶死乎？”曰：“然。”任曰：“予尝<font color="#af9100">⁵</font>言不死之道<font color="#af9100">⁶</font>。东海有鸟焉，其名曰意怠<font color="#af9100">⁷</font>。其为鸟也，翂翂翐翐<font color="#af9100">⁸</font>，而似无能；引援<font color="#af9100">⁹</font>而飞，迫胁<font color="#af9100">¹⁰</font>而栖；进不敢为前，退不敢为后；食不敢先尝，必取其绪<font color="#af9100">¹¹</font>。是故其行列不斥<font color="#af9100">¹²</font>，而外人卒不得害，是以免于患。直木先伐，甘井先竭。子其意者饰知以惊愚，修身以明汙，昭昭<font color="#af9100">¹³</font>乎如揭<font color="#af9100">¹⁴</font>日月而行，故不免也。昔吾闻之大成之人<font color="#af9100">¹⁵</font>曰：‘自伐<font color="#af9100">¹⁶</font>者无功，功成者堕<font color="#af9100">¹⁷</font>，名成者亏。’孰能去功与名而还与众人！道流而不明居，得<font color="#af9100">¹⁸</font>行而不名<font color="#af9100">¹⁹</font>处；纯纯<font color="#af9100">²⁰</font>常常<font color="#af9100">²¹</font>，乃比<font color="#af9100">²²</font>于狂<font color="#af9100">²³</font>；削迹捐势，不为功名。是故无责<font color="#af9100">²⁴</font>于人，人亦无责焉。至人不闻<font color="#af9100">²⁵</font>，子何喜哉！”孔子曰：“善哉！”辞其交游，去其弟子，逃于大泽，衣裘褐<font color="#af9100">²⁶</font>，食杼<font color="#af9100">²⁷</font>栗<font color="#af9100">²⁸</font>，入兽不乱群，入鸟不乱行<font color="#af9100">²⁹</font>。鸟兽不恶，而况人乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子一行人被围困在陈国和蔡国之间，七天七夜不能生火煮饭。大公任前去看望他，说：“先生快要饿死了吧？”孔子说：“是的。”大公任又问：“你厌恶死吗？”孔子回答：“是的。”大公任说：“我来谈谈不死的方法。东海有一种鸟，它的名字叫意怠。这种鸟呢飞得很慢，好像不能飞行似的；它们总是要有其他鸟的协助引领，栖息时又都跟别的鸟依偎在一起；前进时不敢飞在最前面，后退时不敢落在最后面；吃食时不敢先动嘴，总是吃别的鸟所剩下的，所以它们在鸟群中从不受排斥，人们也终究不会去伤害它，因此能够免除祸患。长得很直的树木总是先被砍伐，甘甜的井水总是先遭枯竭。你的用心是装扮得很有才干以便惊吓普通的人，注重修养以便彰明别人的浊秽，毫不掩饰地炫耀自己就像是举着太阳和月亮走路，所以总不能免除灾祸。从前我听圣德宏博的老子说过：‘自吹自擂的人不会成就功业；功业成就了而不知退隐的人必定会毁败，名声彰显而不知韬光隐晦的必定会遭到损伤。’谁能够摈弃功名而还原跟普通人一样！大道广为流传而个人则韬光隐居，道德盛行于世而个人则藏誉匿耀不处其名；纯朴而又平常，竟跟愚狂的人一样；削除形迹捐弃权势，不求取功名。因此不会去谴责他人，别人也不会责备自己。道德修养极高的人不求闻名于世，你为什么偏偏喜好名声呢？”孔子说：“说得实在好啊！”于是辞别朋友故交，离开众多弟子，逃到山泽旷野；穿兽皮麻布做成的衣服，吃柞树和栗树的果实；进入兽群兽不乱群，进入鸟群鸟不乱行。鸟兽都不讨厌他，何况是人呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹火食：谓举火做饭。<span style="margin-left:.35em">²</span>大公任：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>吊：慰问。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>几：几乎，接近。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不死之道：长生之道。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>意怠：即下文的“鷾鸸”，燕子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>翂翂翐翐：迟缓不能高飞的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>引援：援引朋友。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>迫胁：即偎依，挤在众鸟之中。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>绪：馀弃，谓残剩食物。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>斥：排斥，排挤。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>昭昭：明亮的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>揭：举。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>大成之人：泛指有道之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>自伐：自我夸耀。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>堕：败。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>得：同“德”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>名：同“明”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>纯纯：内心纯一不杂。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>常常：行为平常而不特异。<span style="margin-left:.35em">²²</span>比：类似。<span style="margin-left:.35em">²³</span>狂：指随心所欲、任意而行的人。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>责：谴责，责备。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>不闻：不求闻达于世。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>裘褐：粗陋之衣。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>杼：即橡子，似栗而小。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>栗：即栗子，也称板栗。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>行：行列。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言的核心词语是“不死之道”，其欲“不死”，须免祸患，而庄子以为免患的招术之一就是“韬光养晦”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子问子桑雽<font color="#af9100">¹</font>曰：“吾再逐<font color="#af9100">²</font>于鲁，伐树于宋，削迹于卫，穷于商周，围于陈蔡之间。吾犯此数患，亲交益疏，徒友益散，何与？”子桑雽曰：“子独不闻假<font color="#af9100">³</font>人之亡<font color="#af9100">⁴</font>与？林回<font color="#af9100">⁵</font>弃千金之璧<font color="#af9100">⁶</font>，负<font color="#af9100">⁷</font>赤子<font color="#af9100">⁸</font>而趋<font color="#af9100">⁹</font>。或<font color="#af9100">¹⁰</font>曰：‘为其布<font color="#af9100">¹¹</font>与？赤子之布寡矣；为其累<font color="#af9100">¹²</font>与？赤子之累多矣。弃千金之璧，负赤子而趋，何也？’林回曰：‘彼<font color="#af9100">¹³</font>以利合，此<font color="#af9100">¹⁴</font>以天属<font color="#af9100">¹⁵</font>也。’夫以利合者，迫<font color="#af9100">¹⁶</font>穷祸患害相弃也；以天属者，迫穷祸患害相收也。夫相收之与相弃亦远矣，且君子之交淡若水，小人之交甘若醴<font color="#af9100">¹⁷</font>。君子淡以亲，小人甘以绝<font color="#af9100">¹⁸</font>，彼无故以合者，则无故以离。”孔子曰：“敬闻命矣！”徐<font color="#af9100">¹⁹</font>行翔佯<font color="#af9100">²⁰</font>而归，绝学捐书，弟子无挹<font color="#af9100">²¹</font>于前，其爱益加进。异日，桑雽又曰：“舜之将死，真泠禹<font color="#af9100">²²</font>曰：‘汝<font color="#af9100">²³</font>戒之哉！形莫若缘<font color="#af9100">²⁴</font>，情莫若率<font color="#af9100">²⁵</font>。’缘则不离，率则不劳。不离不劳，则不求文<font color="#af9100">²⁶</font>以待形。不求文以待形，固<font color="#af9100">²⁷</font>不待物。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子问桑雽道：“我两次在鲁国被驱逐，在宋国遭遇伐树险境，在卫国被拒绝入境，困穷于宋国和周国，在陈国和蔡国间受到围困。我遭逢这么多的灾祸，亲朋故交越发疏远了，弟子友人更加离散了，这是为什么呢？”桑雽回答说：“你没有听说过那假国人的逃亡吗？林回舍弃了价值千金的璧玉，背着婴儿就跑。有人议论：‘他是为了钱财吗？初生婴儿的价值太少太少了；他是为了怕拖累吗？初生婴儿的拖累太多太多了。舍弃价值千金的璧玉，背着婴儿就跑，为了什么呢？’林回说：‘价值千金的璧玉跟我是以利益相合，这个孩子跟我则是以天性相连。’以利益相合的，遇上困厄、灾祸、忧患与伤害就会相互抛弃；以天性相连的，遇上困厄、灾祸、忧患与伤害就会相互包容。相互收容与相互抛弃差别也就太远了。而且君子的交谊淡得像清水一样，小人的交情甜得像甜酒一样；君子淡泊却心地亲近，小人甘甜却利断义绝。大凡无缘无故而接近相合的，那么也会无缘无故地离散。”孔子说：“我会由衷地听取你的指教！”于是慢慢地离去，闲放自得地走了回来，终止了学业丢弃了书简，弟子没有一个侍学于前，可是他们对老师的敬爱反而更加深厚了。有一天，桑雽又说：“舜将死的时候，用真道晓谕夏禹说：‘你要警惕啊！身形不如顺应，情感不如率真。顺应就不会背离，率真就不会劳苦；不背离不劳神，那么也就不需要用纹饰来装扮身形；无须纹饰来矫造身形，当然也就不必有求于外物。’”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子桑雽：姓桑，名雽，隐士。<span style="margin-left:.35em">²</span>再逐：两次被驱逐。<span style="margin-left:.35em">³</span>假：国名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>亡：逃亡。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>林回：假国逃民之一。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>千金之璧：价值千金的玉璧。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>负：背着。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>赤子：婴儿。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>趋：逃跑。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>或：有人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>布：古代钱币。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>累：累赘。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>彼：指玉璧。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>此：指赤子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>属：连接，相连。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>迫：逼近。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>醴：甜酒。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>绝：断绝。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>徐：缓慢。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>翔佯：彷徨。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>挹：揖让。<span style="margin-left:.35em">²²</span>真泠禹：即乃命禹。<span style="margin-left:.35em">²³</span>汝：指禹。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>缘：谓因其自然。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>率：谓任其天真。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>文：文饰，修饰。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>固：通“故”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段用比喻说明，人与人的交往如果以儒家礼义的话，则“迫穷祸患害相弃”，如果以人的自然天性的话，则“迫穷祸患害相收”，接着则用“重言”进一步说明，可见庄子批判儒家仁义礼乐的思想，前后一脉相承。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子衣<font color="#af9100">¹</font>大布<font color="#af9100">²</font>而补之<font color="#af9100">³</font>，正<font color="#af9100">⁴</font>絜<font color="#af9100">⁵</font>系<font color="#af9100">⁶</font>履而过<font color="#af9100">⁷</font>魏王<font color="#af9100">⁸</font>。魏王曰：“何先生之惫<font color="#af9100">⁹</font>邪？”庄子曰：“贫也，非惫也。士有道德不能行，惫也；衣弊<font color="#af9100">¹⁰</font>履穿<font color="#af9100">¹¹</font>，贫也，非惫也，此所谓非遭时也。王独不见夫<font color="#af9100">¹²</font>腾<font color="#af9100">¹³</font>猿乎？其得楠梓豫章<font color="#af9100">¹⁴</font>也，揽蔓<font color="#af9100">¹⁵</font>其枝而王长其间<font color="#af9100">¹⁶</font>，虽羿、逢蒙<font color="#af9100">¹⁷</font>不能眄睨<font color="#af9100">¹⁸</font>也。及其得柘<font color="#af9100">¹⁹</font>棘<font color="#af9100">²⁰</font>枳<font color="#af9100">²¹</font>枸<font color="#af9100">²²</font>之间也，危行<font color="#af9100">²³</font>侧视<font color="#af9100">²⁴</font>，振动<font color="#af9100">²⁵</font>悼栗<font color="#af9100">²⁶</font>，此筋骨非有加急<font color="#af9100">²⁷</font>而不柔也，处势不便<font color="#af9100">²⁸</font>，未足以逞其能<font color="#af9100">²⁹</font>也。今处昏上<font color="#af9100">³⁰</font>乱相<font color="#af9100">³¹</font>之间而欲无惫，奚可得邪？此比干<font color="#af9100">³²</font>之见剖心征<font color="#af9100">³³</font>也夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子穿着带补丁的粗布衣，扎好腰带系好鞋子去魏王处。魏王说：“先生为何这样疲困呀？”庄子说：“是贫穷啊，不是疲困。志士有道德不得施行，是疲困；衣服破烂，鞋子磨穿，是贫穷，不是疲困，这是所谓没遭遇好世道。王难道未曾见过善于腾跃之猿猴吗？它们在柟梓豫章之类高大树林中，拉扯着树枝而怡然自得于其间，就是羿与蓬蒙之类善射者也不能瞄准射中它们。等到在拓棘枳枸之类带刺的灌木丛中，行动谨慎而左顾右盼，内心震惊畏惧战栗，此时并非由于过度紧张而筋骨不柔软灵活，而是所处形势不利，不足以施展其本领啊。现在处于昏君与乱相之时而想要不疲困，怎么可能呀？像比干被剖心，不是个显明的例证吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹衣：穿着。<span style="margin-left:.35em">²</span>大布：粗布，指粗布衣服。<span style="margin-left:.35em">³</span>补之：谓衣服破烂，缝有补丁。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>正：当为“以”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>絜：麻带。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>系：捆绑。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>过：拜访。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>魏王：即魏惠王。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>惫：疲困，困乏。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>弊：破旧。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>穿：破烂成洞。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>夫：那，彼。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>腾：跳跃。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>楠梓豫章：都是乔木。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>揽蔓：把捉牵引。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>王长其间：谓称王称长于树枝间。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>逢蒙：后羿的弟子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>眄睨：斜视的样子。谓射箭时瞄准。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>柘：桑属，有长刺。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>棘：即酸枣，多刺。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>枳：落叶灌木或小乔木，茎上长刺。<span style="margin-left:.35em">²²</span>枸：即枸杞，落叶小灌木，茎丛生，有短刺。<span style="margin-left:.35em">²³</span>危行：小心行走。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>侧视：因树木多刺需要不断看顾两边。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>振动：发抖。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>悼栗：战栗。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>加急：收缩，紧缩。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>便：利。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>逞其能：施展其能力。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>昏上：昏君。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>乱相：乱臣。<span style="margin-left:.35em">³²</span>比干：殷纣王叔父，官少师，因忠谏而被剖心致死。<span style="margin-left:.35em">³³</span>征：明证。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">面对君王昏庸无能、奸臣专擅弄权的社会现实，庄子感慨万千，悲愤填膺。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子穷于陈蔡之间，七日不火食。左据<font color="#af9100">¹</font>槁木，右击<font color="#af9100">²</font>槁枝，而歌猋氏<font color="#af9100">³</font>之风<font color="#af9100">⁴</font>，有其具<font color="#af9100">⁵</font>而无其数<font color="#af9100">⁶</font>，有其声而无宫角<font color="#af9100">⁷</font>。木声<font color="#af9100">⁸</font>与人声<font color="#af9100">⁹</font>，犁然<font color="#af9100">¹⁰</font>有当于人之心。颜回端拱<font color="#af9100">¹¹</font>还<font color="#af9100">¹²</font>目而窥之。仲尼恐其广己而造大<font color="#af9100">¹³</font>也，爱己而造哀<font color="#af9100">¹⁴</font>也，曰：“回，无受天损易，无受人益难。无始而非卒<font color="#af9100">¹⁵</font>也，人与天一也。夫今之歌者其谁乎！”回曰：“敢问无受天损易。”仲尼曰：“饥渴寒暑，穷桎<font color="#af9100">¹⁶</font>不行<font color="#af9100">¹⁷</font>，天地之行也，运物<font color="#af9100">¹⁸</font>之泄<font color="#af9100">¹⁹</font>也，言与之偕<font color="#af9100">²⁰</font>逝<font color="#af9100">²¹</font>之谓也。为人臣者，不敢去之<font color="#af9100">²²</font>。执臣之道犹若是，而况乎所以待天<font color="#af9100">²³</font>乎？”“何谓无受人益难？”仲尼曰：“始用四达<font color="#af9100">²⁴</font>，爵禄并至而不穷。物之所利，乃非己也，吾命有在外者也。君子不为盗，贤人不为窃，吾若取之何哉？故曰：鸟莫知<font color="#af9100">²⁵</font>于鷾鸸<font color="#af9100">²⁶</font>，目之所不宜处<font color="#af9100">²⁷</font>不给视<font color="#af9100">²⁸</font>，虽落其实，弃之而走。其畏人也而袭<font color="#af9100">²⁹</font>诸人间。社稷<font color="#af9100">³⁰</font>存焉尔！”“何谓无始而非卒？”仲尼曰：“化其万物而不知其禅<font color="#af9100">³¹</font>之者，焉<font color="#af9100">³²</font>知其所终？焉知其所始？正而待之而已耳。”“何谓人与天<font color="#af9100">³³</font>一邪？”仲尼曰：“有人，天也；有天，亦天也。人之不能有天，性也。圣人晏然<font color="#af9100">³⁴</font>体逝而终矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子一行受困于陈国、蔡国之间，七天不能生火做饭。孔子左手靠着枯树，右手敲击枯枝，唱起了神农氏时代的歌谣，不过敲击的东西并不能合符音乐的节奏，有了敲击的声响却没有符合五音的音阶，敲木声和咏歌声分得清清楚楚，而且恰如其分地表达了唱歌人的心意。颜回恭敬地在侍立在一旁，转眼看着孔子。孔子担心他把自己的道德看得过于高远而达到最了不起的境界，爱惜自己因而至于哀伤，便说：“颜回，不受自然的损害容易，不接受外人的利禄则较困难。世上的事没有什么开始不同时又是终了的，人与自然原本也是同一的。至于现在唱歌的人又将是谁呢？”颜回说：“我冒昧地请教什么叫做不受自然的损害容易。”孔子说：“饥饿、干渴、严寒、酷暑，穷困的束缚使人事事不能通达，这是天地的运行，万物的变迁，说的是要随着天地、万物一块儿变化流逝。做臣子的，不敢违拗国君的旨意。做臣子的道理尚且如此，何况是用这样的办法来对待自然呢！”颜回又问：“什么叫做不接收他人的利禄则较困难呢？”孔子说：“初被任用办什么事都觉得顺利，爵位和俸禄一齐到来没有穷尽，外物带来的好处，本不属于自己，只不过是我的机遇一时存在于外物。君子不会做劫盗，贤人也不会去偷窃。我若要获取外物的利益，为了什么呢？所以说：没有哪种鸟比鹢鸸更聪明了，它对于眼睛不适宜停留的地方就不会去看，即使果实掉落在那里，也会舍弃并飞走。它虽然害怕人，却会趁人不注意时接近人居住的地方。国家社稷的安危就存在于这样的道理之中啊。”颜回又问：“什么叫做没有什么开始不同时又是终了的？”孔子说：“变化无穷的万物不可能知道是谁替代了谁而谁又为谁所替代，这怎么能知道它们的终了？又怎么能知道它们的开始？只不过谨守正道随应变化而已。”颜回又问：“什么叫做人与自然原本也是同一的？”孔子说：“人类的出现，是由于自然；自然的出现，也是由于自然。人不可能具有自然的本性，也是人固有的天性所决定的，圣人安然体解，随着自然变化而告终！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹据：凭依，靠着。<span style="margin-left:.35em">²</span>击：敲打。<span style="margin-left:.35em">³</span>猋氏：即焱氏，指神农。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>风：歌曲。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>具：器具。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>数：节奏。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>宫角：皆为古代宫、商、角、徵、羽五声之一。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>木声：木枝敲击声。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>人声：歌曲之声。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>犁然：令人忧消情娱的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>端拱：正身而立。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>还：通“旋”，旋转。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>广己而造大：谓因达观过度而彰显自己，以至于自大。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>爱己而造哀：谓因怜惜自己受困于陈、蔡之间而感到悲哀。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>卒：终结。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>穷桎：穷塞。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>不行：不通达。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>运物：当为“运化”之误。意即自然之道的运行变化。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>泄：推移。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>偕：俱，一起。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>逝：往。<span style="margin-left:.35em">²²</span>去之：谓逃避君命。<span style="margin-left:.35em">²³</span>待天：对待天地自然之道。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>始用四达：开始进入社会，就无往不利。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>知：通“智”，聪明。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>鷾鸸：即上文的“意怠”，燕子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>不宜处：不适宜停留。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>不给视：无暇去看。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>袭：入。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>社稷：指鸟巢。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>禅：嬗变，蜕变。<span style="margin-left:.35em">³²</span>焉：安，怎么。<span style="margin-left:.35em">³³</span>天：指自然之理。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>晏然：安然。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写了孔子与颜回之间的对话，庄子借此启发后人，凡人之死生、存亡、祸福、寿夭、爵禄、毁誉，“正而待之而已耳”，因循自然本性而对待造化的安排罢了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄周游于雕陵<font color="#af9100">¹</font>之樊<font color="#af9100">²</font>，睹一异鹊<font color="#af9100">³</font>自南方来者。翼广<font color="#af9100">⁴</font>七尺，目大运<font color="#af9100">⁵</font>寸，感<font color="#af9100">⁶</font>周之颡<font color="#af9100">⁷</font>，而集于栗林。庄周曰：“此何鸟哉！翼殷<font color="#af9100">⁸</font>不逝<font color="#af9100">⁹</font>，目大不睹。”蹇裳<font color="#af9100">¹⁰</font>躩步<font color="#af9100">¹¹</font>，执弹而留之<font color="#af9100">¹²</font>。睹一蝉方得美荫<font color="#af9100">¹³</font>而忘其身。螳螂执翳<font color="#af9100">¹⁴</font>而搏之<font color="#af9100">¹⁵</font>，见得而忘形。异鹊从而利之<font color="#af9100">¹⁶</font>，见利而忘其真<font color="#af9100">¹⁷</font>。庄周怵然<font color="#af9100">¹⁸</font>曰：“噫<font color="#af9100">¹⁹</font>！物固<font color="#af9100">²⁰</font>相累<font color="#af9100">²¹</font>，二类相召也。”捐<font color="#af9100">²²</font>弹而反走<font color="#af9100">²³</font>，虞人<font color="#af9100">²⁴</font>逐而谇<font color="#af9100">²⁵</font>之。庄周反入<font color="#af9100">²⁶</font>，三日不庭<font color="#af9100">²⁷</font>。蔺且<font color="#af9100">²⁸</font>从而问之，“夫子何为顷间<font color="#af9100">²⁹</font>甚不庭乎？”庄周曰：“吾守形而忘身，观于浊水<font color="#af9100">³⁰</font>而迷于清渊<font color="#af9100">³¹</font>。且吾闻诸夫子<font color="#af9100">³²</font>曰：‘入其俗<font color="#af9100">³³</font>，从其令。’今吾游于雕陵而忘吾身，异鹊感吾颡，游于栗林而忘真。栗林虞人以吾为戮<font color="#af9100">³⁴</font>，吾所以不庭也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子在雕陵里游玩，看见一只奇异的鹊鸟从南方飞来，翅膀长达七尺，眼睛有一寸长，碰着庄子的额头而停歇在果树林里。庄子说：“这是什么鸟呀，翅膀大却不能远飞，眼睛大视力却不敏锐？”于是提起衣裳快步上前，拿着弹弓静静地等待着时机。这时突然看见一只蝉，正在浓密的树荫里美美地休息而忘记了自身的安危；一只螳螂用树叶作隐蔽打算见机扑上去捕捉蝉，螳螂眼看即将得手而忘掉了自己形体的存在；那只怪鹊紧随其后认为那是极好的时机，眼看即将捕到螳螂而又丧失了自身的真性。庄子惊恐而警惕地说：“啊，世上的物类原本就是这样相互牵累、相互争夺的，两种物类之间也总是以利相召引！”庄子于是扔掉弹弓转身快步而去，看守栗园的人大惑不解地在后面追着责问。庄子返回家中，整整三天心情很不好。弟子蔺且跟随一旁问道：“先生为什么这几天来一直很不高兴呢？”庄子说：“我留意外物的形体却忘记了自身的安危，观赏于混浊的流水却迷惑于清澈的水潭。而且我从老聃老师那里听说：‘每到一个地方，就要遵从那里的习惯与禁忌。’如今我来到雕陵栗园便忘却了自身的安危，奇异的怪鹊碰上了我的额头，游玩于果林时又丧失了自身的真性，管园的人不理解我又进而侮辱我，因此我感到很不愉快。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹雕陵：丘陵名，上面长有栗林。<span style="margin-left:.35em">²</span>樊：树林茂密处。<span style="margin-left:.35em">³</span>异鹊：异常大的鹊鸟。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>广：指鸟翼的宽度。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>运：横直，直径。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>感：经过。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>颡：额。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>殷：大。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>不逝：不能远飞。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蹇裳：揭起衣裳。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>躩步：疾行。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>留之：谓留守其下，伺机发弹。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>美荫：浓密的树荫。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>翳：遮蔽。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>搏之：捕杀蝉。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>利之：以螳螂可食为利。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>真：真性。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>怵然：惊惧的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>噫：叹词。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>相累：互相牵累。<span style="margin-left:.35em">²²</span>捐：捐弃，丢下。<span style="margin-left:.35em">²³</span>反走：掉头就跑。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>虞人：掌管山泽的人。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>谇：责问，诘问。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>反入：返回家中。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>不庭：不愉快。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>蔺且：庄子的弟子。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>顷间：近来、最近。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>浊水：比喻异鹊等物。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>清渊：比喻自己的真性。<span style="margin-left:.35em">³²</span>夫子：泛指有道者。<span style="margin-left:.35em">³³</span>俗：当为“令”字之误。令，禁令。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>戮：谇骂。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">在庄子看来，在事物关系之网的每个纽结或环节中，都潜伏着难以预测的危机、厄运，所以庄子就用雕陵之游的遭遇所得出的教训告诫他的弟子，必须摆脱物与物，人与人，人与物之间的关系之网，这就是“守真”，换言之，也就是不要为外物所扰动，迷于自身以外的追求而“忘真”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阳子<font color="#af9100">¹</font>之<font color="#af9100">²</font>宋，宿<font color="#af9100">³</font>于逆旅<font color="#af9100">⁴</font>。逆旅人有妾二人，其<font color="#af9100">⁵</font>一人美，其一人恶<font color="#af9100">⁶</font>。恶者贵而美者贱。阳子问其故<font color="#af9100">⁷</font>，逆旅小子<font color="#af9100">⁸</font>对<font color="#af9100">⁹</font>曰：“其美者自美，吾不知其美也；其恶者自恶，吾不知其恶也。”阳子曰：“弟子记之：行贤而去自贤之行，安<font color="#af9100">¹⁰</font>往而不爱哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阳朱去到宋国，住在旅店里。旅店的主人有两个妾，其中一个漂亮，一个丑陋，长得丑陋的被娇宠着，长得漂亮的却被轻贱。阳朱问这是什么缘故，年青的店主回答：“那个长得漂亮的自以为漂亮，但是我却不觉得她漂亮；那个长得丑陋的自以为丑陋，但是我却不觉得她丑陋。”阳子转身对弟子说：“弟子们记住！品行贤良但却不自以为具有了贤良的品行，去哪里不会受人喜爱呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹阳子：即杨朱。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">³</span>宿：住宿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>逆旅：旅店。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>其：其中。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>恶：丑。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>故：原因。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>小子：指旅店主人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>对：回答。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>安：哪里。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言的主旨是“行贤而去自贤之行”，意思是你做了好事而又能让人察觉不到你做了好事，你是贤人而别人不知道你是贤人，这才是真正应该受到尊敬的人，这就是庄子心目中的“至人”。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-19"><a href="#本章赏析-19" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/3b4589005f77.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇的主旨与内篇论处世之道的《人间世》篇一样，即欲要处世免患，即在于虚己顺物，抛弃矜伐自恃之心。篇题“山木”二字，虽取自首句，却也与《人间世》篇的内容前后呼应。然而本篇却能在内篇“无用之用大矣”“不材而终其天年”的论点上翻出新意，认为不材也可能招致杀身之祸，而材与不材之间也旋即被作者否定，因此，只有超然三者之外，浮游于道德之乡，与时俱化，物我两忘，才能够真正做到虚己免患。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇由各自独立的九则寓言故事组成，每则寓言故事的主旨不尽相同，但大体上反映了社会生活中的种种体验和感悟，不乏深邃的人生哲理和对社会问题的深刻认识。例如——</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其一，“庄子行于山中”一则，先写山中大树，因其不材而终享天年，再写不会鸣叫的鹅，因其不材而被宰杀，折射处世之艰难，由此阐发只有通往大道，与时变化，才能避灾远祸。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其二，“庄子衣大布而补之”一则，以猿猴生存环境的优劣不同而遭遇大异为喻，揭露了昏君乱臣给社会带来的灾难，对当时的黑暗政治给予了尖锐的批判，表现了庄子学派对社会与人生的关注。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其三，“庄子游于雕陵之樊”一则，描写了一个由蝉、螳螂、异鹊、庄周、虞人组成的利害得失的连环圈，无奈地提出“物固相累，二类相召”的认识判断，令人警醒。正如刘凤苞指出的，“此段极写世途之危险，见得而忘其形，见利而忘其真，说透病根”。此则寓言故事构思奇妙，行文一波三折，正如刘凤苞所评，“文心矫变不测，正如惊涛骇浪之中，忽逢峭石，叠嶂层峦之外，突起奇峰，真非常意境”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其四，“阳子之宋”一则，通过逆旅小子“其美者自美，吾不知其美也；其恶者自恶，吾不知其恶也”的一番话语，道出了人生一大道理，即有才之人不可自矜取过，“行贤而去自贤之行”，就可远离祸患，永远受人尊敬。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇在内篇的基础上翻出新意，庄周再次强调了自己的观念，乘道德而浮游，即顺应自然而游于至虚之境。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-21" name="zz-chapter-21"></a></p><h3 id="田子方"><a href="#田子方" class="headerlink" title="田子方"></a>田子方</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">田子方<font color="#af9100">¹</font>侍坐于魏文侯，数称<font color="#af9100">²</font>谿工<font color="#af9100">³</font>。文侯曰：“谿工，子之师邪？”子方曰：“非也，无择之里人<font color="#af9100">⁴</font>也。称道数当<font color="#af9100">⁵</font>故无择称之。”文侯曰：“然则子无师邪？”子方曰：“有。”曰：“子之师谁邪？”子方曰：“东郭顺子<font color="#af9100">⁶</font>。”文侯曰：“然则夫子何故未尝<font color="#af9100">⁷</font>称之？”子方曰：“其为人也真。人貌而天虚<font color="#af9100">⁸</font>，缘<font color="#af9100">⁹</font>而葆<font color="#af9100">¹⁰</font>真<font color="#af9100">¹¹</font>，清<font color="#af9100">¹²</font>而容物。物无道，正容以悟之，使人之意<font color="#af9100">¹³</font>也消。无择何足以称之！”子方出，文侯傥然<font color="#af9100">¹⁴</font>，终日不言。召前立臣<font color="#af9100">¹⁵</font>而语之曰：“远矣，全德<font color="#af9100">¹⁶</font>之君子<font color="#af9100">¹⁷</font>！始吾以圣知之言、仁义之行为至<font color="#af9100">¹⁸</font>矣。吾闻子方之师，吾形解而不欲动，口钳而不欲言<font color="#af9100">¹⁹</font>。吾所学者，直<font color="#af9100">²⁰</font>土梗<font color="#af9100">²¹</font>耳！夫<font color="#af9100">²²</font>魏真为我累<font color="#af9100">²³</font>耳！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">田子方陪坐在魏文侯的旁边，多次称赞溪工这个人。文侯说：“溪工是先生的老师吗？”子方说：“不是，他只是我的同乡。讲说大道常常恰当在理，所以我称赞他。”文侯说：“那么先生没有老师吗？”子方说：“有”。又 问：“先生的老师是谁呢？”子方说：“是东郭顺子。”文侯说：“可是，先生为什么没有称赞过呢？”子方说：“他为人真诚，具有人的体貌和天一样空虚之心，随顺物性而保持真性，心性高洁又能容人容物。人与事不合正道，他端正己之仪态使自悟其过而改之。我哪里配得上去称赞他呀！”子方出去后，文侯表现出若有所失的神态，整天不言语。召呼立在面前之臣对他说：“太深远玄妙了，真是一位德行完备的君子！起先我认为仁义的行为，圣智的言论是至高无上的。我听到子方讲述其老师的情况，我身体松散不愿动，口象被钳住一样不愿说话，对照我所学的东西，只是没有生命的土偶而已！整个魏国真的被我连累了啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹田子方：姓田，名无择，字子方，魏国人，魏文侯的友人。<span style="margin-left:.35em">²</span>数称：多次称赞。<span style="margin-left:.35em">³</span>谿工：姓谿，名工，魏国贤人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>里人：同乡里人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>数当：往往恰当。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>东郭顺子：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>尝：曾经。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>人貌而天虚：谓外貌像人，内心却像天一样虚静。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>缘：顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>葆：保持。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>真：自然真性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>清：清冷。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>意：指邪恶之心。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>傥然：自失的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>前立臣：站在面前的侍臣。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>全德：德性完备。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>君子：指东郭顺子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>至：极点。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>形解而不欲动，口钳而不欲言：谓魏文侯悟出忘形、忘言可以全真的道理，因此说不欲动、不欲言。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>直：但，只是。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>土梗：土人，土偶。<span style="margin-left:.35em">²²</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²³</span>累：牵累。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写田方子师东郭顺子而游说魏王，终于使“无道”之魏文侯“晓悟”大道，“消”其世俗之“意念”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">温伯雪子<font color="#af9100">¹</font>适<font color="#af9100">²</font>齐，舍<font color="#af9100">³</font>于鲁。鲁人有请见之者，温伯雪子曰：“不可。吾闻中国<font color="#af9100">⁴</font>之君子，明乎礼义而陋<font color="#af9100">⁵</font>于知人心。吾不欲见也。”至于齐，反<font color="#af9100">⁶</font>舍于鲁，是人<font color="#af9100">⁷</font>也又请见。温伯雪子曰：“往<font color="#af9100">⁸</font>也蕲<font color="#af9100">⁹</font>见我，今也又蕲见我，是必有以振<font color="#af9100">¹⁰</font>我也。”出而见客，入而叹。明日见客，又入而叹。其仆曰：“每见之客<font color="#af9100">¹¹</font>也，必入而叹，何耶？”曰：“吾固<font color="#af9100">¹²</font>告子<font color="#af9100">¹³</font>矣：中国之民<font color="#af9100">¹⁴</font>，明乎礼义而陋乎知人心。昔之见我者，进退一成规<font color="#af9100">¹⁵</font>、一成矩，从容<font color="#af9100">¹⁶</font>一若龙、一若虎。其谏<font color="#af9100">¹⁷</font>我也似子，其道<font color="#af9100">¹⁸</font>我也似父，是以叹也。”仲尼见之<font color="#af9100">¹⁹</font>而不言。子路曰：“吾子<font color="#af9100">²⁰</font>欲见温伯雪子久矣。见之而不言，何邪？”仲尼曰：“若夫人<font color="#af9100">²¹</font>者，目击<font color="#af9100">²²</font>而道存矣，亦不可以容声<font color="#af9100">²³</font>矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">温伯雪子去往齐国，途中寄宿于鲁国。鲁国有个人请求见他，温伯雪子说：“不可以。我听说中原的君子，明于礼义而浅于知人心，我不想见他。” 到齐国后，返回时又住宿鲁国，那个人又请相见。温伯雪子说：“往日请求见我，今天又请求见我，此人必定有启示于我。”出去见客，回来就慨叹一番，明天又见客，回来又慨叹不已。他的仆人问，“每次见此客人，必定入而慨叹，为何呢？”回答说：“我本来已告诉过你：中原之人明于知礼义而浅于知人心，刚刚见我的这个人，出入进退一一合乎礼仪，动作举止蕴含龙虎般不可抵御之气势。他对我直言规劝象儿子对待父亲般恭顺，他对我指导又象父亲对儿子般严厉，所以我才慨叹。”孔子见到温伯雪子一句话也不说，子路问：“先生想见温伯雪子很久了，见了面却不说话，为何呀？”孔子说： “象这样人，用眼睛一看而知大道存之于身，也不容再用语言了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹温伯雪子：复姓温伯，字雪子，楚国怀道之人。<span style="margin-left:.35em">²</span>适：到，往。<span style="margin-left:.35em">³</span>舍：寄宿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>中国：古时称黄河中下游一带为中国，此指鲁国。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>陋：拙。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>是人：此人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>往：从前，过往。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>蕲：求。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>振：启发。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>之客：此客。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>子：指其仆。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>民：人。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>成规：谓符合规矩、程式。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>从容：即动容，一举一动。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>谏：规劝。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>道：通“导”，教导，引导。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>之：指温伯雪子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>吾子：指仲尼。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>夫人：那人，指温伯雪子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>目击：目光所及。<span style="margin-left:.35em">²³</span>不可以容声：用不着多说话。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">《庄子》一书中，楚以古朴见著，得道之人多见于楚。鲁以“繁文”见著，乃儒家发祥之地。温伯雪子之拒见鲁人，反映了温伯雪子对儒家“礼仪”的鄙视，而现在儒家鼻祖孔子见了他，竟然“见之而不言”。在大道面前，儒家其怯若是，其衰若是。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊问于仲尼曰：“夫子步<font color="#af9100">¹</font>亦步，夫子趋<font color="#af9100">²</font>亦趋，夫子驰亦驰，夫子奔逸<font color="#af9100">³</font>绝尘<font color="#af9100">⁴</font>，而回瞠若<font color="#af9100">⁵</font>乎后矣！”夫子曰：“回，何谓邪？”曰：“夫子步亦步也，夫子言亦言也；夫子趋亦趋也，夫子辩亦辩也；夫子驰亦驰也，夫子言道，回亦言道也；及奔逸绝尘而回瞠若乎后者，夫子不言而信<font color="#af9100">⁶</font>，不比<font color="#af9100">⁷</font>而周<font color="#af9100">⁸</font>，无器<font color="#af9100">⁹</font>而民滔<font color="#af9100">¹⁰</font>乎前，而不知所以然而已矣。”仲尼曰：“恶<font color="#af9100">¹¹</font>！可不察与！夫哀莫大于心死，而人死亦次之。日出东方而入于西极<font color="#af9100">¹²</font>，万物莫不比方<font color="#af9100">¹³</font>，有目有趾<font color="#af9100">¹⁴</font>者，待是<font color="#af9100">¹⁵</font>而后成功。是出则存，是入则亡。万物亦然，有待也而死，有待也而生。吾一受其成形<font color="#af9100">¹⁶</font>，而不化以待尽<font color="#af9100">¹⁷</font>。效<font color="#af9100">¹⁸</font>物而动，日夜无隙<font color="#af9100">¹⁹</font>，而不知其所终。薰然<font color="#af9100">²⁰</font>其成形，知命不能规<font color="#af9100">²¹</font>乎其前。丘以是日徂<font color="#af9100">²²</font>。吾终身与汝交一臂<font color="#af9100">²³</font>而失之，可不哀与？女<font color="#af9100">²⁴</font>殆<font color="#af9100">²⁵</font>著<font color="#af9100">²⁶</font>乎吾所以著<font color="#af9100">²⁷</font>也。彼<font color="#af9100">²⁸</font>已尽<font color="#af9100">²⁹</font>矣，而女求之以为有，是求马于唐肆<font color="#af9100">³⁰</font>也。吾服<font color="#af9100">³¹</font>，女也甚忘；女服，吾也甚忘。虽然，女奚<font color="#af9100">³²</font>患<font color="#af9100">³³</font>焉！虽忘乎故吾<font color="#af9100">³⁴</font>，吾有不忘者<font color="#af9100">³⁵</font>存。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜渊问孔子说：“先生缓步我也缓步，先生急走我也急走，先生跑我也跑，先生快速奔跑，脚掌好象离开地面一般，而我只能瞪大眼睛在后面看了。” 孔子说：“颜回，你说的是什么意思？”颜回说：“先生缓步我也缓步，是说先生怎样讲我也跟着怎样说；先生急走我也急走，是说先生辨析事理我也跟着辨析事理；先生跑我也跑，是说先生讲说大道我也跟着讲说大道；及至先生好象脚掌离开地面般迅跑，而我瞪大眼睛在后面看，是说先生不用言说而为人信服，不私意亲近而周遍亲附，没有官爵利禄而人们聚集于前，却不知为什么要这样做，如此而已。”孔子说：“噢！不可不明察呀！悲哀没大过心死，而身死还在其次。太阳从东方出来而入于西天尽头，万物莫不顺从太阳的方向而动作，凡有眼有脚的，必待日出而后有所作为。日出则操作，日入无事可作则休息。万物亦是这样，待造化之往来而有生有死。我一秉受天赋之形体，就不会转化为他物而等待着穷尽天年。随着外物而运动，日夜不停息，而不知终极之处。和气自动聚合成形体，知命的人也不能测度将来的命运。我只是天天与变化俱往。我终身与你在一起，这极好机会却当面错过而不能使你了解这个道理，可不悲哀吗？你只是着眼于我显著的方面，而那些显著有形迹的东西已经过去了，你还着意追寻以为实有，这就如同在空虚市场上寻求马一样不可能。我之所习，你要把它全部遗忘；你之所习，我也把它全部遗忘。虽然如此，你又何必担忧！虽然忘记了过去的我，我还有永存的不被忘记的东西在。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹步：缓步慢行。<span style="margin-left:.35em">²</span>趋：快步疾行。<span style="margin-left:.35em">³</span>奔逸：疾驰。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>绝尘：形容奔驰极速，蹈尘无迹。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>瞠若：瞪眼直视的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>信：信任，信服。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>比：亲热，亲近。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>周：周遍。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>器：权位。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>滔：当为“蹈”字之误。蹈，聚。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>恶：感叹词，犹“唉”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>西极：西方。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>比方：顺从太阳来确定方向。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>趾：足。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>是：指太阳。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>一受其成形：谓一旦接受自然的赋予而有了人的形体。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>待尽：等待自然的消亡。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>效：犹“感”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>隙：间隙，空闲。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>薰然：自动的样子。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>规：规划。<span style="margin-left:.35em">²²</span>日徂：与自然之化俱往。<span style="margin-left:.35em">²³</span>交一臂：谓彼此相交而亲近。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>殆：大概。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>著：清楚地看到。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>所以著：指步、言、趋、辩、驰等明显的粗迹。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>彼：指粗迹。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>尽：消失。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>唐肆：过路亭。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>服：思，存念。<span style="margin-left:.35em">³²</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">³³</span>患：忧虑。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>故吾：指不免于粗迹时的我。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>不忘者：指天地赋予我的长流而日新的真道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段文字可能是从《论语》生发而来，但两文主旨完全不同，《论语》旨在赞美孔子儒学高深莫测，庄子此文则是借来说明“化与不化”的哲学理念，为人们指示悟道的诀窍。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子见老聃，老聃新沐<font color="#af9100">¹</font>，方将被<font color="#af9100">²</font>发而干<font color="#af9100">³</font>，蛰然<font color="#af9100">⁴</font>似非人<font color="#af9100">⁵</font>。孔子便<font color="#af9100">⁶</font>而待之。少焉<font color="#af9100">⁷</font>见，曰：“丘也眩<font color="#af9100">⁸</font>与<font color="#af9100">⁹</font>？其信然<font color="#af9100">¹⁰</font>与？向者<font color="#af9100">¹¹</font>先生形体掘<font color="#af9100">¹²</font>若槁木<font color="#af9100">¹³</font>，似遗物<font color="#af9100">¹⁴</font>离人<font color="#af9100">¹⁵</font>而立于独<font color="#af9100">¹⁶</font>也。”老聃曰：“吾游心于物之初<font color="#af9100">¹⁷</font>。”孔子曰：“何谓邪？”曰：“心困<font color="#af9100">¹⁸</font>焉而不能知，口辟<font color="#af9100">¹⁹</font>焉而不能言。尝<font color="#af9100">²⁰</font>为汝议<font color="#af9100">²¹</font>乎其将<font color="#af9100">²²</font>：至<font color="#af9100">²³</font>阴<font color="#af9100">²⁴</font>肃肃<font color="#af9100">²⁵</font>，至阳<font color="#af9100">²⁶</font>赫赫<font color="#af9100">²⁷</font>。肃肃出乎天，赫赫发乎地。两者<font color="#af9100">²⁸</font>交通<font color="#af9100">²⁹</font>成和<font color="#af9100">³⁰</font>而物生焉，或为之纪<font color="#af9100">³¹</font>而莫见其形。消息<font color="#af9100">³²</font>满虚，一晦<font color="#af9100">³³</font>一明<font color="#af9100">³⁴</font>，日改月化，日有所<font color="#af9100">³⁵</font>为而莫见其功。生有所乎萌<font color="#af9100">³⁶</font>，死有所乎归，始终相反乎无端，而莫知乎其所穷。非是<font color="#af9100">³⁷</font>也，且孰为之宗<font color="#af9100">³⁸</font>！”孔子曰：“请问游是。”老聃曰：“夫得是至美至乐也。得至美而游乎至乐，谓之至人。”孔子曰：“愿闻其方<font color="#af9100">³⁹</font>。”曰：“草食之兽，不疾<font color="#af9100">⁴⁰</font>易<font color="#af9100">⁴¹</font>薮<font color="#af9100">⁴²</font>；水生之虫，不疾易水。行小变<font color="#af9100">⁴³</font>而不失其大常<font color="#af9100">⁴⁴</font>也，喜怒哀乐不入于胸次<font color="#af9100">⁴⁵</font>。夫天下也者，万物之所一<font color="#af9100">⁴⁶</font>也。得其所一而同焉，则四支百体<font color="#af9100">⁴⁷</font>将为尘垢，而死生终始将为昼夜，而莫之能滑<font color="#af9100">⁴⁸</font>，而况得丧<font color="#af9100">⁴⁹</font>祸福之所介<font color="#af9100">⁵⁰</font>乎！弃<font color="#af9100">⁵¹</font>隶<font color="#af9100">⁵²</font>者若弃泥涂<font color="#af9100">⁵³</font>，知身贵于隶也。贵在于我而不失于变。且万化而未始<font color="#af9100">⁵⁴</font>有极<font color="#af9100">⁵⁵</font>也，夫孰足以患心<font color="#af9100">⁵⁶</font>！已为道者解<font color="#af9100">⁵⁷</font>乎此。”孔子曰：“夫子德配天地，而犹<font color="#af9100">⁵⁸</font>假<font color="#af9100">⁵⁹</font>至言<font color="#af9100">⁶⁰</font>以修<font color="#af9100">⁶¹</font>心<font color="#af9100">⁶²</font>。古之君子，孰能脱<font color="#af9100">⁶³</font>焉！”老聃曰：“不然。夫水之于汋<font color="#af9100">⁶⁴</font>也，无为而才<font color="#af9100">⁶⁵</font>自然矣；至人之于德也，不修而物不能离焉。若天之自高，地之自厚，日月之自明，夫何修焉！”孔子出，以告颜回曰：“丘之于道也，其犹醯鸡<font color="#af9100">⁶⁶</font>与！微<font color="#af9100">⁶⁷</font>夫子之发吾覆也，吾不知天地之大全也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子去见老聃，老聃刚洗完发，正在披散头发晾干，身体蜷曲不像人站立的样子。孔子蔽于隐处等待，过一会儿入见，说：“是我眼花呢？还是真的呢？刚才先生身体弯曲不动像槁木，像遗弃万物离开众人而独立自存的样子。” 老聃说：“我在神游物初生之浑沌虚无之境。”孔子说：“这是何意呢？” 老聃说：“心困惑于它而不能知，口对它开而不合不能言说。尝试为你议论一下它的大略：地之极致为阴冷之气，天之极致为炎热之气，阴冷之气恨于天，炎热之气本于地。两者相互交通和合而生成万物，谁为这一切的纲纪而又不见它的形体。消亡又生息，盈满又空虚，一暗一明，日日改变，月月转化，每日有所作为而不见其功效。生有所萌发之处，死有所归往之地，始终相反没有边际，而不知其穷尽。没有它，谁来作主宰啊！”孔子说：“请问神游大道之情形。”老聃说：“能得神游于此为至美至乐。能得至美而游于至乐，就叫作至人。”孔子说：“请问达于至美至乐之道。”老聃说：“食草的兽类，不担忧更换沼泽地；水生的虫类，不担忧改换水。实行小的变化而未失去基本的生活条件，喜怒哀乐之情就不会进入心里。至于天下，是万物共同生息之所。得到共同的生息之气而能混同为一，则四肢百体就将成为废物，而死生终始也将如昼夜之更迭，不能混乱，何况得失祸福之所分际啊！遗弃隶属于己之物如同抛弃泥土，这是知晓身贵于隶属之物。知自身之贵又不失与变化俱往。而且千变万化是未曾有终极的，又何必为此心忧！得道之人会理解此理的。？”孔子说：“先生之德与天地匹配，而还借助至道之言以修养心性。古之君子谁又能免于修养呢！”老聃说：“不是这样，水之于澄澈，是无为而才质自然如此的；至人之于德行，不须修养而成，万物不能离开它。就象天自然就高，地自然就厚，日月自然就明亮，何用修养啊！” 孔子出来，把这些告诉颜回，说：“我对于道之认识，就如同醋瓮中的飞虫般渺小！没有先生揭开我之蒙蔽，我就不知道天地大全之理啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹新沐：刚刚洗完头发。<span style="margin-left:.35em">²</span>被：通“披”。<span style="margin-left:.35em">³</span>干：晾干。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蛰然：不动的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>似非人：谓其形似木偶，而神游物外。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>便：借为“屏”，屏蔽。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>少焉：一会儿。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>眩：眼花。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>信然：确实如此。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>向者：刚才。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>掘：通“柮”，断木。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>槁木：枯木。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>遗物：遗弃万物，即超然物外。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>离人：离开世人，即超然尘世之外。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>立于独：站立于虚寂独化的境地。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>物之初：天地万物的本始，即至真至虚的道境。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>困：困惑。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>辟：开。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>议：讲论。<span style="margin-left:.35em">²²</span>将：大概，大略。<span style="margin-left:.35em">²³</span>至：至极。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>阴：阴气。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>肃肃：形容阴气寒冷的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>阳：阳气。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>赫赫：形容阳气酷热的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>两者：指阴气和阳气。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>交通：交互相通。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>成和：成为絪缊混沌的状态。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>纪：纲纪，纲维。<span style="margin-left:.35em">³²</span>息：增长。<span style="margin-left:.35em">³³</span>晦：指夜。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>明：指白天。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>所：处所。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>萌：萌发。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>是：指“物之初”，即真道。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>宗：主宰。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>其方：指游于大道真境的方法。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>疾：厌恶。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>易：更换。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>薮：草泽。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>小变：谓只是变动一下地点而已。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>大常：指根本。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>胸次：胸中。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>所一：指为万物所共有的真道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>四支百体：指形骸。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>滑：扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>丧：失。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>介：介意。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>弃：丢掉。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>隶：隶属于势位的外物。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>泥涂：烂泥。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>未始：未尝，未曾。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>极：终极，穷尽。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>患心：使心忧虑。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>解：明白，了解。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>犹：尚且。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>假：借，凭借。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>至言：指上文关于变化、死生的至理。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>修：修饰。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>心：心德。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>脱：免。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>汋：水自然涌出。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>才：才质，才性。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>修：修养，修习。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>醯鸡：醋瓮中的小飞虫。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>微：无，非。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的主旨是——“吾游心于物之初”，可以说，揭示了庄子思想的核心。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子见鲁哀公<font color="#af9100">¹</font>，哀公曰：“鲁多儒士，少为<font color="#af9100">²</font>先生方<font color="#af9100">³</font>者。”庄子曰：“鲁少儒。”哀公曰：“举<font color="#af9100">⁴</font>鲁国而儒服，何谓少乎？”庄子曰：“周闻之：儒者冠<font color="#af9100">⁵</font>圜<font color="#af9100">⁶</font>冠者知天时，履<font color="#af9100">⁷</font>句履者知地形，缓<font color="#af9100">⁸</font>佩玦<font color="#af9100">⁹</font>者事至而断<font color="#af9100">¹⁰</font>。君子有其道者，未必为其服也；为其服者，未必知其道也。公固<font color="#af9100">¹¹</font>以为不然，何不号<font color="#af9100">¹²</font>于国中曰：‘无此道而为此服者，其罪死！’”于是哀公号之五日，而鲁国无敢儒服者。独有一丈夫，儒服而立乎公门。公即召而问以国事，千转万变而不穷。庄子曰：“以鲁国而儒者一人耳，可谓多乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子拜见鲁哀公，哀公说：“鲁国多儒学之士，很少有从事先生之道术的。”庄子说：“鲁国儒学之士很少。”哀公说：“全鲁国的人都穿儒者服装，怎么说少呢？”庄子说：“我听说，儒者中戴圆帽的通晓天时，穿方形鞋子的懂得地理，佩戴五彩丝带穿系玉块的，事至而能决断。君子怀有其道术的，未必穿戴那样的服饰；穿戴那样服饰的，未必真有道术。公一定以为不是这样，何不号令于国中说：“‘不懂此种道术而穿戴此种服饰的，要处以死罪！’”于是哀公发布这样命令，五天以后鲁国没有敢穿儒服的人。唯独有一位男子，身穿儒服立在哀公门外。哀公即刻召见他以国事相问，干转万变发问也不能难住他。庄子说：“以鲁国之大只有一个儒者，可以说多吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹鲁哀公：庄子与魏惠王、齐威王同时，距鲁哀公已有一百二十年，两人不能相见，可见此为寓言。<span style="margin-left:.35em">²</span>为：学习。<span style="margin-left:.35em">³</span>方：道术。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>举：全。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>冠：戴。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>圜：通“圆”。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>履：脚踩。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>缓：当为“绶”字之误，丝带。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>玦：玉器名，环形，有缺口。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>断：决断。<span style="margin-left:.35em">²</span>为：穿。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>固：必，一定。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>号：号令。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的寓意比较明白，鲁哀公以“举鲁国而儒服”证明儒学盛行，但实际上，一号令“其罪死”，则一个个贪生怕死而原形毕露，真正名至实归的儒者仅有“一丈夫”，由此说明儒学的盛行只是表面的虚假现象。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">百里奚<font color="#af9100">¹</font>爵禄不入于心，故饭<font color="#af9100">²</font>牛而牛肥，使秦穆公忘其贱，与<font color="#af9100">³</font>之政也。有虞氏<font color="#af9100">⁴</font>死生不入于心，故足以动人。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">百里奚不把官爵奉禄放在心上，所以养牛而牛肥，使秦穆公忘记了他出身低贱，而委之以国事。虞舜不把生死放在心上，所以能感动他人。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹百里奚：姓孟，字百里奚，本是虞国人，虞被秦灭而入秦，以喂牛为生。<span style="margin-left:.35em">²</span>饭：饲，喂。<span style="margin-left:.35em">³</span>与：授。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>有虞氏：我国远古的部落名，居于蒲阪，在今山西境内，舜为其首领。这里指舜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的两个故事落笔于一个“心”字，百里奚“爵禄不人于心”，舜虞“死生不人于心”，与鲁“举国皆儒服”形成鲜明的对比。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋元君<font color="#af9100">¹</font>将画图<font color="#af9100">²</font>，众<font color="#af9100">³</font>史<font color="#af9100">⁴</font>皆至，受揖<font color="#af9100">⁵</font>而立，舐笔<font color="#af9100">⁶</font>和墨<font color="#af9100">⁷</font>，在外者半。有一史后至者，儃儃然<font color="#af9100">⁸</font>不趋<font color="#af9100">⁹</font>，受揖不立，因之<font color="#af9100">¹⁰</font>舍<font color="#af9100">¹¹</font>。公使人视之，则解衣般礴<font color="#af9100">¹²</font>裸<font color="#af9100">¹³</font>。君曰：“可矣，是真画者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">宋元君要画画，众位画师都来了，受君命拜揖而立，润笔调墨准备着，门外面还有一大半。有一位后到的画师，舒缓闲适不慌不忙地走着，受命拜揖后也不在那站着，而往馆舍走去。元公派人去看，见他脱掉上衣赤着上身盘腿而坐。元公说：“可以了，这位就是真正画师。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宋元君：即宋元公，名佐，平公成之子。<span style="margin-left:.35em">²</span>图：国中山川土地的图样。<span style="margin-left:.35em">³</span>众：众多。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>史：画工。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>受揖：接受宋元君的揖礼，意即受到召见。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>舐笔：以舌濡笔。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>和墨：调墨。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>儃儃然：舒闲的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>趋：快步而行。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>之：往，到。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>舍：馆舍，指画室。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>般礴：箕坐，即坐时岔开两脚，其形如箕，是一种不守礼节的行为。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>裸：赤身露体。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段故事神妙之至，皆在一个“羸”字，与儒家之“服”恰成反对，儒者用“服”裹得严严实实却不得道，画者赤条条脱得精光却有道在心。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">文王<font color="#af9100">¹</font>观<font color="#af9100">²</font>于臧<font color="#af9100">³</font>，见一丈夫<font color="#af9100">⁴</font>钓<font color="#af9100">⁵</font>，而其钓莫钓<font color="#af9100">⁶</font>。非持其钓有钓者<font color="#af9100">⁷</font>也，常钓也<font color="#af9100">⁸</font>。文王欲举<font color="#af9100">⁹</font>而授之政，而恐大臣父兄之弗安<font color="#af9100">¹⁰</font>也；欲终而释<font color="#af9100">¹¹</font>之，而不忍百姓之无天<font color="#af9100">¹²</font>也。于是旦<font color="#af9100">¹³</font>而属<font color="#af9100">¹⁴</font>之<font color="#af9100">¹⁵</font>大夫曰：“昔<font color="#af9100">¹⁶</font>者寡人梦见良人<font color="#af9100">¹⁷</font>，黑色而髯<font color="#af9100">¹⁸</font>，乘驳马<font color="#af9100">¹⁹</font>而偏朱蹄<font color="#af9100">²⁰</font>，号<font color="#af9100">²¹</font>曰：‘寓<font color="#af9100">²²</font>而<font color="#af9100">²³</font>政于臧丈人，庶几<font color="#af9100">²⁴</font>乎民有瘳<font color="#af9100">²⁵</font>乎！’”诸大夫蹵然<font color="#af9100">²⁶</font>曰∶“先君王<font color="#af9100">²⁷</font>也。”文王曰：“然则卜之。”诸大夫曰∶“先君之命，王其无它<font color="#af9100">²⁸</font>，又何卜焉。”遂迎臧丈人而授之政。典法<font color="#af9100">²⁹</font>无更<font color="#af9100">³⁰</font>，偏令<font color="#af9100">³¹</font>无出。三年，文王观于国，则列士<font color="#af9100">³²</font>坏植散群<font color="#af9100">³³</font>，长官者不成德<font color="#af9100">³⁴</font>，斔<font color="#af9100">³⁵</font>斛<font color="#af9100">³⁶</font>不敢入于四竟<font color="#af9100">³⁷</font>。列士坏植散群，则尚同<font color="#af9100">³⁸</font>也；长官者不成德，则同务<font color="#af9100">³⁹</font>也，斔斛不敢入于四竟，则诸侯无二心也。文王于是焉以为大师<font color="#af9100">⁴⁰</font>，北面而问曰：“政可以及<font color="#af9100">⁴¹</font>天下乎？”臧丈人昧然<font color="#af9100">⁴²</font>而不应，泛然而辞<font color="#af9100">⁴³</font>，朝<font color="#af9100">⁴⁴</font>令而夜循，终身无闻。颜渊问于仲尼曰：“文王其犹未邪？又何以梦为乎？”仲尼曰：“默<font color="#af9100">⁴⁵</font>，汝无言！夫文王尽之<font color="#af9100">⁴⁶</font>也，而又何论刺<font color="#af9100">⁴⁷</font>焉！彼直<font color="#af9100">⁴⁸</font>以循斯须<font color="#af9100">⁴⁹</font>也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">周文王去臧地巡视，看见一位钓鱼的老者，身在钓鱼，心不在钓鱼上。他并非以持竿钓鱼为事，而是别有所钓，他经常就是这样钓法。文王想举用他，把国事交他治理，又担心大臣和父兄辈族人不肯相安；想最后舍弃此人，又不忍心让百姓们得不到善人的庇荫。于是就在清晨集合他的大夫们说：“昨天夜里我梦见一位好人，面黑两颊长满长须，骑的杂色马有一只蹄子是赤色，命令我说：‘托付你的国事给臧地老者，差不多民就可以解除病痛了！’”诸位大夫惊惧不安他说：“这是先君王季历啊！”文王说：“让我们占卜一下吧。”诸位大夫说：“先君之命令，王无可怀疑，又何必占卜。”于是就迎接臧地老者，授给国事。这个人掌政，以往典章法令没有更改，一篇新政令也未发出。三年之后，文王巡视国内，则见各种文士武士结成的私党都散掉了，官长们也不建立个人功德，标准不一的量器也不敢进入国境之内。文士武士们的私党散掉，则上同于君主；官长不建立个人功德，则能同以国事为务；标准不一的量器不入境，则诸侯们也就没有二心了。文王于是把臧丈人当作者师，北面而立请教说：“这佯的政事可以推行于天下吗？”臧丈人默然不回答，淡漠无心地告辞而去，早晨还接受文王指令，晚上就逃走了，终身没有消息。颜渊问孔子说：“文王还不足以取信于人吗？何必要假托于梦呢？”孔子说：“别作声，你不要说了！文王已经作得很完美了，你又何必议论讥刺呢！他只是在短暂时刻顺应众人罢了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹文王：周文王。<span style="margin-left:.35em">²</span>观：巡视。<span style="margin-left:.35em">³</span>臧：虚构的地名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>丈夫：当为“丈人”之误。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>钓：垂钓。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>其钓莫钓：虽在钓鱼但无心钓鱼。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>有钓者：谓别有钓意。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>常钓也：常常如此垂钓。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>举：推举，举荐。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>弗安：谓有猜忌不服之心。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>释：放弃。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>无天：谓失去庇荫。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>旦：早晨。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>属：会集。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>之：其。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>昔：通“夕”，夜间。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>良人：贤良之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>髯：多须。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>驳马：毛色不纯的马。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>偏朱蹄：有一蹄赤色。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>号：号令。<span style="margin-left:.35em">²²</span>寓：托付。<span style="margin-left:.35em">²³</span>而：通“尔”，你。这里指周文王。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>庶几：差不多。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>瘳：病愈。引申为免于苦难。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>蹵然：惊惧的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>先君王：指季历。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>无它：不当有所怀疑。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>典法：典章法度。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>更：变更。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>偏令：偏曲的政令。<span style="margin-left:.35em">³²</span>列士：列爵于朝的士人。<span style="margin-left:.35em">³³</span>坏植散群：谓解散朋党。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>不成德：不显示自己的功德。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>斔：通“庾”，古代谷物容器，一庾相当于十六斗。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>斛：古代谷物容器，一斛相当于十斗。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>竟：通“境”。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>尚同：谓和光同尘。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>同务：谓与众同事，而不自异。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>大师：武官名，是军队的最高统帅。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>及：推及。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>昧然：无知的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>泛然而辞：形容其拒绝回答时漫不经心的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>朝：早上。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>默：别作声。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>尽之：谓已经达到圣人的境界。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>论刺：私下议论与讥刺。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>直：只，特。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>循斯须：谓顺从众人一时的感情，以便取得信任。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段取材于历史传说。寓言中的文王并不是一个真正的得道“至人”，颜渊之疑在理，孔子之辩无力。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">列御寇<font color="#af9100">¹</font>为伯昏无人<font color="#af9100">²</font>射<font color="#af9100">³</font>，引<font color="#af9100">⁴</font>之盈贯<font color="#af9100">⁵</font>，措<font color="#af9100">⁶</font>杯水其肘上，发之，适矢<font color="#af9100">⁷</font>复<font color="#af9100">⁸</font>沓<font color="#af9100">⁹</font>，方<font color="#af9100">¹⁰</font>矢复寓<font color="#af9100">¹¹</font>。当是<font color="#af9100">¹²</font>时，犹象人<font color="#af9100">¹³</font>也。伯昏无人曰：“是射之射<font color="#af9100">¹⁴</font>，非不射之射<font color="#af9100">¹⁵</font>也。尝<font color="#af9100">¹⁶</font>与汝登高山，履<font color="#af9100">¹⁷</font>危<font color="#af9100">¹⁸</font>石，临百仞之渊，若<font color="#af9100">¹⁹</font>能射乎？”于是无人遂登高山，履危石，临百仞之渊，背逡巡<font color="#af9100">²⁰</font>，足二分垂在外<font color="#af9100">²¹</font>，揖<font color="#af9100">²²</font>御寇而进之<font color="#af9100">²³</font>。御寇伏<font color="#af9100">²⁴</font>地，汗流至踵。伯昏无人曰：“夫至人者，上窥青天，下潜<font color="#af9100">²⁵</font>黄泉，挥斥<font color="#af9100">²⁶</font>八极<font color="#af9100">²⁷</font>，神气不变。今汝怵然<font color="#af9100">²⁸</font>有恂目<font color="#af9100">²⁹</font>之志<font color="#af9100">³⁰</font>，尔于中也殆<font color="#af9100">³¹</font>矣夫！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列御寇为伯昏无人表演射箭，把弓拉得满满的，放一杯水在左肘上，发射出去，箭射出后又有一只扣在弦上，刚刚射出又一只寄在弦上，连续不停。在那个时候，他就象一个木偶一般纹丝不动。伯昏无人说：“这是有心于射的射法，不是无心之射的射法。尝试和你登上高山，踏着险石，对着百仞深渊，你能射吗？”于是伯昏无人就登上高山，脚踏险石，背对着百仞深渊向后却退，直到脚下有三分之二悬空在石外，在那里揖请列御寇退至相同位置表演射箭。列御寇惊惧得伏在地上，冷汗流到脚跟。伯昏无人说：“作为至人，上可探测青天，下可潜察黄泉，纵放自如于四面八方，而神情没有变化。现在你有惊恐目眩之意，你于精神已经疲困了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹列御寇：即列子。<span style="margin-left:.35em">²</span>伯昏无人：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">³</span>射：射箭。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>引：开弓。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>盈贯：满引弓，就是使弓弯到盈满的程度。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>措：放置。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>适矢：第一箭刚离弦。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>复：又。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>沓：重新搭箭。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>方：刚，才。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>寓：寄，放。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>是：此，这。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>象人：木偶。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>射之射：运用技巧的有心之射。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>不射之射：忘怀无心的不射之射。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>履：踩。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>危：高。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>逡巡：背渊而退行。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>足二分垂在外：脚有三分之二悬在岩石外。<span style="margin-left:.35em">²²</span>揖：揖弓，即向列御寇让弓。<span style="margin-left:.35em">²³</span>进之：请他上前。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>伏：趴。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>潜：测。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>挥斥：放纵。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>八极：指八方极远的地方。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>怵然：恐惧的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>恂目：即“瞬目”，转眼。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>志：意念。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>殆：败，坏。此指很难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段文字的主旨在于——“是射之射，非不射之射也”，揭示了至人与列御寇的本质不同，至人“不射之射”求“内”，重在“养神”，无论处于何种危险境地都能够“挥斥八极，神气不变”，泊然自得。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">肩吾<font color="#af9100">¹</font>问于孙叔敖<font color="#af9100">²</font>曰：“子三为令尹<font color="#af9100">³</font>而不荣华<font color="#af9100">⁴</font>，三去之<font color="#af9100">⁵</font>而无忧色。吾始也疑子，今视子之鼻间栩栩然<font color="#af9100">⁶</font>，子之用心独奈何？”孙叔敖曰：“吾何以<font color="#af9100">⁷</font>过人哉！吾以其<font color="#af9100">⁸</font>来不可却<font color="#af9100">⁹</font>也，其去不可止<font color="#af9100">¹⁰</font>也。吾以为得失之非我也，而无忧色而已矣。我何以过人哉！且不知其在彼<font color="#af9100">¹¹</font>乎？其在我乎？其在彼邪亡<font color="#af9100">¹²</font>乎我，在我邪亡乎彼。方将踌躇<font color="#af9100">¹³</font>，方将四顾<font color="#af9100">¹⁴</font>，何暇至乎人贵人贱哉！”仲尼闻之曰：“古之真人，知<font color="#af9100">¹⁵</font>者不得说<font color="#af9100">¹⁶</font>，美人不得滥<font color="#af9100">¹⁷</font>，盗人不得劫<font color="#af9100">¹⁸</font>，伏戏<font color="#af9100">¹⁹</font>、黄帝不得友。死生亦大<font color="#af9100">²⁰</font>矣，而无变乎己，况爵禄乎！若然者，其神经乎大山而无介<font color="#af9100">²¹</font>，入乎渊泉而不濡<font color="#af9100">²²</font>，处卑细<font color="#af9100">²³</font>而不惫<font color="#af9100">²⁴</font>，充满天地，既<font color="#af9100">²⁵</font>以与<font color="#af9100">²⁶</font>人己愈有。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">肩吾问孙叔敖说：“您三次作令尹而不昌盛显达，三次被免职也没有忧愁之色。我开始时对此怀疑，现在见您呼吸轻松欢畅，您的心里是怎样想的呢？”孙叔敖说：“我哪有什么过人之处啊！我认为它既然来了就无法推辞，它去了也无法阻止，我认为官职奉禄之得失非我所有，失去了而无忧愁之色而已。我哪有什么过人之处啊！况且不知荣华显贵是在于令尹呢，还是在我自身？如果是在于令尹，则于我无涉；如果在我自身，则于令尹无涉。那时我正在驻足沉思，顾及四面八方之事，哪有工夫顾及到个人的富贵和贫贱哪！”孔子听后说：“古时候的真人，智者不能说服他，美色不能使之淫乱，强盗不能强制他，伏羲、黄帝这样的帝王也不能宠络亲近他。死生也算得上大事了，也不能使自己有所改变，何况是官爵奉禄之得失呢！象这样的人，他的精神历经大山而无障碍，入于深渊而不沾湿，处于贫贱而下疲困，充满大地之间，尽数给予别人而自己更富有。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹肩吾：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>孙叔敖：春秋时楚国人，蒍贾之子，亦称蒍敖。<span style="margin-left:.35em">³</span>令尹：春秋、战国时楚国最高的官职名称，掌握军政大权。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>不荣华：不感到荣耀。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>三去之：谓三次被免去令尹的职位。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>鼻间栩栩然：形容鼻息出入的恬适不迫。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>以：以为。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>其：指官爵等。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>却：拒绝。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>止：挽留。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>其：指可尊贵的东西。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>彼：指令尹这一官位。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>亡：同“无”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>踌躇：悠闲自得的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>四顾：高视八方。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>说：游说。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>滥：使他淫乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>劫：威逼。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>伏戏：即伏羲。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>大：通“泰”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>介：阻碍。<span style="margin-left:.35em">²²</span>濡：湿。<span style="margin-left:.35em">²³</span>卑细：低微。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>惫：困苦。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>既：尽，都。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>与：给。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的大意是“与人”不是与人以“物”（肌肤），而是与人以“道”（使人人自得），真人“神明充满天地，所在皆可”，故“既以与人”，完全给予别人，使人人“放于自得之地”，而“已愈有”，自己反而愈多。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">楚王<font color="#af9100">¹</font>与凡君<font color="#af9100">²</font>坐，少焉<font color="#af9100">³</font>，楚王左右<font color="#af9100">⁴</font>曰“凡亡”者三<font color="#af9100">⁵</font>。凡君曰：“凡之亡也，不足以丧吾存<font color="#af9100">⁶</font>。夫<font color="#af9100">⁷</font>凡之亡不足以丧吾存，则楚之存不足以存存<font color="#af9100">⁸</font>。由是观之，则凡未始<font color="#af9100">⁹</font>亡而楚未始存也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">楚王和凡国之君共坐，过一会儿，楚王左右之臣多次来讲凡国已经灭亡了。凡国之君说：“凡国灭亡，不足以丧失我之存在。而凡国之灭亡既不足以丧失我之存，而楚国之存在也不足以存在为存。由此看来，则凡国未曾灭亡而楚国未曾存在。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹楚王：楚文王。<span style="margin-left:.35em">²</span>凡君：指凡僖侯。<span style="margin-left:.35em">³</span>少焉：一会儿。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>左右：指楚王近臣。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>三：谓三人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>存：真。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>存存：存真。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>未始：未曾。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">凡君与楚王讨论之时，楚国近臣指出凡国灭亡的三点原因，而凡君反驳说：“凡之亡也，不足以丧吾存”。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-20"><a href="#本章赏析-20" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/bc2bbe641bfb.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以篇首三字为篇名，“田子方”为人名，也可以说以人名名篇。由十一则寓言构成，却以学道为主题一线贯穿全篇。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">开篇即为人们立了一个得道的楷模──东郭顺子。田子方说：“其为人也真，人貌而天虚，缘而葆真，清而容物。”可见，悟道之要诀，只在一个“真”字。因为在庄子眼中，“真”即是“美”。后文所说的不拘礼义也好，不求形迹也好，爵禄死生不入于心也好，蹈虚守真也好，得失两忘也好，都是要人们守住自然天真，唯其如此，才可能渐入于大道。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">又有“肩吾问于孙叔敖”一则，通过孔子之口，赞扬像孙叔敖这样的真人，能够纯气自守，保持真性，不为世俗的美人、爵禄、生死所动心，成为悟道的象征。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">又有“楚王与凡君坐”一则，不足百字的短文，却说明一个大道理，即天下万物何为贵，真性最贵。真性存，一切皆存；真性亡，一切皆亡。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇讲述了许多寓言故事，反复指示悟道要诀。如学道不可拘于礼义而不知人心，不可求于形迹之间，不能惑迷外饰，爵禄、死生不入于心，等等。总之，道在内而不在外，向外寻求则永无得道之可能。同时，在内则须蹈虚守真，得失两忘，才能不损其真，从而可与古之真人相媲美。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-22" name="zz-chapter-22"></a></p><h3 id="知北游"><a href="#知北游" class="headerlink" title="知北游"></a>知北游</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知<font color="#af9100">¹</font>北游于元水<font color="#af9100">²</font>之上<font color="#af9100">³</font>，登隐弅<font color="#af9100">⁴</font>之丘，而适<font color="#af9100">⁵</font>遭<font color="#af9100">⁶</font>无为谓<font color="#af9100">⁷</font>焉。知谓无为谓曰：“予欲有问乎若<font color="#af9100">⁸</font>：何思何虑则知道？何处<font color="#af9100">⁹</font>何服<font color="#af9100">¹⁰</font>则安<font color="#af9100">¹¹</font>道？何从何道<font color="#af9100">¹²</font>则得道？”三问而无为谓不答也。非不答，不知答也。知不得问，反<font color="#af9100">¹³</font>于白水<font color="#af9100">¹⁴</font>之南，登狐阕<font color="#af9100">¹⁵</font>之上，而睹狂屈<font color="#af9100">¹⁶</font>焉。知以之<font color="#af9100">¹⁷</font>言也问乎狂屈。狂屈曰：“唉<font color="#af9100">¹⁸</font>！予知之，将语<font color="#af9100">¹⁹</font>若，中欲言而忘其所欲言。”知不得问，反于帝宫，见黄帝而问焉。黄帝曰：“无思无虑始知道，无处无服始安道，无从无道始得道。”知问黄帝曰：“我与若知之，彼与彼<font color="#af9100">²⁰</font>不知也，其孰<font color="#af9100">²¹</font>是<font color="#af9100">²²</font>邪？”黄帝曰：“彼无为谓真是也，狂屈似之<font color="#af9100">²³</font>，我与汝终不近<font color="#af9100">²⁴</font>也。夫知者不言，言者不知，故圣人行不言之教。道不可致<font color="#af9100">²⁵</font>，德不可至<font color="#af9100">²⁶</font>。仁可为也，义可亏<font color="#af9100">²⁷</font>也，礼相<font color="#af9100">²⁸</font>伪也。故曰：‘失道而后德，失德而后仁，失仁而后义，失义而后礼。’礼者，道之华<font color="#af9100">²⁹</font>而乱之首也。故曰：‘为道者日损，损之又损之，以至于无为。无为而无不为也<font color="#af9100">³⁰</font>。’今已为物也，欲复归根<font color="#af9100">³¹</font>，不亦难乎！其易也其唯大人<font color="#af9100">³²</font>乎！生也死之徒，死也生之始，孰知其纪<font color="#af9100">³³</font>！人之生，气之聚也。聚则为生，散则为死。若死生为徒，吾又何患<font color="#af9100">³⁴</font>！故万物一也。是其所美者为神奇，其所恶者为臭腐。臭腐复化为神奇，神奇复化为臭腐。故曰：‘通天下一气耳。’圣人故贵一。”知谓黄帝曰：“吾问无为谓，无为谓不应我，非不我应，不知应我也；吾问狂屈，狂屈中欲告我而不我告，非不我告，中欲告而忘之也；今予问乎若，若知之，奚故不近？”黄帝曰：“彼<font color="#af9100">³⁵</font>其真是也，以其不知也；此<font color="#af9100">³⁶</font>其似之也，以其忘之也；予与若终不近也，以其知之也。”狂屈闻之，以黄帝为知言。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">知向北游历来到玄水岸边，登上一个名叫隐弅的山丘，正好在那里遇上了无为谓。知对无为谓说：“我想向你请教一些问题：怎样思索、怎样考虑才能懂得道呢？如何居处、行事才符合于道？采用何种方法才能获得道呢？”问了好几次，无为谓都不回答。不是不回答，而是他不知道要回答。知从无为谓那里得不到解答，便返回到白水的南岸，登上名叫狐阕的山丘，在那里见到了狂屈。知把先前的问话向狂屈提出请教，狂屈说：“唉，我知道怎样回答这些问题，我将告诉给你，可是心中正想说话却又忘记了那些想说的话”。知从狂屈那里也没有得到解答，便转回到黄帝的住所，见到黄帝向他再问。黄帝说：“没有思索、没有考虑方才能够懂得道，没有安处、没有行动方才能够符合于道，没有依从、没有方法方才能够获得道。”知于是问黄帝：“我和你知道这些道理，无为谓和狂屈不知道这些道理，那么，谁是正确的呢？”黄帝说：“那无为谓是真正正确的，狂屈接近于正确；我和你则始终未能接近于道。知道的人不说，说的人不知道，所以圣人施行的是不用言传的教育。道不可能靠言传来获得，德不可能靠谈话来达到。没有偏爱是可以有所作为的，讲求道义是可以亏损残缺的，而礼仪的推行只是相互虚伪欺诈。所以说，‘失去了道而后能获得德，失去了德而后能获得仁，失去了仁而后能获得义，失去了义而后能获得礼。礼，乃是道的伪饰、乱的祸首’。所以说，‘体察道的人每天都得清除伪饰，清除而又再清除以至达到无为的境界，达到无所作为的境界也就没有什么可以作为的了。’如今你已对外物有所作为，想要再返回根本，不是很困难吗！假如容易改变而回归根本，恐怕只有是得道的人啊！“生是死的同类，死是生的开始，谁能知道它们的端绪！人的诞生，是气的聚合，气的聚合形成生命，气的离散便是死亡。如果死与生是同类相属的，那么对于死亡我又忧患什么呢？所以，万物说到底是同一的。这样，把那些所谓美好的东西看作是神奇，把那些所谓讨厌的东西看作是臭腐，而臭腐的东西可以再转化为神奇，神奇的东西可以再转化为臭腐。所以说，‘整个天下只不过同是气罢了’。圣人也因此看重万物同一的特点。知又对黄帝说：“我问无为谓，无为谓不回答我，不是不回答我，是不知道回答我。我问狂屈，狂屈内心里正想告诉我却没有告诉我，不是不告诉我，是心里正想告诉我又忘掉了怎样告诉我。现在我想再次请教你，你懂得我所提出的问题，为什么又说回答了我便不是接近于道呢？”黄帝说：“无为谓是个真正懂得大道的人，之所以这样讲，正是因为他的无知；狂屈接近于懂得大道，因为他忘记了自己所知的内容；我和你终究和道不相干，之所以这样讲，是因为我们都认为自己明白那不可知的大道。”狂屈听到了黄帝所说的话后，认为黄帝只能算是知言，还不能算是懂得大道。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹知：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>元水：虚构的水名，比喻幽玄之境。元，通“玄”。<span style="margin-left:.35em">³</span>上：为“北”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>隐弅：虚构的丘名。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>适：恰。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>遭：遇到。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无为谓：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>处：居。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>服：行。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>安：习惯，引申为使符合。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>何道：即“何从”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>白水：虚构的水名。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>狐阕：虚构的丘名。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>狂屈：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>之：此，代指上文“何思何虑则知道”三句。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>唉：答应声。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼与彼：指无为谓与狂屈。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">²²</span>是：对，正确。<span style="margin-left:.35em">²³</span>似之：接近于大道。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>不近：未接近于大道。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>致：招致，得到。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>至：达到。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>亏：亏残。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>相：助长。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>华：浮华，伪装。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>无为而无不为也：此四句出自《老子》四十八章。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>归根：谓返归大道。<span style="margin-left:.35em">³²</span>大人：指能体悟大道的人。<span style="margin-left:.35em">³³</span>纪：指生与死的终极。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>患：忧虑。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>彼：指无为谓。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>此：指狂屈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言先写道体虚无，纯任自然，不可言传，得出“知者不言，言者不知”的论断。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地有大美<font color="#af9100">¹</font>而不言，四时有明法<font color="#af9100">²</font>而不议，万物有成理<font color="#af9100">³</font>而不说。圣人者，原<font color="#af9100">⁴</font>天地之美而达<font color="#af9100">⁵</font>万物之理。是故至人无为<font color="#af9100">⁶</font>，大圣不作<font color="#af9100">⁷</font>，观于天地<font color="#af9100">⁸</font>之谓也。今<font color="#af9100">⁹</font>彼<font color="#af9100">¹⁰</font>神明至精，与彼百化<font color="#af9100">¹¹</font>。物已死生方圆<font color="#af9100">¹²</font>，莫知其根也。扁然<font color="#af9100">¹³</font>而万物，自古以固存。六合<font color="#af9100">¹⁴</font>为巨，未离其内<font color="#af9100">¹⁵</font>；秋毫为小，待之成体<font color="#af9100">¹⁶</font>；天下莫不沉浮，终身不故<font color="#af9100">¹⁷</font>；阴阳四时运行，各得其序<font color="#af9100">¹⁸</font>；惛然<font color="#af9100">¹⁹</font>若亡而存；油然<font color="#af9100">²⁰</font>不形而神；万物畜<font color="#af9100">²¹</font>而不知：此之谓本根<font color="#af9100">²²</font>，可以观于天<font color="#af9100">²³</font>矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地有最大的美德但却无法用言语表达，一年四季有明确的规律，然而它却从不议论，万物的变化具有现成的规律，然而它却不加解释。圣哲的人，探究天地伟大的美而通晓万物生长的道理，所以“至人”顺应自然无所作为，“大圣”也不会妄加行动，这是说对于天地作了深入细致的观察。大道神明精妙，参与宇宙万物的各种变化；万物业已或死、或生、或方、或圆，却没有谁知晓变化的根本，一切都是那么自然而然地自古以来就自行存在。天地四方算是十分巨大的，却始终不能超出道的范围；鸟兽秋天长得细毛算是最小的，也得仰赖于道方才能成就其细小的形体。宇宙万物无时不在发生变化，始终保持着变化的新姿，阴阳与四季不停地运行，各有自身的序列。大道是那么浑沌昧暗仿佛并不存在却又无处不在，生机盛旺、神妙莫测却又不留下具体的形象，万物被它养育却一点也未觉察。这就称作本根，可以用它来观察自然之道了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大美：指覆载万物的功德。<span style="margin-left:.35em">²</span>明法：谓四时变化的规律。<span style="margin-left:.35em">³</span>成理：谓万物生长的规律。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>原：推原。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>达：通达。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>无为：任其自为。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>不作：无所造作。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>观于天地：谓体悟、效法天地自然无为之道。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>今：当为“合”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>彼：指天地。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>彼：指万物。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>百化：千变万化。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>方圆：指万物的异相。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>扁然：也作“翩然”，谓变化日新的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>六合：天地四方。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>未离其内：谓不能离开变化日新的自然之道。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>待之成体：谓必须依靠大道铸成形体。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>不故：不守故旧。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>各得其序：谓依靠大道的安排才能秩序井然而无差错。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>惛然：恍惚幽昧的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>油然：流行变化的样子。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>畜：养，生长。<span style="margin-left:.35em">²²</span>本根：即上文的“根”，指道。<span style="margin-left:.35em">²³</span>天：指自然天道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明了为什么要“观于天地”，观于天地、效法天地，一直是庄子理论的主轴。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">啮缺问道乎被衣<font color="#af9100">¹</font>，被衣曰：“若<font color="#af9100">²</font>正<font color="#af9100">³</font>汝形，一<font color="#af9100">⁴</font>汝视<font color="#af9100">⁵</font>，天和<font color="#af9100">⁶</font>将至；摄<font color="#af9100">⁷</font>汝知<font color="#af9100">⁸</font>，一汝度<font color="#af9100">⁹</font>，神将来舍<font color="#af9100">¹⁰</font>。德将为汝美，道将为汝居<font color="#af9100">¹¹</font>。汝瞳焉<font color="#af9100">¹²</font>如新生之犊而无求其故<font color="#af9100">¹³</font>。”言未卒<font color="#af9100">¹⁴</font>，啮缺睡寐<font color="#af9100">¹⁵</font>。被衣大说<font color="#af9100">¹⁶</font>，行歌<font color="#af9100">¹⁷</font>而去<font color="#af9100">¹⁸</font>之，曰：“形若槁骸，心若死灰，真其实知<font color="#af9100">¹⁹</font>，不以故自持<font color="#af9100">²⁰</font>。媒媒<font color="#af9100">²¹</font>晦晦，无心而不可与谋。彼何人哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">啮缺问道于被衣，被衣说：“你要端正你的形体，集中你的视线，天然之和气就会前来；收敛你的智慧，专一你的思虑，神明就会来居留你心；德将表现你之美好，道将留在你的身上。你无知而直视的样子就像初生的小牛犊，你不要去追究事物的缘由。”话未说完，啮缺已经睡着了。被衣特别高兴，一边走一边唱歌而去，还说：“形体如同枯骨，心如同死灰，真正纯实之知，不坚持故见，懵懂暗昧，没有思想，不能和他计议谋划，他是个什么样人啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">齧缺：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">¹</span>被衣：即《应帝王》篇的“蒲衣子”，虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">³</span>正：端正。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>一：集中。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>视：视线。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天和：谓性体冲和之气。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>摄：收敛。引申为泯灭。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>度：气。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>舍：寄住。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>居：住所。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>瞳焉：未有知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>故：故旧，即原来的“我”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>未卒：还没结束。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>睡寐：入睡。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>行歌：边走边唱。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>真其实知：谓齧缺确实掌握了我所讲道理的精神实质。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>不以故自持：谓不执持故我，即与道日新之意。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>媒媒：晦而不明的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本则寓言主要记叙被衣的两段话，旨在说明如何得道。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舜问乎丞<font color="#af9100">¹</font>：“道可得而有<font color="#af9100">²</font>乎？”曰：“汝身非汝有也，汝何得有夫道！”舜曰：“吾身非吾有也，孰<font color="#af9100">³</font>有之哉？”曰：“是天地之委<font color="#af9100">⁴</font>形也；生<font color="#af9100">⁵</font>非汝有，是天地之委和<font color="#af9100">⁶</font>也；性命非汝有，是天地之委顺也；子孙非汝有，是天地之委蜕<font color="#af9100">⁷</font>也。故行不知所往，处不知所持<font color="#af9100">⁸</font>，食不知所味。天地之强阳<font color="#af9100">⁹</font>气也，又胡<font color="#af9100">¹⁰</font>可得而有邪！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">舜问丞说：“道可以获得和拥有吗？”回答说：“你的身体都不是你所拥有，你怎么能拥有道呢！”舜说：“我的身体非我所有，归谁所有呢？”回答说：“是天地寄托给你一个形体；生命非你所有，是天地寄托给你和气；性命非你所有，是天地寄托给你顺应自然之属性；子孙非你所有，是天地寄托给你繁衍子孙的能力。所以行时不知往哪里去，住时不知持守什么，吃东西不知味道。这一切都受强健运动之气所支配，又怎么能获得和拥有呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹丞：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>有：占有。<span style="margin-left:.35em">³</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>委：托付。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>生：指自然性命。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>和：指由阴阳结聚而成的和顺之气。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>蜕：蝉、蛇等脱下来的皮壳。比喻人的子孙。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>持：守。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>强阳：犹“运动”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>胡：何，怎么。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以形体、性命、子孙尚且不属于私有为喻，说明大道生于无，处于虚，人们只能体悟，而不能据有。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子问于老聃曰：“今日晏间<font color="#af9100">¹</font>，敢问至道。”老聃曰：“汝齐<font color="#af9100">²</font>戒，疏瀹<font color="#af9100">³</font>而<font color="#af9100">⁴</font>心，澡雪<font color="#af9100">⁵</font>而精神，掊击<font color="#af9100">⁶</font>而知<font color="#af9100">⁷</font>。夫<font color="#af9100">⁸</font>道，窅然<font color="#af9100">⁹</font>难言哉！将为汝言其崖略<font color="#af9100">¹⁰</font>：夫昭昭<font color="#af9100">¹¹</font>生于冥冥<font color="#af9100">¹²</font>，有伦<font color="#af9100">¹³</font>生于无形<font color="#af9100">¹⁴</font>，精神<font color="#af9100">¹⁵</font>生于道，形本<font color="#af9100">¹⁶</font>生于精<font color="#af9100">¹⁷</font>，而万物以形相生<font color="#af9100">¹⁸</font>。故九窍者胎生<font color="#af9100">¹⁹</font>，八窍者卵生<font color="#af9100">²⁰</font>。其来无迹，其往无崖，无门无房，四达<font color="#af9100">²¹</font>之皇<font color="#af9100">²²</font>皇也。邀<font color="#af9100">²³</font>于此者，四肢强<font color="#af9100">²⁴</font>，思虑恂达<font color="#af9100">²⁵</font>，耳目聪明。其用心不劳，其应<font color="#af9100">²⁶</font>物无方<font color="#af9100">²⁷</font>，天不得不高，地不得不广，日月不得不行，万物不得不昌，此其道与！且夫博之不必知，辩之不必慧，圣人以<font color="#af9100">²⁸</font>断<font color="#af9100">²⁹</font>之<font color="#af9100">³⁰</font>矣！若夫益之而不加益，损之而不加损者，圣人之所保<font color="#af9100">³¹</font>也。渊渊<font color="#af9100">³²</font>乎其若海，巍巍<font color="#af9100">³³</font>乎其终则复始也。运<font color="#af9100">³⁴</font>量<font color="#af9100">³⁵</font>万物而不匮<font color="#af9100">³⁶</font>。则君子之道，彼其外与！万物皆往资<font color="#af9100">³⁷</font>焉而不匮<font color="#af9100">³⁸</font>。此其道与！中国有人<font color="#af9100">³⁹</font>焉，非阴非阳，处于天地之间，直且<font color="#af9100">⁴⁰</font>为人，将反于宗。自本观之，生者，喑醷<font color="#af9100">⁴¹</font>物也。虽有寿夭，相去几何？须臾之说也，奚足以为尧、桀之是非！果蓏<font color="#af9100">⁴²</font>有理<font color="#af9100">⁴³</font>，人伦虽难，所以相齿<font color="#af9100">⁴⁴</font>。圣人遭<font color="#af9100">⁴⁵</font>之而不违，过之而不守。调<font color="#af9100">⁴⁶</font>而应之，德也；偶<font color="#af9100">⁴⁷</font>而应之，道也。帝之所兴，王之所起也。人生天地之间，若白驹<font color="#af9100">⁴⁸</font>之过隙<font color="#af9100">⁴⁹</font>，忽然而已。注然勃然<font color="#af9100">⁵⁰</font>，莫不出<font color="#af9100">⁵¹</font>焉；油然漻然<font color="#af9100">⁵²</font>，莫不入<font color="#af9100">⁵³</font>焉。已化而生，又化而死。生物哀之，人类悲之。解其天弢<font color="#af9100">⁵⁴</font>，堕<font color="#af9100">⁵⁵</font>其天帙<font color="#af9100">⁵⁶</font>。纷乎宛乎<font color="#af9100">⁵⁷</font>，魂魄将往，乃身从之。乃大归<font color="#af9100">⁵⁸</font>乎！不形<font color="#af9100">⁵⁹</font>之形<font color="#af9100">⁶⁰</font>，形之不形，是人之所同知也，非将至<font color="#af9100">⁶¹</font>之所务<font color="#af9100">⁶²</font>也，此众人之所同论也。彼<font color="#af9100">⁶³</font>至<font color="#af9100">⁶⁴</font>则不论，论则不至；明见无值<font color="#af9100">⁶⁵</font>，辩不若默；道不可闻，闻不若塞<font color="#af9100">⁶⁶</font>：此之谓大得。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子对老聃说：“今天安居闲暇，我冒昧地向你请教至道。”老聃说：“你先得斋戒静心，再疏通你的心灵，清扫你的精神，破除你的才智！大道，真是深奥神妙难以言表啊！不过我将为你说个大概。“明亮的东西产生于昏暗，具有形体的东西产生于无形，精神产生于道，形质产生于精微之气。万物全都凭借形体而诞生，所以，具有九个孔窍的动物是胎生的，具有八个孔窍的动物是卵生的。它的来临没有踪迹，它的离去没有边界，不知从哪儿进出、在哪儿停留，通向广阔无垠的四面八方。遵循这种情况的人，四肢强健，思虑通达，耳目灵敏，运用心思不会劳顿，顺应外物不拘定规。天不从它那儿获得什么便不会高远，地不从那儿获得什么便不会广大，太阳和月亮不能从那儿获得什么便不会运行，万物不能从那儿获得什么便不会昌盛，这恐怕就是道啊！“再说博读经典的人不一定懂得真正的道理，善于辩论的人不一定就格外聪明，圣人因而断然割弃上述种种做法。至于增多了却不像是更加增加，减少了却不像是有所减少，那便是圣人所要持守的东西。深邃莫测呀它像大海一样，高大神奇呀它没有终结也没有开始，万物的运动全在它的范围之内，而且从不曾缺少什么。那么，世俗君子所谈论的大道，恐怕都是些皮毛啊！万物全都从它那里获取生命的资助，而且从不匮乏，这恐怕就是道啊！中原一带有人居住着，不偏于阴也不偏于阳，处在大地的中间，只不过姑且具备了人的形体罢了，而人终将返归他的本原。从道的观点来看，人的诞生，乃是气的聚合，虽然有长寿与短命，相差又有多少呢？说起来只不过是俄顷之间，又哪里用得着区分唐尧和夏桀的是非呢！果树和瓜类各不相同却有共同的生长规律，人们的次第关系即使难以划分，也还可以用年龄大小相互为序。圣人遇上这些事从不违拗，即使亲身过往也不会滞留。调和而顺应，这就是德；无心却适应，这就是道；而德与道便是帝业兴盛的凭藉，王侯兴起的规律。人生活在天地之间的时日，如同白驹过隙一样短暂，刹那而已，生长啊兴起，无不由道而生发出来；变化啊消逝，也无不消亡于道体之中。已经变化生出的，又变化而死去，生命为其同类之死而悲哀，人类为其亲人之死而伤悲。打开自然的枷锁吧，毁坏天然的桎梏，纷纭婉转。魂魄将往，身体也随之消亡；死亡就是最大的回归呀！从没有形体到有形体，又从有形体变为没有形体，这是人所共知的常识；常识并不是求道之人所努力追寻的，那是人人明白并共同讨论的话题，那些达于道境的人并不爱议论，爱议论的人也就并没有达到道境。用聪明才智去追求大道恰恰遇不上大道，要想体悟大道，善辩不如沉默。道是不能闻知的，所以闻听不如不听，懂得这些就叫‘大得’。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹晏间：安闲。间，通“闲”。<span style="margin-left:.35em">²</span>齐：通“斋”。<span style="margin-left:.35em">³</span>疏瀹：疏通，疏浚。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>澡雪：洗净。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>掊击：抛弃。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>窅然：幽深的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>崖略：大概的情形。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>昭昭：明亮、显著。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>冥冥：幽暗。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>有伦：指万物。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>无形：指造化。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>精神：指大道暂时赋予给人体的一种神秘的意识活动。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>形本：形质，形体。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>精：指一种构成性命的精微的物质。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>以形相生：以形体的蜕变转换为生的形式。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>九窍者胎生：指人兽。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>八窍者卵生：指禽鱼。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>达：通达。<span style="margin-left:.35em">²²</span>皇：大。<span style="margin-left:.35em">²³</span>邀：通“徼”，顺。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>强：强健。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>恂达：通达。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>应：应对。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>无方：没有拘执。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>以：通“已”。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>断：抛弃。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>之：指博辩知慧。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>保：依。<span style="margin-left:.35em">³²</span>渊渊：深广的样子。<span style="margin-left:.35em">³³</span>巍巍：高大的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>运：运载。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>量：包涵。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>不匮：毫无遗漏。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>资：取资。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>匮：匮乏。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>中国有人：谓至人。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>直且：姑且。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>喑醷：气凝聚的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>果蓏：泛指瓜果。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>有理：指结瓜果先后、大小等生长之理。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>齿：排列。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>遭：遇到。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>之：指人伦。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>调：和。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>偶：合。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>白驹：即骏马。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>隙：缝隙。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>注然勃然：万物兴起的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>出：谓生。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>油然漻然：万物消逝的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>入：谓死。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>弢：弓袋。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>堕：解脱。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>帙：书套。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>纷乎宛乎：解脱变化的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>大归：谓精神与形体同归太虚。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>不形：没有形成形体。指没有生命。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>形：具有形体。指有生命。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>将至：指即将达到大道境界的人。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>务：追求。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>彼：那。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>至：即“将至”，指即将达到大道境界的人。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>值：会遇。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>塞：塞耳不听。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段主旨是老子论道，其中心是论述万物皆由道而生。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">东郭子<font color="#af9100">¹</font>问于庄子曰：“所谓道，恶乎<font color="#af9100">²</font>在？”庄子曰：“无所不在。”东郭子曰：“期<font color="#af9100">³</font>而后可。”庄子曰：“在蝼蚁<font color="#af9100">⁴</font>。”曰：“何其下<font color="#af9100">⁵</font>邪？”曰：“在稊<font color="#af9100">⁶</font>稗<font color="#af9100">⁷</font>。”曰：“何其愈下邪？”曰：“在瓦甓<font color="#af9100">⁸</font>。”曰：“何其愈甚邪？”曰：“在屎溺<font color="#af9100">⁹</font>。”东郭子不应。庄子曰：“夫子之问也，固<font color="#af9100">¹⁰</font>不及质<font color="#af9100">¹¹</font>。正获<font color="#af9100">¹²</font>之问于监市<font color="#af9100">¹³</font>履<font color="#af9100">¹⁴</font>狶<font color="#af9100">¹⁵</font>也，‘每下愈况<font color="#af9100">¹⁶</font>’。汝唯莫必<font color="#af9100">¹⁷</font>，无乎逃物<font color="#af9100">¹⁸</font>。至道若是，大言亦然。周遍咸三者，异名同实，其指<font color="#af9100">¹⁹</font>一也。尝<font color="#af9100">²⁰</font>相与游乎无何有之宫<font color="#af9100">²¹</font>，同合而论，无所终穷乎！尝相与无为乎！澹澹而静乎！漠而清乎！调<font color="#af9100">²²</font>而闲乎！寥<font color="#af9100">²³</font>已<font color="#af9100">²⁴</font>吾志，无往焉而不知其所至，去而来不知其所止。吾往来焉而不知其所终，彷徨<font color="#af9100">²⁵</font>乎冯闳<font color="#af9100">²⁶</font>，大知<font color="#af9100">²⁷</font>入焉而不知其所穷<font color="#af9100">²⁸</font>。物物者<font color="#af9100">²⁹</font>与物无际，而物有际者，所谓物际者也。不际<font color="#af9100">³⁰</font>之际，际之不际者也。谓盈虚衰<font color="#af9100">³¹</font>杀，彼<font color="#af9100">³²</font>为盈虚非盈虚，彼为衰杀非衰杀，彼为本末非本末，彼为积散非积散也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">东郭子向庄子请教说：“人们所说的道，究竟存在于什么地方呢？”庄子说：“大道无所不在。”东郭子说：“一定要指出具体的地方才行。”庄子说：“在蝼蚁之中。”东郭子说：“为什么处在这样低下卑微的地方？”庄子说：“在稻田的稗草里。”东郭子说：“怎么越发低下了呢？”庄子说：“在瓦块砖头中。”东郭子说：“怎么越来越低下呢？”庄子说：“在大小便里。”东郭子听了后不再吭声。庄子说：“先生提问题的方法，本来就没有触及问题的实质。就好像叫获的市场官正问他的助手，如何通过踩猪腿来检验猪的肥瘦一样，我只能告诉你，越往下踩越看得清楚。你不能要求我来证实‘道’在哪个事物上，因为所有的物都在道中，都逃不出去。最高的道是这样，所有抽象的概念都是这样的。就好像周、遍、咸这三个词不可一样，名不同而实相同，它们所指称的事实都是一样的。让我们一道游历于什么也没有的地方，用混同合一的观点来加以讨论，宇宙万物的变化是没有穷尽的啊！我们再顺应变化无为而处吧！恬淡而又寂静啊！广漠而又清虚啊！调谐而又安闲啊！我的心思早已虚空宁寂，不会前往何处也不知道应该去到哪里，离去以后随即归来也从不知道停留的所在，我已在人世来来往往却并不了解哪里是最后的归宿；放纵我的思想遨游在虚旷的境域，大智的人跟大道交融相契而从不了解它的终极。造就万物的道跟万物本身并无界域之分，而事物之间的界线，就是所谓具体事物的差异；没有差异的区别，也就是表面存在差异而实质并非有什么区别。人们所说的盈满、空虚、衰退、减损，认为是盈满或空虚而并非真正是盈满或空虚，认为是衰退或减损而并非真正是衰退或减损，认为是宗本或末节而并非真正是宗本或末节，认为是积聚或离散而并非真正是积聚或离散。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹东郭子：即《田子方》篇“东郭顺子”，住在东郭，故号东郭子。<span style="margin-left:.35em">²</span>恶乎：哪里。<span style="margin-left:.35em">³</span>期：通“奚”，何处。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>蝼蚁：蝼蛄和蚂蚁。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>下：谓卑下。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>稊：一种形似稗的杂草，果实如小米。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>稗：杂草。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>甓：砖。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>溺：通“尿”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>质：实质。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>正获：官名，管理饮射之礼。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>监市：市场管理官。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>履：踩。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>狶：大猪。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>况：显明。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>必：拘限。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>无乎逃物：谓道无处不在。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>指：通“旨”，意义。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>无何有之宫：指虚无的道境。<span style="margin-left:.35em">²²</span>调：调和。<span style="margin-left:.35em">²³</span>寥：虚寂。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>已：同“矣”。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>彷徨：逍遥自在的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>冯闳：虚旷。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>大知：指至道。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>穷：边际。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>物物者：谓大道。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>不际：不见涯际，没有涯际。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>衰：当为“裒”字之误。裒，聚。<span style="margin-left:.35em">³²</span>彼：指道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段文字的第一层，是庄子批评东郭子，以此引出本段的主题词“质”，点明写作本文的目的就是为了说明大道的本质，先说明大道的第一个本质特征“无乎逃物”，即道无贵贱，下面用“游”字领起第二层，说明大道的另一个本质特征“无所终穷”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">妸荷甘<font color="#af9100">¹</font>与神农同学于老龙吉<font color="#af9100">²</font>。神农隐<font color="#af9100">³</font>几<font color="#af9100">⁴</font>，阖户<font color="#af9100">⁵</font>昼瞑<font color="#af9100">⁶</font>。妸荷甘日中<font color="#af9100">⁷</font>奓<font color="#af9100">⁸</font>户而入，曰：“老龙死矣！”神农隐几拥<font color="#af9100">⁹</font>杖而起，嚗然<font color="#af9100">¹⁰</font>放杖而笑，曰：“天<font color="#af9100">¹¹</font>知予僻陋<font color="#af9100">¹²</font>慢訑<font color="#af9100">¹³</font>，故弃予而死。已矣，夫子<font color="#af9100">¹⁴</font>无所发<font color="#af9100">¹⁵</font>予之狂言<font color="#af9100">¹⁶</font>而死矣夫！”弇堈吊<font color="#af9100">¹⁷</font>闻之，曰：“夫体道者，天下之君子所系<font color="#af9100">¹⁸</font>焉。今于道，秋豪之端万分未得处一焉，而犹知藏其狂言而死，又况夫体道者<font color="#af9100">¹⁹</font>乎！视之无形，听之无声，于人之论者，谓之冥冥，所以论道而非道也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">妸荷甘跟神农一起跟着老龙吉学习。神农大白天靠着几案、关着门睡觉。中午时候，妸荷甘推门而入说：“老龙吉死了！”神农抱着拐杖站起身来，“啪”的一声丢下拐杖而笑起来，说：“先生知道我见识短浅心志不专，所以抛下我而去。完了，先生没有留下启发我的至言而死去了！”弇堈吊知道了这件事，说：“体悟大道的人，是天下君子所归依之人。如今老龙吉对于道，连秋毫之末的万分之一也未能得到，尚且懂得深藏他的谈吐而死去，又何况那些真正体悟大道的人呢！大道看上去无形，听起来无声，对于人们所谈论的道，可以说是昏昧而又晦暗，可以加以谈论的所谓的“道”，实际上并不是真正的道。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹妸荷甘：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>老龙吉：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>隐：依凭。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>几：几子，用以倚凭身体。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>阖户：关门。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>瞑：睡觉。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>日中：中午。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>奓：推开。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>拥：执持。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>嚗然：放杖发出的声音。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>天：对老师老龙吉的尊称。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>僻陋：鄙陋。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>慢訑：驰纵。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>夫子：指老龙吉。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>发：启发。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>狂言：至言。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>弇堈吊：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>系：归依。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>体道者：指体悟大道更全面的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段庄子告诉我们，道在“体悟”。学道的正途不在“论道”，嘴巴上说出来的道不是道，而在“体道”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">于是泰清<font color="#af9100">¹</font>问乎无穷<font color="#af9100">²</font>，曰：“子知道乎？”无穷曰：“吾不知。”又问乎无为<font color="#af9100">³</font>，无为曰：“吾知道。”曰：“子之知道，亦有数<font color="#af9100">⁴</font>乎？”曰：“有。”曰：“其数若何？”无为曰：“吾知道之可以贵、可以贱、可以约<font color="#af9100">⁵</font>、可以散，此吾所以知道之<font color="#af9100">⁶</font>数也。”泰清以之言也问乎无始<font color="#af9100">⁷</font>，曰：“若是，则无穷之弗知与无为之知，孰是而孰非乎？”无始曰：“不知深矣，知之浅矣；弗知内矣，知之外矣。”于是泰清仰<font color="#af9100">⁸</font>而叹曰：“弗知乃知乎，知乃不知乎！孰知不知之知？”无始曰：“道不可闻，闻而非也；道不可见，见而非也；道不可言，言而非也！知形形<font color="#af9100">⁹</font>之不形乎！道不当名。”无始曰：“有问道而应之者，不知道也；虽问道者，亦未闻道。道无问<font color="#af9100">¹⁰</font>，问无应。无问问之，是问穷<font color="#af9100">¹¹</font>也；无应应之，是无内也。以无内待<font color="#af9100">¹²</font>问穷，若是者，外不观乎宇宙，内不知乎大初<font color="#af9100">¹³</font>。是以不过乎昆仑<font color="#af9100">¹⁴</font>，不游乎太虚<font color="#af9100">¹⁵</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">于是，泰清向无穷请教：“您知晓道吗？”无穷回答：“我不知道。”又问无为。无为回答说：“我知晓道。”泰清又问：“您知晓道，道也有名目吗？”无为说：“有的。”泰清说：“道的名目怎么样呢？”无为说：“我知道道可以处于尊贵，也可以处于卑贱，可以聚合，也可以离散，这就是我所了解的道的名数。”泰清用上述谈话去请教无始，说：“像这样，那么无穷的不知晓和无为的知晓，谁对谁错呢？”无始说：“不知晓是深奥玄妙，知晓是浮泛浅薄；不知晓处于深奥玄妙之道的范围内，知晓却刚好与道相乖背。”于是泰清半中有所醒悟而叹息，说：“不知晓就是真正的知晓啊！知晓就是真正的不知晓啊！有谁懂得不知晓的知晓呢？”无始说：“道不可能听到，听到的就不是道；道不可能看见，看见了就不是道；道不可以言传，言传的就不是道。要懂得有形之物之所以具有形体正是因为产生于无形的道啊！因此大道不可以称述。”无始又说：“有人询问大道便随口回答的，乃是不知晓道。就是询问大道的人，也不曾了解过道。道无可询问，问了也无从回答。无可询问却一定要问，这是在询问空洞无形的东西；无从回答却勉强回答，这是说对大道并无了解。内心无所得却期望回答空洞无形的提问，像这样的人，对外不能观察广阔的宇宙，对内不能了解自身的本原，所以不能越过那高远的昆仑，也不能遨游于清虚宁寂的太虚之境。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹泰清：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>无穷：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>无为：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>数：名数。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>约：聚。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无始：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>仰：仰面。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>形形：谓孕育万物。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>无问：谓无法相问，或不可相问。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>穷：空洞。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>待：回答。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>大初：大道的本原。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>昆仑：在宇宙之外，比喻高远的境界。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>太虚：又在昆仑之外，比喻虚寂的大道妙境。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段批评公孙、惠施的名数论，庄子谓“道有数”，但“道不是数”、“道不当名”，这就进一步从理论上说明了庄家与名家的区别，庄子不仅研究名、数，而且研究道内在之实。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">光曜<font color="#af9100">¹</font>问乎无有<font color="#af9100">²</font>曰：“夫子<font color="#af9100">³</font>有乎？其<font color="#af9100">⁴</font>无有乎？”光曜不得问<font color="#af9100">⁵</font>而孰视<font color="#af9100">⁶</font>其状貌：窅然空然<font color="#af9100">⁷</font>。终日视之而不见，听之而不闻，搏<font color="#af9100">⁸</font>之而不得也。光曜曰：“至矣，其孰能至此乎！予能有无矣，而未能无无也。及为无有矣，何从至此哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">光曜问无有：“先生您到底是有呢？还是没有呢？”无有不回答。光曜得不到回答，就仔细观察无有形貌，他一副隐晦空寂的样子，整天看他也看不见，整天听他也听不到，想摸他一摸，却怎么也摸不着。光曜感叹说：“他真是达到极致了，谁能达到这样高的境界啊！像我，只说能达到了不能听也不能触摸，却未能达到一无所有的无无之境啊。如果能超越了有和无的境界，哪里会是我现在这个样子呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹光曜：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>无有：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>夫子：指无有。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>其：还是。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>不得问：谓提问没有得到回答。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>孰视：仔细察看。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>窅然空然：皆虚无的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>搏：触摸。<span style="margin-left:.35em">²</span>无有：当为“无无”之误。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者认为，只有绝对的虚无，才能体现出真道来，才能至此无无之境。“绝对的虚无”是宇宙最原始的状态，也是道的最高境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大马<font color="#af9100">¹</font>之捶钩者<font color="#af9100">²</font>，年八十矣，而不失<font color="#af9100">³</font>豪芒<font color="#af9100">⁴</font>。大马曰：“子巧<font color="#af9100">⁵</font>与<font color="#af9100">⁶</font>！有道与？”曰：“臣有守<font color="#af9100">⁷</font>也。臣之年二十而好捶钩，于物无视也，非钩无察也。”是用之者假<font color="#af9100">⁸</font>不用者也，以长得其用，而况乎无不用者乎！物孰<font color="#af9100">⁹</font>不资<font color="#af9100">¹⁰</font>焉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">楚国的大司马家有一位锻造剑的人，年纪虽然已经八十，却一点也不会出现差误。大司马说：“你是特别灵巧呢，还是有什么门道呀？”锻制带钩的老人说：“我遵循着道。我二十岁时就喜好锻制带钩，对于其他外在的事物我什么也看不见，不是带钩就不会引起我的专注。锻制带钩这是得用心专一的事，借助这一工作便不再分散自己的用心，而且锻制出的带钩得以长期使用，更何况对于那些无可用心之事啊！能够这样，外物有什么不会予以资助呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大马：官名，即大司马。<span style="margin-left:.35em">²</span>捶钩者：为大司马锻制兵器的工匠。<span style="margin-left:.35em">³</span>失：差失。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>豪芒：比喻微小的差错。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>巧：技巧高妙。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>守：借为“道”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>假：凭借。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>孰：谁，哪个。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>资：取资，依凭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借本则寓言，说明“无用之用”的道理。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">冉求<font color="#af9100">¹</font>问于仲尼曰：“未有天地可知邪？”仲尼曰：“可。古犹今也。”冉求失问<font color="#af9100">²</font>而退。明日复见，曰：“昔者吾问‘未有天地可知乎？’夫子曰：‘可。古犹今也。’昔日吾昭然<font color="#af9100">³</font>，今日吾昧然<font color="#af9100">⁴</font>。敢问何谓也？”仲尼曰：“昔之昭然也，神者先受之<font color="#af9100">⁵</font>；今之昧然也，且又为不神者求<font color="#af9100">⁶</font>邪！无古无今，无始无终。未<font color="#af9100">⁷</font>有子孙而有孙子可乎？”冉求未对。仲尼曰：“已矣，未应矣！不以生生死，不以死死生。死生有待邪？皆有所一体<font color="#af9100">⁸</font>。有先天地生者物邪？物物者<font color="#af9100">⁹</font>非物，物出不得先物也，犹<font color="#af9100">¹⁰</font>其<font color="#af9100">¹¹</font>有物也。犹其有物也无已<font color="#af9100">¹²</font>！圣人之爱人也终无已者，亦乃取于是<font color="#af9100">¹³</font>者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">冉求向孔子请教：“天地产生以前的情况可以知道吗？”孔子说：“可以，古时候就像今天一样。”冉求没有得到满意的回答便退出屋来，第二天再次见到孔子，说：“昨天我问‘天地产生以前的情况可以知道吗？’先生回答说：‘可以，古时候就象今天一样。’昨天我心里还很明白，今天就糊涂了，请问先生说的是什么意思呢？”孔子说：“昨天你心里明白，是因为心神先有所领悟；今天你糊涂了，是因为又拘滞于具体形象而有所疑问吧？没有古就没有今，没有开始就没有终结。不曾有子孙而存在子孙，可以吗？”冉求没有回答。孔子说：“不用胡思乱想就对了，也不会乱问了！不是因有了的新生者才产生了死亡，也不是因为有了死亡就会让死者死而复生。难道死亡和新生是相互依赖的吗？难道可能有什么先于天地就生成的事物吗？生成物的那个东西一定不是物自身，被创生的事物不可能先于生成它的事物，天地是最大之物，你还要在它之上找一个生成物，这就是你所提问题的根结。如果你不断地在生物者前面寻找新生物者，那是永无答案的。圣人热爱人类，也是没有止境的，那也是从这个自然之理中受到的启发。只是爱就是了，不用问为什么。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹冉求：孔子弟子，姓冉，名求，字子有。<span style="margin-left:.35em">²</span>失问：即失去复问之意，不想再问。<span style="margin-left:.35em">³</span>昭然：明了，明白。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>昧然：昏昧，不明白。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>神者先受之：以虚灵的心神先去领会。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>又为不神者求：谓后来因涉思虑之迹，所以心神又变得迷惑起来。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>未：当为“末”字之误。末，勿，不要。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>一体：即造化之自然。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>物物者：指道。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>犹：通“由”。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>其：指道。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>已：停止。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>是：指大道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，圣人之爱人，好像没有爱人一样，众人被爱而不知爱之所由，亦取法于道之化育天地，天地之化育万物也。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜渊问乎仲尼曰：“回尝闻诸夫子曰：‘无有所将<font color="#af9100">¹</font>，无有所迎。’回敢问其游<font color="#af9100">²</font>。”仲尼曰：“古之人外化而内不化<font color="#af9100">³</font>，今之人内化而外不化<font color="#af9100">⁴</font>。与物化者，一不化<font color="#af9100">⁵</font>者也。安<font color="#af9100">⁶</font>化安不化？安与之<font color="#af9100">⁷</font>相靡<font color="#af9100">⁸</font>？必与之莫多<font color="#af9100">⁹</font>。狶韦氏<font color="#af9100">¹⁰</font>之囿，黄帝之圃，有虞氏之宫，汤武之室。君子之人，若儒墨者师，故以是非相赍也，而况今之人乎！圣人处物不伤物。不伤物者，物亦不能伤也。唯无所伤者，为能与<font color="#af9100">¹¹</font>人相将迎。山林与，皋壤<font color="#af9100">¹²</font>与，使我欣欣然而乐与！乐未毕<font color="#af9100">¹³</font>也，哀又继之。哀乐之来，吾不能御，其去弗能止。悲夫，世人直<font color="#af9100">¹⁴</font>为物<font color="#af9100">¹⁵</font>逆旅<font color="#af9100">¹⁶</font>耳！夫知遇而不知所不遇，知能能而不能所不能。无知无能者，固人之所不免也。夫务免乎人之所不免者，岂不亦悲哉！至言去言，至为去为。齐知之，所知则浅<font color="#af9100">¹⁷</font>矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜渊问孔子说：“我曾听老师说过：‘不要有所送，也不要有所迎。’请问怎样才能使精神出入自如。”孔子说：“古时候的人，外表适应环境变化但内心世界却持守凝寂，现在的人，内心世界不能凝寂持守而外表又不能适应环境的变化。随应外物变化的人，必定内心纯一凝寂而不离散游移。对于变化与不变化都能安然听任，安闲自得地跟外在环境相顺应，必定会与外物一道变化而不有所偏移。狶韦氏的园林，黄帝的园圃，虞舜的宫殿，汤武的宫室，游玩居住的地方越来越狭小而道德也越来越低下。即使被称之为君子的人，一旦他们以儒墨为师而陷入是非之中，也不得不相互攻击，何况现在的普通人呢！圣人与物相处而不伤害物。不伤害物的人，物也不能伤害他。只有无所伤害的人，才能与人相交往。山林啊，平原啊，都能使我欣然快乐！快乐还没有完，悲哀就又接着来了，悲哀与快乐的到来，我不能抗拒，它们要离我而去，我也不能阻拦。多么可悲呀，世人只不过是为外物所带来的悲哀与欢乐所提供的旅馆罢了！他们只知自己所遭遇到的，却不知道自己还有很多艰难险阻是他所从来不曾遭遇到的；人只能做力所能及的事却不能做力所不能及的事。有所不知有所不能，本来就是人所不能避免的。有些人非要强求人所不能免的，岂不是十分的可悲么？大道之言不用言说，最好的做法是有所不为。想要让人们认识统一起来，那实在是既浅陋又无知的想法。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹将：送。<span style="margin-left:.35em">²</span>游：道理。<span style="margin-left:.35em">³</span>外化而内不化：谓外能与物推移，内能保住自然天性。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>内化而外不化：内不能保住自然天性，外又与物抵牾。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>一不化：内在之自然天性不化。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>安：岂，有“岂所谓”的意思。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>之：指万物。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>相靡：相磨。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>多：求多，求胜。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>狶韦氏：传说中的远古帝王。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>与：通“欤”，叹词。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>皋壤：平原。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>毕：毕结，结束。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>直：特，只。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>物：指哀乐的来去。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>逆旅：旅舍。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>浅：浅陋，拙劣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">颜回问孔子，淡泊之人为什么能达到这样优游自得的境界。孔子回答分三层意思：第一层，说明应当怎样对待“化”，第二层，以“君子之人”和“圣人”对比，进一步揭示“今之人”为外物所奴役的丑恶本质，第三层，分析世人之所以“悲”，再强调“至言去言，至为去为”的观点。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-21"><a href="#本章赏析-21" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/0c8d008a553a.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以篇首三字命题，由十一则寓言故事和一段议论组成，其主题在于论道。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">道体玄虚，不可捉摸。《老子》就已说过，视之不见，听之不闻，搏之不得，且无以名之，强字之曰道。本篇继承了老子的看法，认为大道的特点端在一个“无”字，不可以形迹求之。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇突出的特点就是设为寓言以论道，且得道者之名多为“无为谓”“无穷”“无为”“无始”“无有”等玄虚抽象的字眼，作者如此命名，大概就是要展示道的这种“无”的特点，这是在其他篇中比较少见的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“知北游于玄水之上”，这则寓言先写道体虚无，纯任自然，不可言传，得出“知者不言，言者不知”的论断。次写人的生死问题，指出“人之生，气之聚也。聚则为生，散则为死”，并断言包括人之生死在内的万物的发展变化，都源于“通天下一气”的元气的变化。这种认识，反映了道家可贵的唯物思想和卓越的思辩能力。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“东郭子问于庄子”，这则寓言主要说明了主宰万物的道是无处不在的，大至天地，小至瓦甓和屎尿，鲜明地阐述了作为自然规律的道的普遍性。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子没有因为这些景象习以为常而忽视，他更重视表象底下所蕴藏的“道”的本质。天地造化无私，覆载万物，“无有所将，无有所迎”，我们的身躯是“天地之委形”，诞生是“天地之委和”，性命是“天地之委顺”，就连子孙也只是“天地之委蜕”。人生一切，皆非我有，明白了这一点，又有什么不能解脱的？</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><h2 id="杂篇"><a href="#杂篇" class="headerlink" title="杂篇"></a>杂篇</h2><p><a id="zz-chapter-23" name="zz-chapter-23"></a></p><h3 id="庚桑楚"><a href="#庚桑楚" class="headerlink" title="庚桑楚"></a>庚桑楚</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">老聃之役<font color="#af9100">¹</font>有庚桑楚<font color="#af9100">²</font>者，偏得<font color="#af9100">³</font>老聃之道，以北居畏垒之山<font color="#af9100">⁴</font>。其臣<font color="#af9100">⁵</font>之画然<font color="#af9100">⁶</font>知<font color="#af9100">⁷</font>者去之，其妾之挈然<font color="#af9100">⁸</font>仁者远之。拥肿<font color="#af9100">⁹</font>之与居，鞅掌<font color="#af9100">¹⁰</font>之为使。居三年，畏垒大壤<font color="#af9100">¹¹</font>。畏垒之民相与言曰：“庚桑子之始来，吾洒然<font color="#af9100">¹²</font>异之<font color="#af9100">¹³</font>。今吾日计之而不足，岁计之而有余。庶几<font color="#af9100">¹⁴</font>其圣人乎！子胡<font color="#af9100">¹⁵</font>不相与尸<font color="#af9100">¹⁶</font>而祝<font color="#af9100">¹⁷</font>之，社而稷之<font color="#af9100">¹⁸</font>乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">老聃的弟子中有一个叫庚桑楚的，独得老聃真传，居住在北边的畏垒山，他的奴仆中喜欢炫耀才智的都被辞去，侍婢中标榜仁义的就被他疏远；只有敦厚朴实的人跟他住在一起，勤劳的为他所用。居住三年，畏垒山一带大丰收。畏垒山一带的老百姓互相议论说：“庚桑楚刚来畏垒山的时候，我们都没有见过这样的，感觉很惊讶。如今我们一天天地计算收入虽然还嫌不足，但一年总的计算收益也还富足有余。庚桑楚恐怕就是圣人了吧！大家何不共同像供奉神灵一样供奉他，像对待国君一样地敬重他？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹役：弟子。古时候弟子事师，要供其驱使，不惮艰危，故称“役”。<span style="margin-left:.35em">²</span>庚桑楚：姓庚桑，名楚，老聃弟子。<span style="margin-left:.35em">³</span>偏得：独得。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>畏垒之山：虚构的山名。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>臣：泛指左右服役之人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>画然：明察秋毫的样子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>挈然：标举的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>拥肿：呆笨无知的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>鞅掌：愚朴不仁的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>壤：通“穰”，岁丰。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>洒然：惊异的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>异之：对庚桑楚弃知任愚的做法感到惊异。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>庶几：差不多。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>胡：何，为什么。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>尸：本指庙中神像，这里指设神位。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>祝：祝祷。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>社而稷之：给他建立社稷拜祭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">老聃有个学生叫庚桑楚，对于老聃的大道论述有独到的、深刻的体悟与修养。庚桑楚宁愿与鲁钝的人为伍，庄子也认同宁取愚而毋取智、宁取冷血而毋取温热、宁取淡漠而毋取多情、宁用十个小人毋用一个大大的君子的用人原则。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庚桑子闻之，南面而不释然<font color="#af9100">¹</font>。弟子异之。庚桑子曰：“弟子何异于予？夫春气发而百草生，正得秋<font color="#af9100">²</font>而万宝<font color="#af9100">³</font>成。夫春与秋，岂无得而然哉？天道已行矣。吾闻至人，尸居<font color="#af9100">⁴</font>环堵之室<font color="#af9100">⁵</font>，而百姓猖狂<font color="#af9100">⁶</font>，不知所如<font color="#af9100">⁷</font>往。今以畏垒之细民<font color="#af9100">⁸</font>，而窃窃<font color="#af9100">⁹</font>焉欲俎豆<font color="#af9100">¹⁰</font>予于贤人之间，我其<font color="#af9100">¹¹</font>杓<font color="#af9100">¹²</font>之人邪？吾是以不释于老聃之言。”弟子曰：“不然。夫寻常<font color="#af9100">¹³</font>之沟，巨鱼无所还<font color="#af9100">¹⁴</font>其体，而鲵鳅<font color="#af9100">¹⁵</font>为之制<font color="#af9100">¹⁶</font>；步<font color="#af9100">¹⁷</font>仞之丘陵，巨兽无所隐<font color="#af9100">¹⁸</font>其躯，而孽<font color="#af9100">¹⁹</font>狐为之祥<font color="#af9100">²⁰</font>。且夫尊贤授能，先善与利，自古尧、舜以然，而况畏垒之民乎！夫子亦听<font color="#af9100">²¹</font>矣！”庚桑子曰：“小子来！夫函<font color="#af9100">²²</font>车之兽，介<font color="#af9100">²³</font>而离山，则不免于罔罟<font color="#af9100">²⁴</font>之患；吞舟之鱼，砀<font color="#af9100">²⁵</font>而失水，则蚁能苦<font color="#af9100">²⁶</font>之。故鸟兽不厌高，鱼鳖不厌深。夫全其形生<font color="#af9100">²⁷</font>之人，藏其身也，不厌深眇<font color="#af9100">²⁸</font>而已矣！且夫<font color="#af9100">²⁹</font>二子<font color="#af9100">³⁰</font>者，又何足以称扬哉！是其于辩<font color="#af9100">³¹</font>也，将妄凿垣<font color="#af9100">³²</font>墙而殖<font color="#af9100">³³</font>蓬蒿<font color="#af9100">³⁴</font>也，简<font color="#af9100">³⁵</font>发而栉<font color="#af9100">³⁶</font>，数<font color="#af9100">³⁷</font>米而炊<font color="#af9100">³⁸</font>，窃窃乎又何足以济世哉！举<font color="#af9100">³⁹</font>贤则民相轧<font color="#af9100">⁴⁰</font>，任知<font color="#af9100">⁴¹</font>则民相盗。之<font color="#af9100">⁴²</font>数物<font color="#af9100">⁴³</font>者，不足以厚<font color="#af9100">⁴⁴</font>民。民之于利甚勤<font color="#af9100">⁴⁵</font>，子有杀父，臣有杀君；正昼<font color="#af9100">⁴⁶</font>为盗，日中穴阫<font color="#af9100">⁴⁷</font>。吾语<font color="#af9100">⁴⁸</font>女<font color="#af9100">⁴⁹</font>：大乱之本，必生于尧、舜之间，其末<font color="#af9100">⁵⁰</font>存乎千世之后。千世之后，其必有人与人相食者也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庚桑楚听到了大家的谈论，坐朝南方心里很不愉快。弟子们感到奇怪。庚桑楚说：“你们对我有什么感到奇怪呢？春天阳气蒸腾勃发百草生长，正当秋天时节庄稼成熟果实累累。春天与秋天，难道无所遵循就能够这样吗？这是自然规律的运行与变化。我听说道德修养极高的人，像没有生命的人一样虚淡宁静地生活在斗室小屋内，而百姓纵任不羁全不知道应该做些什么。如今畏垒山一带的庶民百姓私下里谈论想把我列入贤人的行列而加以供奉，我难道乐意成为众人所注目的人吗？我正因为遵从老聃的教诲而对此大不愉快。”弟子说：“不是这样的。小水沟里，大鱼没有办法回转它的身体，可是小小的泥鳅却能转身自如；矮小的山丘，大的野兽没有办法隐匿它的躯体，可是妖狐却正好得以栖身。况且尊重贤才授权能人，以善为先给人利禄，从尧舜时代起就是这样，何况畏垒山一带的百姓呢！先生你还是顺从大家的心意吧！”庚桑楚说：“小子你过来！口能含车的巨兽，孤零零地离开山野，那就不能免于罗网的灾祸；口能吞舟的大鱼，一旦被水波荡出水流，小小的蚂蚁也会使它困苦不堪。所以鸟兽不厌山高，鱼鳖不厌水深。保全身形本性的人，隐匿自己的身形，不厌深幽高远罢了。至于尧与舜两个人，又哪里值得加以称赞和褒扬呢！尧与舜那样分辨世上的善恶贤愚，就像是在胡乱地毁坏好端端的垣墙而去种上没有什么用处的蓬蒿。选择头发来梳理，点数米粒来烹煮，计较于区区小事又怎么能够有益于世啊！举荐贤才人民就会相互出现伤害，任用智能百姓就会相互出现伪诈。这数种作法，不足以给人民带来好处。人们对于追求私利向来十分迫切，为了私利有的儿子杀了父亲，有的臣子杀了国君，大白天抢人，光天化日之下在别人墙上打洞。我告诉你，天下大乱的根源，必定是产生于尧舜的时代，而它的流毒和遗害又一定会留存于千年之后。千年之后，还将会出现人与人相食的情况哩！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹释然：怡悦的样子。<span style="margin-left:.35em">²</span>正得秋：当为“正秋得”之误。<span style="margin-left:.35em">³</span>宝：当为“实”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>尸居：像尸体那样静居。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>环堵之室：方丈陋室。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>猖狂：率真任性。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>如：往，到。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>细民：犹言“小民”，即普通百姓。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>窃窃：私议的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>俎豆：皆祭祀时所用的器具。这里作动词，意谓奉祀、尊崇。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>其：岂。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>杓：标准，榜样。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>寻常：八尺为寻，倍寻为常。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>还：通“旋”，回。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>鲵鳅：皆小鱼。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>制：通“折”，折转回旋。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>步：六尺为步。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>隐：隐藏。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>孽：妖。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>祥：怪，妖孽。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>听：谓听任畏垒百姓的尊崇。<span style="margin-left:.35em">²²</span>函：通“含”，吞。<span style="margin-left:.35em">²³</span>介：独。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>罔罟：均是捕鱼猎兽之网。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>砀：被荡出，流荡。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>苦：制服，折磨。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>生：通“性”。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>眇：远。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>夫：那，彼。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>二子：指尧、舜。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>辩：通“辨”，谓区别贤、能、善、利等。<span style="margin-left:.35em">³²</span>垣：墙。<span style="margin-left:.35em">³³</span>殖：种植。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>蓬蒿：两种野草。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>简：选择。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>栉：梳理。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>数：计点。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>炊：烧火做饭。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>窃窃：计较的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>举：举荐，举用。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>轧：倾轧。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>知：通“智”，智计，智巧。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>数物：指贤、能、善、利。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>厚：淳厚，此处用作动词，使人变淳厚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>勤：殷切企望。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>正昼：大白天。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>穴阫：挖穿墙壁。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>女：通“汝”，你。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>末：末流，流弊。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过得道者庚桑楚形象的描述，说明要不求功、不要名。因为有功就有害，举贤任智就会导致人与人相食。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南荣趎<font color="#af9100">¹</font>蹴然<font color="#af9100">²</font>正坐曰：“若趎之年者已长矣，将恶<font color="#af9100">³</font>乎托业<font color="#af9100">⁴</font>以及此言<font color="#af9100">⁵</font>邪？”庚桑子曰：“全<font color="#af9100">⁶</font>汝形，抱<font color="#af9100">⁷</font>汝生<font color="#af9100">⁸</font>，无使汝思虑营营<font color="#af9100">⁹</font>。若此三年，则可以及此言矣！”南荣趎曰：“目之与形，吾不知其异也，而盲者不能自见；耳之与形，吾不知其异也，而聋者不能自闻；心之与形，吾不知其异也，而狂者<font color="#af9100">¹⁰</font>不能自得。形之与形亦辟<font color="#af9100">¹¹</font>矣，而物或间<font color="#af9100">¹²</font>之邪？欲相求而不能相得。今谓趎曰：‘全汝形，抱汝生，无使汝思虑营营。’趎勉闻道达耳矣！”庚桑子曰：“辞尽矣，奔蜂<font color="#af9100">¹³</font>不能化<font color="#af9100">¹⁴</font>藿蠋<font color="#af9100">¹⁵</font>，越鸡<font color="#af9100">¹⁶</font>不能伏<font color="#af9100">¹⁷</font>鹄<font color="#af9100">¹⁸</font>卵<font color="#af9100">¹⁹</font>，鲁鸡<font color="#af9100">²⁰</font>固能矣！鸡之与鸡，其德<font color="#af9100">²¹</font>非不同也。有能与不能者，其才固有巨小也。今吾才小，小不足以化子。子胡不南见老子！”南荣囗赢<font color="#af9100">²²</font>粮，七日七夜至老子之所。老子曰：“子自楚<font color="#af9100">²³</font>之所来乎？”南荣囗曰：“唯<font color="#af9100">²⁴</font>。”老子曰：“子何与人偕来之众也？”南荣趎惧然<font color="#af9100">²⁵</font>顾<font color="#af9100">²⁶</font>其后。老子曰：“子不知吾所谓乎？”南荣趎俯而惭，仰而叹，曰：“今者吾忘吾答，因失吾问。”老子曰：“何谓也？”南荣趎曰：“不知乎人谓我朱愚<font color="#af9100">²⁷</font>，知乎反愁我躯；不仁则害人，仁则反愁我身；不义则伤彼<font color="#af9100">²⁸</font>，义则反愁我己。我安逃此而可？此三言者，趎之所患也。愿因楚<font color="#af9100">²⁹</font>而问之。”老子曰：“向<font color="#af9100">³⁰</font>吾见若<font color="#af9100">³¹</font>眉睫之间，吾因以得汝矣。今汝又言而信<font color="#af9100">³²</font>之。若规规然<font color="#af9100">³³</font>若丧父母，揭竿<font color="#af9100">³⁴</font>而求诸海也。女<font color="#af9100">³⁵</font>亡人哉！惘惘<font color="#af9100">³⁶</font>乎，汝欲反<font color="#af9100">³⁷</font>汝情性而无由<font color="#af9100">³⁸</font>入，可怜哉！”南荣趎请入就舍，召其所好，去其所恶。十日自愁<font color="#af9100">³⁹</font>，复见老子。老子曰：“汝自洒濯<font color="#af9100">⁴⁰</font>，孰哉郁郁<font color="#af9100">⁴¹</font>乎！然而其中津津乎<font color="#af9100">⁴²</font>犹有恶也。夫外韄<font color="#af9100">⁴³</font>者不可繁<font color="#af9100">⁴⁴</font>而捉<font color="#af9100">⁴⁵</font>，将内揵<font color="#af9100">⁴⁶</font>；内韄<font color="#af9100">⁴⁷</font>者不可缪<font color="#af9100">⁴⁸</font>而捉，将外揵<font color="#af9100">⁴⁹</font>；外内韄者，道德不能持<font color="#af9100">⁵⁰</font>，而况放<font color="#af9100">⁵¹</font>道而行者乎！”南荣趎曰：“里人有病，里人问之，病者能言其病，然其病病<font color="#af9100">⁵²</font>者犹未病也。若趎之闻大道，譬犹饮药以加病也。趎愿闻卫生<font color="#af9100">⁵³</font>之经<font color="#af9100">⁵⁴</font>而已矣。”老子曰：“卫生之经，能抱一乎！能勿失乎！能无卜筮而知吉凶乎！能止乎！能已乎！能舍诸人而求诸己乎！能翛然<font color="#af9100">⁵⁵</font>乎！能侗然<font color="#af9100">⁵⁶</font>乎！能儿子<font color="#af9100">⁵⁷</font>乎！儿子终日嗥<font color="#af9100">⁵⁸</font>而嗌<font color="#af9100">⁵⁹</font>不嗄<font color="#af9100">⁶⁰</font>，和之至也；终日握而手不掜<font color="#af9100">⁶¹</font>，共其德也；终日视而目不瞬<font color="#af9100">⁶²</font>，偏不在外也。行不知所之<font color="#af9100">⁶³</font>，居不知所为，与物委蛇<font color="#af9100">⁶⁴</font>而同其波。是卫生之经已。”南荣趎曰：“然则是至人之德已乎？”曰：“非也。是乃所谓冰解冻释者。夫至人者，相与交<font color="#af9100">⁶⁵</font>食乎地而交乐乎天，不以人物利害相撄<font color="#af9100">⁶⁶</font>，不相与为怪<font color="#af9100">⁶⁷</font>，不相与为谋，不相与为事，翛然而往，侗然而来。是谓卫生之经已。”曰：“然则是至乎？”曰：“未也。吾固告汝曰：‘能儿子乎！’儿子动不知所为，行不知所之，身若槁木之枝而心若死灰。若是者，祸亦不至，福亦不来。祸福无有，恶有人灾也！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南荣趎虔敬地端正而坐，说：“像我这般年纪的人，将怎样学习才能达到你所说的那种境界呢？”庚桑楚说：“保全你的身形，护养你的生命，不要使你的思虑为求取私利而奔波劳苦。像这样三年时间，那就可以达到我所说的那种境界了。”南荣趎说：“盲人的眼睛和普通人的眼睛，彼此的外形我看不出有什么不同，而盲人的眼睛却看不见东西；聋子的耳朵和普通人的耳朵，彼此的外形我看不出有什么不同，而聋子的耳朵却听不见声音；疯狂人的样子与普遍人的样子，彼此之间我看不出有什么不同，而疯狂人却不能把持自己。形体与形体之间本是相通的，但出现不同的感知是外物有什么使之区别吗？还是希望获得却始终未能获得呢？如今先生对我说：‘保全你的身形，护养你的生命，不要使你的思虑为求取私利而奔波劳苦。’我只不过勉强听到耳里罢了庚桑楚说：“我的话说尽了。小土蜂不能孵化出豆叶虫，越鸡不能孵化天鹅蛋，而鲁鸡却能够做到。鸡与鸡，它们的禀赋并没有什么不同，有的能做到有的不能做到，是因为它们的本领原本就有大有小。拿现在说我的才干就很小，不足以使你受到感化，你何不到南方去拜见老子？”南荣趎带足干粮，走了七天七夜来到老子的住所。老子说：“你是从庚桑楚那儿来的吧？”南荣趎说：“是的。”老子说：“怎么跟你一块儿来的人如此多呢？”南荣趎恐惧地回过头来看看自己的身后。老子说：“你不知道我所说的意思吗？”南荣趎低下头来羞惭满面，而后仰面叹息：“现在我已忘记了我应该怎样回答，因为我忘掉了我的提问。”老子说：“什么意思呢？”南荣趎说：“不聪明吗？人们说我愚昧无知。聪明吗？反而给身体带来愁苦和危难。不具仁爱之心便会伤害他人，推广仁爱之心反而给自身带来愁苦和危难。不讲信义便会伤害他人，推广信义反而给自己带来愁苦和危难。这三句话所说的情况，正是我忧患的事，希望因为庚桑楚的引介而获得赐教。”老子说：“刚来时我察看你眉宇之间，也就借此了解了你的心思。如今你的谈话更证明了我的观察。你失神的样子真像是失去了父母，又好像在举着竹竿探测深深的大海。你确实是一个丧失了真性的人啊，是那么迷惘而又昏昧！你一心想返归你的真情与本性却不知道从哪里做起，实在是值得同情啊！”南荣趎回到寓所，求取自己所喜好的东西，舍弃自己所讨厌的东西，整整十天愁思苦想，再去拜见老子。老子说：“你作了自我反省，郁郁不安的心情实在是沉重啊！然而你心中那充满外溢的情况说明还是存有邪念。受到外物的束缚便不可避免繁杂与急促，于是内心世界必将堵塞不通；内心世界受到束缚便不可避除杂乱无绪和急促，于是外部感官必定会闭塞不通。外部感官和内心世界都被束缚缠绕，即使道德高尚也不能持守，何况是初初学道仿行的人呢！”南荣趎说：“邻里的人生了病，周围的乡邻询问他，生病的人能够说明自己的病情，而能够把自己的病情说个清楚的人，那就算不上是生了重病。像我这样的听闻大道，好比服用了药物反而加重了病情，因而我只希望能听到养护生命的常规罢了。”老子说：“养护生命的常规，能够使身形与精神浑一谐合吗？能够不失却真性吗？能够不求助于卜筮而知道吉凶吗？能够满足于自己的本分吗？能够对消逝了的东西不作追求吗？能够舍弃仿效他人的心思而寻求自身的完善吗？能够无拘无束、自由自在吗？能够心神宁寂无所执著吗？能够像初生的婴儿那样纯真、朴质吗？婴儿整天啼哭咽喉却不会嘶哑，这是因为声音谐和自然达到了顶点；婴儿整天握着小手而不松开，这是因为听任小手自然地握着乃是婴儿的天性与常态；婴儿整天瞪着小眼睛一点也不眨眼，这是因为内心世界不会滞留于外界事物。行走起来不知道去哪里，平日居处不知道做什么，接触外物随顺应合，如同随波逐流、听其自然：这就是养护生命的常规了。”南荣趎：“那么这就是至人的最高思想境界吗？”老子回答：“不是的。这仅只是所谓冰冻消解那样自然消除心中积滞的本能吧？道德修养最高尚的人，跟人们一块儿向大地寻食而又跟人们一块儿向天寻乐，不因外在的人物或利害而扰乱自己，不参与怪异，不参与图谋，不参与尘俗的事务，无拘无束、自由自在地走了。又心神宁寂无所执著地到来。这就是所说的养护生命的常规。”南荣趎说：“这样说来，这就达到了最高的境界，是吗？”老子说：“没有。我对你说过：‘能够洗净污染的人像初生的婴儿那样纯真、朴质吗？’婴儿伸手伸脚不知道干什么，爬来爬去不知道去哪里，身形像秋树无叶不招风，心境像熄尽了死灰。像这样的人，祸福都不会降临，祸福都不存在，人间灾害怎么能加寄于他呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南荣趎：姓南荣，名趎，庚桑楚弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>蹴然：恭敬的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：何，怎样。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>托业：从事，学习。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>及此言：谓达到上述所说的“藏身深眇”的境界。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>全：保全。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>抱：保，保全。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>生：通“性”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>营营：逐物不止的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>狂者：癫狂的人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>辟：同“譬”，相通。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>间：间隔，堵塞。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>奔蜂：小蜂。一曰土蜂。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>化：孵化。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>藿蠋：豆藿中的大青虫。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>越鸡：小鸡。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>伏：通“孵”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>鹄：天鹅。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>卵：鸟蛋。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>鲁鸡：大鸡。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>德：性分，属性。<span style="margin-left:.35em">²²</span>赢：担。<span style="margin-left:.35em">²³</span>楚：指庚桑楚。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>唯：应答声，犹“是”。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>惧然：惊恐的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>顾：回头看。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>朱愚：谓愚痴。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>彼：他人。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>因楚：通过庚桑楚的介绍。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>向：刚才。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">³²</span>信：证实。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">³³</span>规规然：失神的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>揭竿：高举着作为表识的竿子。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>女：通“汝”。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>惘惘：若有所失的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>无由：没有办法，没有途径。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>自愁：因未能明道而自感愁苦。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>洒濯：谓清洗内心。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>郁郁：闷闷不乐的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>津津乎：外渗的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>外韄：外为物所束缚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>繁：当为“缴”字之误。缴，缠。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>捉：扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>内揵：内闭其心，以防外物侵入。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>内韄：内为物欲所束缚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>缪：束缚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>外揵：谓闭其耳目，以绝心思外驰。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>持：自持。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>放：通“仿”。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>病病：患病。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>卫生：护养身性。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>经：常道，原则。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>翛然：往来无拘束的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>侗然：懵然无知的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>儿子：婴儿。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>嗥：哭叫。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>嗌：咽喉。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>嗄：嘶哑。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>掜：手筋急促。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>瞬：眨眼。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>委蛇：随顺的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>交：通“邀”，求取。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>撄：扰乱。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>为怪：故意与世俗相异。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：何，哪里。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过描绘学道者南荣趎的形象，说明要学道就要放弃得失，学婴儿那样天真无知，解除心上故障，才是学道的准备功夫。而患得患失则是学道的最大障碍。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宇<font color="#af9100">¹</font>泰定者，发乎天光。发乎天光者，人见其人，物见其物。人有修<font color="#af9100">²</font>者，乃今有恒<font color="#af9100">³</font>。有恒者，人舍<font color="#af9100">⁴</font>之，天助之。人之所舍，谓之天民<font color="#af9100">⁵</font>；天之所助，谓之天子<font color="#af9100">⁶</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">胸襟坦然、心境安泰镇定的人，就会有自然的灵光。发出自然灵光的人，看人观物，清楚明白。注重道德修养的人，才能长久保持灵光的存在；持有长期稳定灵光的人，人们就会自然地依归他，上天也会帮助他。人们所依归的，称他为天民；上天所辅佐的，称他为天之子。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宇：心宇，心胸。<span style="margin-left:.35em">²</span>修：修养真性。<span style="margin-left:.35em">³</span>恒：久，常。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>舍：归附。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>天民：德性合乎天道的人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天子：为天所佑助的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明真正有修养有道行的人，必定会有自身固定的长远的稳定性，有了这种操守与功德的稳定性，人们会自然地亲近他、倚仗他，而天也会佑助他。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">学者，学其所不能学也？行者，行其所不能行也？辩者，辩其所不能辩也？知止乎其所不能知，至矣！若有不即是者，天钧<font color="#af9100">¹</font>败之。备物将<font color="#af9100">²</font>以形<font color="#af9100">³</font>，藏不虞<font color="#af9100">⁴</font>以生<font color="#af9100">⁵</font>心，敬中<font color="#af9100">⁶</font>以达彼<font color="#af9100">⁷</font>。若是<font color="#af9100">⁸</font>而万恶<font color="#af9100">⁹</font>至者，皆天也，而非人也，不足以滑成<font color="#af9100">¹⁰</font>，不可内<font color="#af9100">¹¹</font>于灵台<font color="#af9100">¹²</font>。灵台者有持<font color="#af9100">¹³</font>，而不知其所持而不可持<font color="#af9100">¹⁴</font>者也。不见其诚己而发，每发而不当；业<font color="#af9100">¹⁵</font>入而不舍<font color="#af9100">¹⁶</font>，每更<font color="#af9100">¹⁷</font>为失。为不善乎显明之中者，人得而诛<font color="#af9100">¹⁸</font>之；为不善乎幽间<font color="#af9100">¹⁹</font>之中者，鬼得而诛之。明乎人、明乎鬼者，然后能独行<font color="#af9100">²⁰</font>。券内者，行乎无名<font color="#af9100">²¹</font>；券外者，志乎期费<font color="#af9100">²²</font>。行乎无名者，唯<font color="#af9100">²³</font>庸<font color="#af9100">²⁴</font>有光；志乎期费者，唯贾人<font color="#af9100">²⁵</font>也。人见其跂<font color="#af9100">²⁶</font>，犹之魁然<font color="#af9100">²⁷</font>。与物穷<font color="#af9100">²⁸</font>者，物入<font color="#af9100">²⁹</font>焉；与物且<font color="#af9100">³⁰</font>者，其身之不能容，焉能容人！不能容人者无亲，无亲者尽人<font color="#af9100">³¹</font>。兵<font color="#af9100">³²</font>莫憯<font color="#af9100">³³</font>于志，镆铘<font color="#af9100">³⁴</font>为下；寇<font color="#af9100">³⁵</font>莫大于阴阳，无所逃于天地之间。非阴阳贼<font color="#af9100">³⁶</font>之，心则使之也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">学习，是为了学习那些自己不曾掌握的知识；行走，是为了到达那些不能去到的地方；分辩，是为了辨别那些不易辨清的事物。知道自己停留在不知道的境域，便达到了知道的最高境界。如果有人不是这样，大踏步冲出去，那么自然本性必然会遭受亏损。备足造化的事物而顺应成形，深敛外在情感不作任何思虑而使心境快活并富有生气，谨慎地持守心中的一点灵气用以通达外在事物，像这样做而各种灾祸仍然纷至沓来，那就是自然安排的结果，而不是人为所造成，因而不足以扰乱成性，也不可以纳入灵府。灵府，就是有所持守却不知道持守什么，并且不可以着意去持守的地方。不能表现真诚的自我而任随情感外驰，虽然有所表露却总是不合适宜，外事一旦侵扰心中就不会轻易离去，即使有所改变也会留下创伤。在光天化日下做了坏事，人人都会谴责他、处罚他；在昏暗处隐蔽地做下坏事，鬼神也会谴责他、处罚他。对于人群清白光明，对于鬼神也清白光明，这之后便能独行于世。名分合乎自身，行事就不显于名声；名分超出自身，就是心思也总在于穷尽财用。行事不显名声的人，即使平庸也有光辉；心思在于穷尽财用的人，只不过是商人而已，人人都能看清他们在奋力追求分外的东西，还自以为泰然无危。跟外物顺应相通的人，外物必将归依于他；跟外物相互阻遏的人，他们自身都不能相容，又怎么能容纳他人！不能容人的人没有亲近，没有亲近的人也就为人们所弃绝。兵器没有什么能对人的心神作出伤害，从这一意义说良剑莫邪也只能算是下等；寇敌没有什么比阴阳的变异更为巨大，因为任何人也没有办法逃脱出天地之间。其实并非阴阳的变异伤害他人，而是人们心神自扰不能顺应阴阳的变化而使自身受到伤害。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹天钧：天然的陶钧，即造化。<span style="margin-left:.35em">²</span>将：养。<span style="margin-left:.35em">³</span>形：形体。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>虞：思虑。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>生：养。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>中：指内心。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>彼：指外物。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>是：此，这样。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>恶：灾祸。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>滑成：扰乱胸中的浑成之德。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>内：通“纳”，入。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>灵台：心。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>有持：有所自主。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>不可持：谓没有定在。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>业：世事。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>舍：舍弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>更：更加。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>诛：谴责处罚。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>幽间：阴暗隐蔽处。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>行：行事。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>名：名迹。<span style="margin-left:.35em">²²</span>期费：敛财。<span style="margin-left:.35em">²³</span>唯：虽。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>庸：平常，平庸。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>贾人：设肆售货的商人。这里指唯利是图者。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>跂：通“企”，抬起脚跟，用脚尖站着。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>魁然：魁伟的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>穷：谓终始。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>入：归附。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>且：借为“阻”，抵牾。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>尽人：尽是他人。<span style="margin-left:.35em">³²</span>兵：兵器。<span style="margin-left:.35em">³³</span>憯：毒。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>镆铘：古代良剑名。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>寇：敌。引申为“伤害”。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>贼：伤害。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子反对执着于自己，也努力论述摆脱客体即所谓外物对于主体的干扰的问题，随物成形，实际上是对于文化淡化诉求，只求顺其自然、随遇而安。人的这些“虞”，害多利少，讹多正少，只有控制隐藏诸多的不虞之忧，才能通“自己”的顺畅生机。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道通<font color="#af9100">¹</font>其分<font color="#af9100">²</font>也，其成也毁也。所恶<font color="#af9100">³</font>乎分者，其分也以备<font color="#af9100">⁴</font>。所以恶乎备者？其有以备。故出而不反，见其鬼。出而得，是谓得死。灭<font color="#af9100">⁵</font>而有实<font color="#af9100">⁶</font>，鬼之一也。以有形者象<font color="#af9100">⁷</font>无形者而定矣！出无本<font color="#af9100">⁸</font>，入无窍<font color="#af9100">⁹</font>，有实而无乎处<font color="#af9100">¹⁰</font>，有长而无乎本剽<font color="#af9100">¹¹</font>，有所出而无窍者有实。有实而无乎处者，宇<font color="#af9100">¹²</font>也；有长而无本剽者，宙<font color="#af9100">¹³</font>也。有乎生，有乎死；有乎出，有乎入。入出而无见其形，是谓天门<font color="#af9100">¹⁴</font>。天门者，无有也。万物出乎无有。有不能以有为有，必出乎无有，而无有一无有。圣人藏乎是<font color="#af9100">¹⁵</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大道通达于万物。一种事物分离了，一种事物就会形成；另一种事物就会毁灭。有人不喜欢从分离的角度来看待世界，就在于对分离求取完备；也有些人不喜欢从完备的角度看待世界，就在于对完备进一步求取完备。心神离散而不能返归的人，就会像鬼一样只有形骸；心神离散而有所得，可以说他在精神上已经死了。迷失本性而只有外形，也是一个鬼。把有形的东西效法载形的道，那么内心就会得到安宁。大道无形地存在着。它生长出来却没有根；想进入它的内部，却没有门。大道具有实在的形体却不占有空间；大道在成长却看不到成长的过程。世界从大道中产生，却找不到产生的孔窍。具有实在的形体而不占有空间，是因为大道处在上下左右没有边际的空间中；有成长却看不到成长的始末，是因为大道处在极限的时间里。大道既存在着生也存在着死，既存在着出也存在着入。入和出都没有实实在在的形迹，这就是“自然之门”。自然之门不假人为，但是万事万物都来自于这个门。不可能用“有”来着生“有”，“有”一定来自于“无有”，而“无有”是无和有的统一。圣人游心于这种境界。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹通：贯通。<span style="margin-left:.35em">²</span>分：分离。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：厌恶。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>备：求全，即要求事物无分离变化。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>灭：指真性之灭。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>有实：谓徒有形骸。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>象：取则，效法。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>本：根本，谓来源。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>窍：孔窍，谓门户。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>处：处所。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>剽：通“标”，树木的末梢，这里指尽头。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>宇：谓上下四方。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>宙：谓古往今来。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>天门：造物之门户。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>是：指一切皆无的境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，大道不能分割，人也不能分割，人的一切关键在于自身，一切靠向内转，靠内功，不能眼睛向外，不能追求外在，不在于一切有形的物质，而在于精神的纯一、混一、不割。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之人，其知有所至矣。恶乎至？有以为未始有物者，至矣，尽矣，弗可以加矣！其次以为有物矣，将以生为丧也，以死为反<font color="#af9100">¹</font>也，是<font color="#af9100">²</font>以<font color="#af9100">³</font>分<font color="#af9100">⁴</font>已<font color="#af9100">⁵</font>。其次曰始无有，既而有生，生俄而死。以无有为首，以生为体，以死为尻。孰知有无死生之一守者，吾与之为友。是三者<font color="#af9100">⁶</font>虽异，公族也<font color="#af9100">⁷</font>。昭景<font color="#af9100">⁸</font>也，著<font color="#af9100">⁹</font>戴<font color="#af9100">¹⁰</font>也；申氏也，著封<font color="#af9100">¹¹</font>也：非一也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古代的人，他们的才智已经达到很高的境界。达到什么样的境界呢？有人认为宇宙开始是不存在事物的，这是最高明、最完善的观点，不能够再添加什么了。差一点儿的观点就是他们认为宇宙开始已经存在事物，只不过反一种事物的产生看作是另一种事物的分离，把消逝看作是回归，而这个观点对事物已经有了区分。比这个观点再差一点儿的就是他们认为宇宙开始的确不曾有过什么，不久之后就产出了事物，有生命的东西又很快地消失了，他们把虚空当作头，把生命当作躯体，把死亡当作尾脊。哪个人能把有、无、死、生归结为一体，我就把他当朋友。上面三种观点虽然名有不同，却同源于道。就像楚国王族中昭、景两姓，因为世代为官而显赫，屈姓，又因为世代封赏而显赫，姓氏不同（却为同族）。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">²</span>是：此。<span style="margin-left:.35em">³</span>以：通“已”。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>分：对生与死有所区分。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>已：通“矣”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>三者：指以上三种人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>公族也：犹如公族也，比喻同出一源。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>昭景：昭氏、景氏，皆为楚国王族的姓氏。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>著：著称，显赫。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>戴：职任。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>封：封邑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为“至人之德”就是要清静、弃知、诚己、无名、虚心，以无有为出发点与归宿，把一切通而为一，这就是古往今来认识的最高境界。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有生黬<font color="#af9100">¹</font>也，披然<font color="#af9100">²</font>曰“移是<font color="#af9100">³</font>”。尝<font color="#af9100">⁴</font>言“移是”，非所言也<font color="#af9100">⁵</font>。虽然，不可知者也。腊<font color="#af9100">⁶</font>者之有膍<font color="#af9100">⁷</font>胲<font color="#af9100">⁸</font>，可散<font color="#af9100">⁹</font>而不可散<font color="#af9100">¹⁰</font>也；观室者周<font color="#af9100">¹¹</font>于寝庙<font color="#af9100">¹²</font>，又适<font color="#af9100">¹³</font>其偃<font color="#af9100">¹⁴</font>焉！为是举<font color="#af9100">¹⁵</font>“移是”。请尝言“移是”：是以生为本，以知<font color="#af9100">¹⁶</font>为师，因以乘是非<font color="#af9100">¹⁷</font>。果有名实，因以己为质<font color="#af9100">¹⁸</font>，使人以为己节<font color="#af9100">¹⁹</font>，因以死偿节。若然者，以用为知，以不用为愚；以彻<font color="#af9100">²⁰</font>为名，以穷<font color="#af9100">²¹</font>为辱。“移是”，今之人也，是蜩与学鸠同于同也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">世上存在生命，乃是从昏暗中产生出来，生命一旦产生彼与此、是与非就在不停地转移而不易分辨。让我来谈谈转移和分辨，其实这本不足以谈论。虽然如此，即使谈论了也是不可以明瞭的。譬如说，年终时大祭备有牛牲的内脏和四肢，可以分别陈列却又不可以离散整体牛牲；又譬如说，游观王室的人周旋于整个宗庙，但同时又必须上厕所。像这些例子全都说明彼与此、是与非在不停地转移。请让我再进一步谈谈是非的转移和不定。这全是因为把生存看作根本，把才智看作老师。于是以这样的观点来驾驭是与非，便果真分辨出次要、主要的区别；于是把自我看作是主体，并且让人把这一点当作神圣的节操，于是又用死来殉偿这一节操。像这样的人，以举用为才智，以晦迹为愚昧，以通达为荣耀，以困厄为羞耻。是非、彼此的不定，是现今人们的认识，这就跟蜩与学鸠共同讥笑大鹏那样，乃是同样的无知。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹黬：指锅底的烟灰。<span style="margin-left:.35em">²</span>披然：离散的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>移是：谓由此而移彼。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>尝：尝试。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>非所言也：不是言语所能表达的。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>腊：祭名。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>膍：牛百叶，即牛胃。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>胲：牛蹄。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>可散：谓终究要撤去。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>不可散：谓暂时还不能撤去。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>周：遍览。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>寝庙：凡庙，前曰庙，后曰寝，合称寝庙。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>适：往。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>偃：厕所。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>举：举例，设喻。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>乘是非：谓滋生是非。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>质：主。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>节：节操。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彻：显达。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>穷：困厄。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段谈论了是非彼此的推移和变动。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蹍<font color="#af9100">¹</font>市人之足，则辞<font color="#af9100">²</font>以放骜<font color="#af9100">³</font>，兄则以妪<font color="#af9100">⁴</font>，大亲<font color="#af9100">⁵</font>则已<font color="#af9100">⁶</font>矣。故曰：至礼有不人<font color="#af9100">⁷</font>，至义不物<font color="#af9100">⁸</font>，至知<font color="#af9100">⁹</font>不谋，至仁无亲<font color="#af9100">¹⁰</font>，至信辟<font color="#af9100">¹¹</font>金。彻<font color="#af9100">¹²</font>志之勃，解心之谬<font color="#af9100">¹³</font>，去德之累，达<font color="#af9100">¹⁴</font>道之塞<font color="#af9100">¹⁵</font>。贵富显<font color="#af9100">¹⁶</font>严<font color="#af9100">¹⁷</font>名利六者，勃志也；容<font color="#af9100">¹⁸</font>动<font color="#af9100">¹⁹</font>色<font color="#af9100">²⁰</font>理<font color="#af9100">²¹</font>气意六者，谬心也；恶欲喜怒哀乐六者，累德也；去<font color="#af9100">²²</font>就<font color="#af9100">²³</font>取与<font color="#af9100">²⁴</font>知能六者，塞道也。此四六<font color="#af9100">²⁵</font>者不荡<font color="#af9100">²⁶</font>胸中则正<font color="#af9100">²⁷</font>，正则静，静则明，明则虚，虚则无为而无不为也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">在路上踩了行人的脚，就要道歉说自己放肆，兄长踩弟弟的脚就怜惜抚慰，父母至亲踩了就无须谢过。因此，至礼是没有人我之分的，至义是没有物我之分的，至知是不用谋略的，至仁是不表露爱迹的，至信就是不用金钱作凭证的。毁除意志的干扰，解脱心灵的束缚，遗弃道德的牵累，打通大道的阻碍。高贵、富有、尊显、威严、声名、利禄六种情况，全是扰乱意志的因素。容貌、举止、美色、辞理、气调、情意六种情况，全是束缚心灵的因素。憎恶、欲念、欣喜、愤怒、悲哀、欢乐六种情况，全部牵累道德的因素。离去、靠拢、贪取、施与、智虑、技能六种情况，全是堵塞大道的因素。这四个方面各六种情况不至于震荡胸中，内心就会平正，内心平正就会宁静，宁静就会明澈，明澈就会虚空，虚空就能恬适顺应无所作为而又无所不为。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹蹍：误踩。<span style="margin-left:.35em">²</span>辞：道歉。<span style="margin-left:.35em">³</span>放骜：放肆傲慢。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>妪：妪煦，抚慰。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>大亲：指父母。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>已：算了。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>不人：不分人我。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>不物：不分物我。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>无亲：无所偏爱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>辟：除去。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>彻：通“撤”，撤除。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>谬：当为“缪”字之误。缪，系缚。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>达：疏通。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>塞：阻塞，障碍。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>显：高显。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>严：尊严。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>容：仪容。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>动：举动。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>色：颜色。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>理：辞理。<span style="margin-left:.35em">²²</span>去：舍弃。<span style="margin-left:.35em">²³</span>就：趋近。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>与：给予。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”，智巧。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>四六：指悖志、缪心、累德、塞道四个方面中的六者。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>荡：荡乱。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>正：平正。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以“蹍市人之足”为例，说明“至礼有不人，至义不物，至知不谋，至仁无亲，至信辟金”的道理，可见老庄提倡大而化之、听其自然、随遇而安的人生原则与处世方式，即是这样逍遥自在的活法。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者，德之钦<font color="#af9100">¹</font>也；生者，德之光也；性者，生之质<font color="#af9100">²</font>也。性之动<font color="#af9100">³</font>谓之为，为之伪谓之失<font color="#af9100">⁴</font>。知者，接<font color="#af9100">⁵</font>也；知者，谟<font color="#af9100">⁶</font>也。知者之所不知，犹睨<font color="#af9100">⁷</font>也。动以不得已之谓德，动无非我之谓治<font color="#af9100">⁸</font>，名相反而实相顺也。羿<font color="#af9100">⁹</font>工<font color="#af9100">¹⁰</font>乎中<font color="#af9100">¹¹</font>微<font color="#af9100">¹²</font>而拙乎使人无己誉<font color="#af9100">¹³</font>；圣人工乎天<font color="#af9100">¹⁴</font>而拙乎人；夫工乎天而俍<font color="#af9100">¹⁵</font>乎人者，唯全人<font color="#af9100">¹⁶</font>能之。虽虫能虫，虽虫能天。全人恶<font color="#af9100">¹⁷</font>天，恶人之天，而况吾天乎人乎！一雀适<font color="#af9100">¹⁸</font>羿，羿必得之，威<font color="#af9100">¹⁹</font>也。以天下为之笼，则雀无所逃。是故汤以庖人<font color="#af9100">²⁰</font>笼<font color="#af9100">²¹</font>伊尹<font color="#af9100">²²</font>，秦穆公以五羊之皮笼百里奚<font color="#af9100">²³</font>。是故非以其所好笼之而可得者，无有也。介者<font color="#af9100">²⁴</font>拸画<font color="#af9100">²⁵</font>，外非誉<font color="#af9100">²⁶</font>也。胥靡<font color="#af9100">²⁷</font>登高而不惧，遗<font color="#af9100">²⁸</font>死生也。夫<font color="#af9100">²⁹</font>复<font color="#af9100">³⁰</font>謵<font color="#af9100">³¹</font>不馈<font color="#af9100">³²</font>而忘人，忘人，因以为天人矣！故敬之而不喜，侮之而不怒者，唯同乎天和<font color="#af9100">³³</font>者为然。出怒不怒，则怒出于不怒矣；出为无为，则为出于无为矣！欲静则平气，欲神<font color="#af9100">³⁴</font>则顺心。有为也欲当<font color="#af9100">³⁵</font>，则缘<font color="#af9100">³⁶</font>于不得已。不得已之类，圣人之道。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">道，是被“德”所尊崇的；生命，是盛德的光华；禀性，是生命的本根。合乎本性的行动，称之为率真的作为；受伪情驱使而行动，称之为失却本性。知识，出自与外物的应接；智慧，出自内心的谋划；具有智慧的人也会有不了解的知识，就像斜着眼睛看，所见必定有限。有所举动却出于不得已叫做德，有所举动却不是为了自我叫做治，追求名声必定适得其反，而讲求实际就会事事顺应。羿精于射中微细之物而拙于人们不称誉自己。圣人精于顺应自然而拙于人为。精于顺应自然而又善于周旋人世，只有“全人”能够这样。唯独只有虫豸能够像虫豸一样地生活，唯独只有虫豸能够禀赋于自然。“全人”厌恶自然，是厌恶人为的自然，更何况用自我的尺度来看待自然和人为呢！一只小雀向羿飞来，羿肯定会把它射中，这是羿的能力；把天下当作雀笼，那么没有一只鸟雀能逃脱这个雀笼。因此，商汤用庖厨来亲近伊尹，秦穆公用五张羊皮来亲近百里奚。从古至今，最好的笼络人心的方法就是投其所好。砍断了脚的人之所以不加修饰，因为他已经把毁誉置之身外；服役的囚徒登上高处之所以不存恐惧，因为他已经把生死忘掉了。能够受到威吓却不报复的，是忘掉了他人；能够忘掉他人的人，就可以称为合于自然之理、忘却人道之情的“天人”。所以，人们敬重他，他却不感到欣喜，人们侮辱他，他却不会愤怒，只有融入了自然顺和之气的人才能这样。发出了不是有心发怒的怒气，那么这样的怒气也就出于不怒；有作为但不是有心，那么这样的作为也就出于无心。想宁静就要心平气和，想全神就要顺应心志，即便是有所作为也要处置适宜，每件事都要顺应于不得已。每件事不得已的做法，也就是圣人之道。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹钦：尊敬。<span style="margin-left:.35em">²</span>质：本质，根本。<span style="margin-left:.35em">³</span>动：谓率性而动。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>失：谓失其本真。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>接：谓接触外物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>谟：谋划，思维。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>睨：斜视。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>治：不乱。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>羿：相传为尧时的射箭能手。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>工：擅长。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>中：射中。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>微：微小的目标。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>使人无己誉：使人不称誉自己。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>天：自然。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>俍：善于，擅长。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>全人：指得道之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>恶：何，哪里。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>适：经过，飞过。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>威：威力，指善射箭的能力。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>庖人：厨师。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>笼：笼络。<span style="margin-left:.35em">²²</span>伊尹：汤时的名相，原系有莘氏之媵臣，善烹调，于是商汤任其治庖，后又举任为相。<span style="margin-left:.35em">²³</span>百里奚：姓孟，字百里奚，春秋时虞国人。公元前654年，秦穆公得知百里奚贤能后，以追捕逃奴的名义，用五张黑羊皮将百里奚赎回秦国，拜其为上大夫，因此被称为“五羖大夫”。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>介者：被砍去一只脚的人。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>拸画：摒弃饰容之具。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>外非誉：把毁誉置之度外。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>胥靡：刑徒。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>遗：忘。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>复：反复。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>謵：受威吓。<span style="margin-left:.35em">³²</span>馈：赠送。这里指报复。<span style="margin-left:.35em">³³</span>天和：天地间的冲和之气。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>神：谓精神舒畅而灵通。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>当：允当，得当。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>缘：顺。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段主要说明，世人往往自以为是，而要别人服从自己，但其实他们自以为是的，正是扰乱心志、阻碍道德修养的东西。而且圣人也是有局限性的，因此，连自己是一个人也要忘却，顺随天然而不由自主，这就接近于得天道了。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-22"><a href="#本章赏析-22" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/e4f68fabcd6f.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇作为杂篇第一篇，既有寓言，也有议论，故事中寓义理，比较随意，但各章文字都围绕着养生之道展开，可与内篇《养生主》互为参看。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇可分为十层——</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其一，写庚桑楚与弟子对话，“春气变而百草生，秋正得而万宝成”，这是自然规律运行的结果，为政之道也宜自然无为。抨击尧舜以来，标举贤名，使人民互相倾轧，任用心智使人民互相争盗的混乱政情。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其二，南荣趎请教老子，谈护养生命的道理。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其三，写心境。“宇泰定者，发乎天光”，即是说心境安泰静定的人，行于无名迹。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其四，谈求知的境域。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其五，谈保养“灵台”（心灵）。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其六，写“宇”、“宙”、自然的总门（“天门”）为万物生灭变化的根源。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其七，以蹍人之足为例，申说至礼是没有人我之分的，至仁是不表露爱迹的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其八，列举扰乱人心的二十四种因素。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其九，写“全人”善于契合自然应合人为。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其十，写“平气”、“顺心”，应事则出于不得已。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-24" name="zz-chapter-24"></a></p><h3 id="徐无鬼"><a href="#徐无鬼" class="headerlink" title="徐无鬼"></a>徐无鬼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">徐无鬼<font color="#af9100">¹</font>因<font color="#af9100">²</font>女商<font color="#af9100">³</font>见魏武侯<font color="#af9100">⁴</font>，武侯劳<font color="#af9100">⁵</font>之曰：“先生病<font color="#af9100">⁶</font>矣，苦于山林之劳，故<font color="#af9100">⁷</font>乃肯见于寡人<font color="#af9100">⁸</font>。”徐无鬼曰：“我则劳于君，君有何劳于我！君将盈<font color="#af9100">⁹</font>耆<font color="#af9100">¹⁰</font>欲，长<font color="#af9100">¹¹</font>好恶<font color="#af9100">¹²</font>，则性命之情病矣；君将黜<font color="#af9100">¹³</font>耆欲，掔<font color="#af9100">¹⁴</font>好恶，则耳目病矣。我将劳君，君有何劳于我！”武侯超然<font color="#af9100">¹⁵</font>不对。少焉<font color="#af9100">¹⁶</font>，徐无鬼曰：“尝<font color="#af9100">¹⁷</font>语<font color="#af9100">¹⁸</font>君吾相<font color="#af9100">¹⁹</font>狗也：下之质<font color="#af9100">²⁰</font>，执饱而止，是狸<font color="#af9100">²¹</font>德<font color="#af9100">²²</font>也；中之质，若视日；上之质，若亡<font color="#af9100">²³</font>其一<font color="#af9100">²⁴</font>。吾相狗又不若吾相马也。吾相马：直者中绳，曲者中钩，方者中矩，圆者中规。是国马<font color="#af9100">²⁵</font>也，而未若天下马<font color="#af9100">²⁶</font>也。天下马有成材<font color="#af9100">²⁷</font>，若恤若失<font color="#af9100">²⁸</font>，若丧其一。若是者，超轶<font color="#af9100">²⁹</font>绝尘<font color="#af9100">³⁰</font>，不知其所<font color="#af9100">³¹</font>。”武侯大悦而笑。徐无鬼出，女商曰：“先生独何以说<font color="#af9100">³²</font>吾君乎？吾所以说吾君者，横说之则以《诗》、《书》、《礼》、《乐》，从<font color="#af9100">³³</font>说则以《金板》<font color="#af9100">³⁴</font>、《六韬》<font color="#af9100">³⁵</font>，奉事而大有功<font color="#af9100">³⁶</font>者不可为数，而吾君未尝<font color="#af9100">³⁷</font>启齿<font color="#af9100">³⁸</font>。今先生何以说吾君？使吾君说若此乎？”徐无鬼曰：“吾直<font color="#af9100">³⁹</font>告之吾相狗马耳。”女商曰：“若是乎？”曰：“子不闻夫<font color="#af9100">⁴⁰</font>越<font color="#af9100">⁴¹</font>之流人<font color="#af9100">⁴²</font>乎？去<font color="#af9100">⁴³</font>国数日，见其所知<font color="#af9100">⁴⁴</font>而喜；去国旬月<font color="#af9100">⁴⁵</font>，见所尝见于国中者喜；及期年<font color="#af9100">⁴⁶</font>也，见似人者<font color="#af9100">⁴⁷</font>而喜矣。不亦去人滋<font color="#af9100">⁴⁸</font>久，思人滋深乎？夫逃虚空<font color="#af9100">⁴⁹</font>者，藜藋<font color="#af9100">⁵⁰</font>柱<font color="#af9100">⁵¹</font>乎鼪鼬<font color="#af9100">⁵²</font>之径<font color="#af9100">⁵³</font>，良<font color="#af9100">⁵⁴</font>位<font color="#af9100">⁵⁵</font>其空，闻人足音跫然<font color="#af9100">⁵⁶</font>而喜矣，又况乎昆弟<font color="#af9100">⁵⁷</font>亲戚之謦欬<font color="#af9100">⁵⁸</font>其侧<font color="#af9100">⁵⁹</font>者乎！久矣夫，莫<font color="#af9100">⁶⁰</font>以真人<font color="#af9100">⁶¹</font>之言謦欬吾君之侧乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">徐无鬼经过商女的引荐见到了魏武候，武候慰劳徐无鬼说：“先生一定十分疲惫吧？而且是受隐居山林的劳累所困苦，所以才肯来拜访我。”徐无鬼说：“我是来慰劳你的，你为什么慰劳我呢？如果你想要满足自己的嗜好和欲望，增加喜好和憎恶，这样你的心灵就会受到创伤；如果你想要废弃嗜好和欲望，减少喜好和憎恶，这样你的耳目的享用就会困顿乏厄。我来是打算慰劳你的，你对我有什么可慰劳的呢？”武候听后怅然若失，不能回答。不一会儿，徐无鬼说：“请让我告诉你，我善于观察狗的体态以确定它们的优劣。下等品类的狗只求填饱肚子也就算了，这是跟野猫一样的禀性；中等品类的狗好像总是凝视上方，上等品类的狗便总像是忘掉了自身的存在。我观察狗，又不如我观察马。我观察马的体态，直的部分要合于墨线，弯的部分要合于钩弧，方的部分要合于角尺，圆的部分要合于圆规，这样的马就是国马，不过还比不上天下最好的马。天下最好的马具有天生的材质，或缓步似有忧虑或奔逸神采奕奕，总像是忘记了自身的存在，超越马群疾如狂风把尘土远远留在身后，却不知道这样高超的本领从哪里得来。”魏武侯听了高兴得笑了起来。徐无鬼走出宫廷，商女说：“先生究竟是用什么办法使国君高兴的呢？我用来使国君高兴的办法是，从远处说向他介绍诗、书、礼、乐，从近处说向他谈论太公兵法。侍奉国君而大有功绩的人不可计数，而国君从不曾有过笑脸。如今你究竟用什么办法来取悦国君，竟使国君如此高兴呢？”徐无鬼说：“我只不过告诉他我怎么相狗、相马罢了。”商女说：“就是这样吗？”徐无鬼说：“你没有听说过越地流亡人的故事吗？离开都城几天，见到故交旧友便十分高兴；离开都城十天整月，见到在国都中所曾经见到过的人便大喜过望；等到过了一年，见到好像是同乡的人便欣喜若狂；不就是离开故人越久，思念故人的情意越深吗？逃向空旷原野的人，丛生的野草堵塞了黄鼠狼出入的路径，却能在杂草丛中的空隙里跌跌撞撞地生活，听到人的脚步声就高兴起来，更何况是兄弟亲戚在身边说笑呢？很久很久了，没有谁用真人纯朴的话语在国君身边说笑了啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹徐无鬼：姓徐，名无鬼，缗山人，魏国隐士。<span style="margin-left:.35em">²</span>因：靠，即通过引见。<span style="margin-left:.35em">³</span>女商：姓女，名商，魏君的宠臣。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>魏武侯：名击，魏文侯的儿子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>劳：慰劳。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>病：困乏。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>劳：劳苦，劳累。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>故：今，现在。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>寡人：古代王侯的自称。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>盈：满足。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>耆：通“嗜”，嗜好。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>长：滋长。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>好恶：指好恶之情。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>病：伤害，损害。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>黜：去掉。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>掔：引却，即抛弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>超然：犹“怅然”，若有所失的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>少焉：过了一会儿。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>尝：试。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>相：通过观察外貌裁定其品质优劣。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>质：材质。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>狸：野猫。<span style="margin-left:.35em">²²</span>德：材性。<span style="margin-left:.35em">²³</span>亡：通“忘”。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>一：指身体。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>国马：即国中的良马。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>天下马：即天下的良马。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>成材：天然生成的材质。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>若恤若失：闷然无所思虑的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>超轶：谓超越群马。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>绝尘：形容奔驰极速，蹈尘无迹。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>不知其所：不知其所往。<span style="margin-left:.35em">³²</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">³³</span>从：通“纵”。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>《金板》：书名，内容不详。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>《六韬》：书名，为太公所作兵法。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>奉事而大有功：谓把《诗》《书》《礼》《乐》和《金板》《六韬》用于经邦定乱上，会有很大功效。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>未尝：未曾。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>启齿：谓开口而笑。<span style="margin-left:.35em">³²</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>直：但，只。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>越：越国。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>流人：谓流亡之人。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>所知：知交。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>旬月：十天或一个月。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>期年：一周年。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>似人者：谓似国中之人。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>滋：愈。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>虚空：指空旷无人的荒野。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>藜藋：泛指杂草。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>柱：塞。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>鼪鼬：黄鼠狼。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>径：小路。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>良：长久。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>位：处。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>跫然：欢喜的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>昆弟：兄弟。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>謦欬：咳嗽，这里引申为言笑。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>侧：身旁。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>莫：没有人。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>真人：指得道之人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写徐无鬼与武侯谈论君王的嗜欲问题，指出君主“盈嗜欲，长好恶”，性命之情病困。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">徐无鬼见武侯，武侯曰：“先生居山林，食芧<font color="#af9100">¹</font>栗<font color="#af9100">²</font>，厌<font color="#af9100">³</font>葱韭，以宾<font color="#af9100">⁴</font>寡人，久矣夫！今老邪？其<font color="#af9100">⁵</font>欲干<font color="#af9100">⁶</font>酒肉之味邪？其寡人亦有社稷之福邪？”徐无鬼曰：“无鬼生于贫贱，未尝敢饮食君之酒肉，将来劳君也。”君曰：“何哉！奚劳寡人？”曰：“劳君之神与形。”武侯曰：“何谓邪？”徐无鬼曰：“天地之养也一，登高<font color="#af9100">⁷</font>不可以为长，居下<font color="#af9100">⁸</font>不可以为短。君独为万乘之主，以苦一国之民，以养耳目鼻口，夫神者不自许<font color="#af9100">⁹</font>也。夫神者，好和<font color="#af9100">¹⁰</font>而恶奸<font color="#af9100">¹¹</font>。夫奸，病<font color="#af9100">¹²</font>也，故劳之。唯君所病之何也？”武侯曰：“欲见先生久矣！吾欲爱民而为义偃兵<font color="#af9100">¹³</font>，其可乎？”徐无鬼曰：“不可。爱民，害民之始也；为义偃兵，造兵之本<font color="#af9100">¹⁴</font>也。君自此<font color="#af9100">¹⁵</font>为之，则殆<font color="#af9100">¹⁶</font>不成。凡成美，恶器<font color="#af9100">¹⁷</font>也。君虽为仁义，几<font color="#af9100">¹⁸</font>且<font color="#af9100">¹⁹</font>伪哉！形固造形<font color="#af9100">²⁰</font>，成<font color="#af9100">²¹</font>固有伐<font color="#af9100">²²</font>，变固外战<font color="#af9100">²³</font>。君亦必无<font color="#af9100">²⁴</font>盛<font color="#af9100">²⁵</font>鹤列<font color="#af9100">²⁶</font>于丽谯<font color="#af9100">²⁷</font>之间，无徒骥<font color="#af9100">²⁸</font>于锱坛<font color="#af9100">²⁹</font>之宫，无藏逆于得<font color="#af9100">³⁰</font>，无以巧<font color="#af9100">³¹</font>胜人，无以谋胜人，无以战胜人。夫杀人之士民，兼<font color="#af9100">³²</font>人之土地，以养吾私与吾神者，其战不知孰善<font color="#af9100">³³</font>？胜之恶乎在？君若勿已矣<font color="#af9100">³⁴</font>！修胸中之诚以应<font color="#af9100">³⁵</font>天地之情<font color="#af9100">³⁶</font>而勿撄<font color="#af9100">³⁷</font>。夫民死已脱<font color="#af9100">³⁸</font>矣，君将恶乎用夫偃兵哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">徐无鬼去见魏武侯，魏武侯说：“先生身居深山老林，吃橡子，食葱韭，你摈弃我已很长时间了。你现在老了吗？是想求得酒肉的滋味呢？还是为我的国家造福呢？”徐无鬼说：“无鬼出身贫穷低贱，不曾敢想享用你的酒肉，是来慰问你的。”武侯说：“怎么？你怎样来慰问我？”徐无鬼说：“慰问你的精神和形体。”武侯说：“什么意思？”徐无鬼说：“天地对万物的养育是均等的，地位高的人不能够自认为高人一等，地位低的人也不应认为自己矮人三分。你身为大国的国君，用全国百姓的劳累困苦换来自己眼耳口鼻的享用，弄得心神不自得。圣明之人从不为自己的私欲求取分外的东西，人的心灵天然喜欢和顺而厌恶偏私，偏私是一种严重的病态，所以，我特地前来慰问你。只有你患有这种病症，这是为什么呢？”武候说：“我想见先生已经很久了。如果我爱民为义而制止战争，这样做行了吧？”徐无鬼说：“不行。所谓爱民，其实是害民的开始；为义而制止战争，也是制造新的战争的根源。如果你从这些方面来治理国家，恐怕不会成功。凡是成就了美好的名声，也就有了作恶的工具。虽然你这样做是在推行正义，相反更接近于虚假啊！出现仁义形迹肯定会出现伪造仁义的形迹，成功了肯定会自夸，出现了变故必定会再次掀起战争。你千万不要在城门瞭望台下摆兵，作严阵以待状；不要在宫里陈列步卒骑士；不要包藏一颗贪求之心；不要用智巧去取胜，不要用策略去制敌；不要去通过战争去征服别人。通过杀死别国的士卒和百姓，吞并别国的土地，用来满足自己的私欲，这样战争究竟有何益处？胜利又存在于哪里？你还是停止争战，修养天性，顺应自然赋予你的真情，而不去扰乱其规律。这样，百姓就能够摆脱死亡的威胁，你哪里用得上息兵的议论？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹芧：橡子。<span style="margin-left:.35em">²</span>栗：栗子，亦称板栗。<span style="margin-left:.35em">³</span>厌：饱食。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>宾：通“摈”，弃。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>其：还是。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>干：求。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>登高：比喻显贵，即高位。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>居下：比喻卑贱，即下位。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>不自许：不安。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>和：谓虚静、恬淡、寂寞、无为。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>奸：指酒肉声色的滑乱。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>病：指心神之病。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>偃兵：息兵。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>本：根本。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>此：指爱民、偃兵。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>殆：恐怕。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>器：谓形迹。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>几：近乎。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>且：将。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>形固造形：有形迹的仁义，必然会产生出有形迹的虚伪。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>成：成功。<span style="margin-left:.35em">²²</span>伐：失败。<span style="margin-left:.35em">²³</span>变固外战：机心妄动于内，战祸必生于外。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>无：通“毋”，不要。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>盛：众多，盛大。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>鹤列：阵名，谓陈兵如鹤之列。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>丽谯：高楼名。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>徒骥：步骑兵。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>锱坛：宫名。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>藏逆于得：谓标榜仁德于外，包藏逆心于内。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>巧：谓机巧之心。<span style="margin-left:.35em">³²</span>兼：兼并。<span style="margin-left:.35em">³³</span>孰善：有何好处。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>勿已矣：不能已于爱民，即不能消除爱民之心。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>应：顺应，符合。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>天地之情：谓天地自然无为之道。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>撄：扰乱。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>民死已脱：谓百姓自可脱离死亡。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子以魏武侯说明沉溺于嗜欲、向往于仁义，就会人性丧尽，迷途难返。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">黄帝将见大隗<font color="#af9100">¹</font>乎具茨<font color="#af9100">²</font>之山，方明<font color="#af9100">³</font>为御<font color="#af9100">⁴</font>，昌宇<font color="#af9100">⁵</font>骖乘<font color="#af9100">⁶</font>，张若<font color="#af9100">⁷</font>、謵朋<font color="#af9100">⁸</font>前马<font color="#af9100">⁹</font>，昆阍<font color="#af9100">¹⁰</font>、滑稽<font color="#af9100">¹¹</font>后车<font color="#af9100">¹²</font>。至于襄城<font color="#af9100">¹³</font>之野<font color="#af9100">¹⁴</font>，七圣<font color="#af9100">¹⁵</font>皆迷，无所问涂。适<font color="#af9100">¹⁶</font>遇牧马童子，问涂焉，曰：“若<font color="#af9100">¹⁷</font>知具茨之山乎？”曰：“然。”“若知大隗之所存<font color="#af9100">¹⁸</font>乎？”曰：“然。”黄帝曰：“异哉小童！非徒<font color="#af9100">¹⁹</font>知具茨之山，又知大隗之所存。请问为<font color="#af9100">²⁰</font>天下。”小童曰：“夫为天下者，亦若此而已矣，又奚事<font color="#af9100">²¹</font>焉！予少而自游于六合之内<font color="#af9100">²²</font>，予适有瞀病<font color="#af9100">²³</font>，有长者<font color="#af9100">²⁴</font>教予曰：‘若乘日之车而游<font color="#af9100">²⁵</font>于襄城之野。’今予病少<font color="#af9100">²⁶</font>痊<font color="#af9100">²⁷</font>，予又且复游于六合之外<font color="#af9100">²⁸</font>。夫为天下亦若此而已。予又奚事焉！”黄帝曰：“夫为天下者，则诚<font color="#af9100">²⁹</font>非吾子<font color="#af9100">³⁰</font>之事，虽然，请问为天下。”小童辞<font color="#af9100">³¹</font>。黄帝又问。小童曰：“夫为天下者，亦奚以异乎牧马者哉！亦去其害马者<font color="#af9100">³²</font>而已矣！”黄帝再拜稽首<font color="#af9100">³³</font>，称天师<font color="#af9100">³⁴</font>而退。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">黄帝要到具茨山去拜见大隗，方明驾车，昌宇做陪乘，张若、謵朋在马车前导引，昆阍、滑稽跟在车后；来到襄城的旷野，七位圣人都迷失了方向，而且没有什么人可以问路。正巧遇上一位牧马的少年，便向牧马少年问路，说：“你知道具茨山吗？”少年回答：“是的。”又问：“你知道大隗居住在什么地方吗？”少年回答：“是的。”黄帝说：“真是奇怪啊，这位少年！不仅知道具茨山，而且知道大隗居住的地方。请问怎样治理天下。”少年说：“治理天下，也就像牧马一样罢了，又何须多事呢！我幼小时独自在天地四方内游玩，碰巧生了头眼眩晕的病，有位长者教导我说：‘你还是乘坐太阳车去襄城的旷野里游玩。’如今我的病已经有了好转，我又将到天地四方之外去游玩。至于治理天下恐怕也就像牧马一样罢了，我又何须去多事啊！”黄帝说：“治理天下，固然不是你操心的事。虽然如此，我还是要向你请教怎样治理天下。”少年听了拒绝回答。黄帝又问。少年说：“治理天下，跟牧马哪里有什么不同呢！也就是去除过分、任其自然罢了！”黄帝听了叩头至地行了大礼，称他为天师而离去。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大隗：虚构的人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>具茨：山名，在今河南新密。<span style="margin-left:.35em">³</span>方明：虚构的人名，意谓明白。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>御：驾车。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>昌宇：虚构的人名，意谓盛美。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>骖乘：坐在车右陪乘。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>张若：虚构的人名，意谓张大。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>謵朋：虚构的人名，意谓所习很广。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>前马：在马前作向导。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>昆阍：虚构的人名，意谓守混同。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>滑稽：虚构的人名，意谓言辞雄辩不穷。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>后车：在车后当随从。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>襄城：在今河南襄城县。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>野：郊野。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>七圣：指方明等六人加黄帝。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>适：恰巧。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>若：你，指童子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>存：在。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>非徒：不仅。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>为：治理。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>奚事：何必多事。<span style="margin-left:.35em">²²</span>六合之内：指尘世。<span style="margin-left:.35em">²³</span>瞀病：目眩之症。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>长者：指悟道者。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>乘日之车而游：谓任天而游。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>少：稍微。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>痊：病愈。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>六合之外：指一种没有俗尘喧扰的至虚之境。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>诚：诚然，固然。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>吾子：相亲之辞，指童子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>辞：拒绝回答。<span style="margin-left:.35em">³²</span>害马者：指伤害马的自然本性的人为方法。<span style="margin-left:.35em">³³</span>稽首：叩头。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>天师：合乎天道之师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以黄帝说明，沉迷于治天下，就必然会害天下。只要治天下者无为地过日子，就可以除去害天下的因素了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">知士<font color="#af9100">¹</font>无思虑之变<font color="#af9100">²</font>则不乐；辩士无谈说之序<font color="#af9100">³</font>则不乐；察士<font color="#af9100">⁴</font>无凌<font color="#af9100">⁵</font>谇<font color="#af9100">⁶</font>之事则不乐：皆囿<font color="#af9100">⁷</font>于物者也。招世之士<font color="#af9100">⁸</font>兴朝<font color="#af9100">⁹</font>；中民之士<font color="#af9100">¹⁰</font>荣官<font color="#af9100">¹¹</font>；筋力之士<font color="#af9100">¹²</font>矜难<font color="#af9100">¹³</font>；勇敢之士奋患<font color="#af9100">¹⁴</font>；兵革之士<font color="#af9100">¹⁵</font>乐战；枯槁之士<font color="#af9100">¹⁶</font>宿名<font color="#af9100">¹⁷</font>；法律之士<font color="#af9100">¹⁸</font>广治<font color="#af9100">¹⁹</font>；礼教之士<font color="#af9100">²⁰</font>敬容<font color="#af9100">²¹</font>；仁义之士贵际<font color="#af9100">²²</font>。农夫无草莱之事<font color="#af9100">²³</font>则不比<font color="#af9100">²⁴</font>；商贾无市井之事<font color="#af9100">²⁵</font>则不比；庶人有旦暮之业<font color="#af9100">²⁶</font>则劝<font color="#af9100">²⁷</font>；百工<font color="#af9100">²⁸</font>有器械之巧则壮<font color="#af9100">²⁹</font>。钱财不积则贪者忧，权势不尤<font color="#af9100">³⁰</font>则夸者悲，势物之徒<font color="#af9100">³¹</font>乐变<font color="#af9100">³²</font>。遭时有所用<font color="#af9100">³³</font>，不能无为也，此<font color="#af9100">³⁴</font>皆顺比<font color="#af9100">³⁵</font>于岁<font color="#af9100">³⁶</font>，不物于易<font color="#af9100">³⁷</font>者也。驰其形性<font color="#af9100">³⁸</font>，潜<font color="#af9100">³⁹</font>之万物，终身不反<font color="#af9100">⁴⁰</font>，悲夫！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">善于谋划的人没有思虑上的变易与转换便不会得到快乐，善于辩论的人没有丝丝入扣的辩论就不会感到快乐，严察苛刻的人如果没有明辨的事端就不会感到快乐，这些都是受到外物的局限与束缚的人。招摇于世的人立足朝廷，中等的人以爵禄为荣，身强力壮的人以排忧解难为自矜，英勇无畏的人遇上祸患总是冲锋陷阵，全副武装的人喜欢征战，隐居山林的人留意名声，研修法制律令的人推广法治，讲求礼乐的人注重仪容，施行仁义的人看重交际，农夫没有除草耕耘就不安，商人没有贸易买卖就不乐，百姓只要有短暂的工作就自勉，工匠只要有器械的技巧就会跃跃欲试。贪婪的人钱财积攒得不够总是忧愁不乐，私欲很盛的人权势不高便会悲伤哀叹。依仗权势掠夺财物的人热衷于变故。这些人都是逐时俯仰，拘限于一事而茅塞不通的人。全身心地投入追逐并且沉溺于外物的包围之中，一辈子也不会醒悟，不知返回人的自然本性，实在是可悲啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹知士：智谋之士。<span style="margin-left:.35em">²</span>思虑之变：思考问题的灵活多变。<span style="margin-left:.35em">³</span>序：条理。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>察士：苛察之士。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>凌：凌辱。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>谇：责骂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>囿：拘限。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>招世之士：招摇自见之人。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>兴朝：以得志于朝廷为乐。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>中民之士：才质中等的人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>荣官：以官爵为荣耀。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>筋力之士：犹言“大力士”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>矜难：以战胜艰难自夸。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>奋患：奋勇除患。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>兵革之士：久于沙场的战士。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>枯槁之士：即隐士。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>宿名：留恋高名。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>法律之士：指“法家者流”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>广治：广泛推行法治。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>礼教之士：泛指“儒家者流”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>敬容：敬修容仪。<span style="margin-left:.35em">²²</span>贵际：注重交际。<span style="margin-left:.35em">²³</span>草莱之事：即耕种的事。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>比：和乐。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>市井之事：谓做买卖。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>旦暮之业：日常活儿。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>劝：勉力。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>百工：各种手工业工人。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>壮：自夸。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>尤：出众。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>势物之徒：附势贪物的人。<span style="margin-left:.35em">³²</span>乐变：喜欢变诈。<span style="margin-left:.35em">³³</span>遭时有所用：谓希冀遭逢时机，使机诈得以施展。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>此：指招世之士等十六种人。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>顺比：顺从。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>岁：时。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>不物于易：犹言“不易于物”，即不拘限于外物。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>形性：指身心。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>潜：陷没。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>反：通“返”，返回本性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子说明社会上各行各业的人都各自被本职所蒙蔽，迷惑于追名逐利而不知回头，这是十分可悲的。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子曰：“射者非前期<font color="#af9100">¹</font>而中<font color="#af9100">²</font>谓之善射，天下皆羿也，可乎？”惠子曰：“可。”庄子曰：“天下非有公是<font color="#af9100">³</font>也，而各是其所是<font color="#af9100">⁴</font>，天下皆尧也，可乎？”惠子曰：“可。”庄子曰：“然则儒墨杨<font color="#af9100">⁵</font>秉<font color="#af9100">⁶</font>四，与夫子<font color="#af9100">⁷</font>为五，果孰是邪？或者若鲁遽<font color="#af9100">⁸</font>者邪？其弟子曰：‘我得夫子之道矣！吾能冬爨<font color="#af9100">⁹</font>鼎而夏造冰矣！’鲁遽曰：‘是<font color="#af9100">¹⁰</font>直<font color="#af9100">¹¹</font>以阳召<font color="#af9100">¹²</font>阳，以阴召阴，非吾所谓道也。吾示子乎吾道。’于是乎为之调瑟<font color="#af9100">¹³</font>，废<font color="#af9100">¹⁴</font>一于堂，废一于室，鼓<font color="#af9100">¹⁵</font>宫<font color="#af9100">¹⁶</font>宫动，鼓角<font color="#af9100">¹⁷</font>角动，音律同矣<font color="#af9100">¹⁸</font>！夫或改调一弦，于五音无当<font color="#af9100">¹⁹</font>也，鼓之，二十五弦皆动，未始<font color="#af9100">²⁰</font>异于声而音之君<font color="#af9100">²¹</font>已！且若是者邪！”惠子曰∶“今乎儒墨杨秉，且方与我以辩，相拂<font color="#af9100">²²</font>以辞<font color="#af9100">²³</font>，相镇<font color="#af9100">²⁴</font>以声<font color="#af9100">²⁵</font>，而未始吾非<font color="#af9100">²⁶</font>也，则奚若<font color="#af9100">²⁷</font>矣？”庄子曰：“齐人蹢<font color="#af9100">²⁸</font>子于宋者，其命阍<font color="#af9100">²⁹</font>也不以完<font color="#af9100">³⁰</font>；其求钘钟<font color="#af9100">³¹</font>也以束缚<font color="#af9100">³²</font>；其求唐<font color="#af9100">³³</font>子也而未始出域<font color="#af9100">³⁴</font>：有遗类<font color="#af9100">³⁵</font>矣！夫楚人寄<font color="#af9100">³⁶</font>而蹢阍者；夜半于无人之时而与舟人斗，未始离<font color="#af9100">³⁷</font>于岑<font color="#af9100">³⁸</font>而足以造于怨也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子说：“射箭的人不是预先瞄准而误中靶的，称他是善于射箭，那么普天下都是羿那样善射的人，可以这样说吗？”惠子说：“可以。”庄子说：“天下本没有共同认可的正确标准，却各以自己认可的标准为正确，那么普天下都是唐尧那样圣明的人，可以这样说吗？”惠子说：“可以。”庄子说：“那么郑缓、墨翟、杨朱、公孙龙四家，跟先生你一道便是五家，到底谁是正确的呢？或者都像是周初的鲁遽那样吗？鲁遽的弟子说：‘我学得了先生的学问，我能够在冬天生火烧饭在夏天制出冰块。’鲁遽说：‘这只不过是用具有阳气的东西来招引出具有阳气的东西，用具有阴气的东西来招引出具有阴气的东西，不是我所倡导的学问。我告诉给你我所主张的道理。’于是当着大家调整好瑟弦，放一张瑟在堂上，放一张瑟在内室，弹奏起这张瑟的宫音而那张瑟的宫音也随之应合，弹奏那张瑟的角音而这张瑟的角音也随之应合，调类相同的缘故啊。如果其中任何一根弦改了调，五个音不能合谐，弹奏起来，二十五根弦都发出震颤，然而却始终不会发出不同的声音，方才是乐音之王了。而你恐怕就是象鲁遽那样的人吧？”惠子说：“如今郑缓、墨翟、杨朱、公孙龙，他们正跟我一道辩论，相互间用言辞进行指责，相互间用声望压制对方，却从不曾认为自己是不正确的，那么将会怎么样呢？”庄子说：“齐国有个人使自己的儿子滞留于宋国，命令守门人守住他而不让他有完整的身形返回来，他获得一只长颈的小钟唯恐破损而包了又包，捆了又捆，他寻找远离家门的儿子却不曾出过郊野，这就像辩论的各家忘掉了跟自己相类似的情况！楚国有个人寄居别人家而怒责守门人，半夜无人时走出门来又跟船家打了起来，还不曾离开岸边就又结下了怨恨。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹前期：预定目标。<span style="margin-left:.35em">²</span>中：射中。<span style="margin-left:.35em">³</span>公是：即公理。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>是其所是：将自己认为正确的视为公理。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>杨：杨朱。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>秉：公孙龙的字。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫子：指惠施。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>鲁遽：姓鲁，名遽，周初人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫子：指鲁遽。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>爨：烧。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>是：此。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>直：只是。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>召：招引。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>调瑟：调整琴瑟的音调。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>废：置。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>鼓：拨弦。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>宫：古代的五音之一。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>角：古代的五音之一。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>音律同矣：谓二瑟互为感应，发出相同的音调。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>无当：不和谐。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>未始：未尝。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>音之君：即众音之主。<span style="margin-left:.35em">²²</span>拂：抵拒，对抗。<span style="margin-left:.35em">²³</span>辞：言辞。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>镇：压服。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>声：声音。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>未始吾非：未曾使我认错，即辩论不过我。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>奚若：何若，何如，怎么样。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>蹢：使踯躅。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>阍：守门人。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>完：指完全之人。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>钘钟：皆为乐器。<span style="margin-left:.35em">³²</span>束缚：谓包裹。<span style="margin-left:.35em">³³</span>唐：失。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>域：乡域。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>遗类：遗忘其族类。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>寄：寄居。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>离：通“丽”，附丽。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>岑：岸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写庄子与惠子对话，批评各家“各是其所是”，弄得天下没有“公是”，以共鸣共振的声学现象与规律为喻，振宫得宫，响角得角，但搞个五音不调的，结果是二十五根弦一齐响，响了半天却并无新意、新音，包含着贬低百花齐放、百家争鸣的意图，从政治或政策上看绝对不“正确”，但它又包含着某些片面的深刻性。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子送葬，过惠子之墓，顾<font color="#af9100">¹</font>谓从者曰：“郢<font color="#af9100">²</font>人垩<font color="#af9100">³</font>慢<font color="#af9100">⁴</font>其鼻端，若蝇翼。使匠人斫之。匠石<font color="#af9100">⁵</font>运斤成风<font color="#af9100">⁶</font>，听<font color="#af9100">⁷</font>而斫<font color="#af9100">⁸</font>之，尽垩<font color="#af9100">⁹</font>而鼻不伤。郢人立不失容<font color="#af9100">¹⁰</font>。宋元君<font color="#af9100">¹¹</font>闻之，召匠石曰：‘尝试为寡人为之<font color="#af9100">¹²</font>。’匠石曰：‘臣则尝<font color="#af9100">¹³</font>能斫之，虽然，臣之质<font color="#af9100">¹⁴</font>死久矣！’自夫子<font color="#af9100">¹⁵</font>之死也，吾无以为质矣！吾无与言之矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子送葬的时候，路过惠子的坟墓，回过头对跟随的人说：“郢人用白土刷墙的时候，有小点飞泥落在鼻尖上，让匠石用斧子砍掉白灰泥。匠石挥动斧子呼呼作响，嗖的一声，鼻尖上的白灰泥就被完全除去，而鼻子却毫无损伤，郢人也若无其事地站在那里。宋元君听到了这件事，就召见匠石说：‘你在我身上也这么试一试。’匠石说：‘我曾经确实砍掉鼻尖上的小灰泥。但是，那个敢让我砍的人已经去世很久了。’自从惠子离开人世以后，我就没有对手了！我再没有可以论辩的人了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹顾：回头。<span style="margin-left:.35em">²</span>郢：楚国都城，在今湖北江陵西北。<span style="margin-left:.35em">³</span>垩：白土。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>慢：通“漫”，涂。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>匠石：名叫石的木工。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>运斤成风：挥动斧头，呼呼生风。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>听：任凭。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>斫：砍削。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>尽垩：把泥点全部削净。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>失容：失色。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>宋元君：即宋元公，名佐，宋平公之子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>为之：谓施展用斧头削净鼻尖泥点的绝技。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>尝：曾经。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>质：指施技的对象。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>夫子：指惠施。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲相反相成的哲理，没有涂鼻头的郢人，匠石不再挥斧子，而没有了惠施，何来濠上的千古妙语？说明人性中包含着斗争的乐趣。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">管仲有病，桓公问之曰：“仲父之病病<font color="#af9100">¹</font>矣，可不讳云，至于大病<font color="#af9100">²</font>，则寡人恶<font color="#af9100">³</font>乎属国<font color="#af9100">⁴</font>而可？”管仲曰：“公谁欲与<font color="#af9100">⁵</font>？”公曰：“鲍叔牙<font color="#af9100">⁶</font>。”曰：“不可。其为人絜廉<font color="#af9100">⁷</font>，善士也；其于不己若<font color="#af9100">⁸</font>者不比<font color="#af9100">⁹</font>之；又一闻人之过，终身不忘。使之治国，上且钩<font color="#af9100">¹⁰</font>乎君，下且逆乎民。其得罪于君也将弗久矣！”公曰：“然则孰可？”对曰：“勿已<font color="#af9100">¹¹</font>则隰朋<font color="#af9100">¹²</font>可。其为人也，上忘而下畔<font color="#af9100">¹³</font>，愧不若黄帝，而哀<font color="#af9100">¹⁴</font>不己若者<font color="#af9100">¹⁵</font>。以德分人谓之圣；以财分人谓之贤。以贤临人<font color="#af9100">¹⁶</font>，未有得人者也；以贤下人<font color="#af9100">¹⁷</font>，未有不得人者也。其于国有不闻也，其于家有不见也。勿已则隰朋可。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">管仲病得很严重，齐桓公问他：“您的病已经很重了，不避讳地说，一旦病危不起，我将把国事托付给谁才合适呢？”管仲说：“您想要交给谁呢？”齐桓公说：“鲍叔牙。”管仲说：“不可以。鲍叔牙为人，算得上是清白廉正的好人，他对不如自己的人从不去亲近，而且一听到别人的过错，总是念念不忘。让他治理国家，对上肯定会约束国君，对下肯定会忤逆百姓。一旦得罪于国君，也就不会长久执政了！”齐桓公说：“那么谁可以呢？”管仲回答说：“要不，隰朋还可以。隰朋为人，对上不显示位尊而对下不分别卑微，自愧不如黄帝又能怜悯不如自己的人。能用道德去感化他人的称作圣人，能用财物去周济他人的称作贤人。以贤人自居而驾临于他人之上。不会获得人们的拥戴；以贤人之名而能谦恭待人，不会得不到人们的拥戴。他对于国事一定不会事事听闻，他对于家庭也一定不事事看顾。不得已，那么还是隰朋可以。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹病病：指病危。<span style="margin-left:.35em">²</span>大病：谓病重不起，是病逝的委婉说法。<span style="margin-left:.35em">³</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>属国：指托付国政。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>谁欲与：即“欲与谁”，想交给谁。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>鲍叔牙：姓鲍，字叔牙，齐大夫，为管仲至交。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>絜廉：廉洁。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>不己若：即“不若己”。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>比：亲近。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>钩：违逆。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>勿已：不得已。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>隰朋：姓隰，名朋，齐国贤人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>畔：通“叛”，叛离。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>哀：哀怜，同情。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>不己若者：即“不若己者”，德行不及自己的人。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>临人：谓凌驾众人之上。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>下人：谓甘居人下。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以鲍叔牙与隰朋对比，说明迷惑于自负的人，是不能治国的。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吴王浮<font color="#af9100">¹</font>于江，登乎狙<font color="#af9100">²</font>之山，众狙见之，恂然<font color="#af9100">³</font>弃而走<font color="#af9100">⁴</font>，逃于深蓁<font color="#af9100">⁵</font>。有一狙焉，委蛇<font color="#af9100">⁶</font>攫𢮞，见<font color="#af9100">⁷</font>巧乎王。王射之，敏给<font color="#af9100">⁸</font>搏<font color="#af9100">⁹</font>捷矢<font color="#af9100">¹⁰</font>。王命相者<font color="#af9100">¹¹</font>趋<font color="#af9100">¹²</font>射之，狙执<font color="#af9100">¹³</font>死。王顾<font color="#af9100">¹⁴</font>谓其友颜不疑<font color="#af9100">¹⁵</font>曰：“之<font color="#af9100">¹⁶</font>狙也，伐<font color="#af9100">¹⁷</font>其巧、恃<font color="#af9100">¹⁸</font>其便<font color="#af9100">¹⁹</font>以敖<font color="#af9100">²⁰</font>予，以至此殛<font color="#af9100">²¹</font>也。戒之哉！嗟乎！无以汝色<font color="#af9100">²²</font>骄人哉？”颜不疑归而师<font color="#af9100">²³</font>董梧<font color="#af9100">²⁴</font>，以锄<font color="#af9100">²⁵</font>其色，去乐辞显<font color="#af9100">²⁶</font>，三年而国人称之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">吴王渡过长江。登上猕猴聚居的山岭。猴群看见吴王打猎的队伍，惊惶地四散奔逃，躲进了荆棘丛林的深处。有一只猴子留下了，它从容不迫地腾身而起抓住树枝跳来跳去，在吴王面前显示它的灵巧。吴王用箭射它，他敏捷地接过飞速射来的利箭。吴王下命令叫来左右随从打猎的人一起上前射箭，猴子躲避不及中箭而死。吴王回身对他的朋友颜不疑说：“这只猴子，夸耀它的灵巧，仗恃它的便捷而蔑视于我，以至受到这样的惩罚而死去！要以此为戒啊！唉，不要用你傲慢的态度对待他人啊！”颜不疑回来后便拜贤士董梧为师用以铲除自己的傲气，除去骄态，去享乐，就贫苦，辞显贵，甘淡漠，三年时间国人都称赞他。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹浮：渡。<span style="margin-left:.35em">²</span>狙：猕猴。<span style="margin-left:.35em">³</span>恂然：惊惧的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>走：逃跑。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>深蓁：荆棘茂密处。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>委蛇：从容的样子。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>见：显示。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>敏给：敏捷。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>搏：接。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>捷矢：快速飞来的箭。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>相者：协助吴王打猎的人。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>趋：急进。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>执：拿，握。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>顾：回头。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>颜不疑：姓颜，字不疑，吴王的朋友。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>伐：矜夸。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>恃：依靠，凭借。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>便：便捷。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>敖：通“傲”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>殛：死，殒身。<span style="margin-left:.35em">²²</span>色：骄色，即骄人之色。<span style="margin-left:.35em">²³</span>师：拜某人为师。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>董梧：姓董，名梧，吴国的贤人。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>锄：除去。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>去乐辞显：谓内去淫欲，外辞荣华。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记叙猕猴迷惑于逞能献巧，结果一命呜呼，说明为人不应过于自信，不能对人骄傲。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">南伯子綦<font color="#af9100">¹</font>隐几<font color="#af9100">²</font>而坐，仰天而嘘<font color="#af9100">³</font>。颜成子<font color="#af9100">⁴</font>入见曰：“夫子，物之尤<font color="#af9100">⁵</font>也。形固<font color="#af9100">⁶</font>可使若槁骸<font color="#af9100">⁷</font>，心固可使若死灰乎？”曰：“吾尝居山穴之中矣。当是时也，田禾<font color="#af9100">⁸</font>一睹我而齐国之众三贺之。我必先之，彼故知之；我必卖之，彼故鬻<font color="#af9100">⁹</font>之。若我而不有之，彼恶得而知之？若我而不卖之，彼恶得而鬻之？嗟乎！我悲人之自丧<font color="#af9100">¹⁰</font>者；吾又悲夫悲人<font color="#af9100">¹¹</font>者；吾又悲夫悲人之悲者<font color="#af9100">¹²</font>；其后而日远矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">南伯子綦靠几案坐着，仰天吐气，颜成子进来见到说：“先生，真是出类拔萃的人物。形体固然可以使它成为枯骨，心固然可以使它成为死灰一样吗？”南伯子綦说：“我曾隐居在山洞里。正在这个时候，齐国的国君田禾一来看我，而齐国的民众就再三祝贺他，我的名声一定先于他，所以他知道我；我一定卖了我的名声，所以，他才把我的名声贩卖出去。如果我没有名声，他怎么会知道我？如果我不贩卖名声，他怎么能贩卖我的名声呢？唉！我悲伤人的自我丧失，我又悲伤那些悲伤别人的人。我又悲伤那悲伤的悲伤，然后一天天地远离炫耀而达到泊然无心的境界。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹南伯子綦：即南郭子綦。<span style="margin-left:.35em">²</span>隐几：倚靠在几上。<span style="margin-left:.35em">³</span>嘘：慢慢地吐气。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>颜成子：南伯子綦的弟子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>尤：谓出类拔萃。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>固：固然。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>槁骸：枯骨。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>田禾：齐王姓名，即齐太公和。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>鬻：卖。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>自丧：因自炫名声而丧失真性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>悲人：指能悲人之自丧而不能自觉其身的人。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>悲人之悲者：指自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过南伯子綦的自叙，说明从显露自己的才能到认识到那是可悲的，再从有可悲之感到无所思虑、日益淡漠，直至心如死灰，这就是解惑修道的过程。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼之<font color="#af9100">¹</font>楚，楚王觞<font color="#af9100">²</font>之。孙叔敖<font color="#af9100">³</font>执<font color="#af9100">⁴</font>爵<font color="#af9100">⁵</font>而立。市南宜僚<font color="#af9100">⁶</font>受酒而祭，曰：“古之人乎！于此言已。”曰：“丘也闻不言之言矣，未之尝言，于此乎言之：市南宜僚弄丸而两家之难<font color="#af9100">⁷</font>解；孙叔敖甘寝<font color="#af9100">⁸</font>秉<font color="#af9100">⁹</font>羽<font color="#af9100">¹⁰</font>而郢人投兵<font color="#af9100">¹¹</font>；丘愿有喙三尺<font color="#af9100">¹²</font>。”彼<font color="#af9100">¹³</font>之谓不道之道，此<font color="#af9100">¹⁴</font>之谓不言之辩。故德总<font color="#af9100">¹⁵</font>乎道之所一，而言休<font color="#af9100">¹⁶</font>乎知之所不知，至矣。道之所一者，德不能同也。知之所不能知者，辩不能举也。名若儒墨而<font color="#af9100">¹⁷</font>凶<font color="#af9100">¹⁸</font>矣。故海不辞<font color="#af9100">¹⁹</font>东流<font color="#af9100">²⁰</font>，大之至也。圣人并包天地，泽及天下，而不知其谁氏。是故生无爵，死无谥<font color="#af9100">²¹</font>，实<font color="#af9100">²²</font>不聚，名不立，此之谓大人。狗不以善吠为良，人不以善言为贤，而况为大<font color="#af9100">²³</font>乎！夫为大不足以为大<font color="#af9100">²⁴</font>，而况为德<font color="#af9100">²⁵</font>乎！夫大备<font color="#af9100">²⁶</font>矣，莫若天地。然奚求焉，而大备矣！知大备者，无求，无失，无弃，不以物易己也。反<font color="#af9100">²⁷</font>己而不穷，循古<font color="#af9100">²⁸</font>而不摩<font color="#af9100">²⁹</font>，大人之诚<font color="#af9100">³⁰</font>！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子去楚国，楚王宴请他，孙叔敖拿着酒器站立一旁，市南宜僚把酒洒在地上祭祷，说：“古时候的人啊！在这种情况下总要说一说话。”孔子说：“我听说有不用言谈的言论，但从不曾说过，在这里说上一说。市南宜僚从容不迫地玩弄弹丸解决了两家的危难，孙叔敖运筹帷幄使敌国不敢对楚国用兵而楚国得以停止征战。我孔丘多么希望有只长长的嘴巴来说上几句呀！”他们所说的是不言之道，孔子所说的是不言之辩，故而归根到底是德与道的齐一，而言语停止在知识所不知的境遇，就是极点了。道的同一，德不能同；知识所不能知道的，善辩的人也不能列举完。名声像儒墨，那就危险了。所以大海不制止河水东流，才能大到极点。圣人包容天地，恩泽到天下，而人民不知他是谁，所以，他活时无爵位，死后无谥号，财货不聚集，名声不建立，这就是大人。狗不因为善于叫唤便是好的，人不因为会说教便是贤人，何况成就大业的人呢！有心求取伟大倒不足以成为伟大，何况成德呢！最大而完备的，莫如天地，然而没有什么追求的，它却最大而完备了。知道大而完备的，是无所追求，无所丧失，无所舍弃，不用外物改变自己。返回自己的本性而不穷尽，因循常道而不矫饰，这就是大人的真性。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹之：到，往。<span style="margin-left:.35em">²</span>觞：酒器的总名。此处用作动词，谓以酒款待人。<span style="margin-left:.35em">³</span>孙叔敖：蒍贾之子，亦称蒍敖，春秋时楚国人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>执：拿着。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>爵：酒器。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>市南宜僚：姓熊，名宜僚，楚国勇士。因居住市南，故称。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>两家之难：指楚白公胜与大夫子西两家之间的战事。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>甘寝：安寝恬卧。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>秉：执。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>羽：舞具，为舞者所执。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>投兵：投弃兵戈，即息兵。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>丘愿有喙三尺：我愿有三尺长嘴。谓我既然无此长嘴，就无须多说了。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>彼：指市南宜僚弄丸和孙叔敖甘寝之事。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>此：指孔子不言之事。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>总：归根。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>休：停止，泯灭。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>而：犹“则”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>凶：谓招致凶祸。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>辞：拒纳。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>东流：指东流入海的水。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>谥：谥号。<span style="margin-left:.35em">²²</span>实：货财。<span style="margin-left:.35em">²³</span>为大：谓有心求大。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>为大不足以为大：谓有心求大则不足以成为大。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>为德：谓有心修德。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>大备：指天地无心求大而大自备的道理。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>反：通“返”，归。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>循古：顺乎古道而行。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>摩：揣摩。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>诚：指自然德性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者将市南宜僚和孙叔敖的两个故事托给仲尼名下讲述其不言之言，其实与众不同的却是老庄的思路与特殊情调：不战而胜，不争而得，不言而教，不为而为。说明要做到无为、无言、无求，遵循天道，使自己的天性不变，才能无惑。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子綦<font color="#af9100">¹</font>有八子，陈<font color="#af9100">²</font>诸前，召九方歅<font color="#af9100">³</font>曰：“为我相吾子<font color="#af9100">⁴</font>，孰<font color="#af9100">⁵</font>为祥<font color="#af9100">⁶</font>。”九方歅曰：“梱<font color="#af9100">⁷</font>也为祥。”子綦瞿然<font color="#af9100">⁸</font>喜曰：“奚若？”曰：“梱也，将与国君同食以终其身。”子綦索然<font color="#af9100">⁹</font>出涕曰：“吾子何为以至于是极<font color="#af9100">¹⁰</font>也？”九方歅曰：“夫与国君同食，泽及三族<font color="#af9100">¹¹</font>，而况父母乎！今夫子闻之而泣，是御<font color="#af9100">¹²</font>福也。子则祥矣，父则不祥。”子綦曰：“歅，汝何足以识之。而梱祥邪？尽于酒肉，入于鼻口矣，而何足以知其所自来！吾未尝<font color="#af9100">¹³</font>为牧而牂<font color="#af9100">¹⁴</font>生于奥<font color="#af9100">¹⁵</font>，未尝好田<font color="#af9100">¹⁶</font>而鹑生于宎<font color="#af9100">¹⁷</font>，若<font color="#af9100">¹⁸</font>勿怪，何邪？吾所与吾子游者，游于天地，吾与之<font color="#af9100">¹⁹</font>邀<font color="#af9100">²⁰</font>乐于天，吾与之邀食于地。吾不与之为事，不与之为谋，不与之为怪。吾与之乘<font color="#af9100">²¹</font>天地之诚而不以物与之相撄<font color="#af9100">²²</font>，吾与之一委蛇<font color="#af9100">²³</font>而不与之为事所宜<font color="#af9100">²⁴</font>。今也然<font color="#af9100">²⁵</font>有世俗之偿<font color="#af9100">²⁶</font>焉？凡有怪征<font color="#af9100">²⁷</font>者必有怪行。殆<font color="#af9100">²⁸</font>乎！非我与吾子之罪，几<font color="#af9100">²⁹</font>天与之也！吾是以泣也。”无几何<font color="#af9100">³⁰</font>而使梱之于燕，盗得之于道<font color="#af9100">³¹</font>，全<font color="#af9100">³²</font>而鬻<font color="#af9100">³³</font>之则难<font color="#af9100">³⁴</font>，不若刖<font color="#af9100">³⁵</font>之则易。于是乎刖而鬻之于齐，适<font color="#af9100">³⁶</font>当<font color="#af9100">³⁷</font>渠公之街，然身食肉而终。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子綦有八个儿子，排列在子綦身前，叫来九方歅说：“给我八个儿子看看相，谁最有福气。”九方歅说：“梱最有福气。”子綦惊喜地说：“怎么最有福气呢？”九方歅回答：“梱将会跟国君一道饮食而终了一生。”子綦泪流满面地说：“我的儿子为什么会达到这样的境遇！”九方歅说：“跟国君一道饮食，恩泽将施及三族，何况只是父母啊！如今先生听了这件事就泣不成声，这是拒绝要降临的福禄。你的儿子倒是有福气，你做父亲的却是没有福分了。”子綦说：“歅，你怎么能够知道，梱确实是有福呢？享尽酒肉，只不过从口鼻进到肚腹里，又哪里知道这些东西从什么地方来？我不曾牧养而羊子却出现在我屋子的西南角，不曾喜好打猎而鹌鹑却出现在我屋子的东南角，假如不把这看作是怪事，又是为了什么呢？我和我的儿子所游乐的地方，只在于天地之间。我跟他一道在苍天里寻乐，我跟他一道在大地上求食；我不跟他建功立业，不跟他出谋划策，不跟他标新立异，我只和他一道随顺天地的实情而不因外物便相互背违，我只和他一应顺任自然而不为任何外事所左右。如今我却得到了世俗的回报啊！大凡有了怪异的征兆，必定会有怪异的行为，实在是危险啊，并不是我和我儿子的罪过，大概是上天降下的罪过！我因此泣不成声。”没过多久派遣梱到燕国去，强盗在半道上劫持了他，想要保全其身形而卖掉实在担心他跑掉，不如截断他的脚容易卖掉些，于是截断他的脚卖到齐国，正好齐国的富人渠公买了去给自己看守街门，仍能够一辈子吃肉而终了一生。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子綦：即南郭子綦。<span style="margin-left:.35em">²</span>陈：列队。<span style="margin-left:.35em">³</span>九方歅：人名，伯乐的弟子，善于相面。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>吾子：我的儿子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>祥：福分。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>梱：子綦之子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>瞿然：惊喜的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>索然：涕下的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>极：绝境。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>三族：谓父族、母族、妻族。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>御：拒不接受。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>未尝：未曾。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>牂：母羊。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>奥：室内西南隅。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>田：通“畋”，畋猎。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>宎：室内东南隅。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>之：指子綦之子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>邀：求取。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>乘：顺。<span style="margin-left:.35em">²²</span>撄：扰乱。<span style="margin-left:.35em">²³</span>委蛇：随顺的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>为事所宜：选择合适的事情来做。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>然：乃，却。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>世俗之偿：谓得酒肉之福。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>怪征：不祥征兆。指表露于脸面的非分之福。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>殆：危险。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>几：岂。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>无几何：没过多久。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>盗得之于道：谓梱在途中为盗贼虏获。<span style="margin-left:.35em">³²</span>全：形体完好。<span style="margin-left:.35em">³³</span>鬻：卖。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>难：难于卖掉。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>刖：断去一足。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>适：正好。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>当：在。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段以子綦及其子梱的遭遇说明：已经完全顺从天道而却还有祸患，那就是天命的安排了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">齧缺<font color="#af9100">¹</font>遇许由<font color="#af9100">²</font>曰：“子将奚之<font color="#af9100">³</font>？”曰：“将逃尧<font color="#af9100">⁴</font>。”曰：“奚谓邪？”曰：“夫尧畜畜然<font color="#af9100">⁵</font>仁，吾恐其<font color="#af9100">⁶</font>为天下笑。后世其人与人相食与！夫民不难聚<font color="#af9100">⁷</font>也，爱之则亲，利之则至，誉<font color="#af9100">⁸</font>之则劝<font color="#af9100">⁹</font>，致<font color="#af9100">¹⁰</font>其所恶则散<font color="#af9100">¹¹</font>。爱利出乎仁义，捐<font color="#af9100">¹²</font>仁义者寡，利仁义者众。夫仁义之行，唯且无诚，且假<font color="#af9100">¹³</font>乎禽贪<font color="#af9100">¹⁴</font>者器<font color="#af9100">¹⁵</font>。是以一人之断<font color="#af9100">¹⁶</font>制<font color="#af9100">¹⁷</font>利天下，譬之犹一覕<font color="#af9100">¹⁸</font>也。夫尧知贤人之利天下也，而不知其贼<font color="#af9100">¹⁹</font>天下也。夫唯外乎贤者<font color="#af9100">²⁰</font>知之矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">齧缺遇见许由，说：“你要去哪里呢？”许由回答：“逃避尧的让位。”齧缺说：“这是为什么呢？”许由说：“尧，孜孜不倦地推行仁的主张，我担心他会受到天下人的耻笑。后代一定会人与人相食啊！百姓，并不难以聚合，给他们爱护就会亲近，给他们好处就会靠拢，给他们奖励就会勤勉，送给他们所厌恶的东西就会离散。爱护和利益出自仁义，而弃置仁义的少，利用仁义的多。仁义的推行，只会没有诚信，而且还会被禽兽一般贪婪的人借用为工具。所以一个人的裁断与决定给天下人带来了好处，打个比方说就好像是短暂的一瞥。唐尧知道贤人能给天下人带来好处，却不知道他们对天下人的残害，而只有身处贤者之外的人才能知道这个道理。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹齧缺：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>许由：尧时贤人。<span style="margin-left:.35em">³</span>奚之：去哪里。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>逃尧：谓怕尧将帝位禅让给自己，故逃避他。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>畜畜然：行仁的样子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>其：将。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>聚：招揽。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>誉：称誉。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>劝：勤勉。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>致：给。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>散：离去。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>捐：舍弃。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>假：借。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>禽贪：贪婪。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>器：工具。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>断：决断。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>制：裁制。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>覕：同“瞥”，暂见的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>贼：害。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>外乎贤者：指无心于仁义的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段的“人相食”的预言触目惊心，说明仁义是渔猎的工具，贤人是害天下的贼。当仁政之说令人失望、疑似虚伪，便会给天下带来的混乱与麻烦。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有暖姝<font color="#af9100">¹</font>者，有濡需<font color="#af9100">²</font>者，有卷娄<font color="#af9100">³</font>者。所谓暖姝者，学一先生之言，则暖暖姝姝而私自说<font color="#af9100">⁴</font>也，自以为足矣，而未知未始有物<font color="#af9100">⁵</font>也。是以谓暖姝者也。濡需者，豕<font color="#af9100">⁶</font>虱是也，择疏鬣<font color="#af9100">⁷</font>长毛<font color="#af9100">⁸</font>，自以为广宫大囿<font color="#af9100">⁹</font>。奎<font color="#af9100">¹⁰</font>蹄曲隈<font color="#af9100">¹¹</font>，乳间股脚，自以为安室利处<font color="#af9100">¹²</font>。不知屠者之一旦鼓<font color="#af9100">¹³</font>臂布草<font color="#af9100">¹⁴</font>操<font color="#af9100">¹⁵</font>烟火，而己与豕俱焦也。此以域进，此以域退，此其所谓濡需者也。卷娄者，舜也。羊肉不慕<font color="#af9100">¹⁶</font>蚁，蚁慕羊肉，羊肉膻<font color="#af9100">¹⁷</font>也。舜有膻行<font color="#af9100">¹⁸</font>，百姓悦之，故三徙成都<font color="#af9100">¹⁹</font>，至邓<font color="#af9100">²⁰</font>之虚<font color="#af9100">²¹</font>而十有<font color="#af9100">²²</font>万家。尧闻舜之贤，举<font color="#af9100">²³</font>之童土<font color="#af9100">²⁴</font>之地，曰：“冀<font color="#af9100">²⁵</font>得其<font color="#af9100">²⁶</font>来之泽<font color="#af9100">²⁷</font>。”舜举乎童土之地，年齿长矣，聪明衰矣，而不得休归，所谓卷娄者也。是以神人恶众至<font color="#af9100">²⁸</font>，众至则不比<font color="#af9100">²⁹</font>，不比则不利也。故无所甚<font color="#af9100">³⁰</font>亲，无所甚疏，抱德<font color="#af9100">³¹</font>炀和<font color="#af9100">³²</font>，以顺天下，此谓真人。于蚁弃知，于鱼得计，于羊弃意。以目视目，以耳听耳，以心复<font color="#af9100">³³</font>心。若然者，其平也绳，其变也循<font color="#af9100">³⁴</font>。古之真人！以天待之<font color="#af9100">³⁵</font>，不以人入天<font color="#af9100">³⁶</font>，古之真人！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有自美自得的，有苟且偷安的，有劳形自苦的。所谓自美自得的人，只学一位老师的言论，就非常自美自得而私自喜悦，自以为满足了，而不知道空虚无物，所以叫做自美自得的人。苟且偷安的人，像猪身上的虱子，选择稀疏毛长之处自以为广阔的宫殿和大的园圃，腿蹄皱折深处，乳间股脚的地方，自以为是安全居室有利住所，不知道屠夫一旦挥臂摆开柴草点燃烟火，自己和猪会一起烧焦。这就是随境域而进，这就是随境域而退，这就是那种叫做苟且偷安的人。劳形自苦的人，舜是典型。羊肉不爱蚂蚁，蚂蚁爱羊肉，因为羊肉味是膻的，勾引蚂蚁。舜就像有膻味似的，百姓喜欢他，所以三次迁都到邓的废墟的有十几万家。尧听说舜的贤能，推举他治理荒漠的土地，说是希望他来施恩泽。舜治理这块荒漠的土地，年龄大了，耳目衰退了，而无法回家休息，这就叫做形劳自苦的人。因此神人厌恶众人到来，众人到来就会结党营私，结党营私就是不利的。所以没有过分的亲近，没有过分的疏远，抱持德性去温人心以顺应天下，这就叫做真人。去掉像蚂蚁那样羡慕羊肉的一点智慧，像鱼那样忘掉江湖的自得其适，去掉像羊那样的有意之行。用眼睛看眼睛能看见的，用耳朵听耳朵能听到的，用心灵领悟心灵能领悟的。像这样，他的心既平静又直率，他的行为既变化也因顺。古代的真人，以自然之道对待人事，不以人事之道对待自然。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹暖姝：谓浅见自喜。<span style="margin-left:.35em">²</span>濡需：谓偷安一时。<span style="margin-left:.35em">³</span>卷娄：形容形体卷曲，精神疲倦。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>未始有物：指大道，未有万物之前大道就已经存在，故云。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>豕：猪。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>疏鬣：疏长的鬣毛。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>长毛：此二字原缺，今据陈碧虚《庄子阙误》所引张君房本补。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>囿：苑囿。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>奎：两股之间。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>曲隈：深曲隐蔽之处。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>利处：有利的寄住之所。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>鼓：举。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>布草：铺开柴草。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>操：持。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>慕：爱慕。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>膻：膻气。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>膻行：发出膻腥的行为，指推行仁义。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>三徙成都：谓一徙历山而成聚，二徙雷泽而成邑，三徙河滨而成都。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>邓：古地名。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>虚：通“墟”。<span style="margin-left:.35em">²²</span>有：通“又”。<span style="margin-left:.35em">²³</span>举：选拔。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>童土：不长草木之地。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>冀：希冀，希望。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>其：指舜。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>泽：恩泽，好处。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>众至：谓以膻行招致民众。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>比：和。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>甚：过分。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>抱德：守住自然德性。<span style="margin-left:.35em">³²</span>炀和：养和，即培养天和之气。<span style="margin-left:.35em">³³</span>复：领悟。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>循：顺，即随顺自然。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>以天待之：以自然之道对待人事。之，当为“人”字之误。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>以人入天：以人事干预自然之道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段对自鸣得意者、苟且凑合者、弯腰驼背辛辛苦苦者的众生相描写极生动。庄子将虞舜与猪身上的虱子，与浅尝辄止的小人物绑在一块儿批，以求解构，用心良苦。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">得之<font color="#af9100">¹</font>也生，失之也死；得之也死，失之也生：药也。其实<font color="#af9100">²</font>堇<font color="#af9100">³</font>也，桔梗<font color="#af9100">⁴</font>也，鸡雍也，豕零也，是<font color="#af9100">⁵</font>时为帝<font color="#af9100">⁶</font>者也，何可胜言！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古代的真人。得到它就生，失掉它就死；得到它就死，失掉它就生。药物，其实不过就是乌头、桔梗、鸡头草、猪苓根等，这些药物迭相为主药，怎么可以说得尽其中的妙蕴呢！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹之：指自然。<span style="margin-left:.35em">²</span>实：指药草。<span style="margin-left:.35em">³</span>堇：药草名，即乌头，治风冷痹。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>桔梗：多年生草木，其根入药，可宣肺、祛痰、排脓。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>是：指上几种药草。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>时为帝：谓随时都可能成为主药。比喻贵贱祸福，随时变易。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，只有心神内守、顺物自然的人，才是得道的真人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">句践<font color="#af9100">¹</font>也以甲楯<font color="#af9100">²</font>三千栖于会稽<font color="#af9100">³</font>，唯种<font color="#af9100">⁴</font>也能知亡之所以存，唯种也不知其身之所以愁。故曰：鸱<font color="#af9100">⁵</font>目有所适<font color="#af9100">⁶</font>，鹤胫有所节<font color="#af9100">⁷</font>，解<font color="#af9100">⁸</font>之也悲。故曰：风之过，河也有损焉；日之过，河也有损焉；请只<font color="#af9100">⁹</font>风与日相与守河，而河以为未始<font color="#af9100">¹⁰</font>其撄<font color="#af9100">¹¹</font>也，恃源而往者也。故水之守土也审<font color="#af9100">¹²</font>，影之守人也审，物之守物也审。故目之于明<font color="#af9100">¹³</font>也殆<font color="#af9100">¹⁴</font>，耳之于聪也殆，心之于殉<font color="#af9100">¹⁵</font>也殆，凡能<font color="#af9100">¹⁶</font>其于府<font color="#af9100">¹⁷</font>也殆，殆之成也不给<font color="#af9100">¹⁸</font>改。祸之长<font color="#af9100">¹⁹</font>也兹<font color="#af9100">²⁰</font>萃<font color="#af9100">²¹</font>，其反<font color="#af9100">²²</font>也缘<font color="#af9100">²³</font>功，其果<font color="#af9100">²⁴</font>也待久。而人以为己宝，不亦悲乎！故有亡国戮民无已，不知问是<font color="#af9100">²⁵</font>也。故足之于地也践<font color="#af9100">²⁶</font>，虽践，恃<font color="#af9100">²⁷</font>其所不蹍<font color="#af9100">²⁸</font>而后善博<font color="#af9100">²⁹</font>也；人之知也少，虽少，恃其所不知而后知天之所谓<font color="#af9100">³⁰</font>也。知大一<font color="#af9100">³¹</font>，知大阴，知大目<font color="#af9100">³²</font>，知大均<font color="#af9100">³³</font>，知大方<font color="#af9100">³⁴</font>，知大信<font color="#af9100">³⁵</font>，知大定<font color="#af9100">³⁶</font>，至矣！大一通之，大阴解之，大目视之，大均缘之，大方体<font color="#af9100">³⁷</font>之，大信稽<font color="#af9100">³⁸</font>之，大定持之。尽有天<font color="#af9100">³⁹</font>，循有照<font color="#af9100">⁴⁰</font>，冥有枢<font color="#af9100">⁴¹</font>，始有彼<font color="#af9100">⁴²</font>。则其解之也似不解之者，其知之也似不知之也，不知而后知之。其问之也，不可以有崖，而不可以无崖。颉<font color="#af9100">⁴³</font>滑<font color="#af9100">⁴⁴</font>有实，古今不代，而不可以亏<font color="#af9100">⁴⁵</font>，则可不谓有大扬搉<font color="#af9100">⁴⁶</font>乎！阖<font color="#af9100">⁴⁷</font>不亦问是已，奚惑然为！以不惑解惑，复于不惑，是尚<font color="#af9100">⁴⁸</font>大不惑。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">勾践以三千士兵困守于会稽山，只有文种能够知道越国复国的办法，也只有文种不知道自身未来的忧患。所以说猫头鹰的眼睛只有在夜晚才适宜看视，仙鹤具有修长的双腿，截断就会感到悲哀。所以说，风儿吹过了河面河水就会有所减损，太阳照过河去河水也会有所减损。假如风与太阳总是盘桓在河的上空，而河水却认为不曾受到过干扰，那就是靠河水源头小溪的不断汇聚。所以，水保持住了泥土也就安定下来，影子留住了是因为人体安定下来，事物固守着事物因而相互安定下来。所以，眼睛一味地追求超人的视力也就危险了，耳朵一味地追求超人的听力也就危险了，心思一味地追求外物也就危险了。才能从内心深处显露出来就会危险，危险一旦形成已经来不及悔改。灾祸滋生并逐渐地增多与聚集，返归本性却为功名所萦绕，要想获得成功便须持续很久很久。可是人们却把上述情况看作是自己最可宝贵的，不可悲吗？因此国家败亡、人民受戮从没有中断，却又不知道问一问造成这种情况的原因。所以，脚对于地的践踏很小很小，虽然很小，仰赖所不曾践踏的地方而后才可以去到更为博大、旷远的地方；人对于各种事物的了解也很少很少，虽然很少，仰赖所不知道的知识而后才能够知道自然所称述的道理。知道“天”，知道“地”，知道“大目”，知道“大均”，知道“大方”，知道“大信”，知道“大定”，这就达到了认识的极限。“天”加以贯通，“地”加以化解，万物各视其所见，顺其本性令其自得，各得其宜自成轨迹，各守其实无使超逸，顺任安定持守不渝。万物之中全都有其自然，顺应就会逐渐明朗清晰，深奥的道理之中都存在着枢要，而任何事物产生的同时又必然出现相应的对立面。那么，自然的理解好像是没有理解似的，自然的知晓好像是没有知晓，但这“不知”之后方才会有真知。深入一步问一问，本不可能有什么界限，然而又不可以没有什么界限。万物虽然纷扰杂乱却有它的根本，古今不能相互替换，但是无古无今、无今无古谁也不能缺少，这能不说是仅只显露其概略吗！何不再深入一步探问这博大玄妙的道理，为什么会迷惑成这个样呢？用不迷惑去解除迷惑，再回到不迷惑，这恐怕还是当初的不迷惑。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹句践：即勾践，越国的国君。<span style="margin-left:.35em">²</span>甲楯：盔甲与盾牌，这里指披甲持盾的兵士。<span style="margin-left:.35em">³</span>会稽：即会稽山，在今浙江绍兴东南。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>种：即越大夫文种，为勾践重要谋臣。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>鸱：即猫头鹰。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>适：谓仅适宜于夜间视物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>节：适，谓仅能适宜于长。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>解：断，截。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>只：语助词。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>未始：未曾。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>撄：扰乱，指损耗。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>审：安定。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>目之于明：谓眼睛一味追求明察。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>殆：危险。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>殉：逐物。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>能：智能。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>府：灵府，胸中。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>不给：犹“不及”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>长：增长。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>兹：通“滋”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>萃：聚。<span style="margin-left:.35em">²²</span>反：通“返”，返回。谓返回本性。<span style="margin-left:.35em">²³</span>缘：由。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>果：谓收到效果。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>是：指根源。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>践：踏。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>恃：依靠。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>蹍：踩。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>博：广远。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>天之所谓：谓大道流衍变化，派生万物的种种情况。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>大一：指天地产生之前的混沌之象，即道。<span style="margin-left:.35em">³²</span>大目：谓大阴之后，已分出阴阳五行等名目。<span style="margin-left:.35em">³³</span>大均：谓大目之后，天地开始化育万物，平等而无偏私。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>大方：谓大均之后，万物充满天地之间。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>大信：谓万物有体有形，皆可一一稽考。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>大定：谓使万物各定其位。<span style="margin-left:.35em">²³</span>缘：顺。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>体：体用。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>稽：稽考。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>尽有天：谓人事尽而天理见。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>循有照：谓顺理而自明。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>冥有枢：谓冥默之中自有枢要。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>始有彼：谓大一混沌之时，已有产生彼此的因素存在。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>颉：谓升降上下。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>滑：谓流动旋转。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>亏：亏损。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>扬搉：概略。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>阖：何。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>是：指道的大致情形。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>尚：庶几，大概。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明万物各有其道，各有其理，各有其源，各有其终，各有其益，各有其损，各有其长，各有其短，各有其能，各有其不能。无论是人还是物，都带有局限性，如果不懂得这一点，就会逞能闯祸。所以清醒的人大智若愚，以宁静的态度对待万物的变化。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-23"><a href="#本章赏析-23" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/66e356480dfc.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇“杂”而无章，但逐段逐层，各有精义，自成一则妙文，如海上群山，参差错立，一丘一壑，皆具奇观。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇着重论述了“性命之情”的相关问题。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">开篇即借徐无鬼与魏武侯的故事，说明人由于沉溺嗜欲好恶，伤害了自然本性，甚至将之完全遗忘。而一听至理真言，便如聆亲人謦欬，精神为之一振。相反，《诗》《书》《礼》《乐》皆先王陈迹，只能令人生厌。由此说来，仁义并非人之本性，君王以仁义治天下，名曰爱民，实则害民，因此，不如顺应自然，以无为为之，就像牧马童子所说，“去其害马者”，天下方能大治。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">知士无思虑之变则不乐”一段，文字历数十九种人，皆因执著于才能、个性、爱好、事业、功名、利禄，而追逐竞争，终生不能自拔。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“庄子送葬”一段，这则寓言故事表现了庄子对亡友的深情追念，说明了辩论的对手观点上的对立，并不妨碍真挚的友情。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“管仲有病”一段，这则寓言故事否定了为政廉洁而斤斤计较的鲍叔牙，肯定了有所不闻、有所不见而上不逆君、下不违民的隰朋，其个中的消息，无非在于鲍叔牙离自然之道太远，而隰朋离自然之道稍近而已。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇由十四则寓言故事和一段议论所组成，内容虽稍嫌庞杂，然大体还是宣扬道家自然无为的思想，只是少了些玄虚的阔论，多了些现实生活的体验。在艺术表现上，除了以往的犀利潇洒的风格外，更增添了讽刺的笔触。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-25" name="zz-chapter-25"></a></p><h3 id="则阳"><a href="#则阳" class="headerlink" title="则阳"></a>则阳</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">则阳<font color="#af9100">¹</font>游于楚，夷节<font color="#af9100">²</font>言<font color="#af9100">³</font>之于王<font color="#af9100">⁴</font>，王未之见<font color="#af9100">⁵</font>。夷节归。则阳见王果<font color="#af9100">⁶</font>曰：“夫子何不谭<font color="#af9100">⁷</font>我于王？”王果曰：“我不若公阅休<font color="#af9100">⁸</font>。”则阳曰：“公阅休奚为者邪？”曰：“冬则擉<font color="#af9100">⁹</font>鳖于江，夏则休乎山樊<font color="#af9100">¹⁰</font>。有过而问者，曰：‘此<font color="#af9100">¹¹</font>予宅<font color="#af9100">¹²</font>也。’夫夷节已不能，而况我乎！吾又不若夷节。夫夷节之为人也，无德而有知<font color="#af9100">¹³</font>，不自许<font color="#af9100">¹⁴</font>，以之神<font color="#af9100">¹⁵</font>其交，固<font color="#af9100">¹⁶</font>颠冥<font color="#af9100">¹⁷</font>乎富贵之地。非相助以德，相助消<font color="#af9100">¹⁸</font>也。夫冻者<font color="#af9100">¹⁹</font>假<font color="#af9100">²⁰</font>衣于春，暍<font color="#af9100">²¹</font>者反<font color="#af9100">²²</font>冬乎冷风。夫楚王之为人也，形尊而严<font color="#af9100">²³</font>。其于罪<font color="#af9100">²⁴</font>也，无赦<font color="#af9100">²⁵</font>如虎<font color="#af9100">²⁶</font>。非夫<font color="#af9100">²⁷</font>佞人<font color="#af9100">²⁸</font>正德，其孰<font color="#af9100">²⁹</font>能桡<font color="#af9100">³⁰</font>焉。故圣人其穷也，使家人忘其贫；其达也，使王公忘爵禄而化卑<font color="#af9100">³¹</font>；其于物<font color="#af9100">³²</font>也，与之为娱矣；其于人也，乐物之通而保己<font color="#af9100">³³</font>焉。故或不言而饮人以和<font color="#af9100">³⁴</font>，与人并立而使人化，父子之宜。彼<font color="#af9100">³⁵</font>其乎<font color="#af9100">³⁶</font>归居<font color="#af9100">³⁷</font>，而一闲其所施。其于人心者，若是其远也。故曰‘待公阅休’。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">则阳到楚国游玩，夷节告诉楚王，楚王没有接见则阳，夷节只好回家。则阳拜见王果时说：“先生为什么不在楚王面前推荐我呢？”王果说：“我不如公阅休。”则阳问：“公阅休是何人？”王果说：“他冬天到江河里刺鳖，夏天到山傍休息，有过往的人询问，他就说：‘这就是我的住宅。’夷节都不能做到，何况是我呢？我又不如夷节。夷节缺少德行却有智巧，不甘于清虚恬淡的生活，用他自己的智巧跟人交游与结识，在富有和尊显的圈子里迷乱，不仅无助于增长德行，反而使德行有所毁损，挨冻的人盼望温暖的春天，中暑的人渴望冷风带来凉爽。楚王外表高贵而又威严，他对有过错的人，不会给予一点宽恕，像老虎一样，要不是小人和正德之士，谁能够让他折服？”“所以，圣人穷苦的时候，他们能使家人忘却生活的清苦；当他们通达的时候，也能使王公贵族忘却爵禄而变得谦卑起来。他们对于外物，共处为快；对于别人，乐于相处而又能保持自己的真性。所以，常施不言之教而使人心灵和谐，相处不久的人都能受到感化。父亲和儿子相处，各得其宜，各自相宜，而圣人却完全是清虚无为地对待周围所有的人。圣人的心态跟一般人的心态相差甚远。所以，要使楚王信服还得请公阅休出马。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹则阳：姓彭，名阳，字则阳，鲁国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>夷节：姓夷，名节，楚国大臣。<span style="margin-left:.35em">³</span>言：引荐。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>王：即楚文王。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>王未之见：即“王未见之”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>王果：人名，楚国贤人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>谭：通“谈”，称说，推荐。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>公阅休：人名，楚国隐士。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>擉：刺。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>山樊：山间林圃。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>此：指山樊。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>宅：住舍。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>无德而有知：谓没有虚淡退让的德性，而有干求妄进的智术。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>不自许：不能以气骨自重。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>神：神奇，神化。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>固：久。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>颠冥：迷惑，沉迷。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>消：谓损消德性。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>冻者：受冻的人。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>假：借助。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>暍：中暑。<span style="margin-left:.35em">²²</span>反：思求。<span style="margin-left:.35em">²³</span>形尊而严：形貌显得尊贵而严厉。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>罪：犯罪之人。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>赦：赦免，宽恕。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>如虎：像猛虎那样凶狠。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>佞人：指有才辩的人。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>桡：通“挠”，屈服。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>化卑：化为卑谦。<span style="margin-left:.35em">³²</span>物：指人事。<span style="margin-left:.35em">³³</span>保己：谓保持自己的本性。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>饮人以和：给人以和顺之气。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>彼：指公阅休。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>其乎：语助词。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>归居：隐居。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过对公阅休这类圣人的描述，说明道德纯正、对一切无所用心，才能感化别人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人达<font color="#af9100">¹</font>绸缪<font color="#af9100">²</font>，周尽一体<font color="#af9100">³</font>矣，而不知其然，性<font color="#af9100">⁴</font>也。复命<font color="#af9100">⁵</font>摇作<font color="#af9100">⁶</font>而以天<font color="#af9100">⁷</font>为师，人则从而命<font color="#af9100">⁸</font>之也。忧乎知，而所行恒无几时，其有止也，若之何！生而美者，人与之鉴<font color="#af9100">⁹</font>，不告则不知其美于人也。若知之，若不知之，若闻之，若不闻之，其可喜也终无已<font color="#af9100">¹⁰</font>，人之好之亦无已，性也。圣人之爱人也，人与之名，不告则不知其爱人也。若知之，若不知之，若闻之，若不闻之，其爱人也终无已，人之安之亦无已，性也。旧国旧都<font color="#af9100">¹¹</font>，望之畅然<font color="#af9100">¹²</font>。虽使丘陵草木之缗<font color="#af9100">¹³</font>入之者十九<font color="#af9100">¹⁴</font>，犹之畅然，况见见闻闻者也，以十仞之台县<font color="#af9100">¹⁵</font>众间者也。冉相氏<font color="#af9100">¹⁶</font>得其环中<font color="#af9100">¹⁷</font>以随成，与物无终无始，无几<font color="#af9100">¹⁸</font>无时。日与物化者，一不化者也。阖尝舍之！夫<font color="#af9100">¹⁹</font>师天<font color="#af9100">²⁰</font>而不得师天，与物皆殉。其<font color="#af9100">²¹</font>以为事也，若之何！夫圣人未始<font color="#af9100">²²</font>有天，未始有人，未始有始，未始有物，与世偕行而不替<font color="#af9100">²³</font>，所行之备而不洫<font color="#af9100">²⁴</font>，其合之<font color="#af9100">²⁵</font>也，若之何！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人通达于人际间的各种纠纷，透彻地了解万物混同一体的状态，却并不知道为什么会是这样，这是出于自然的本性。为回返真性而又有所动作，但总是效法自然，人们随后才称呼他为圣人。忧心于智巧与谋虑因而行动常常不宜持久，时而有所中止又将能怎样呢！生来就漂亮的人，是因为别人给他作了一面镜子，如果不通过比较他也不会知道自己比别人漂亮。好像知道，又好像不知道，好像听见了，又好像没有听见，他内心的喜悦就不会有所终止，人们对他的好感也不会有所中止，这就是出于自然的本性。圣人抚爱众人，是因为人们给予了他相应的名字，如果人们不这样称誉他圣人也不知道自己怜爱他人。好像知道，又好像不知道，好像听见了，又好像没有听见，他给予人们的爱就不会有所终止，人们安于这样的抚爱也不会有所终止，这就是出于自然的本性。祖国与家乡，一看到她就分外喜悦；即使是丘陵草木使她显得面目不清，甚至掩没了十之八九，心里还是十分欣喜。更何况亲身见闻到她的真面目、真情况，就像是数丈高台高悬于众人的面前让人崇敬、仰慕啊！冉相氏领悟到道的精髓，能听任外物自然发展，所以跟外物接触相处没有终始，没有时间限制。他虽然天天随外物而变化，但是他内心的境界却一点儿也不曾改变。曾尝试过舍弃大道的精髓，有心去效法自然却没有得到预期的结果，跟外物一道相追逐，对于所修的事业有什么可担忧的呢？在圣人的心目中不曾有过天，不曾有过人，不曾有过开始，不曾有过外物，随着世道一起发展变化而无所偏废，所行完备而不知忧虑，他与外物的契合与融洽达到了这样的程度，别人又能怎么样呢？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹达：解脱。<span style="margin-left:.35em">²</span>绸缪：结缚，纠缠。<span style="margin-left:.35em">³</span>周尽一体：洞达万物而与之混为一体。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>性：自然本性。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>复命：即静。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>摇作：即动。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>天：指自然。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>命：命名。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>鉴：照。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>已：停止。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>旧国旧都：比喻自然本性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>畅然：舒畅，畅快。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>缗：葱茏茂盛。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>入之者十九：谓旧国旧都被草木覆盖了十分之九。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>县：通“悬”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>冉相氏：三皇以前的无为帝王。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>环中：谓虚静无物之处。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>几：时期。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>师天：效法自然。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>其：指有心师天的人。<span style="margin-left:.35em">²²</span>始：指万物的起始。<span style="margin-left:.35em">²³</span>替：间断。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>洫：陷溺。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>其：指圣人。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>合之：谓冥合大道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本地写圣人的心态，庄子反复地强调大道至简，大道是最简单的，人的生活与思虑也应该是最简单的，再次说明圣人一切无心，任其自然，则无事不成。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">汤<font color="#af9100">¹</font>得其司御<font color="#af9100">²</font>，门尹<font color="#af9100">³</font>登恒<font color="#af9100">⁴</font>为之傅之<font color="#af9100">⁵</font>。从<font color="#af9100">⁶</font>师而不囿<font color="#af9100">⁷</font>，得其随成。为之司<font color="#af9100">⁸</font>其名之<font color="#af9100">⁹</font>名嬴法<font color="#af9100">¹⁰</font>得其两见。仲尼之尽虑，为之傅之。容成氏<font color="#af9100">¹¹</font>曰：“除日无岁，无内无外。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">商汤拜司御门尹登恒做他的老师，而他随从师傅学习却从不拘泥于所学；能够随顺而成，为此而察其名迹；对待这样的名迹又无心寻其常法，因而君臣、师徒能各得其所、各安其分。仲尼最后弃绝了谋虑，因此对自然才有所辅助。容成氏说：“摒除了日就不会累积成年，忘掉了自己就能忘掉周围的事物。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹汤：商汤。<span style="margin-left:.35em">²</span>司御：官名。<span style="margin-left:.35em">³</span>门尹：官名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>登恒：人名，一说为有道之人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>傅之：做他的师傅，教导他。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>从：顺从。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>囿：局限，限制。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>司：主管。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>之：此。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>嬴法：多馀的法。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>容成氏：传说是黄帝时制作历法的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子提倡师法天地、师法自然的，同样，这种师法也只能自然而然地无心进行，只能在忘天忘人的“吾丧我”的情况下进行。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">魏莹<font color="#af9100">¹</font>与田侯牟<font color="#af9100">²</font>约<font color="#af9100">³</font>，田侯牟背<font color="#af9100">⁴</font>之，魏莹怒，将使人剌之。犀首<font color="#af9100">⁵</font>公孙衍闻而耻之，曰：“君为万乘之君也，而以匹夫从仇<font color="#af9100">⁶</font>。衍请受甲<font color="#af9100">⁷</font>二十万，为君攻之，虏其人民，系其牛马，使其君内热发于背<font color="#af9100">⁸</font>，然后拔<font color="#af9100">⁹</font>其国。忌<font color="#af9100">¹⁰</font>也出走，然后抶<font color="#af9100">¹¹</font>其背，折其脊。”季子<font color="#af9100">¹²</font>闻而耻之，曰：“筑十仞之城，城者既十仞矣<font color="#af9100">¹³</font>，则又坏之，此胥靡<font color="#af9100">¹⁴</font>之所苦也。今兵不起七年矣，此王<font color="#af9100">¹⁵</font>之基<font color="#af9100">¹⁶</font>也。衍，乱人<font color="#af9100">¹⁷</font>也，不可听也。”华子<font color="#af9100">¹⁸</font>闻而丑<font color="#af9100">¹⁹</font>之，曰：“善言伐齐者，乱人也；善言勿伐者，亦乱人也；谓‘伐之与不伐乱人也’者，又乱人也。”君<font color="#af9100">²⁰</font>曰：“然则若何？”曰：“君求其道而已矣。”惠之闻之，而见戴晋人<font color="#af9100">²¹</font>。戴晋人曰：“有所谓蜗<font color="#af9100">²²</font>者，君知之乎？”曰：“然。”“有国于蜗之左角者，曰触氏<font color="#af9100">²³</font>；有国于蜗之右角者，曰蛮氏<font color="#af9100">²⁴</font>。时相与争地而战，伏尸<font color="#af9100">²⁵</font>数万，逐北<font color="#af9100">²⁶</font>旬有五日<font color="#af9100">²⁷</font>而后反<font color="#af9100">²⁸</font>。”君曰：“噫！其虚言与？”曰：“臣请为君实<font color="#af9100">²⁹</font>之。君以意在<font color="#af9100">³⁰</font>四方上下有穷乎？”君曰：“无穷<font color="#af9100">³¹</font>。”曰：“知游心于无穷，而反在<font color="#af9100">³²</font>通达之国<font color="#af9100">³³</font>，若存若亡<font color="#af9100">³⁴</font>乎？”君曰：“然。”曰：“通达之中有魏，于魏中有梁<font color="#af9100">³⁵</font>，于梁中有王，王与蛮氏有辩<font color="#af9100">³⁶</font>乎？”君曰：“无辩。”客<font color="#af9100">³⁷</font>出而君惝然<font color="#af9100">³⁸</font>若有亡<font color="#af9100">³⁹</font>也。客出，惠子见。君曰：“客，大人<font color="#af9100">⁴⁰</font>也，圣人<font color="#af9100">⁴¹</font>不足以当之。”惠子曰：“夫吹管<font color="#af9100">⁴²</font>也，犹有嗃<font color="#af9100">⁴³</font>也；吹剑首<font color="#af9100">⁴⁴</font>者，吷<font color="#af9100">⁴⁵</font>而已矣。尧、舜，人之所誉也。道<font color="#af9100">⁴⁶</font>尧、舜于戴晋人之前，譬犹一吷也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">魏惠王与齐威王订立盟约，而齐威王违背了盟约。魏王大怒，打算派人去刺杀他，将军公孙衍知道后认为可耻，说：“您是大国的国君，却用匹夫的手段去报仇！我愿统带二十万部队，替你攻打齐国，俘获他的人民，掠夺他的牛马，使齐国的国君心急如焚热毒发于背心。然后我就攻占齐国的土地。使齐国大将田忌望风逃跑，于是我再鞭打他的背，折断他的脊梁骨。”季子知道后又认为公孙衍的做法可耻，说：“建筑七八丈高的城墙，筑城已经七八丈高了，接着又把它毁掉，这是役使之人所苦的事。如今不打仗已经七年了，这是王业的基础。公孙衍实在是挑起祸乱的人，不可听从他的主张。”华子知道以后又鄙夷公孙衍和季子的做法，说：“极力主张讨伐齐国的人，是拨弄祸乱的人；极力劝说不要讨伐齐国的人，也是拨弄祸乱的人；评说讨伐齐国还是不讨伐齐国为拨弄祸乱之人的人，他本身就是拨弄祸乱的人。”魏王说：“既然如此，那将怎么办呢？”华子说：“你还是求助于清虚淡漠、物我兼忘的大道罢！”惠子知道了，引见戴晋人。戴晋人对魏王说：“有叫蜗牛的小动物，国君知道吗？”魏王说：“知道。”戴晋人说：“有个国家在蜗牛的左角，名字叫触氏，有个国家在蜗牛的右角，名字叫蛮氏，正相互为争夺土地而打仗，倒下的尸体数也数不清，追赶打败的一方花去整整十五天方才撤兵而回。”魏王说：“咦，那都是虚妄的言论吧？”戴晋人说：“让我为你证实这些话。你认为四方与上下有尽头吗？”魏王说“没有止境。”戴晋人说：“知道使自己的思想在无穷的境域里遨游，却又返身于人迹所至的狭小的生活范围，这狭小的生活范围处在无穷的境域里恐怕就像是若存若失一样吧？”魏王说：“是的。”戴晋人又说：“在这人迹所至的狭小范围内有一个魏国，在魏国中有一个大梁城，在大梁城里有你魏王。大王与那蛮氏相比，有区别吗？”魏王回答说：“没有。”戴晋人辞别而去，魏王心中不畅怅然若有所失。戴晋人离开后惠子见魏惠王，魏王说：“戴晋人，真是个了不起的人，圣人不足以和他相提并论。”惠子说：“吹起竹管，就会有嘟嘟的响声；吹着剑首的环孔，只会有丝丝的声音罢了。尧与舜，都是人们所赞誉的圣人；在戴晋人面前称赞尧与舜，就好比那微弱的丝丝之声罢了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹魏莹：即魏惠王，名莹。<span style="margin-left:.35em">²</span>田侯牟：旧说多以为是齐威王，因其为田成子的后代，故称田侯。<span style="margin-left:.35em">³</span>约：订立盟约。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>背：违背盟约。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>犀首：魏官名。这里指担任此官的公孙衍。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>以匹夫从仇：谓以一般百姓所使用的方式报仇。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>受甲：率领兵士。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>内热发于背：内心焦灼而引起后背长出毒疮。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>拔：攻破。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>忌：指齐将田忌。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>抶：鞭打。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>季子：魏国贤臣。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>城者既十仞矣：“十”，当为“七”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>胥靡：服劳役的犯人。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>王：称王，建立王业。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>基：基础。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>乱人：肇乱之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>华子：魏国贤臣。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>丑：为之感到羞愧。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>君：指魏君莹。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>戴晋人：魏国的得道者。<span style="margin-left:.35em">²²</span>蜗：蜗牛。<span style="margin-left:.35em">²³</span>触氏：虚构的国名。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>蛮氏：虚构的国名。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>伏尸：倒伏在地上的尸体。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>逐北：追赶败兵。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>旬有五日：十五天。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>实：证实。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>在：察明。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>无穷：谓无限广大的境域，即大道。<span style="margin-left:.35em">³²</span>反在：谓反察，即转过头来看一眼。<span style="margin-left:.35em">³³</span>通达之国：即四海之内。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>若存若亡：谓人迹所及的九州，比之于无穷无尽的大道，渺小得跟不存在似的。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>梁：魏国都城大梁，在今河南开封。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>辩：通“辨”，区别。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>客：指戴晋人。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>惝然：若有所失的样子。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>亡：失。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>大人：谓大德之人。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>圣人：指下文的“尧、舜”，是拘于法度者的形象。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>管：管状乐器。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>嗃：指宏亮的管乐声。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>剑首：剑鼻，即剑环头的小孔。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>吷：吹剑鼻时所发出的细小声音。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>道：称说。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">在道的观点看来，如诸侯国之间的战争等人间大事，如果放在无限的宇宙之中，都是极端渺小的，既不值得去做，也不值得去说。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子之<font color="#af9100">¹</font>楚，舍<font color="#af9100">²</font>于蚁丘<font color="#af9100">³</font>之浆<font color="#af9100">⁴</font>。其邻有夫妻<font color="#af9100">⁵</font>臣妾<font color="#af9100">⁶</font>登极<font color="#af9100">⁷</font>者，子路曰：“是<font color="#af9100">⁸</font>稯稯<font color="#af9100">⁹</font>何为者邪？”仲尼曰：“是圣人仆<font color="#af9100">¹⁰</font>也。是自埋<font color="#af9100">¹¹</font>于民，自藏<font color="#af9100">¹²</font>于畔<font color="#af9100">¹³</font>。其声<font color="#af9100">¹⁴</font>销<font color="#af9100">¹⁵</font>，其志无穷，其口虽言，其心未尝言。方且与世违<font color="#af9100">¹⁶</font>，而心不屑与之俱<font color="#af9100">¹⁷</font>。是陆沉<font color="#af9100">¹⁸</font>者也，是其市南宜僚<font color="#af9100">¹⁹</font>邪？”子路请往召之。孔子曰：“已矣！彼知丘之著<font color="#af9100">²⁰</font>于己<font color="#af9100">²¹</font>也，知丘之适<font color="#af9100">²²</font>楚也，以丘为必使楚王之召己也。彼且以丘为佞人<font color="#af9100">²³</font>也。夫若然者，其<font color="#af9100">²⁴</font>于佞人也，羞闻其言<font color="#af9100">²⁵</font>，而<font color="#af9100">²⁶</font>况亲见其身乎！而何以为存<font color="#af9100">²⁷</font>！”子路往视之，其室虚矣。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子到楚国去，住在蚁丘卖浆的人家里。他的邻居夫妻奴仆全都登上了屋顶观看孔子的车骑，子路说：“这么多人聚集在一起做什么呢？”孔子说：“这些人都是圣人的仆从。他是甘愿隐于民间，隐居于田园的人。他的声名沉寂，他的志向无穷，他虽然说话，内心却凝寂无言。他的行为和世俗相反，而内心不屑与世俗同流。这是自隐之人，岂不是市南宜僚吗？”子路请求前去召见他。孔子说：“算了吧！他知道我对他十分了解，又知道我到了楚国，认为我必定会让楚王来召见他，他将把我看成是巧言献媚的人。如果真是这样，他对于巧言献媚的人一定会羞于听其言谈，更何况是亲自见到其人呢！你凭什么认为他还会留在那里呢？”子路前往探视，市南宜僚的居室已经空无一人了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹之：到，往。<span style="margin-left:.35em">²</span>舍：住宿。<span style="margin-left:.35em">³</span>蚁丘：山丘名。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>浆：指卖浆之家。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>夫妻：宅之主人，即市南宜僚与他的妻子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>臣妾：宅之仆人或仆婢。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>登极：谓登上屋顶观察孔子为人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>是：此，这。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>稯稯：纷纷登屋的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>仆：徒。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>埋：隐匿。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>藏：隐。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>畔：陇亩。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>声：声名。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>销：寂灭。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>方且与世违：即将避世。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>与之俱：即与之同流合污。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>陆沉：谓不离市朝而自隐，如在陆而沉于水。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>市南宜僚：姓熊，名宜僚，楚国人。因居住市南，故称。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>著：明，了解。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>己：指市南宜僚。<span style="margin-left:.35em">²²</span>适：到。<span style="margin-left:.35em">²³</span>佞人：谄佞之人。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>其：指市南宜僚。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>其言：指佞人之言。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>存：存问。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过仲尼之口，赞颂了离世疾俗、隐居躬耕的陆沉者。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">长梧封人<font color="#af9100">¹</font>问<font color="#af9100">²</font>子牢<font color="#af9100">³</font>曰：“君为政<font color="#af9100">⁴</font>焉勿卤莽<font color="#af9100">⁵</font>，治民焉勿灭裂<font color="#af9100">⁶</font>。昔<font color="#af9100">⁷</font>予为禾<font color="#af9100">⁸</font>，耕而卤莽之，则其实<font color="#af9100">⁹</font>亦卤莽而报<font color="#af9100">¹⁰</font>予；芸<font color="#af9100">¹¹</font>而灭裂之，其实亦灭裂而报予。予来年变齐<font color="#af9100">¹²</font>，深其耕而熟<font color="#af9100">¹³</font>耰<font color="#af9100">¹⁴</font>之，其禾蘩<font color="#af9100">¹⁵</font>以滋<font color="#af9100">¹⁶</font>，予终年厌飧<font color="#af9100">¹⁷</font>。”庄子闻之曰：“今人之治其形，理其心，多有似封人之所谓：遁<font color="#af9100">¹⁸</font>其天，离其性，灭其情，亡其神，以众为<font color="#af9100">¹⁹</font>。故卤莽其性者，欲<font color="#af9100">²⁰</font>恶之孽<font color="#af9100">²¹</font>为性，萑苇<font color="#af9100">²²</font>蒹葭<font color="#af9100">²³</font>始萌<font color="#af9100">²⁴</font>，以扶<font color="#af9100">²⁵</font>吾形，寻<font color="#af9100">²⁶</font>擢<font color="#af9100">²⁷</font>吾性。并<font color="#af9100">²⁸</font>溃<font color="#af9100">²⁹</font>漏发<font color="#af9100">³⁰</font>，不择所出<font color="#af9100">³¹</font>，漂疽<font color="#af9100">³²</font>疥痈<font color="#af9100">³³</font>，内热<font color="#af9100">³⁴</font>溲膏<font color="#af9100">³⁵</font>是也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">长梧地方守护封疆的人对子牢说：“你处理政事不要太粗疏，治理百姓不要太草率。从前我种庄稼，耕地粗疏马虎，而庄稼收获时也就用粗疏马虎的态度来报复我；锄草也轻率马虎，而庄稼收获时也用轻率马虎的态度来报复我。我来年改变了原有的方式，深深地耕地细细地平整，禾苗繁茂果实累累，我一年到头不愁食品不足。”庄子听了后说：“如今人们治理自己的身形，调理自己的心思，许多都像这守护封疆的人所说的情况，逃避自然，背离天性，泯灭真情，丧失精神，这都因为粗疏卤莽所致。所以对待本性和真情粗疏卤莽的人，欲念与邪恶的祸根，就像萑苇、蒹葭蔽遮禾黍那样危害人的本性，开始时似乎还可以用来扶助人的形体，逐渐地就拔除了自己的本性，就像遍体毒疮一齐溃发，不知选择什么地方泄出，毒疮流浓，内热遗精就是这样。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹长梧封人：即长梧子。长梧，地名。封人，守封疆的人。<span style="margin-left:.35em">²</span>问：犹“谓”。<span style="margin-left:.35em">³</span>子牢：姓琴，孔子弟子，为宋国卿士。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>为政：处理政事。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>卤莽：粗疏。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>灭裂：草率。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>昔：从前。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>为禾：栽种庄稼。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>其实：指庄稼的收成。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>报：回报。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>芸：通“耘”，除草。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>变齐：更变方法。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>熟：仔细。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>耰：除草。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>蘩：也作“繁”，繁茂。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>滋：颗粒饱满。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>厌飧：饱食。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>遁：失。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>众为：指上文卤莽、灭裂的行为。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>欲：指喜好之情。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>孽：害。<span style="margin-left:.35em">²²</span>萑苇：芦苇。<span style="margin-left:.35em">²³</span>蒹葭：初生的芦苇。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>萌：萌生。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>扶：助。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>寻：长时间之后。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>擢：拔除。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>并：一齐。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>溃：溃烂。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>发：发作。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>不择所出：谓百病并发。<span style="margin-left:.35em">³²</span>漂疽：巨疮。<span style="margin-left:.35em">³³</span>疥痈：小疮。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>内热：即消渴症。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>溲膏：即溺精。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明修心养性而不清除好恶，就会病入膏肓，不可救药。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柏矩<font color="#af9100">¹</font>学于老聃，曰：“请之<font color="#af9100">²</font>天下游。”老聃曰：“已矣<font color="#af9100">³</font>！天下犹是<font color="#af9100">⁴</font>也。”又请之，老聃曰：“汝将何始？”曰：“始于齐。”至齐，见辜人<font color="#af9100">⁵</font>焉，推而强之<font color="#af9100">⁶</font>，解朝服<font color="#af9100">⁷</font>而幕<font color="#af9100">⁸</font>之，号天而哭之，曰：“子乎！子乎！天下有大灾，子独先离<font color="#af9100">⁹</font>之。曰‘莫为<font color="#af9100">¹⁰</font>盗，莫为杀人’。荣辱立然后睹所病<font color="#af9100">¹¹</font>，货财聚然后睹所争。今立人之所病，聚人之所争，穷困<font color="#af9100">¹²</font>人之身，使无休时。欲无至此得乎？古之君人者，以得为在民，以失为在己；以正为在民，以枉为在己。故一形<font color="#af9100">¹³</font>有失<font color="#af9100">¹⁴</font>其形者，退而自责。今则不然，匿为物而愚<font color="#af9100">¹⁵</font>不识，大为难而罪<font color="#af9100">¹⁶</font>不敢，重为任而罚不胜<font color="#af9100">¹⁷</font>，远其涂而诛<font color="#af9100">¹⁸</font>不至。民知力竭，则以伪继之。日出多伪，士民安取不伪。夫力不足则伪，知不足则欺，财不足则盗。盗窃之行，于谁责而可乎？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柏矩就学于老聃，说：“请求老师同意我到天下去游历。”老聃说：“算了，天下就像这里一样。”柏矩再次请求，老聃说：“你打算先去哪里？”柏矩说：“先从齐国开始。”柏矩到了齐国，见到一个处以死刑而抛尸示众的人，推推尸体把他摆正，再解下朝服覆盖在尸体上，仰天号陶大哭地诉说：“你呀你呀！天下出现如此大的灾祸，偏偏你先碰上了。人们常说不要做强盗，不要杀人！世间一旦有了荣辱的区别，然后各种弊端就显示出来；财货日渐聚积，然后各种争斗也就表露出来。如今树立人们所厌恶的弊端，聚积人们所争夺的财物，贫穷困厄的人疲于奔命便没有休止之时，想要不出现这样的遭遇，怎么可能呢？“古时候统治百姓的人，把社会清平归于百姓，把管理不善归于自己；把正确的做法归于百姓，把各种过错归于自己；所以只要有一个人其身形受到损害，便私下总是责备自己。如今却不是这样。隐匿事物的真情却责备人们不能了解，扩大办事的困难却归罪于不敢克服困难，加重承受的负担却处罚别人不能胜任，把路途安排得十分遥远却谴责人们不能达到。人民耗尽了智慧和力量，就用虚假来继续应付，天天出现那么多虚假的事情，百姓怎么会不弄虚作假！力量不够便作假，智巧不足就欺诈，财力不济便行盗。盗窃的行径，对谁加以责备才合理呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹柏矩：姓柏，名矩，怀道之士，老子的学生。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：往。<span style="margin-left:.35em">³</span>已矣：算了吧。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>是：此。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>辜人：暴露于街头的罪人之尸。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>推而强之：谓将尸体摆正。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>朝服：官吏所穿的衣服。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>幕：覆，盖。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>离：通“罹”，遭。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>莫为：乃诘问之词。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>病：祸害。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>穷困：困扰。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>一形：谓一个人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>失：亏损。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>愚：当为“过”字之误。过，责备。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>罪：归罪。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>胜：胜任。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>诛：杀。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明由于统治者宣传要树立荣辱观念，又带头积聚货财，才影响到一般老百姓争名逐利，直至犯罪受刑，一定程度上揭露了当时统治者坑害人命、迫民为盗的罪恶。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蘧伯玉<font color="#af9100">¹</font>行年<font color="#af9100">²</font>六十而六十化<font color="#af9100">³</font>，未尝<font color="#af9100">⁴</font>不始于是之<font color="#af9100">⁵</font>，而卒<font color="#af9100">⁶</font>诎之以非<font color="#af9100">⁷</font>也。未知今之所谓是之非五十九非也。万物有乎生而莫见其根<font color="#af9100">⁸</font>，有乎出而莫见其门<font color="#af9100">⁹</font>。人皆尊其知之所知<font color="#af9100">¹⁰</font>，而莫知恃其知之所不知而后知，可不谓大疑<font color="#af9100">¹¹</font>乎！已乎！已乎！且无所逃<font color="#af9100">¹²</font>。此所谓然与然<font color="#af9100">¹³</font>乎！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">遽伯玉在经历六十年中而六十年与时俱进，开始肯定的，后来又否定它，很难说今天所认为是对的就不是五十九年来所认为是错误的。万物有它的生而看不见生它的根源，有它的出处却看不见它的门径。人们都重视他的智慧所能知道的，而不能凭他的智慧所不知道而后知道的道理，可不是所谓大疑惑吗？算了吧！算了吧！况且没有能逃避得了的，这就是你说这样他说那样吗？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹蘧伯玉：姓蘧，名瑗，字伯玉，卫国贤大夫。<span style="margin-left:.35em">²</span>行年：经历过的年岁。<span style="margin-left:.35em">³</span>化：谓认识随着年龄的变化而变化。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>未尝：未曾。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>是之：认为正确。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>卒：最后。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>诎之以非：谓斥之为错误。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>根：根本，指道。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>门：门径，也指道。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>知之所知：前一“知”通“智”，后一“知”意谓知道。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>大疑：大惑。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>且无所逃：谓摆脱不了大惑。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>然与然：二“然”皆谓“这样”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明了庄子的一种极奇特的不可知论，人们都是依靠自己的不知，而得到某种知的方向，甚至还得到了行的方向，这种知的与行的方向的前提，正是承认自己的有所不知。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲尼问于大史<font color="#af9100">¹</font>大弢<font color="#af9100">²</font>、伯常骞<font color="#af9100">³</font>、狶韦<font color="#af9100">⁴</font>曰：“夫卫灵公饮酒湛乐<font color="#af9100">⁵</font>，不听<font color="#af9100">⁶</font>国家之政；田猎毕<font color="#af9100">⁷</font>弋<font color="#af9100">⁸</font>，不应<font color="#af9100">⁹</font>诸侯之际<font color="#af9100">¹⁰</font>：其所以为灵公者何邪？”大弢曰：“是因是也。”伯常骞曰：“夫灵公有妻三人，同滥<font color="#af9100">¹¹</font>而浴。史鳅<font color="#af9100">¹²</font>奉御<font color="#af9100">¹³</font>而进所<font color="#af9100">¹⁴</font>，搏币<font color="#af9100">¹⁵</font>而扶翼<font color="#af9100">¹⁶</font>。其慢<font color="#af9100">¹⁷</font>若彼<font color="#af9100">¹⁸</font>之甚也，见贤人<font color="#af9100">¹⁹</font>若此其肃<font color="#af9100">²⁰</font>也，是其所以为灵公也。”狶韦曰：“夫灵公也，死，卜<font color="#af9100">²¹</font>葬于故墓<font color="#af9100">²²</font>，不吉；卜葬于沙丘<font color="#af9100">²³</font>而吉。掘<font color="#af9100">²⁴</font>之数仞，得石槨焉，洗而视之，有铭<font color="#af9100">²⁵</font>焉，曰：‘不冯<font color="#af9100">²⁶</font>其子<font color="#af9100">²⁷</font>，灵公夺而里<font color="#af9100">²⁸</font>之<font color="#af9100">²⁹</font>。’夫灵公之为灵也久矣！之二人何足以识之。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子向太史大弢、伯常骞、狶韦请教：“卫灵公饮酒耽乐，不处理国家政务，狩猎网捕弋射兽鸟，不应承诸侯会盟，他却得到灵公的谥号，这是为什么呢？”大韬说：“就是因为这样才得到这样的谥号。”伯常春说：“灵公有三个妻子，他和三个妻子在一个大浴盆中洗澡。史鱼奉召来到灵公住所，灵公叫人接取他献的币帛而使人扶着他的臂膀。灵公放纵像与三妻同盆沐浴那样严重，然而他接见贤人又如此肃然起敬，这就是他所以称为灵公的道理。”狶韦说：“灵公死了，卜葬在寿穴，不吉利；卜葬在沙丘就吉利。掘墓穴之深达到数时，得到一个石造的棺椁，洗去泥土后看它，上面有铭文说：‘不必依赖子孙，灵公可以取去而居在这里。’灵公的谥号称为“灵”，已经很久了，大韬、伯常骞这两个人怎么能知道呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大史：史官。大，通“太”。<span style="margin-left:.35em">²</span>大弢：史官姓名，具体不详。<span style="margin-left:.35em">³</span>伯常骞：史官姓名，即周朝史官柏常骞。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>狶韦：史官姓名，具体不详。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>湛乐：沉湎于逸乐。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>听：管理，处理。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>毕：用长柄网捕取禽兽。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>弋：用绳系箭而射。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>应：参加。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>际：指盟会之事。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>滥：通“鉴”，浴盆。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>史鳅：姓史，名鳅，字子鱼，卫灵公的大臣，以仁孝著称。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>奉御：承奉御物，即手捧御用衣物。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>所：指灵公与妻妾同浴之所。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>搏币：接取币帛。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>扶翼：扶助。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>慢：淫乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>彼：指与妻妾同浴。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>贤人：指史鳅。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>肃：敬。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>卜：占卜。<span style="margin-left:.35em">²²</span>故墓：也作“大墓”，指生前预筑的墓穴。<span style="margin-left:.35em">²³</span>沙丘：地名。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>掘：挖。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>铭：铭文。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>冯：通“凭”。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>其子：指原死者的子孙。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>里：居。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>之：此。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明是非是没有定准的，因时而变，因人而异。如“灵公”之所以叫做“灵”，各人言之成理，持之有据，但还是无法断定谁是谁非。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">少知<font color="#af9100">¹</font>问于大公调<font color="#af9100">²</font>曰：“何谓丘里之言<font color="#af9100">³</font>？”大公调曰：“丘里者，合十姓百名而为风俗也，合异以为同，散同以为异。今指马之百体而不得马，而马系<font color="#af9100">⁴</font>于前者，立其百体而谓之马也。是故丘山积卑而为高，江河合水而为大，大人合并而为公<font color="#af9100">⁵</font>。是以自外入者，有主<font color="#af9100">⁶</font>而不执<font color="#af9100">⁷</font>；由中出者，有正<font color="#af9100">⁸</font>而不距<font color="#af9100">⁹</font>。四时殊<font color="#af9100">¹⁰</font>气<font color="#af9100">¹¹</font>，天不赐<font color="#af9100">¹²</font>，故岁成；五官<font color="#af9100">¹³</font>殊职，君不私，故国治；文武<font color="#af9100">¹⁴</font>殊材，大人不赐，故德备；万物殊理，道不私，故无名。无名故无为，无为而无不为。时<font color="#af9100">¹⁵</font>有终始，世<font color="#af9100">¹⁶</font>有变化，祸福淳<font color="#af9100">¹⁷</font>淳，至有所拂<font color="#af9100">¹⁸</font>者而有所宜<font color="#af9100">¹⁹</font>，自殉殊面<font color="#af9100">²⁰</font>；有所正者有所差，比<font color="#af9100">²¹</font>于大泽，百材皆度<font color="#af9100">²²</font>；观于大山，木石同坛<font color="#af9100">²³</font>。此之谓丘里之言。”少知曰：“然则谓之道足乎？”大公调曰：“不然，今计物之数，不止于万，而期<font color="#af9100">²⁴</font>曰万物者，以数之多者号<font color="#af9100">²⁵</font>而读<font color="#af9100">²⁶</font>之也。是故天地者，形之大者也；阴阳者，气之大者也；道者为之公。因其大以号而读之则可也，已有之矣，乃将得比哉！则若以斯辩<font color="#af9100">²⁷</font>，譬犹狗马，其不及<font color="#af9100">²⁸</font>远矣。”少知曰：“四方之内，六合<font color="#af9100">²⁹</font>之里，万物之所生恶<font color="#af9100">³⁰</font>起？”大公调曰：“阴阳相照<font color="#af9100">³¹</font>相盖<font color="#af9100">³²</font>相治<font color="#af9100">³³</font>，四时相代相生相杀。欲恶去就<font color="#af9100">³⁴</font>，于是桥起<font color="#af9100">³⁵</font>。雌雄<font color="#af9100">³⁶</font>片合，于是庸有<font color="#af9100">³⁷</font>。安危相易，祸福相生，缓急相摩，聚散以<font color="#af9100">³⁸</font>成。此名实之可纪<font color="#af9100">³⁹</font>，精之可志<font color="#af9100">⁴⁰</font>也。随序之相理，桥运之相使，穷<font color="#af9100">⁴¹</font>则反<font color="#af9100">⁴²</font>，终则始，此物之所有<font color="#af9100">⁴³</font>。言之所尽，知之所至，极物而已。睹道之人，不随<font color="#af9100">⁴⁴</font>其<font color="#af9100">⁴⁵</font>所废，不原<font color="#af9100">⁴⁶</font>其所起，此议之所止。”少知曰：“季真<font color="#af9100">⁴⁷</font>之莫为<font color="#af9100">⁴⁸</font>，接子<font color="#af9100">⁴⁹</font>之或使<font color="#af9100">⁵⁰</font>。二家之议，孰正于其情，孰偏于其理？”大公调曰：“鸡鸣狗吠，是人之所知。虽有大知<font color="#af9100">⁵¹</font>，不能以言<font color="#af9100">⁵²</font>读其所自化，又不能以意<font color="#af9100">⁵³</font>其所将为。斯<font color="#af9100">⁵⁴</font>而析之，精至于无伦<font color="#af9100">⁵⁵</font>，大至于不可围。或之使，莫之为，未免于物而终以为过。或使则实，莫为则虚。有名有实，是物之居；无名无实，在物之虚。可言可意，言而愈疏<font color="#af9100">⁵⁶</font>。未生不可忌<font color="#af9100">⁵⁷</font>，已死不可阻。死生非远也，理不可睹。或之使，莫之为，疑之所假<font color="#af9100">⁵⁸</font>。吾观之<font color="#af9100">⁵⁹</font>本<font color="#af9100">⁶⁰</font>，其往无穷；吾求之末<font color="#af9100">⁶¹</font>，其来无止。无穷无止，言之无也，与物同理。或使莫为，言之本也。与物终始。道不可有，有不可无。道之为名，所假而行。或使莫为，在物一曲<font color="#af9100">⁶²</font>，夫胡为于大方<font color="#af9100">⁶³</font>！言而足<font color="#af9100">⁶⁴</font>，则终日言而尽道；言而不足<font color="#af9100">⁶⁵</font>，则终日言而尽物。道，物之极，言默不足以载<font color="#af9100">⁶⁶</font>。非言非默，议有所极。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">少知向大公调求教：“什么叫做‘丘里’之言？”大公调说：“所谓的‘丘里’，就是聚合十家姓，上百个人而形成共同的风气与习俗；组合各各不同的个体就形成混同的整体，离散混同的整体又成为各各不同的个体。如今指称马的上百个部位都不能获得马的整体，而马就拴缚在眼前，只有确立了马的每一个部位并组合成一整体才能称之为马。所以说山丘积聚卑小的土石才成就其高，江河汇聚细小的流水才成就其大，伟大的人物并合了众多的意见才成就其公。所以，从外界反映到内心里的东西，自己虽有定见却并不执着己见，由内心里向外表达的东西，即使是正确的也不愿跟他人相违逆。四季具有不同的气候，大自然并没有对某一节令给予特别的恩赐，因此年岁的序列得以形成；各种官吏具有不同的职能，国君没有偏私，因此国家得以治理；文臣武将具有各不相同的本事，国君不作偏爱，因此各自德行完备；万物具有各别的规律，大道对它们也都没有偏爱，因此不去授予名称以示区别。没有称谓因而也就没有作为，没有作为因而也就无所不为。时序有终始，世代有变化。祸福在不停地流转，出现违逆的一面同时也就存在相宜的一面；各自追逐其不同的侧面，有所端正的同时也就有所差误。就拿山泽来比方，生长的各种材质全都有自己的用处；再看看大山，树木与石块处在同一块地方。这就叫做‘丘里’的言论。”少知问：“既然如此，那么称之为道，可以吗？”大公调说：“不可以。现在计算一下物的种数，不止于一万，而只限于称作万物，是用数目字最多的来称述它。所以，天和地，是形体中最大的；阴与阳，是元气中最大的；而大道却把天地、阴阳相贯通。因为它大就用‘道’来称述它是可以的，已经有了‘道’的名称，还能够用什么来与它相提并论呢？假如用这样的观点来寻求区别，就好像狗与马，其间的差别也就太大了！”少知问：“四境之内，宇宙之间，万物的产生从哪里开始？”大公调说：“阴阳互相辉映、互相伤害又互相调治，四季互相更替、互相产生又互相衰减。欲念、憎恶、离弃、靠拢，于是像桥梁一样相互连接相互兴起，雌性、雄性的分开、交合，于是相互为常相互具有。安全与危难相互变易，灾祸与幸福相互生存，寿延与夭折相互交接，生还与死亡因此而形成。这些现象的名称与实际都能理出端绪，精细微妙之处都能记载下来。随物变化的次序相互更替总是遵循着一定的轨迹，又像桥梁连接彼此两方那样地运动而又彼此相互制约，到了尽头就会折回，有了终结就有开始；这都是万物所共有的规律。言语所能致意的，智巧所能达到的，只限于人们所熟悉的少数事物罢了。体察大道的人，不追逐事物的消亡，不探究事物的源起，这就是言语评说所限止的境界。”少知又问：“季真的‘莫为’观点，接子的‘或使’主张，两家的议论，谁最合乎事物的真情，谁又偏离了客观的规律？”大公调说：“鸡鸣狗叫，这是人人都能了解的现象；可是，即使是具有超人的才智，也不能用言语来称述其自我变化的原因，同样也不能臆断它们将会怎么样。用这样的道理来加以推论和分析，精妙达到了无以伦比，浩大达到了不可围量，事物的产生有所支持，还是事物的产生全出于虚无，两种看法各持一端均不能免于为物所拘滞，因而最终只能是过而不当。‘或使’的主张过于执滞，‘莫为’的观点过于虚空。有名有实，这就构成物的具体形象。无名无实，事物的存在也就显得十分虚无。可以言谈也可以测度，可是越是言谈距离事物的真情也就越疏远。没有产生的不能禁止其产生，已经死亡的不能阻挡其死亡。死与生并不相距很远，其中的规律却是不易察见。事物的产生有所支使，还是事物的产生全都出于虚无，两者都是因为疑惑而借此生出的偏执之见。我观察事物的原本，事物的过去没有穷尽；我寻找事物的末绪，事物的将来不可限止。没有穷尽又没有限止，言语的表达不能做到，这就跟事物具有同一的规律；而‘或使’、‘莫为’的主张，用言谈各持一端，又跟事物一样有了外在的终始。道不可以用“有”来表达，‘有’也不可以用无来描述。大道之所以称为‘道’，只不过是借用了‘道’的名称。‘或使’和‘莫为’的主张，各自偏执于事物的一隅，怎么能称述于大道呢？言语圆满周全，那么整天说话也能符合于道；言语不能圆满周全，那么整天说话也都滞碍于物。道是阐释万物的最高原理，言语和缄默都不足以称述；既不说话也不缄默，评议有极限而大道却是没有极限的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹少知：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>大公调：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>丘里之言：可以通行于乡里的共同舆论。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>系：拴。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>合并而为公：谓合万物之异以为同。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>主：指主见。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>执：偏执。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>正：指正。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>距：拒绝。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>殊：不同。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>气：气候。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>赐：偏私。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>五官：指司徒、司马、司空、司士、司寇。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>文武：其下当补“殊能”二字，文意方通。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>时：四季。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>世：世事。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>淳：谓变化无常。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>拂：违逆。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>宜：适宜。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>自殉殊面：谓各自朝着不同方向驰逐。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>比：譬如。<span style="margin-left:.35em">²²</span>百材皆度：谓各种树木一同生长在大泽之中。<span style="margin-left:.35em">²³</span>坛：基盘。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>期：限。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>号：称。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>读：犹“语”。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>辩：通“辨”，区别。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>不及：不同。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>六合：天地四方。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>相照：相应。<span style="margin-left:.35em">³²</span>相盖：相害。<span style="margin-left:.35em">³³</span>相治：相济。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>就：靠近。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>桥起：谓突然而起。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>雌雄：即夫妇。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>庸有：谓常有子孙。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>以：犹“相”。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>纪：识记。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>志：记载。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>穷：极。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>所有：所共有的现象。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>随：探究。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>其：指万物。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>原：追溯。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>季真：齐国贤人，稷下学者。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>莫为：无为。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>接子：齐国贤人，稷下学者。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>或使：有为。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>大知：指大智之人。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>言：语言。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>读：说明。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>意：心意。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>斯：剖分。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>精至于无伦：谓小到极点，没有任何事物可以与之相比。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>言而愈疏：越是用言语讨论分辨，就离道越远。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>忌：禁。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>假：借。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>之：指物理。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>本：起始。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>末：终结。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>一曲：一偏。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>大方：大道。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>足：谓圆通周遍。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>不足：偏滞。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>载：表达。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明：丘里之言说的是万物的同一性，但同一性不足以说明大道。因为大道不仅是抽象的、同一的，同时又反映在万物的各种具体变化、对立的现象之中，故或虚或实、或有为或无为、或说或不说，都无法把道表达清楚。道反映在事物中是具体的、实的、可为可说的，而它的本体则是虚的、无为的、不可说的。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-24"><a href="#本章赏析-24" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/99dcef5d71d4.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取首句人名为篇名，由十几则寓言故事汇编而成，内容较杂，故事写得极为深刻，极为精彩，给人耳目一新的感觉。其主旨还是说明道体的特征及其作用。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">庄子论道，其要义便在于“化”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇开头的寓言则体现了道家的化人之道。鲁人则阳欲通过夷节干谒楚王，而楚王不见，于是则阳又去问高士王果，王果详论隐士公阅休其人，冬天在江河里捉鳖，夏天在山林中休憩，逍遥自在，以化去则阳的亟亟干谒之心。道作为万物本原，无声无息地行使着它化育万物的职责。而能够领悟大道的人也是效法这种“化”，不动声色，已让昏病不知所措的则阳如沐春风、醍醐灌顶，这便是“化”的力量。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“魏莹与田侯牟约”一段，写魏惠王因田侯牟背约，一怒之下就要派人去刺杀他。起笔就勾勒出一个鲜活的人物。以下就此事分别描绘了作为好战将军的态度、反对挑起战争而危害百姓的人物的态度、把主张攻打与反对攻打的争论都视为兴乱的人物的态度，直至引出悟道者戴晋人，通过戴晋人之口叙述蜗角之战，才渐近主题，开始阐述主旨，层层递进，如剥竹笋，层层深入，极有说服力。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“柏矩学于老聃”一段，老聃弟子出游齐国，看见街上一具受刑示众的死尸，由此感慨一通。作者锐利的眼光，扫过常人常理的层面，触及到案件的本源，揭示了社会的根源。作者通过柏矩之口，历数上层统治者种种盘剥欺诈百姓的招数后，道出了案件的因果关系，令人震撼。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">世人将自然本性抛之脑后，鲁莽灭裂之，干求妄进，追名逐利，其自然本性也鲁莽灭裂回报世人，使之精神萎顿，形体不保。因此，大家应当以得道者为榜样，认真体悟大道，返归本性，顺从自然，澡雪精神，荡涤心灵，洗尽物欲，消除仁心。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-26" name="zz-chapter-26"></a></p><h3 id="外物"><a href="#外物" class="headerlink" title="外物"></a>外物</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">外物不可必<font color="#af9100">¹</font>，故龙逢<font color="#af9100">²</font>诛<font color="#af9100">³</font>，比干<font color="#af9100">⁴</font>戮<font color="#af9100">⁵</font>，箕子<font color="#af9100">⁶</font>狂，恶来<font color="#af9100">⁷</font>死，桀、纣亡<font color="#af9100">⁸</font>。人主莫不欲其臣之忠，而忠未必信，故伍员<font color="#af9100">⁹</font>流于江，苌弘<font color="#af9100">¹⁰</font>死于蜀，藏其血，三年而化为碧。人亲莫不欲其子之孝，而孝未必爱<font color="#af9100">¹¹</font>，故孝己<font color="#af9100">¹²</font>忧而曾参<font color="#af9100">¹³</font>悲。木与木相摩<font color="#af9100">¹⁴</font>则然<font color="#af9100">¹⁵</font>，金与火相守<font color="#af9100">¹⁶</font>则流<font color="#af9100">¹⁷</font>，阴阳错行<font color="#af9100">¹⁸</font>，则天地大絯<font color="#af9100">¹⁹</font>，于是乎有雷有霆，水中有火<font color="#af9100">²⁰</font>，乃焚大槐。有甚忧两陷<font color="#af9100">²¹</font>而无所逃。螴蜳<font color="#af9100">²²</font>不得成，心若县<font color="#af9100">²³</font>于天地之间，慰睯<font color="#af9100">²⁴</font>沈屯，利害相摩，生火甚多<font color="#af9100">²⁵</font>，众人<font color="#af9100">²⁶</font>焚和<font color="#af9100">²⁷</font>，月<font color="#af9100">²⁸</font>固不胜火，于是乎有僓然<font color="#af9100">²⁹</font>而道尽<font color="#af9100">³⁰</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">外在事物不可能有客观的不变的确定性的标准。所以关龙逢被杀，比干被挖心，箕子不得不通过装疯来避祸，恶来死于武王伐纣战争中，桀和纣作为一代国君也不能逃避国破人亡的命运。君主没有不希望他的臣子尽忠竭智的，但尽忠的人却未必能受到君主的信任。所以伍子胥的尸体被扔进长江上漂流，苌弘屈死在东周的蜀地，他的血保藏了三年之后，因精诚感动天地而化成碧玉。但那又怎么样呢！父母没有不希望子女尽孝的，但是，在礼仪教化下的孝顺未必就是真正的爱，所以，孝己忧苦而曾参悲伤。木与木相摩擦就会燃烧，金与火放置一起烧炼就会熔化。阴阳二气交错运行，就连天地也会惊恐起来，于是雷霆发作，雨中带电，殛焚大树。有的人由于忧虑过度，而陷入利害两端的自相矛盾之中，这是在政治生活中讨饭吃的人无可逃避的必然现象，怵惕不安，却终于一事无成，心就像悬在天地之间一样，一天到晚忧郁沉闷，在得失之间斤斤计较，利害冲突，内心焦灼甚多，众人都跟着忧心如焚，伤害了心中的平和之气，清明的自然之心不能克制焦躁的心火，于是乎精神上崩溃不算，连身躯也不能够依天命所赐而享尽天年，一个个中年夭亡。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹必：期必，定准。<span style="margin-left:.35em">²</span>龙逢：夏桀贤臣，姓关字龙逢，因多次直谏而被斩首。<span style="margin-left:.35em">³</span>诛：诛杀。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>比干：商纣庶叔，因忠谏被剖心。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>戮：杀戮。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>箕子：商纣庶叔，因忠谏不从而佯狂，但终不免于杀戮。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>恶来：商纣佞臣，最终与纣王一同被杀。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>亡：谓因推行暴政而亡。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>伍员：即伍子胥。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>苌弘：周灵王（或说周敬王）贤臣，因遭受谗言而被放逐。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>爱：指讨得父母的欢心。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>孝己：殷高宗之子，遭后母虐待，忧苦而死。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>曾参：孔子弟子，字子舆。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>摩：摩擦。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>然：通“燃”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>相守：相接触。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>流：熔化。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>错行：错乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>大絯：大受惊动。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>火：指闪电。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>两陷：指利害两端。<span style="margin-left:.35em">²²</span>螴蜳：恐惧。<span style="margin-left:.35em">²³</span>县：通“悬”。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>慰睯：谓郁闷。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>生火甚多：谓利害交战于胸中而引起焦火内炽。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>众人：指世俗之人。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>焚和：焚尽中和之气。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>月：比喻清纯的本性。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>火：比喻利欲之火。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>僓然：崩坏。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>道尽：谓生理丧尽。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明凡事都不应该强求，强求就必然会引起自身与外界的矛盾。矛盾激化，利害相攻，就会伤害心性，甚至身亡。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄周家贫，故往贷<font color="#af9100">¹</font>粟于监河侯<font color="#af9100">²</font>。监河侯曰：“诺<font color="#af9100">³</font>。我将得邑金<font color="#af9100">⁴</font>，将贷<font color="#af9100">⁵</font>子三百金<font color="#af9100">⁶</font>，可乎？”庄周忿然作色<font color="#af9100">⁷</font>曰：“周昨来，有中道而呼者，周顾视车辙，中有鲋鱼<font color="#af9100">⁸</font>焉。周问之曰：‘鲋鱼来<font color="#af9100">⁹</font>，子何为者耶？’对曰：‘我，东海之波臣<font color="#af9100">¹⁰</font>也。君岂有斗升之水而活我哉！’周曰：‘诺，我且<font color="#af9100">¹¹</font>南游<font color="#af9100">¹²</font>吴越之王，激<font color="#af9100">¹³</font>西江<font color="#af9100">¹⁴</font>之水而迎子，可乎？’鲋鱼忿然作色曰：‘吾失我常与<font color="#af9100">¹⁵</font>，我无所处。我得斗升之水然<font color="#af9100">¹⁶</font>活耳。君乃言此，曾<font color="#af9100">¹⁷</font>不如早索<font color="#af9100">¹⁸</font>我于枯鱼<font color="#af9100">¹⁹</font>之肆<font color="#af9100">²⁰</font>。’”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄周家里十分贫穷，于是有一天就去向监河侯借粮。监河侯说：“可以呀，我马上要去我的封邑去收取的税金，收上来后，借给你三百金，好吗？”庄周听了脸色骤变忿忿地说：“我昨天来的时候，有谁在半道上呼唤我。我回头看看路上车轮辗过的小坑洼处，有条鲫鱼在那里挣扎。我问它：‘鲫鱼，你干什么呢？’鲫鱼回答：‘我是东海水族中的一员。你也许能用斗升之水使我活下来吧。’我对它说：‘行啊，我将到南方去游说吴王越王，引发西江之水来迎候你，可以吗？’鲫鱼变了脸色生气地说：‘我失去我经常生活的环境，没有安身之处。眼下我能得到斗升那样多的水就活下来了，而你竟说出这样的话，还不如早点到干鱼店里找我！’”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹贷：借入。<span style="margin-left:.35em">²</span>监河侯：监河工之官。<span style="margin-left:.35em">³</span>诺：答应之词，好的，可以。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>邑金：指年终向采邑内百姓所征收的赋税。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>贷：借出。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>三百金：指可折算为三百金的粮食数量。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>忿然作色：生气地改变脸色。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>鲋鱼：即鲫鱼。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>来：语助词。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>波臣：即水族中的臣子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>且：将。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>游：游说。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>激：引发。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>西江：指长江流经四川的部分。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>常与：常相共处，指水。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>然：犹“则”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>曾：竟，还。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>索：寻找。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>枯鱼：干鱼。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>肆：市场。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明求助于人是困难的，客观上揭露了统治者虚伪的诺言。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">任公子<font color="#af9100">¹</font>为<font color="#af9100">²</font>大钩巨缁<font color="#af9100">³</font>，五十犗<font color="#af9100">⁴</font>以为饵，蹲乎会稽<font color="#af9100">⁵</font>，投竿东海，旦旦<font color="#af9100">⁶</font>而钓，期年<font color="#af9100">⁷</font>不得鱼。已而大鱼食之，牵巨钩，陷没<font color="#af9100">⁸</font>而下，骛扬<font color="#af9100">⁹</font>而奋<font color="#af9100">¹⁰</font>鬐<font color="#af9100">¹¹</font>，白波若山，海水震荡，声侔<font color="#af9100">¹²</font>鬼神，燀赫<font color="#af9100">¹³</font>千里。任公子得若鱼<font color="#af9100">¹⁴</font>，离<font color="#af9100">¹⁵</font>而腊<font color="#af9100">¹⁶</font>之，自制河<font color="#af9100">¹⁷</font>以东，苍梧<font color="#af9100">¹⁸</font>已<font color="#af9100">¹⁹</font>北，莫不厌<font color="#af9100">²⁰</font>若鱼者。已而后世辁才<font color="#af9100">²¹</font>讽说<font color="#af9100">²²</font>之徒，皆惊而相告也。夫<font color="#af9100">²³</font>揭<font color="#af9100">²⁴</font>竿累<font color="#af9100">²⁵</font>，趣<font color="#af9100">²⁶</font>灌渎<font color="#af9100">²⁷</font>，守鲵<font color="#af9100">²⁸</font>鲋<font color="#af9100">²⁹</font>，其于得大鱼难矣！饰小说<font color="#af9100">³⁰</font>以干<font color="#af9100">³¹</font>县令<font color="#af9100">³²</font>，其于大达<font color="#af9100">³³</font>亦远矣。是以未尝闻任氏之风俗<font color="#af9100">³⁴</font>，其不可与经于世<font color="#af9100">³⁵</font>亦远矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">任国公子做了个大鱼钩系上粗大的黑绳，用五十头阉牛做鱼饵，蹲在会稽山上，把钓竿投进东海，每天都这样钓鱼，可是一连一条鱼也没钓到。不久之后，大鱼食吞鱼饵，牵着巨大的钓钩，急速沉没海底，又迅急地扬起脊背腾身而起，掀起如山的白浪，海水剧烈震荡，吼声犹如鬼神，震惊千里之外。任公子钓到这条大鱼后，剥开了而做成干肉，从浙江以东到苍梧山以北，人人都饱食了一顿大餐。从此之后，世世代代的后生小子中有喜爱道听途说的人们，都惊讶不已，奔走相告。他们举着钓竿丝绳，奔跑在山沟小渠旁，守候小鱼上钩，至于想得到大鱼那就很难很难了。修饰浅薄的言辞以求得高高的美名，对于达到通晓大道的境界来说距离也就很远很远了，因此说不曾了解过任公子有所大成的志趣，恐怕也不可以说是善于治理天下，而且其间的差距也是很远很远了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹任公子：任国的公子。任国在今山东济宁南五十里，亡于战国时。<span style="margin-left:.35em">²</span>为：做。<span style="margin-left:.35em">³</span>巨缁：粗大的黑绳。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>犗：犍牛，即阉割过的牛。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>会稽：山名，在今浙江省绍兴。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>旦旦：天天。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>期年：一整年。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>陷没：沉没。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>骛扬：乱驰。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>奋：伸张。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>鬐：通“鳍”。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>侔：齐等，等同。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>燀赫：惊恐。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>若鱼：此鱼。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>离：剖开。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>腊：晾干。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>制河：即浙江。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>苍梧：即苍梧山，又名九嶷山，在湖南宁远县内，相传为虞舜葬所。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>已：通“以”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>厌：饱食。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>辁才：浅见之士。<span style="margin-left:.35em">²²</span>讽说：道听途说。<span style="margin-left:.35em">²³</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>揭：举。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>累：细绳。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>趣：通“趋”，奔向。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>灌渎：灌溉之渎，即灌溉用的小沟渠。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>鲵：生活在溪沟中的一种小鱼。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>鲋：即鲋鱼。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>小说：谓浅陋的言辞。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>干：求。<span style="margin-left:.35em">³²</span>县令：即悬令，谓高美的声誉。<span style="margin-left:.35em">³³</span>大达：大通于至道，或谓通达之大道。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>风俗：风度。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>经于世：谓治世之道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">任公子毫不着意反而钓得大鱼，而那些不自量的浅薄之徒强求名利，与任公子背道而驰，必然落空。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">儒<font color="#af9100">¹</font>以《诗》、《礼》发冢<font color="#af9100">²</font>，大儒胪传<font color="#af9100">³</font>曰：“东方作矣<font color="#af9100">⁴</font>，事之何若？”小儒曰：“未解<font color="#af9100">⁵</font>裙<font color="#af9100">⁶</font>襦<font color="#af9100">⁷</font>，口中有珠。”“《诗》固有之曰：‘青青之麦，生于陵陂<font color="#af9100">⁸</font>。生不布施，死何含珠为？’接<font color="#af9100">⁹</font>其鬓，压<font color="#af9100">¹⁰</font>其顪<font color="#af9100">¹¹</font>，儒<font color="#af9100">¹²</font>以金椎<font color="#af9100">¹³</font>控<font color="#af9100">¹⁴</font>其颐<font color="#af9100">¹⁵</font>，徐<font color="#af9100">¹⁶</font>别<font color="#af9100">¹⁷</font>其颊<font color="#af9100">¹⁸</font>，无伤口中珠。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">儒生表面运用诗、书而暗地里却在盗墓。大儒在上面传话说：“太阳即将升起，事情办得怎么样了？”小儒说：“衣裙还没有脱下来，口中含有珍珠。古诗中有一首说：‘青青的麦苗，生在山坡上。活时不接济别人，死后何必含珍珠！’”大儒说：“挤压他的两鬓，按着他的胡须，你再用锤子敲打他的下巴，慢慢地分开他的两颊，不要损坏了口中的珠子！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹儒：儒生。<span style="margin-left:.35em">²</span>发冢：盗发墓冢。<span style="margin-left:.35em">³</span>胪传：传话。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>东方作矣：谓太阳就要出来了。事：指发冢之事的进展情况。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>解：剥下。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>裙：下裳。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>襦：短衣。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>陂：山坡。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>接：揪。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>压：按。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>顪：颔下须。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>儒：当为“而”字之误。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>金椎：铁椎。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>控：敲。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>颐：下巴。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>徐：慢慢地。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>别：分开。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>颊：两腮。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段揭露了儒者既要名又要利，打着《诗》《礼》的招牌，干出肮脏的勾当。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">老莱子<font color="#af9100">¹</font>之弟子出薪<font color="#af9100">²</font>，遇仲尼，反<font color="#af9100">³</font>以告，曰：“有人于彼<font color="#af9100">⁴</font>，修<font color="#af9100">⁵</font>上而趋<font color="#af9100">⁶</font>下，末偻<font color="#af9100">⁷</font>而后耳<font color="#af9100">⁸</font>，视若谋四海<font color="#af9100">⁹</font>，不知其谁氏之子。”老莱子曰：“是丘也，召而来。”仲尼至。曰：“丘，去汝躬矜<font color="#af9100">¹⁰</font>与汝容知<font color="#af9100">¹¹</font>，斯<font color="#af9100">¹²</font>为君子矣。”仲尼揖<font color="#af9100">¹³</font>而退，蹙然<font color="#af9100">¹⁴</font>改容而问曰：“业可得进乎？”老莱子曰：“夫不忍一世之伤，而骜<font color="#af9100">¹⁵</font>万世之患。抑固窭<font color="#af9100">¹⁶</font>邪？亡其<font color="#af9100">¹⁷</font>略<font color="#af9100">¹⁸</font>弗及邪？惠<font color="#af9100">¹⁹</font>以欢为，骜终身之丑，中民<font color="#af9100">²⁰</font>之行易进焉耳！相引<font color="#af9100">²¹</font>以名，相结<font color="#af9100">²²</font>以隐<font color="#af9100">²³</font>。与其誉尧而非桀，不如两忘而闭其所誉<font color="#af9100">²⁴</font>。反无非伤也<font color="#af9100">²⁵</font>，动<font color="#af9100">²⁶</font>无非邪<font color="#af9100">²⁷</font>也，圣人踌躇<font color="#af9100">²⁸</font>以兴事，以每成功<font color="#af9100">²⁹</font>。奈何哉，其载<font color="#af9100">³⁰</font>焉终矜<font color="#af9100">³¹</font>尔！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">老莱子的弟子外出去打柴，碰到了孔丘，打柴归来告诉给老莱子，说：“有个人在那里，上身长下身短，伸颈曲背，耳朵向后贴在头的两边，一副目光远大，胸怀天下的样子，不知道他是哪个贵族之家的人。”老莱子说：“这个人一定是孔丘。快去叫他来见我。”孔丘来了，老莱子说：“孔丘，去掉你仪态上的矜持和容颜上的睿智之态，那就可以成为君子了。”孔丘听了后谦恭地作揖而退，面容顿改心悸不安地问道：“我所追求的仁义之学可以修进并为世人所用吗？”老莱子说：“不忍心一世的损伤却会留下使后世奔波不息的祸患，你是本来就孤陋蔽塞，还是才智赶不上呢？布施恩惠以博取欢心并因此自命不凡，这是终身的丑恶，是庸人的行为罢了，这样的人总是用名声来相互招引，用私利来相互勾结。与其称赞唐尧非议夏桀，不如两种情况都能遗忘而且堵住一切称誉。背逆事理与物性定会受到损伤，心性被搅乱就会邪念顿起。圣哲的人顺应事理稳妥行事，因而总是事成功就。你执意推行仁义而且以此自矜又将会怎么样呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹老莱子：楚国贤人，与孔子同时，常隐居蒙山。<span style="margin-left:.35em">²</span>出薪：当于“出”后增补“取”字，文意乃通。<span style="margin-left:.35em">³</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>彼：那里。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>修：修长。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>趋：通“促”，短。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>末偻：背微曲。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>后耳：耳朵贴近脑后。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>视若谋四海：谓目光之中，像有营谋天下的神色。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>躬矜：矜持之行。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>容知：智能之貌。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>斯：乃，就。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>揖：作揖。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>蹙然：局促不安的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>骜：谓傲然而不顾。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>窭：陋。或谓心胸狭小。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>亡其：还是。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>略：智略。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>惠：布施恩惠。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>中民：中等人，平庸之人。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>引：招引。<span style="margin-left:.35em">²²</span>结：结交。<span style="margin-left:.35em">²³</span>隐：私。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>闭其所誉：谓忘掉赞誉。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>反无非伤也：背逆物性，无不自遭损伤。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>动：妄动。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>邪：邪僻。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>踌躇：徘徊不进的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>以每成功：其功每成。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>载：行为。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>矜：骄矜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明不改变以贤能自负的态度是不可能学道的。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋元君<font color="#af9100">¹</font>夜半而梦人被发<font color="#af9100">²</font>窥阿门<font color="#af9100">³</font>，曰：“予自<font color="#af9100">⁴</font>宰路<font color="#af9100">⁵</font>之渊，予为清江<font color="#af9100">⁶</font>使<font color="#af9100">⁷</font>河伯<font color="#af9100">⁸</font>之所，渔者<font color="#af9100">⁹</font>余且<font color="#af9100">¹⁰</font>得予。”元君觉，使人占之，曰：“此神龟也。”君曰：“渔者有余且乎？”左右曰：“有。”君曰：“令余且会朝<font color="#af9100">¹¹</font>。”明日，余且<font color="#af9100">¹²</font>朝。君曰：“渔何得？”对曰：“且之网得白龟焉，箕圆<font color="#af9100">¹³</font>五尺。”君曰：“献<font color="#af9100">¹⁴</font>若<font color="#af9100">¹⁵</font>之龟。”龟至，君再<font color="#af9100">¹⁶</font>欲杀之，再欲活之。心疑<font color="#af9100">¹⁷</font>，卜之。曰：“杀龟以卜吉。”乃刳<font color="#af9100">¹⁸</font>龟，七十二钻<font color="#af9100">¹⁹</font>而无遗生筴。仲尼曰：“神龟能见<font color="#af9100">²⁰</font>梦于元君，而不能避余且之网；知<font color="#af9100">²¹</font>能七十二钻而无遗囗，不能避刳肠之患。如是则知有所困，神有所不及也。虽有至知，万人谋之。鱼不畏网而畏鹈鹕<font color="#af9100">²²</font>。去小知而大知明，去善<font color="#af9100">²³</font>而自善矣。婴儿生，无硕师<font color="#af9100">²⁴</font>而能言，与能言者处也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">宋元君半夜梦见一个披散头发的人在偏门窥视，说：“我来自宰路的深渊，我做清江的使者到河神那里，被打鱼人余且捉到了我。”宋元君醒来，使人占梦，说：“这是神龟。”宋元君说：“打鱼的有余且这个人吗？”左右说：“有。”宋元君说：“令余且来朝见。”第二天，余且来朝，宋元君说：“捕鱼得到了什么？”回答说：“我的网得到一个白龟，周圆五尺。”宋元君说：“献上你的龟。”龟送到，宋元君一再想杀了它，又一再想养活它，心里犹豫，叫人占卜，说：“杀龟来卜卦吉。”于是剖龟占卜，占了七十二卦而没有不应验的。孔子说：“神龟能托梦于宋元君，而不能逃避余且的渔网；智能占七十二卦而无不应验，不能逃避割肠的祸患。如此看来，智能也有穷困的时候，神也有不灵的地方。纵有最高的机智，却有上万人谋划它。鱼不知畏网而怕鹈鹕。除掉小知而大知明，去掉自以为善而善自显。婴儿生来没有大师教而能说话，这是与会说话的人在一起的缘故。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宋元君：即宋元公，名佐，平公之子。<span style="margin-left:.35em">²</span>被发：披散着头发。<span style="margin-left:.35em">³</span>阿门：旁门。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自：来自。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>宰路：渊名。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>清江：疑即长江。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>使：出使。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>河伯：黄河之神，姓冯，名夷，一名冰夷。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>渔者：渔夫。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>余且：渔夫名，姓余名且。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>会朝：赴朝。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>且：即余且。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>圆：直径。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>献：献上，献出。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>再：反复多次。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>疑：迟疑不决。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>刳：剖开挖空。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>钻：占卜。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>见：通“现”，谓托梦。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²²</span>鹈鹕：水鸟，捕食鱼类。<span style="margin-left:.35em">²³</span>去善：去掉自以为善的心理。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>硕师：即硕大之师。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者通过神龟说明：就算是至智亦有不智的一面，亦难于免祸。所以抛弃了聪明智慧，随俗自然，才是大智。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">惠子谓庄子曰：“子言无用。”庄子曰：“知无用而始<font color="#af9100">¹</font>可与言用矣。夫地非不广且大也，人之所用容<font color="#af9100">²</font>足耳，然则厕足<font color="#af9100">³</font>而堑<font color="#af9100">⁴</font>之致<font color="#af9100">⁵</font>黄泉，人尚有用乎？”惠子曰：“无用。”庄子曰：“然则无用之为用也亦明矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠施对庄子说：“你的言论总是大而无用。”庄子说：“知道了什么是无用的东西才能和你讨论什么叫有用。大地并非不宽广，可人所实际占据的只是一个立足之地，然而如果把你容下两只脚以外的‘土地’都向深处挖，而且挖得很深，你的脚踩的那一块‘地’还能够像原来那样供你使用吗？”惠说：“不能。”庄子说：“这样说来，‘无用’的东西的用处，也就很明显了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹始：方才。<span style="margin-left:.35em">²</span>容：容纳。<span style="margin-left:.35em">³</span>厕足：两脚旁边的地方。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>堑：掘。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>致：至，到。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子认为，无用就是大用。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子曰：“人有能游，且得不游乎！人而不能游，且得游乎！夫<font color="#af9100">¹</font>流遁<font color="#af9100">²</font>之志，决绝<font color="#af9100">³</font>之行，噫<font color="#af9100">⁴</font>，其非至知<font color="#af9100">⁵</font>厚德之任<font color="#af9100">⁶</font>与！覆坠而不反<font color="#af9100">⁷</font>，火驰<font color="#af9100">⁸</font>而不顾<font color="#af9100">⁹</font>。虽相与为君臣<font color="#af9100">¹⁰</font>，时也<font color="#af9100">¹¹</font>。易世<font color="#af9100">¹²</font>而无以相贱。故曰：至人不留行<font color="#af9100">¹³</font>焉。夫尊古而卑今，学者之流<font color="#af9100">¹⁴</font>也。且以狶韦氏<font color="#af9100">¹⁵</font>之流观<font color="#af9100">¹⁶</font>今之世，夫孰<font color="#af9100">¹⁷</font>能不波<font color="#af9100">¹⁸</font>！唯至人乃能游于世而不僻<font color="#af9100">¹⁹</font>，顺人而不失己。彼教<font color="#af9100">²⁰</font>不学，承意不彼<font color="#af9100">²¹</font>。目彻<font color="#af9100">²²</font>为明，耳彻为聪，鼻彻为颤<font color="#af9100">²³</font>，口彻为甘<font color="#af9100">²⁴</font>，心彻为知，知彻为德<font color="#af9100">²⁵</font>。凡道不欲壅<font color="#af9100">²⁶</font>，壅则哽<font color="#af9100">²⁷</font>，哽而不止则跈<font color="#af9100">²⁸</font>，跈则众害生。物之有知者恃<font color="#af9100">²⁹</font>息<font color="#af9100">³⁰</font>。其不殷<font color="#af9100">³¹</font>，非天之罪。天之穿<font color="#af9100">³²</font>之，日夜无降<font color="#af9100">³³</font>，人则顾塞其窦<font color="#af9100">³⁴</font>。胞<font color="#af9100">³⁵</font>有重<font color="#af9100">³⁶</font>阆<font color="#af9100">³⁷</font>，心有天游。室无空虚，则妇<font color="#af9100">³⁸</font>姑<font color="#af9100">³⁹</font>勃谿<font color="#af9100">⁴⁰</font>；心无天游，则六凿<font color="#af9100">⁴¹</font>相攘<font color="#af9100">⁴²</font>。大林丘山之善于人也，亦神者不胜。德溢<font color="#af9100">⁴³</font>乎名，名溢乎暴<font color="#af9100">⁴⁴</font>，谋稽<font color="#af9100">⁴⁵</font>乎誸<font color="#af9100">⁴⁶</font>，知出乎争，柴<font color="#af9100">⁴⁷</font>生乎守，官事果<font color="#af9100">⁴⁸</font>乎众宜。春雨日时<font color="#af9100">⁴⁹</font>，草木怒生<font color="#af9100">⁵⁰</font>，铫<font color="#af9100">⁵¹</font>鎒<font color="#af9100">⁵²</font>于是乎始修<font color="#af9100">⁵³</font>，草木之到植<font color="#af9100">⁵⁴</font>者过半而不知其然。静默可以补病，眦<font color="#af9100">⁵⁵</font>媙可以休老，宁<font color="#af9100">⁵⁶</font>可以止<font color="#af9100">⁵⁷</font>遽<font color="#af9100">⁵⁸</font>。虽然，若是劳者之务也，非佚<font color="#af9100">⁵⁹</font>者之所未尝过而问焉；圣人之所以骇<font color="#af9100">⁶⁰</font>天下，神人未尝过而问焉；贤人所以骇世，圣人未尝过而问焉；君子所以骇国，贤人未尝过而问焉；小人所以合时<font color="#af9100">⁶¹</font>，君子未尝过而问焉。演门<font color="#af9100">⁶²</font>有亲死者，以善毁<font color="#af9100">⁶³</font>爵<font color="#af9100">⁶⁴</font>为官师<font color="#af9100">⁶⁵</font>，其党人<font color="#af9100">⁶⁶</font>毁而死者半。尧与许由天下，许由逃之；汤与务光<font color="#af9100">⁶⁷</font>，务光怒之；纪他<font color="#af9100">⁶⁸</font>闻之，帅<font color="#af9100">⁶⁹</font>弟子而踆<font color="#af9100">⁷⁰</font>于窾水<font color="#af9100">⁷¹</font>，诸侯吊<font color="#af9100">⁷²</font>之。三年，申徒狄<font color="#af9100">⁷³</font>因以踣<font color="#af9100">⁷⁴</font>河。荃<font color="#af9100">⁷⁵</font>者所以在鱼，得鱼而忘荃；蹄<font color="#af9100">⁷⁶</font>者所以在兔，得兔而忘蹄；言者所以在意，得意而忘言。吾安<font color="#af9100">⁷⁷</font>得夫<font color="#af9100">⁷⁸</font>忘言之人而与之言哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子说：“人若能悠然自得，哪有不悠然自得的呢？人如果不能悠然自得，哪里有悠然自得呢？流荡忘返的心志，固执孤异的行为，唉，那都不是至知厚德的人所为的！陷溺世俗而不返，逐物如火而不顾。虽然相互异位，有的为君有的为臣，只是一时之争而已。时代更替了也就不再互为贵贱了。所以说，得道的人是不会固执于某种行为方式的。崇尚古代鄙薄当今，这是未能通达事理之人的观点。用狶韦氏之流的角度来观察当今的世事，谁又能不在心中引起波动？道德修养极为高尚的人方才能够混迹于世而不出现邪僻，顺随于众人之中却不会失却自己的真性。尊古卑今的见教不应学取，禀受其意也不必相互对立争辩不已。”眼光敏锐叫做明，耳朵灵敏叫做聪，鼻子灵敏叫做膻，口感灵敏叫做甘，心灵透彻叫做智，聪明贯达叫做德。大凡道德总不希望有所壅塞，壅塞就会出现梗阻，梗阻而不能排除就会出现相互践踏，相互残踏那么各种祸害就会随之而起。物类有知觉靠的是气息，假如气息不盛，那么绝不是自然禀赋的过失。自然的真性贯穿万物，日夜不停，可是人们却反而堵塞自身的孔窍。腹腔有许多空旷之处因而能容受五脏怀藏胎儿，内心虚空便会没有拘系地顺应自然而游乐。屋里没有虚空感，婆媳之间就会争吵不休；内心不能虚空而且游心于自然，那么六种官能就会出现纷扰。森林与山丘之所以适宜于人，也是因为人们的内心促狭、心神不爽。德行的外溢是由于名声，名声的外溢是由于张扬，谋略的考究是由于危急，才智的运用是由于争斗，闭塞的出现是由于执滞，官府事务处理果决是由于顺应了民众。春雨应时而降，草木勃然而生，锄地的农具开始整修，田地里杂草锄后再生超过半数，而人们往往并不知道为什么会这样。沉静可以调养病体，摩摩擦擦可以延缓衰老，宁寂安定可以止息内心的急促。虽然如此，像这样，仍是操劳的人所务必要做到的，闲逸的人却从不予以过问。圣人用来惊骇天下的办法，神人不曾过问；贤人用来惊骇时世的办法，圣人不曾过问；君子用来惊骇国人的办法，贤人不曾过问；小人用来苟合于一时的办法，君子也不曾过问。宋国东门有个死了双亲的人，因为格外哀伤日渐消瘦而加官进爵封为官师，他的同乡仿效他也消瘦毁容却死者过半。尧要禅让天下给许由，许由因而逃到箕山；商汤想把天下禅让给务光，务光大发脾气；纪他知道了这件事，率领弟子隐居在窾水一带，诸侯纷纷前往慰问，过了三年，申徒狄仰慕其名而投河自溺。竹笱是用来捕鱼的，捕到鱼后就忘掉了鱼笱；兔网是用来捕捉兔子的，捕到兔子后就忘掉了兔网；言语是用来传告思想的，领会了意思就忘掉了言语。我怎么才能寻找到忘掉言语的人而跟他谈一谈呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">²</span>流遁：流荡纵逸。<span style="margin-left:.35em">³</span>决绝：决然谢绝人间。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>噫：叹词。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>任：作为。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>覆坠而不反：指流遁者濒临覆灭也不知自返本性。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>火驰：火速。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>顾：回头。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>君臣：比喻贵贱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>时也：谓这只是一时的。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>易世：世代更易。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>不留行：谓不留滞于流遁、决绝之迹。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>流：偏见。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>狶韦氏：传说中的远古帝王。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>观：观看，衡量。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>波：通“颇”，偏侧。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>僻：邪僻。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>彼教：指世俗之学。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>承意不彼：顺承其意而不拒绝。<span style="margin-left:.35em">²²</span>彻：通。<span style="margin-left:.35em">²³</span>颤：当为“膻”之借字，意谓嗅觉灵敏。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>甘：谓味觉灵敏。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：真知。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>德：真德。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>壅：滞塞。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>哽：梗塞。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>跈：通“抮”，乖戾。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>恃：依靠。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>息：气息。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>殷：盛。<span style="margin-left:.35em">³²</span>穿：穿通。<span style="margin-left:.35em">³³</span>降：止。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>人则顾塞其窦：世俗之人以嗜欲堵塞自己的天然孔窍。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>胞：胞膜。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>重：多。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>阆：空旷。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>妇：儿媳。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>姑：婆婆。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>勃谿：争吵。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>凿：孔，窍。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>攘：扰乱，侵夺。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>溢：荡失。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>暴：通“曝”，表露。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>稽：考，研求。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>誸：急。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>柴：柴栅。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>果：成功。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>日时：时至，即及时降落。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>怒生：猛长。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>铫：大锄。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>鎒：一种锄草的农具。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>修：修理，整修。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>到植：通“倒置”，即遭受戕害。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>眦：眼眶。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>宁：宁静。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>止：止息。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>遽：急躁。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>佚：通“逸”。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>骇：惊。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>合时：苟合一时。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>演门：宋城门名。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>善毁：善于以哀毁容。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>爵：封爵，任命。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>官师：官员。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>党人：同乡里人。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>务光：夏时人，汤让天下给他，怒而不受，远离而去。<span style="margin-left:.35em">⁶⁸</span>纪他：殷时贤人，听说汤让位给务光，唯恐累及自己，就率弟子隐于窾水之旁。<span style="margin-left:.35em">⁶⁹</span>帅：率领。<span style="margin-left:.35em">⁷⁰</span>踆：通“逡”，退。<span style="margin-left:.35em">⁷¹</span>窾水：水名。<span style="margin-left:.35em">⁷²</span>吊：哀悼。<span style="margin-left:.35em">⁷³</span>申徒狄：殷时人，因慕纪他高名，遂自沉河而死。<span style="margin-left:.35em">⁷⁴</span>踣：仆。<span style="margin-left:.35em">⁷⁵</span>荃：通“筌”，一种捕鱼的竹器。<span style="margin-left:.35em">⁷⁶</span>蹄：一种捕兔的工具。<span style="margin-left:.35em">⁷⁷</span>安：怎样。<span style="margin-left:.35em">⁷⁸</span>夫：彼，那。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明心神通达才能得道，而智谋名利是梗塞心机的，因此神人不把天下事放在心上，宁静处世，随波逐流，任由万物自然发展。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-25"><a href="#本章赏析-25" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/6a9957582ccd.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取篇首二字为篇名，全篇由六段文字组成。意旨在于阐明：凡事不可强求，做人不要自信，只要随波逐流、任其自然，就一切都是可以获得成功的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">此篇以开头“外物不可必”一语为全文总纲。作者指出，世界流变不居，外物并没有确定性，为善未必致福，为恶未必蒙祸，圣智也未必可恃，有时反而会因为美好的品质而招致灾祸，如龙逢、比干以正直招致诛戮之祸，伍员、苌弘以忠诚蒙受流死之辱，孝己、曾参以孝顺而不免于悲忧之累。因此，圣人要善恶两忘，闭其所誉，返回本性，纯任自然。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">其余则为五则寓言故事，委婉而曲折地反映了学道中的问题。如“曾子再仕而心再化”一则寓言故事，指出像曾子那样虽然已经淡漠了俸禄，但尚未做到哀乐不入于胸次，距离真正脱离世俗之念的体道之人还差得很远。又如所选“众罔两问于景”一则寓言故事，通过罔两有待影子，影子有待形体，形体势必也要有待什么的思考，说明只有领悟大道，才能无所依赖，逍遥于绝对自由的境界。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-27" name="zz-chapter-27"></a></p><h3 id="寓言"><a href="#寓言" class="headerlink" title="寓言"></a>寓言</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">寓言<font color="#af9100">¹</font>十九<font color="#af9100">²</font>，重言<font color="#af9100">³</font>十七<font color="#af9100">⁴</font>，卮言<font color="#af9100">⁵</font>日出<font color="#af9100">⁶</font>，和<font color="#af9100">⁷</font>以天倪<font color="#af9100">⁸</font>。寓言十九，藉<font color="#af9100">⁹</font>外论之 。亲父不为其子媒<font color="#af9100">¹⁰</font>。亲父誉之，不若非其父者也。非吾<font color="#af9100">¹¹</font>罪也，人之罪 也。与己<font color="#af9100">¹²</font>同则应<font color="#af9100">¹³</font>，不与己同则反<font color="#af9100">¹⁴</font>。同于己为<font color="#af9100">¹⁵</font>是<font color="#af9100">¹⁶</font>之，异于己为非之。重言十七，所以已<font color="#af9100">¹⁷</font>言也。是为耆艾<font color="#af9100">¹⁸</font>，年先矣，而无经纬本末<font color="#af9100">¹⁹</font>以期<font color="#af9100">²⁰</font>年耆者 ，是非先也。人而无以先人，无人道<font color="#af9100">²¹</font>也。人而无人道，是之谓陈人<font color="#af9100">²²</font>。 卮言日出，和以天倪，因以曼衍<font color="#af9100">²³</font>，所以穷年<font color="#af9100">²⁴</font>。不言<font color="#af9100">²⁵</font>则齐<font color="#af9100">²⁶</font>，齐与言不齐 ，言与齐不齐也。故曰：“言无言。”言无言：终身言，未尝言；终 身不言，未尝不言。有自<font color="#af9100">²⁷</font>也而可，有自也而不可；有自也而然，有自 也而不然。恶乎然？然于然；恶乎不然？不然于不然。恶乎可？可于 可；恶乎不可？不可于不可。物固<font color="#af9100">²⁸</font>有所然，物固有所可。无物不然， 无物不可。非卮言日出，和以天倪，孰得其久<font color="#af9100">²⁹</font>！万物皆种<font color="#af9100">³⁰</font>也，以不同 形相禅<font color="#af9100">³¹</font>，始卒<font color="#af9100">³²</font>若环，莫得其伦<font color="#af9100">³³</font>，是谓天均<font color="#af9100">³⁴</font>。天均者，天倪也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">寄托的话占十分之九，假托前人所言的话占十分之七，无心之言日出不穷，合于自己的分际。寄托的话占十分之九，借他人的话来谈论。亲生父亲不给他的儿子做媒。与其听亲生父亲的赞美不如听不是他父亲的人的评价。这不是我的过错，人人都有这个过错。跟自己一致就赞同，跟自己不一致就反对。跟自己一致就认为对，跟自己不一致就认为错。假托前人所言的话占十分之七，为了中止争辩，这些话来自长者。年龄在人的前面，而没有见解只是徒称年长的，那就不能算先于人。为人如果没有才德学识，这是缺乏为人之道；为人缺乏为人之道，这就叫做陈腐的人。无心之言层出不穷，天然和合，由此推衍事理，因而说到死为止。不用说话事物的常理自然齐一，原本齐一的自然之理加上主观的言论就不能齐同了，所以说，要发没有主观成见的言论。说出跟自然常理谐和一致的话就如同没有说话，终身在说话，也像是不曾说过话；而终身不说话，也未尝不是在说话。有原因适宜，也有原因不适宜；有原因如此，也有原因并非如此。为什么如此？如此因为原来如此；为什么不如此？不如此因为原来不如此。为什么适合？适合在于已经适合；为什么不适合？不适合在于已经不适合。事物本来就会适合。没有什么事物不如此，没有什么事物不适合。要不是无心之言日出不穷，天然和合，事理哪能日新月异持续下去？万物都是种子，以不同形态进行新陈代谢的生命过程，首尾衔接如环相扣，难以分清它们的次序，这叫“天钧”。“天钧”也就是“天倪”。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹寓言：寄托寓意的言论。<span style="margin-left:.35em">²</span>十九：十分之九。<span style="margin-left:.35em">³</span>重言：谓先哲时贤或书中之言。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>十七：十分之七。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>卮言：指作者自己那些不着边际的议论。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>日出：谓天天有所出现。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>和：合。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>天倪：自然的分际。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>藉：通“借”，借助。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>媒：做媒。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>吾：指父亲。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>己：指世人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>应：应和。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>反：反对。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>为：则。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>是：肯定。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>已：止。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>是：这。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>耆艾：对老人的称呼。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>经纬本末：谓经纬天下的才德学识。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>期：合。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>无人道：谓不能尽其为人之道。<span style="margin-left:.35em">²²</span>陈人：老朽之人。<span style="margin-left:.35em">²³</span>曼衍：流行不定，游衍自得。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>穷年：终其天年。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>言：指主观成见的言论。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>齐：齐一，齐同。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>自：根由。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>固：本来。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>久：传之久远。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>万物皆种：谓万物都是由各自的种类变化而来的。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>禅：传续，传接。<span style="margin-left:.35em">³²</span>卒：终。<span style="margin-left:.35em">³³</span>伦：头绪。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>天均：天然自运的陶钧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明本书写作手法的特点、作用以及运用这些手法的原因。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子谓惠子曰：“孔子行年<font color="#af9100">¹</font>六十而六十化<font color="#af9100">²</font>。始时所是，卒而非之。 未知今之所谓是之非五十九非也。”惠子曰：“孔子勤志服知<font color="#af9100">³</font>也<font color="#af9100">⁴</font>。” 庄子曰：“孔子谢<font color="#af9100">⁵</font>之<font color="#af9100">⁶</font>矣，而其未之尝言也。孔子云：夫受才乎<font color="#af9100">⁷</font>大本<font color="#af9100">⁸</font>， 复灵以生<font color="#af9100">⁹</font>。鸣而当<font color="#af9100">¹⁰</font>律，言而当法。利义陈<font color="#af9100">¹¹</font>乎前，而好恶是非直<font color="#af9100">¹²</font>服人之 口而已矣。使人乃以心服而不敢蘁立<font color="#af9100">¹³</font>，定天下之定<font color="#af9100">¹⁴</font>。已乎，已乎！吾且不得及彼<font color="#af9100">¹⁵</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子对惠子说：“孔子活了六十岁而六十年来随年变化与日俱新，最开始认为是对的，到最后又作了否定，不知道现今所认为是对的不就是五十九岁时所认为是不对的。”惠子说：“孔子勤于励志用心学习。”庄子说：“孔子励志用心的精神已经大为减退，你不必再妄自评说。孔子说过：‘禀受才智于自然，回复灵性以全生’。如今发出的声音合于乐律，说出的话语合于法度。如果将利与义同时陈列于人们的面前，进而分辨好恶与是非，这仅仅只能使人口服罢了。要使人们能够内心诚服，而且不敢有丝毫违逆，还得确立天下的定规。算了算了，我还比不上他呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹行年：经历过的年岁。<span style="margin-left:.35em">²</span>化：谓改善自己的品行。<span style="margin-left:.35em">³</span>勤志服知：励志而用智。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>也：即“邪”，表疑问。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>谢：弃绝。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>之：指励志用智之迹。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>乎：于。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>大本：指天。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>复灵以生：谓恢复性灵，以全生理。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>当：中于。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>陈：陈放。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>直：特。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>蘁立：逆立，即违逆之意。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>定天下之定：确立天下的定则。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>彼：指孔子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段虚构了孔子年进六十而悔过觉醒的故事，来否定勤志服知，并写他用现身说法来吹捧得道的人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子<font color="#af9100">¹</font>再仕而心再化<font color="#af9100">²</font>，曰：“吾及亲<font color="#af9100">³</font>仕<font color="#af9100">⁴</font>，三釜<font color="#af9100">⁵</font>而心乐；后仕，三千锺 而不洎<font color="#af9100">⁶</font>，吾心悲。”弟子问于仲尼曰：“若参者，可谓无所县其罪<font color="#af9100">⁷</font>乎 ？”曰：“既已县矣！夫无所县者，可以有哀乎？彼<font color="#af9100">⁸</font>视三釜、三千锺 ，如观雀蚊虻相过乎前也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">曾参再次做官内心感情较前一次又有了变化，说：“我当年做官双亲在世，三釜微薄的俸禄就心满意足了；自双亲去世以后再次做官，三千钟的丰厚俸禄也不能用来养亲人了，我很悲伤。”孔子的弟子问孔子：“像曾参这样至孝的人，可以说是没有牵挂俸禄的过错吧？”孔子说：“曾参的心思已经跟俸禄联系起来了。如果内心没有牵挂，会出现悲伤的感情吗？对待俸禄心无所系的人他们看待三釜乃至三千钟，就像是看待雀儿和蚊虻从眼前飞过一样。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹曾子：姓曾名参，孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>化：谓心境变迁。<span style="margin-left:.35em">³</span>及亲：当双亲在世时。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>仕：做官。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>釜：古代以六斗四升为一釜。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不洎：指不及养亲。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无所县其罪：不为利禄系累。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>彼：指一无系累的人，即至人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写曾参虽然轻禄，但未能忘禄，更不能忘亲，故还是比不上得天道的人那样对一切毫不介意。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颜成子游<font color="#af9100">¹</font>谓东郭子綦<font color="#af9100">²</font>曰：“自吾闻子之言，一年而野<font color="#af9100">³</font>，二年而从<font color="#af9100">⁴</font>， 三年而通<font color="#af9100">⁵</font>，四年而物<font color="#af9100">⁶</font>，五年而来<font color="#af9100">⁷</font>，六年而鬼入<font color="#af9100">⁸</font>，七年而天成<font color="#af9100">⁹</font>，八年而 不知死、不知生，九年而大妙<font color="#af9100">¹⁰</font>。生有为，死也。劝<font color="#af9100">¹¹</font>公<font color="#af9100">¹²</font>以其私，死也有 自<font color="#af9100">¹³</font>也，而生阳<font color="#af9100">¹⁴</font>也，无自也。而<font color="#af9100">¹⁵</font>果然乎？恶<font color="#af9100">¹⁶</font>乎其所适<font color="#af9100">¹⁷</font>，恶乎其所不适？ 天有历数<font color="#af9100">¹⁸</font>，地有人据<font color="#af9100">¹⁹</font>，吾恶乎求之？莫知其所终，若之何其无命也？ 莫知其所始，若之何其有命也？有以相应也，若之何其无鬼邪？无以 相应也，若之何其有鬼邪？”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜成子游对东孰子綦说：“自从我听了您的教诲，第一年返于质朴，第二年就不自执，第三年就通达无碍了，第四年就与物同化了，第五年众物来集，第六年感到鬼神来舍，第七年感到自己与自然浑然一体，第八年已经不知道什么是死亡和不知道什么是存在，第九年进入道的奇异妙境。人生在世而妄为，这等同于死亡。辅助天公出于私心，这等同于死亡，有其必然因素；然而只是活生生地活着，那就没有什么必然因素了。那么果真如此吗？什么才是适合？什么才是不适合？天有四时变化，地有人物依据，我哪能强求呢？不知道什么是终结，怎能断定没有运命呢？不知道什么开始，怎能断定有运命呢？确有人物感应，难道能断定没有鬼吗？没有发生感应，难道能断定有鬼吗？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹颜成子游：姓颜成，名偃，字子游，子綦弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>东郭子綦：当即南郭子綦。<span style="margin-left:.35em">³</span>野：谓返朴还淳。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>从：谓舍己顺俗。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>通：谓人我为一，没有畛域。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>物：谓块然如物，没有知觉。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>来：谓大道来集。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>鬼入：谓鬼神冥附。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>天成：谓与天为一。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>大妙：达到大道灵妙玄通的境界。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>劝：助。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>公：指公正的天道。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>自：由，原因。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>生阳：谓生命力活跃。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>恶：何，哪里。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>适：到，往。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>历数：谓星辰日月之往来。或谓寒暑春秋。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>人据：谓方域版图。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明修道如果能领悟到万物变化循环不已的道理，并以此看破生死，就算是领悟到天道微妙的地方了。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">众罔两<font color="#af9100">¹</font>问于景曰：“若<font color="#af9100">²</font>向<font color="#af9100">³</font>也俯而今也仰，向也括撮<font color="#af9100">⁴</font>而今也被<font color="#af9100">⁵</font>发；向 也坐而今也起；向也行而今也止：何也？”景曰：“搜搜<font color="#af9100">⁶</font>也，奚稍问<font color="#af9100">⁷</font> 也！予有而不知其所以。予，蜩甲<font color="#af9100">⁸</font>也，蛇蜕<font color="#af9100">⁹</font>也，似之而非也。火与日 ，吾屯<font color="#af9100">¹⁰</font>也；阴与夜，吾代<font color="#af9100">¹¹</font>也。彼<font color="#af9100">¹²</font>，吾所以有待<font color="#af9100">¹³</font>邪，而况乎以无有待者 乎！彼来则我与之来，彼往则我与之往，彼强阳<font color="#af9100">¹⁴</font>则我与之强阳。强阳 者，又何以有问乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">影外的微阴问影子说：“你以前低着头现在昂着头，以前束着发髻现在披散着头发，以前坐着现在站起，以前行走现在停下来，这是为什么呢？”影子回答：“我就是这样地随意运动，何必要问呢？我如此行止自己也不知道为什么会是这样。我，就如同寒蝉蜕下来的壳、蛇蜕下来的皮，跟那本体事物的相似却又不是那事物本身。火与阳光，使我聚合而显明；阴与黑夜，使我得以隐息。可是有形的物体真就是我赖以存在的凭借吗？何况是没有任何依待的事物呢！有形的物体到来我便随之到来，有形的物体离去我也随之离去，有形的物体徘徊不定我就随之不停地运动。变化不定的事物有什么可问的呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹罔两：影外微阴，即影子的影子。<span style="margin-left:.35em">²</span>若：你。<span style="margin-left:.35em">³</span>向：往昔。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>括撮：束拢头发。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>被：通“披”，披散。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>搜搜：谓区区。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>奚稍问：犹言“何消问”，即何须问。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>蜩甲：蝉壳。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>蛇蜕：蛇皮。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>屯：聚。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>代：散灭。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>彼：指有形之物。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>待：依赖，凭借。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>强阳：谓徜徉，闲游。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明学道只须知其然，而不应问其所以然，作者再一次申述了他的不可知论。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阳子居<font color="#af9100">¹</font>南之<font color="#af9100">²</font>沛<font color="#af9100">³</font>，老聃<font color="#af9100">⁴</font>西游于秦。邀<font color="#af9100">⁵</font>于郊<font color="#af9100">⁶</font>，至于梁<font color="#af9100">⁷</font>而遇老子。老子中 道仰天而叹曰：“始以汝为可教，今不可也。”阳子居不答。至舍<font color="#af9100">⁸</font>， 进盥<font color="#af9100">⁹</font>漱<font color="#af9100">¹⁰</font>巾栉<font color="#af9100">¹¹</font>，脱屦<font color="#af9100">¹²</font>户外，膝行<font color="#af9100">¹³</font>而前，曰：“向者<font color="#af9100">¹⁴</font>弟子欲请<font color="#af9100">¹⁵</font>夫子<font color="#af9100">¹⁶</font>，夫子 行不闲，是以不敢；今闲矣，请问其故。”老子曰：“而<font color="#af9100">¹⁷</font>睢睢盱盱<font color="#af9100">¹⁸</font>， 而谁与居<font color="#af9100">¹⁹</font>！大白若辱，盛德若不足。”阳子居蹴然<font color="#af9100">²⁰</font>变容曰：“敬闻命 矣！”其<font color="#af9100">²¹</font>往也，舍者<font color="#af9100">²²</font>迎将<font color="#af9100">²³</font>其家，公执席<font color="#af9100">²⁴</font>，妻<font color="#af9100">²⁵</font>执巾栉，舍者避席<font color="#af9100">²⁶</font>，炀者<font color="#af9100">²⁷</font> 避灶。其反<font color="#af9100">²⁸</font>也，舍者与之争席矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阳子居往南到沛城去，正巧老聃往西边的秦地闲游，阳子居到郊外迎接老子，直至大梁才遇上老子。老子走到半路，昂起头仰天叹气说：“当初我还以为你是可以调教的，现在看来是不行了。”阳子居没有回答。到了旅店，阳子居进上各种盥洗用具，把鞋子脱在门外，双脚跪着上前说道：“刚才弟子正想请教先生，正赶上先生旅途中没有空闲，所以不敢冒然启齿。如今先生闲暇下来，恳请先生指出我的过错。”老聃说：“你仰头张目傲慢跋扈，你还能够跟谁相处？过于洁白的好像总会觉得有什么污垢，德行最为高尚的好像总会觉得有什么不足之处。”阳子居听了脸色大变羞惭不安地说：“弟子由衷地接受先生的教导。”阳子居刚来旅店的时候，店里的客人都得迎来送往，那个旅舍的男主人亲自为他安排坐席，女主人亲手拿着毛巾梳子侍候他盥洗，旅客们见了他都得让出座位，烤火的人见了也就远离火边。等到他离开旅店的时候，旅店的客人已经跟他无拘无束争席而坐了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹阳子居：即杨朱，战国时魏国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">³</span>沛：即今江苏沛县。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>老聃：即老子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>邀：邀迎，迎候。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>郊：郊野。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>梁：沛郊的地名。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>舍：馆舍，住处。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>盥：洗手器具。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>漱：指漱口用具。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>栉：梳子。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>屦：用麻葛制成的单底鞋。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>膝行：跪着用膝盖走。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>向者：刚才。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>请：请教，请问。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>夫子：对老子的尊称。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>而：你。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>睢睢盱盱：跋扈傲视的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>居：处。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>蹴然：惭愧不安的样子。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>其：指阳子居。<span style="margin-left:.35em">²²</span>舍者：指旅舍中的所有人，包括主人和客人等。<span style="margin-left:.35em">²³</span>将：送。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>执席：安排座席。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>妻：指旅舍女主人。<span style="margin-left:.35em">²²</span>舍者：指先居旅舍的客人。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>避席：避开座席，表示恭敬。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>炀者：燃火者，即炊夫。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>反：通“返”。返回。<span style="margin-left:.35em">²²</span>舍者：指旅舍客人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明学道必须从改变傲慢的态度做起。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-26"><a href="#本章赏析-26" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/f1b2c39d0c2d.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇取篇首二字为篇名，全篇由六段文字组成。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段说明《庄子》一书的写作手法和语言特色，申明“寓言”、“重言”、“卮言”的各自含义，及其在文章中所起的作用，相当于全书的序例，对了解该书的风格特色，具有重要的作用，应该结合全书，从整体上加以把握。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“重言”是借重古代圣哲或当时名人的话，来止塞天下争辩之言的。但庄子并非为了推崇圣哲与名人，只是利用世人崇拜偶像的观念，来借偶像说话。因此，在创作“重言”时，他有时借重黄帝，有时借重老聃，有时借重孔子，当然，他们都得披着自己的外衣，说庄子的话。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇有五则寓言故事，委婉而曲折地反映了学道中的问题。如“曾子再仕而心再化”一则寓言故事，指出像曾子那样虽然已经淡漠了俸禄，但尚未做到哀乐不入于胸次，距离真正脱离世俗之念的体道之人还差得很远。又如“众罔两问于景”一则寓言故事，通过罔两有待影子，影子有待形体，形体势必也要有待什么的思考，说明只有领悟大道，才能无所依赖，逍遥于绝对自由的境界。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-28" name="zz-chapter-28"></a></p><h3 id="让王"><a href="#让王" class="headerlink" title="让王"></a>让王</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尧以天下让许由，许由不受。又让于子州支父<font color="#af9100">¹</font>，子州支父曰：“以我为天子，犹<font color="#af9100">²</font>之可也。虽然，我适<font color="#af9100">³</font>有幽忧<font color="#af9100">⁴</font>之病，方且治之，未暇治天下也。”夫天下至重也，而不以害其生，又况他物乎！唯无以天下为者可以托天下也。舜让天下于子州支伯<font color="#af9100">⁵</font>，子州支伯曰：“予适有幽忧之病，方且治之，未暇治天下也。”故天下大器<font color="#af9100">⁶</font>也，而不以易<font color="#af9100">⁷</font>生<font color="#af9100">⁸</font>。此有道者之所以异乎俗者也。舜以天下让善卷<font color="#af9100">⁹</font>，善卷曰：“余立于宇宙之中，冬日衣<font color="#af9100">¹⁰</font>皮毛，夏日衣葛<font color="#af9100">¹¹</font>絺<font color="#af9100">¹²</font>。春耕种，形足以劳动；秋收敛，身足以休食。日出而作，日入而息，逍遥于天地之间，而心意自得。吾何以天下为哉！悲夫，子之不知余也。”遂不受。于是去而入深山，莫知其处。舜以天下让其友石户<font color="#af9100">¹³</font>之农。石户之农曰：“捲捲<font color="#af9100">¹⁴</font>乎，后<font color="#af9100">¹⁵</font>之为人，葆力<font color="#af9100">¹⁶</font>之士也。”以舜之德为未至也。于是夫负妻戴<font color="#af9100">¹⁷</font>，携子以入于海，终身不反<font color="#af9100">¹⁸</font>也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">尧把天下让给许由，但许由不接受。又打算让给子州支父，子州支父说：“让我做天子，不是不行，不过，我刚刚患了隐忧的病，刚好在医治之中，所以没有时间来治理天下。”天子这个位子很重要，但子州支父不因为天子之位很重要而放弃治疗自己的疾病，其他事就更不用说了。只有不把天下作为自己私利的人，才可以把治理天下的重任交给他。舜把治理天下的大任交给子州支伯。子州支伯说：“我刚刚患上隐忧的病，恰好在医治中，没有时间来治理天下。”天下大位是最大的名器，子州支伯却不用它来交换生命。这正是有道之人和凡俗之人不同的地方。舜把天下让给善卷，善卷说：“我处在宇宙之中，冬天穿皮毛，夏天穿粗布；春天耕种，形体足够劳动；秋天收获，身体足够安养了；太阳出来就去工作，太阳下山便休息，逍遥自在于天地之间而心情舒畅。我还要天下的位子干什么！可悲啊！你不了解我。”就这样善卷也没有接受。于是他隐居到深山里，没有人知道他的居处。舜把天下让给他的朋友石户之农，石户之农说：“做国君辛苦呀，是劳碌的人啊！”他认为舜的德还不够，于是背着行囊，妻子头顶用具，带着子女隐居到海岛上，终生没有再回来。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子州支父：姓子，名州，字支父，为怀道的隐者。<span style="margin-left:.35em">²</span>犹：还。<span style="margin-left:.35em">³</span>适：恰巧。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>幽忧：指藏于心中的隐忧。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>子州支伯：即子州支父。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>大器：宝物。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>易：交易，交换。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>生：生命。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>善卷：姓善，名卷，隐者。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>衣：穿着。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>葛：指用葛纤维织成的布。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>絺：精细的葛布。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>石户：地名。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>捲捲：捲，通“拳”。捲捲，用力的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>后：君，指舜。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>葆力：谓勤劳用力，不知养德。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>戴：用头顶着物品。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>反：通“返”，返回。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲述三个让君位的故事，阐扬“重生”思想——以生命为贵，以名位为轻。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大王亶父<font color="#af9100">¹</font>居豳<font color="#af9100">²</font>，狄人<font color="#af9100">³</font>攻之。事之以皮帛<font color="#af9100">⁴</font>而不受<font color="#af9100">⁵</font>，事之以犬马而不受，事之以珠玉而不受。狄人之所求者土地也。大王亶父曰：“与人之兄居而杀其弟，与人之父居而杀其子<font color="#af9100">⁶</font>，吾不忍也。子皆勉居矣！为吾臣与为狄人臣奚<font color="#af9100">⁷</font>以异<font color="#af9100">⁸</font>。且吾闻之：不以所用养<font color="#af9100">⁹</font>害所养<font color="#af9100">¹⁰</font>。”因杖筴而去<font color="#af9100">¹¹</font>之。民相连而从之<font color="#af9100">¹²</font>。遂成国<font color="#af9100">¹³</font>于岐山<font color="#af9100">¹⁴</font>之下。夫大王亶父可谓能尊<font color="#af9100">¹⁵</font>生矣。能尊生者，虽贵富不以养<font color="#af9100">¹⁶</font>伤身，虽贫贱不以利累形。今世之人居高官尊爵者，皆重<font color="#af9100">¹⁷</font>失之<font color="#af9100">¹⁸</font>。见利轻<font color="#af9100">¹⁹</font>亡其身，岂不惑哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大王亶父居住在邠地，遭遇狄人的攻打；大王亶父用曾皮财帛事奉他们，但他们不接受，用犬马畜事奉他们，也不接受，用珍珠宝玉事奉他们还是不接受，狄人想要的是土地。大王亶父说：“和人的哥哥居住在一起而让他的弟弟去被杀害，和人的父亲居住在一起而让他的儿子去被杀害，我不忍心这么做。你们都努力求生存吧！做我的臣子和做狄人的臣子没有什么两样！并且我听说，不要因为用以养人的土地而杀害所养的百姓。”于是大王亶父拄着拐杖离开了。百姓推着步挽车跟随，在岐山下成立了一个国家。这些人可以说像大王亶父那样，能够尊重生命。能够尊重生命的，并不因为富贵而伤害身体，也不因为贫贱利禄来劳累形体。现在的人，拥有高官厚禄的，都怕失去他们，见到有利可图，就不顾自己的性命，这不是迷惑吗？</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大王亶父：即古公亶父，是王季的父亲，周文王的祖父。<span style="margin-left:.35em">²</span>豳：在今陕西旬邑西南。<span style="margin-left:.35em">³</span>狄人：秦汉时又称作匈奴，是分布在今陕西、甘肃北部及内蒙古西部的一个游牧民族。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>事之以皮帛：谓拿皮料、丝帛等物奉送给狄人，表示求和。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>受：接受。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>子：指邠地人民。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>异：不同。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>所用养：指土地。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>所养：指百姓。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>相连而从之：接连不断地跟随他。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>成国：建立国家。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>岐山：在今陕西岐山东北。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>尊：尊重，珍爱。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>养：指用以养生之物。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>重：看重，重视。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>之：指高官尊爵。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>轻：轻易。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段讲述大王斵父迁岐山的故事，也阐述“重生”之义，并讥评“今世之人，居高官尊爵者，皆重失之，见利轻亡其身”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">越人三世弑其君<font color="#af9100">¹</font>，王子搜<font color="#af9100">²</font>患之<font color="#af9100">³</font>，逃乎丹穴<font color="#af9100">⁴</font>，而越国无君。求王子搜不得，从<font color="#af9100">⁵</font>之丹穴。王子搜不肯出，越人熏之以艾<font color="#af9100">⁶</font>。乘以王舆<font color="#af9100">⁷</font>。王子搜援<font color="#af9100">⁸</font>绥<font color="#af9100">⁹</font>登车，仰天而呼曰：“君乎，君乎，独不可以舍<font color="#af9100">¹⁰</font>我乎！”王子搜非恶为君也，恶为君之患也。若王子搜者，可谓不以国伤生矣！此固<font color="#af9100">¹¹</font>越人之所欲得为君也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">越人先后三代杀掉自己的国君，王子搜对此十分忧患，逃到荒山野洞里去。越国没有了君主，到处找寻王子搜都没能找到，便追踪来到洞穴。王子搜不肯出洞，越人便点燃艾草用烟薰洞，还为他准备了国王的乘舆。王子搜拉过登车的绳索，仰天大呼说：“国君之位啊，国君之位啊，就是不能够放过我啊！”王子搜并不是讨厌做国君，而是憎恶做了国君难免会招来杀身的祸患。像王子搜这样的人，可说是不因为国君之位而伤害自己生命的了，这必定就是越人一心想要让他做国君的缘故。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹越人三世弑其君：指越王翳被儿子杀掉；越人又杀掉他的儿子，立无余为国君；无余又被杀掉，立无颛为国君。<span style="margin-left:.35em">²</span>王子搜：即无颛。<span style="margin-left:.35em">³</span>患之：以之为患，即害怕此事。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>丹穴：洞穴名。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>从：追踪。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>艾：艾草。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>王舆：指国君所乘的车子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>援：拉。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>绥：登车时拉手所用的绳索。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>舍：舍弃，放下。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>固：正，就。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写王子搜的故事，感叹做国君的祸患，表明不肯以君位来伤害生命的态度。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">韩魏相与争侵地，子华子<font color="#af9100">¹</font>见昭僖侯<font color="#af9100">²</font>，昭僖侯有忧色<font color="#af9100">³</font>。子华子曰：“今使天下书铭<font color="#af9100">⁴</font>于君之前，书之言<font color="#af9100">⁵</font>曰：‘左手攫<font color="#af9100">⁶</font>之则右手废<font color="#af9100">⁷</font>，右手攫之则左手废。然而攫之者必有天下。’君能<font color="#af9100">⁸</font>攫之乎？”昭僖侯曰：“寡人不攫也。”子华子曰：“甚善！自是<font color="#af9100">⁹</font>观之，两臂重于天下也。身亦重于两臂。韩之轻于天下亦远矣！今之所争者，其轻于韩又远。君固<font color="#af9100">¹⁰</font>愁身伤生以忧戚不得也。”僖侯曰：“善哉！教寡人者众矣，未尝<font color="#af9100">¹¹</font>得闻此言也。”子华子可谓知轻重矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">韩国和魏国互相争夺土地而战争。子华子见到昭僖侯，昭僖面有忧色。子华子说：“现在让天下的人在你的面前写下誓约，誓约这样写：‘左手夺到它就砍去右手，右手夺到它就砍去左手，然而夺到的可以得到天下。’你愿意去夺取吗？“昭僖侯说：“我不愿意夺取。”子华子说：“很好，这样看来，两只手比天下重要，身体又比两臂重要。韩国远比天下为轻，现韩魏所争夺的，又远比韩国轻。因此何必担心得不到呢？”僖侯说：“说得好啊！教导我的人有很多，我从未听过这样的话。”子华子真可以说是懂得轻重之分的人了！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子华子：魏国人，思想接近道家。<span style="margin-left:.35em">²</span>昭僖侯：即韩昭侯。<span style="margin-left:.35em">³</span>有忧色：谓唯恐不能获胜，故有忧愁之色。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>书铭：谓写下契约。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>言：指铭词。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>攫：夺取。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>废：斩去。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>能：愿。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>是：此，这。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>固：胡，为什么。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>未尝：未曾。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记录了子华子与昭僖侯的对话，感天下争乱不已，伤杀生命，而主“重生”之言。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁君<font color="#af9100">¹</font>闻颜阖<font color="#af9100">²</font>得道之人也，使人以币先焉<font color="#af9100">³</font>。颜阖守<font color="#af9100">⁴</font>陋闾<font color="#af9100">⁵</font>，苴布<font color="#af9100">⁶</font>之衣，而自饭牛<font color="#af9100">⁷</font>。鲁君之使者至，颜阖自对之。使者曰：“此颜阖之家与<font color="#af9100">⁸</font>？”颜阖对曰：“此阖之家也。”使者致币。颜阖对曰：“恐听谬而遗<font color="#af9100">⁹</font>使者罪，不若审<font color="#af9100">¹⁰</font>之。”使者还，反<font color="#af9100">¹¹</font>审之，复来求之，则不得已<font color="#af9100">¹²</font>！故若颜阖者，真恶富贵也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁君听说颜阖是个有道的人，派人带着币帛等礼品来慰问他。颜阖住在一个很破的小巷子里，穿着粗布衣服在喂牛。鲁君的使者来了，颜阖亲自出来迎接。使者说：“这是颜阖的家吗？”颜阖说：“这是我的家。”使者送上礼品，颜阖说：“恐怕你听错了是否是送我的，你不如回去问个明白，以免受到国君的责备。”使者回去，查问清楚了，再来找颜阖，却找不到他了。像颜阖这样的人，真正地厌恶富贵了！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹鲁君：鲁哀公，或谓鲁定公。<span style="margin-left:.35em">²</span>颜阖：姓颜，名阖，鲁国的隐者。<span style="margin-left:.35em">³</span>以币先焉：先送币帛，以表心意。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>守：居住。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>陋闾：陋巷。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>苴布：麻布。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>饭牛：喂牛。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>与：通“欤”，疑问语气词。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>遗：给予。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>审：审查，检查。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>反：反复。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>已：通“矣”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写鲁君礼聘颜阖，颜阖恶富贵。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故曰：道之真以治身，其绪馀<font color="#af9100">¹</font>以为<font color="#af9100">²</font>国家，其土苴<font color="#af9100">³</font>以治天下。由此观之，帝王之功，圣人之余事也，非所以完<font color="#af9100">⁴</font>身养生也。今世俗之君子，多危身弃生以殉<font color="#af9100">⁵</font>物，岂不悲哉！凡圣人之动作也，必察其所以之<font color="#af9100">⁶</font>与其所以为。今且有人于此，以随侯之珠<font color="#af9100">⁷</font>，弹千仞之雀，世必笑之。是何也？则其所用者重而所要<font color="#af9100">⁸</font>者轻也。夫生者岂特<font color="#af9100">⁹</font>随侯之重哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所以，大道的真谛可以用来养身，大道的剩余可以用来治理国家，而大道的糟粕才用来统治天下。由此观之，帝王的功业，只不过是圣人余剩的事，不是可以用来保全身形、修养心性的。如今世俗所说的君子，大多危害身体、弃置禀性而一味地追逐身外之物，这难道不可悲吗！大凡圣人有所动作，必定要仔细地审察他所追求的方式以及他所行动的原因。如今却有这样的人，用珍贵的随侯之珠去弹打飞得很高很高的麻雀，世上的人们一定会笑话他，这是为什么呢？乃是因为他所使用的东西实在贵重而所希望得到的东西实在微不足道。至于说到生命，难道只有随侯之珠那么珍贵吗！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹绪馀：谓残馀。<span style="margin-left:.35em">²</span>为：治。<span style="margin-left:.35em">³</span>土苴：糟粕。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>完：保全。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>殉：追逐。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>所以之：谓目的。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>随侯之珠：指周时被汉中随侯得到的明珠。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>要：求。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>特：只是。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者认为，为了富贵权位而危害身心，是一种不明轻重、本末倒置的表现。“世之人居高官尊爵者，皆重失之”，固然可悲；然视“两臂重于天下”者，实亦可鄙。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子列子<font color="#af9100">¹</font>穷，容貌有饥色。客有言之于郑子阳<font color="#af9100">²</font>者，曰：“列御寇，盖有道之士也，居君之国而穷，君无乃<font color="#af9100">³</font>为不好士乎？”郑子阳即令官遗<font color="#af9100">⁴</font>之粟。子列子见使者，再拜而辞。使者去，子列子入，其妻望<font color="#af9100">⁵</font>之而拊心<font color="#af9100">⁶</font>曰：“妾闻为有道者之妻子，皆得佚<font color="#af9100">⁷</font>乐。今有饥色，君<font color="#af9100">⁸</font>过<font color="#af9100">⁹</font>而遗先生食<font color="#af9100">¹⁰</font>，先生不受，岂不命邪？”子列子笑，谓之曰∶“君非自知我也，以人之言而遗我粟；至其罪我<font color="#af9100">¹¹</font>也，又且以人之言，此吾所以不受也。”其卒<font color="#af9100">¹²</font>，民果作难<font color="#af9100">¹³</font>而杀子阳。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列子穷困，面露饥色。有人告诉郑子阳说：“列御寇是有道之士，在你的国家之内却让他贫困，你这不是轻视人才吗？”郑子阳就派人给他送来米粟。列子见到使者，再三辞谢不接受。使者走了，列子进到屋里，他的妻子埋怨他而抚着胸说：“我听说有道的人能够享安乐，现在你却面有饥色。相国派人给你送粮食来，你却不接受，这难道不是我命该如此吗？”列子笑着说：“相国他并不是自己真正了解我，而是听别人之言才来给我送米粟，将来他也有可能听别人的话而治我的罪，这就是我不接受的原因。”后来，百姓果然造反而杀害了子阳。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子列子：即列御寇。<span style="margin-left:.35em">²</span>子阳：人名，郑国的相国。<span style="margin-left:.35em">³</span>无乃：岂不是。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>遗：给予。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>望：埋怨。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>拊心：搥胸。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>佚：通“逸”，安逸。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>君：指子阳。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>过：谓自以为过，引为己过。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>食：指粟。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>罪我：加罪于我。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>卒：后来。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>作难：发难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写列子穷而拒绝郑国宰相的赠粟。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">楚昭王<font color="#af9100">¹</font>失国<font color="#af9100">²</font>，屠羊说<font color="#af9100">³</font>走<font color="#af9100">⁴</font>而从于昭王。昭王反<font color="#af9100">⁵</font>国，将赏从者。及<font color="#af9100">⁶</font>屠羊说。屠羊说曰：“大王失国，说失屠羊。大王反国，说亦反屠羊。臣之爵禄已复矣，又何赏之有。”王曰：“强之<font color="#af9100">⁷</font>。”屠羊说曰：“大王失国，非臣之罪，故不敢伏其诛<font color="#af9100">⁸</font>；大王反国，非臣之功，故不敢当其赏<font color="#af9100">⁹</font>。”王曰：“见之。”屠羊说曰：“楚国之法，必有重赏大功而后得见。今臣之知不足以存国，而勇不足以死寇<font color="#af9100">¹⁰</font>。吴军入郢，说畏难而避寇，非故<font color="#af9100">¹¹</font>随大王也。今大王欲废法毁约<font color="#af9100">¹²</font>而见说，此非臣之所以闻于天下也。”王谓司马<font color="#af9100">¹³</font>子綦<font color="#af9100">¹⁴</font>曰：“屠羊说居处卑贱而陈义<font color="#af9100">¹⁵</font>甚高，子綦为我延<font color="#af9100">¹⁶</font>之以三旌<font color="#af9100">¹⁷</font>之位。”屠羊说曰：“夫三旌之位，吾知其贵于屠羊之肆<font color="#af9100">¹⁸</font>也；万锺之禄，吾知其富于屠羊之利也。然岂可以贪爵禄而使吾君有妄施<font color="#af9100">¹⁹</font>之名乎？说不敢当，愿复反吾屠羊之肆。”遂不受也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">楚昭王丧失了国土。屠羊说跟着昭王出走。后来昭王返回国家，要奖赏跟随他的人，轮到屠羊说。屠羊说说：“大王丧失国土。我丧失屠羊的工作；大王回国，我也回到屠羊之所。我的爵禄已经恢复了，又有什么好奖赏的呢！”昭王说：“勉强地接受。”屠羊说说：“大王丧失领地，不是我的过错，所以我不接受惩罚；大王收复国土，也不是我的功劳，所以我不接受奖赏。”昭王说：“让他来见我！”屠羊说说：“楚国的法令，必须是有大功的人才能朝见国君，现在我的才智不足以保存国家而勇武也不足以消灭敌寇。吴国的军队侵入郢都，我因危难而逃避敌寇，并不是有意追随大王的。现在大王要毁坏法度召见我，我并不想以此而让天下人知道。昭王对司马子綦说：“屠羊说虽然处于卑贱的地位但懂得大道，你替我请他就任三公的职位。”屠羊说说：“三公的职位，我知道比屠羊的职位高贵；万钟的俸禄，我知道比屠羊的利润丰厚；但是我怎么可以受爵禄而使君主受到滥施赏的声名呢！我不敢接受，希望还是回到我屠羊的市场里。”终究还是没接受。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹楚昭王：名轸，平王的儿子。<span style="margin-left:.35em">²</span>失国：指吴伐楚，楚昭王逃到随、郑而失去了国土。<span style="margin-left:.35em">³</span>屠羊说：名叫说的屠羊者。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>走：逃跑。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>反：通“返”，返回，指恢复。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>及：轮到。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>强之：谓强迫屠羊说接受赏赐。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>伏其诛：谓接受惩罚。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>当其赏：承担赏赐。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>死寇：杀死敌寇。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>故：有心。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>约：与百姓共守法之约。或谓上下共守之条规。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>司马：官名。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>子綦：人名。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>陈义：讲述的道理。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>延：延请。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>三旌：三公。因三公之车服各有旌别，故称。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>肆：市场。引申为在市场上从事的屠羊职业。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>妄施：行赏不当。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记载了屠羊说的故事，写屠羊说有功于国而不受爵禄，身处卑微而陈义甚高。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">原宪<font color="#af9100">¹</font>居鲁，环堵之室<font color="#af9100">²</font>，茨<font color="#af9100">³</font>以生草<font color="#af9100">⁴</font>，蓬户<font color="#af9100">⁵</font>不完<font color="#af9100">⁶</font>，桑<font color="#af9100">⁷</font>以为枢<font color="#af9100">⁸</font>而瓮牖<font color="#af9100">⁹</font>，二室，褐以为塞<font color="#af9100">¹⁰</font>，上漏下湿，匡坐<font color="#af9100">¹¹</font>而弦歌。子贡乘大马<font color="#af9100">¹²</font>，中绀<font color="#af9100">¹³</font>而表<font color="#af9100">¹⁴</font>素<font color="#af9100">¹⁵</font>，轩车不容巷<font color="#af9100">¹⁶</font>，往见原宪。原宪华冠<font color="#af9100">¹⁷</font>縰履<font color="#af9100">¹⁸</font>，杖<font color="#af9100">¹⁹</font>藜<font color="#af9100">²⁰</font>而应门<font color="#af9100">²¹</font>。子贡曰：“嘻！先生何病？”原宪应之曰：“宪闻之，无财谓之贫，学而不能行谓之病。今宪贫也，非病也。”子贡逡巡<font color="#af9100">²²</font>而有愧色。原宪笑曰：“夫希世而行<font color="#af9100">²³</font>，比周<font color="#af9100">²⁴</font>而友，学以为人，教以为己，仁义之慝<font color="#af9100">²⁵</font>，舆马之饰，宪不忍为也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">原宪住在鲁国，住在一间方丈大小的小屋，茅草做房顶；蓬草编成的门四处透亮，折断桑条作为门轴，用破瓮做窗隔出两个居室，再将粗布衣堵在破瓮口上；屋子上漏下湿，而原宪却端端正正地坐着弹琴唱歌。子贡驾着高头大马，穿着暗红色的内衣外罩素雅的大褂，小小的巷子容不下这高大华贵的马车，前去看望原宪。原宪戴着裂开口子的帽子穿着破了后跟的鞋，拄着藜杖应声开门，子贡说：“哎呀！先生得了什么病吗？”原宪回答：“我听说，没有财物叫做贫，学习了却不能付诸实践叫做病。如今我原宪，是贫困，而不是生病。”子贡听了退后数步面有羞愧之色。原宪又笑着说：“迎合世俗而行事，比附周旋而交朋结友，勤奋学习用以求取别人的夸赞，注重教诲是为了炫耀自己，用仁义作为奸恶勾当的掩护，讲求高车大马的华贵装饰，我原宪是不愿去做的。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹原宪：字子思，亦称原思，孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>环堵之室：面积为一平方丈的居室。<span style="margin-left:.35em">³</span>茨：谓以草盖屋。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>生草：青草。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>蓬户：用蓬草编成的门。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>完：完整。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>桑：桑条。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>枢：门轴。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>瓮牖：用破瓮做窗户，形容窗户简陋。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>褐以为塞：用粗布短衣堵塞窗口。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>匡坐：正坐。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>大马：指高头大马所拉的车子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>绀：深青带红的颜色。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>表：外表，指外衣。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>素：白色。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>不容巷：不容于巷，谓车子高大，巷小不能容纳通行。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>华冠：用桦树皮做的帽子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>縰履：没有后跟的鞋子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>杖：拄。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>藜：指藜草茎所做的杖。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>应门：谓亲自开门应接。<span style="margin-left:.35em">²²</span>逡巡：退却的样子。<span style="margin-left:.35em">²³</span>希世而行：为得到俗世赞誉而行事。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>比周：谓周旋亲比。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>慝：恶。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写子贡访原宪，子贡以仁义、车马为华饰，超世扬己，而原宪则贫而乐，有所不为。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曾子<font color="#af9100">¹</font>居卫，缊袍<font color="#af9100">²</font>无表<font color="#af9100">³</font>，颜色肿哙<font color="#af9100">⁴</font>，手足胼胝<font color="#af9100">⁵</font>，三日不举火<font color="#af9100">⁶</font>，十年不制衣。正<font color="#af9100">⁷</font>冠而缨<font color="#af9100">⁸</font>绝<font color="#af9100">⁹</font>，捉<font color="#af9100">¹⁰</font>襟而肘见，纳屦<font color="#af9100">¹¹</font>而踵决<font color="#af9100">¹²</font>。曳縰<font color="#af9100">¹³</font>而歌《商颂<font color="#af9100">¹⁴</font>》，声满天地，若出金石。天子不得臣，诸侯不得友。故养志者忘形，养形者忘利，致道者忘心矣。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">曾子住在卫国，衣服破烂，面色浮肿，手足生茧。三天没有生火做饭，十年没有添置新衣了，帽子一戴帽绳就断，拉着衣襟手臂就会露出来，一穿鞋，脚跟就会露出来。拖着破鞋口吟《商颂》，声音洪亮，好像金石乐器奏出来的一样。天子不能使他做臣子，诸侯不能和他结交。所以安养意志的人就忘记了外在的形体，安养身体的人就不受名利的干扰，求道之人就心无城府。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹曾子：即曾参，字子舆，孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>缊袍：以乱麻为絮的袍子。<span style="margin-left:.35em">³</span>无表：谓袍子的表层破烂不堪。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>肿哙：浮肿。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>胼胝：指因劳作而磨出的老茧。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>举火：生火做饭。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>正：整理。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>缨：系于颔下的冠带。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>绝：断。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>捉：拉。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>纳屦：穿鞋。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>踵决：鞋跟破裂。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>曳縰：拖着破败的鞋子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>商颂：是《诗经》的部分诗篇，共五篇。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者借曾子写求道的人“天子不得臣，诸侯不得友”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子谓颜回曰：“回，来！家贫居卑<font color="#af9100">¹</font>，胡<font color="#af9100">²</font>不仕<font color="#af9100">³</font>乎？”颜回对曰：“不愿仕。回有郭<font color="#af9100">⁴</font>外之田五十亩，足以给<font color="#af9100">⁵</font>飦粥<font color="#af9100">⁶</font>；郭内之田十亩，足以为丝麻；鼓琴足以自娱；所学夫子之道者足以自乐也。回不愿仕。”孔子愀然<font color="#af9100">⁷</font>变容，曰：“善哉，回之意！丘闻之：‘知足者，不以利自累也；审<font color="#af9100">⁸</font>自得者，失之而不惧；行修于内<font color="#af9100">⁹</font>者，无位<font color="#af9100">¹⁰</font>而不怍<font color="#af9100">¹¹</font>。’丘诵之久矣，今于回而后见之，是丘之得也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子对颜回说：“颜回，你过来！你家境贫寒居处卑微，为什么不外出做官呢？”颜回回答说：“我无心做官，城郭之外我有五十亩地，足以供给我食粮；城郭之内我有四十亩地，足够用来种麻养蚕；拨动琴弦足以使我欢娱，学习先生所教给的道理足以使我快乐。因此我不愿做官。”孔子听了深受感动改变面容说：“实在好啊，颜回的心愿！我听说：‘知道满足的人不会因为利禄而使自己受到拘累，真正安闲自得的人明知失去了什么也不会畏缩焦虑，注意内心修养的人没有什么官职也不会因此惭愧。’我吟咏这样的话已经很久很久了，如今在你身上才算真正看到了它，这也是我的一点收获哩。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹居卑：谓处于卑微的地位。<span style="margin-left:.35em">²</span>胡：何，为什么。<span style="margin-left:.35em">³</span>仕：做官。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>郭：城郭。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>给：供给。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>飦粥：厚粥。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>愀然：容色变动的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>审：明辨。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>行修于内：修养内德。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>位：禄位。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>怍：惭愧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写孔子与颜回对话，说明“知足者不以利自累”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中山公子牟<font color="#af9100">¹</font>谓瞻子<font color="#af9100">²</font>曰：“身在江海之上，心居乎魏阙<font color="#af9100">³</font>之下，奈何？”瞻子曰：“重生<font color="#af9100">⁴</font>。重生则利轻<font color="#af9100">⁵</font>。”中山公子牟曰：“虽知之，未能自胜<font color="#af9100">⁶</font>也。”瞻子曰：“不能自胜则从<font color="#af9100">⁷</font>，神<font color="#af9100">⁸</font>无恶<font color="#af9100">⁹</font>乎！不能自胜而强<font color="#af9100">¹⁰</font>不从者，此之谓重伤<font color="#af9100">¹¹</font>。重伤之人，无寿类<font color="#af9100">¹²</font>矣！”魏牟，万乘之公子也，其隐岩穴也，难为于布衣之士，虽未至乎道，可谓有其意矣！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">中山公子牟对瞻子说：“我虽身居江湖之上，心思却时常留在宫廷里，怎么办呢？”瞻子说：“这就需要看重生命。重视生命的存在也就会看轻名利。”中山公子牟说：“虽然我也知道这个道理，可是总不能抑制住自己的感情。”瞻子说：“不能约束自己的感情也就听其自然放任不羁，这样你的心神会不厌恶对于宫廷生活的眷念吗？不能自己管束自己而又要勉强地管束自己，这就叫做双重损伤。心神受到双重损伤的人，就不会是寿延长久的人了。”魏牟，是大国的公子，他隐居在山岩洞穴中，比起平民百姓来这就难为得多了；虽然未能达到体悟大道的境界，也可说是有了体悟大道的心愿了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹中山公子牟：即魏公子，名牟，因其封于中山，故又称中山公子牟。<span style="margin-left:.35em">²</span>瞻子：即瞻何，属于先秦道家学派。<span style="margin-left:.35em">³</span>魏阙：宫门外高大的观楼，代指朝廷。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>重生：谓解决的办法在于重视生存之道，即把保全自然性命看作最重要的事。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>利轻：当为“轻利”之误。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>胜：克制。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>从：顺从，放任。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>神：精神。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>恶：嫌恶。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>强：强制。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>重伤：再次受伤。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>无寿类：不能与长寿者为同类，即不能长寿之意。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者借魏牟与瞻子的对话，谈“重生”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子穷于陈蔡之间，七日不火食<font color="#af9100">¹</font>，藜<font color="#af9100">²</font>羹不糁<font color="#af9100">³</font>，颜色甚惫<font color="#af9100">⁴</font>，而弦歌于室。颜回择菜<font color="#af9100">⁵</font>，子路、子贡相与言曰：“夫子再逐于鲁，削迹于卫，伐树于宋，穷于商周，围于陈蔡。杀夫子者无罪，藉<font color="#af9100">⁶</font>夫子者无禁<font color="#af9100">⁷</font>。弦歌鼓琴，未尝绝音，君子之无耻<font color="#af9100">⁸</font>也若此乎？”颜回无以应，入告孔子。孔子推<font color="#af9100">⁹</font>琴，喟然<font color="#af9100">¹⁰</font>而叹曰：“由<font color="#af9100">¹¹</font>与赐<font color="#af9100">¹²</font>，细人<font color="#af9100">¹³</font>也。召而来，吾语<font color="#af9100">¹⁴</font>之。”子路、子贡入。子路曰：“如此者，可谓穷矣！”孔子曰：“是何言也！君子通于道之谓通，穷于道之谓穷。今丘抱仁义之道以遭<font color="#af9100">¹⁵</font>乱世之患，其何穷之为<font color="#af9100">¹⁶</font>？故内省<font color="#af9100">¹⁷</font>而不穷于道，临难而不失其德。天寒既至，霜雪既降，吾是以知松柏之茂<font color="#af9100">¹⁸</font>也。陈蔡之隘<font color="#af9100">¹⁹</font>，于丘其幸<font color="#af9100">²⁰</font>乎。”孔子削然<font color="#af9100">²¹</font>反琴<font color="#af9100">²²</font>而弦歌，子路扢然<font color="#af9100">²³</font>执干而舞。子贡曰：“吾不知天之高也，地之下也。”古之得道者，穷亦乐，通亦乐，所乐非穷通也。道德于此，则穷通为寒暑风雨之序矣。故许由娱<font color="#af9100">²⁴</font>于颖阳，而共伯<font color="#af9100">²⁵</font>得乎丘首。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子被困于陈国蔡国之间，七天没有烧火煮饭，野菜汤里没有一粒米屑，脸色疲惫，可是还在屋里不停地弹琴唱歌。颜回在室外择菜，子路和子贡相互谈论：“先生两次被赶出鲁国，在卫国遭受铲削足迹的污辱，在宋国受到砍掉大树的羞辱，在商、周后裔居住的地方弄得走投无路，如今在陈、蔡之间又陷入如此困厄的境地，图谋杀害先生的没有治罪，凌辱先生的没有禁阻，可是先生还不停地弹琴吟唱，不曾中断过乐声，君子不懂得羞辱竟达到这样的地步吗？”颜回没有办法回答，进入内室告诉给孔子。孔子推开琴弦长长地叹息说：“子路和子贡，真是见识浅薄的人。叫他们进来，我有话对他们说。”子路和子贡进到屋里。子路说：“像现在这样的处境真可以说是走投无路了！”孔子说：“这是什么话！君子通达于道叫做一以贯通，不能通达于道叫做走投无路。如今我信守仁义之道而遭逢乱世带来的祸患，怎么能说成是走投无路！所以说，善于反省就不会不通达于道，面临危难就不会丧失德行，严寒已经到来，霜雪降临大地，我这才真正看到了松柏仍是那么郁郁葱葱。陈、蔡之间的困厄，对于我来说恐怕还是一件幸事啊！”孔子说完后安详地拿过琴来随着琴声阵阵歌咏，子路兴奋而又勇武地拿着盾牌跳起舞来。子贡说：“我真不知道先生是如此高洁，而我却是那么的浅薄啊！”古时候得道的人，困厄的环境里也能快乐，通达的情况下也能快乐。心境快乐的原因不在于困厄与通达，道德存留于心中，那么困厄与通达都像是寒与暑、风与雨那样有规律地变化。所以，许由能够在颍水的北岸求得欢娱而共伯则在共首之山优游自得地生活。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹火食：生火做饭。<span style="margin-left:.35em">²</span>藜：藜藿，嫩叶可食。<span style="margin-left:.35em">³</span>糁：米粒。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>惫：疲乏。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>择菜：到户外采摘藜菜。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>藉：凌辱。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>无禁：无人出来禁止。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>无耻：谓不以穷厄为羞耻。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>推：推开。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>喟然：叹息的样子。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>由：即子路，名由。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>赐：即子贡，名赐。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>细人：见识短浅的小人。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>语：告诉。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>遭：遭遇。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>为：通“谓”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>内省：反省内心。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>松柏之茂：比喻君子品德的高尚。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>隘：通“厄”。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>幸：谓困厄益显君子之德，故称。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>削然：取琴的声音。<span style="margin-left:.35em">²²</span>反琴：再取琴而弹。或谓复鼓琴。<span style="margin-left:.35em">²³</span>扢然：奋舞的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>娱：安。~颍阳：地名，在今襄阳。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>共伯：即共伯和，西周末年的贤人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写孔子与门人的对话，说明怀道抱德的人能安然自得。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舜以天下让其友北人无择<font color="#af9100">¹</font>，北人无择曰：“异<font color="#af9100">²</font>哉，后<font color="#af9100">³</font>之为人也，居于畎亩<font color="#af9100">⁴</font>之中，而游尧之门。不若是而已，又欲以其辱行<font color="#af9100">⁵</font>漫<font color="#af9100">⁶</font>我。吾羞见之。”因自投清泠之渊<font color="#af9100">⁷</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">舜把天下让给他的朋友北人无择，北人无择说：“奇怪啊，舜的为人，处于田亩之中，而游历于尧帝之门。不仅是如此而已，还要用他的耻辱行为来玷污于我。我见到他感到羞耻。”因而自己投入清冷之渊而死。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹北人无择：北方之人，名叫无择。<span style="margin-left:.35em">²</span>异：奇怪。<span style="margin-left:.35em">³</span>后：君主，指舜。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>畎亩：田地。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>辱行：丑陋行为。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>漫：玷污。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>清泠之渊：渊名，在南阳西崿山下。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写北人无择耻于接受君位。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">汤将伐<font color="#af9100">¹</font>桀，因<font color="#af9100">²</font>卞随<font color="#af9100">³</font>而谋，卞随曰：“非吾事也。”汤曰：“孰可？”曰∶“吾不知也。”汤又因瞀光<font color="#af9100">⁴</font>而谋，瞀光曰：“非吾事也。”汤曰∶“孰可？”曰：“吾不知也。”汤曰：“伊尹何如？”曰：“强力<font color="#af9100">⁵</font>忍垢<font color="#af9100">⁶</font>，吾不知其他<font color="#af9100">⁷</font>也。”汤遂与伊尹谋伐桀，克<font color="#af9100">⁸</font>之。以让卞随，卞随辞<font color="#af9100">⁹</font>曰：“后<font color="#af9100">¹⁰</font>之伐桀也谋乎我，必以我为贼<font color="#af9100">¹¹</font>也；胜桀而让我，必以我为贪也。吾生乎乱世，而无道之人<font color="#af9100">¹²</font>再<font color="#af9100">¹³</font>来漫<font color="#af9100">¹⁴</font>我以其辱行，吾不忍数<font color="#af9100">¹⁵</font>闻也！”乃自投椆水而死。汤又让瞀光，曰：“知<font color="#af9100">¹⁶</font>者谋之<font color="#af9100">¹⁷</font>，武者<font color="#af9100">¹⁸</font>遂<font color="#af9100">¹⁹</font>之，仁者居之，古之道也。吾子<font color="#af9100">²⁰</font>胡<font color="#af9100">²¹</font>不立<font color="#af9100">²²</font>乎？”瞀光辞曰：“废上，非义也；杀民，非仁也；人犯其难<font color="#af9100">²³</font>，我享<font color="#af9100">²⁴</font>其利，非廉也。吾闻之曰：‘非其义者，不受其禄；无道之世，不践<font color="#af9100">²⁵</font>其土。’况尊我<font color="#af9100">²⁶</font>乎！吾不忍久见<font color="#af9100">²⁷</font>也。”乃负<font color="#af9100">²⁸</font>石而自沈于庐水<font color="#af9100">²⁹</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">商汤要讨伐夏桀，就这件事与卞随商量，卞随说：“这不是我的事情。”商汤说：“跟谁说可以？”说：“我不知道。”商汤又就此事同瞀光商量，瞀光说：“这不是我的事情。”商汤说：“跟谁说可以？”说：“我不知道。”商汤说：“伊尹怎样？”曰：“他能勉强己力而忍受耻辱，我不知道他别的了。”汤就和伊尹策谋讨伐夏桀，战胜了夏桀。汤让位给卞随，卞随推辞说：“君主伐桀时找我谋划，一定以为我是残忍的人；战胜了夏桀而让位给我，一定认为我是个贪婪的人。我生活在乱世，而无道的人一再用耻辱的行为来玷污我，我不能忍受屡次的搅扰！”于是自投椆水而死。商汤又让位给瞀光，说：“有智慧的人策谋，武勇的人完成，仁义的人来就位，这是自古以来的道理。你为什么不即位呢？”瞀光推辞说：“废黜君上，不是义；杀害人民，不是仁；别人犯难，我享其利，不是廉。我听说：‘不合于义的，不接受它的利禄；无道的社会，不踏它的土地。’何况是把我尊奉君位呢！我不忍心长久地目睹这种情况。”于是背负石头而自沉于庐水。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹伐：讨伐。<span style="margin-left:.35em">²</span>因：就。<span style="margin-left:.35em">³</span>卞随：姓卞，名随，怀道之人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>瞀光：即务光，夏人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>强力：勉强努力。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>忍垢：忍受世俗污辱之事。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>其他：指伊尹别的长处。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>克：战胜。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>辞：拒绝，推辞。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>后：君主，指汤。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>贼：残忍之人。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>无道之人：指汤。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>再：两次。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>漫：污辱。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>数：多次。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>谋之：指谋划夺取天下之事。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>武者：勇武之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>遂：完成。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>吾子：相亲之辞，犹“您”。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>胡：何。<span style="margin-left:.35em">²²</span>立：谓即天子之位。<span style="margin-left:.35em">²³</span>人犯其难：谓别人在战场上冒险拼死。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>享：受。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>践：踩。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>尊我：谓尊崇我为天子。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>久见：长期看到这种情况。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>负：背着。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>庐水：在辽宁西界，一说在北平郡界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借卞随、务光的辞让，写洁士不苟合于君主。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔<font color="#af9100">¹</font>周之兴<font color="#af9100">²</font>，有士二人处于孤竹<font color="#af9100">³</font>，曰伯夷、叔齐。二人相谓曰：“吾闻西方有人，似有道者，试往观焉。”至于岐阳<font color="#af9100">⁴</font>，武王闻之，使叔旦<font color="#af9100">⁵</font>往见之。与盟曰：“加富<font color="#af9100">⁶</font>二等<font color="#af9100">⁷</font>，就<font color="#af9100">⁸</font>官一列<font color="#af9100">⁹</font>。”血牲而埋之<font color="#af9100">¹⁰</font>。二人相视而笑，曰：“嘻，异哉！此非吾所谓道也。昔者神农之有天下也，时祀<font color="#af9100">¹¹</font>尽敬而不祈<font color="#af9100">¹²</font>喜<font color="#af9100">¹³</font>；其于人也，忠信尽治而无求焉。乐与政为政，乐与治为治。不以人之坏<font color="#af9100">¹⁴</font>自成也，不以人之卑自高<font color="#af9100">¹⁵</font>也，不以遭时自利<font color="#af9100">¹⁶</font>也。今周见殷之乱而遽<font color="#af9100">¹⁷</font>为政，上谋而下行货<font color="#af9100">¹⁸</font>，阻兵而保威<font color="#af9100">¹⁹</font>，割牲而盟以为信，扬行<font color="#af9100">²⁰</font>以说<font color="#af9100">²¹</font>众，杀伐以要<font color="#af9100">²²</font>利。是推乱以易暴也。吾闻古之士，遭治世不避其任，遇乱世不为苟存<font color="#af9100">²³</font>。今天下闇<font color="#af9100">²⁴</font>，周德衰，其<font color="#af9100">²⁵</font>并乎周<font color="#af9100">²⁶</font>以涂<font color="#af9100">²⁷</font>吾身也，不如避之，以洁吾行。”二子北至于首阳之山<font color="#af9100">²⁸</font>，遂饿而死焉。若伯夷、叔齐者，其于富贵也，苟<font color="#af9100">²⁹</font>可得已<font color="#af9100">³⁰</font>，则<font color="#af9100">³¹</font>必不赖<font color="#af9100">³²</font>高节戾<font color="#af9100">³³</font>行，独乐其志，不事于世。此二士之节也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以前周朝兴起的时候，孤竹国有两位贤士，名叫伯夷和叔齐。二人商量说：“听说西方有个像是得道的人，我们去看看。”他们来到岐山的南面，周武王知道了，派他的弟弟旦前去拜见，并且跟他们结下誓盟，说：“增加俸禄二等，授予一等官职。”然后用牲血涂抹在盟书上埋入地下。伯夷叔齐二人相视而笑说：“咦，真是奇怪啊！这不是我们所谈论的道。从前神农氏治理天下，按时祭祀竭尽虔诚而不祈求赐福；他对于百姓，忠实诚信尽心治理而不向他们索取。乐于参与政事就让他们参与政事，乐于从事治理就让他们从事治理，不趁别人的危难而自取成功，不因别人地位卑下而自以为高贵，不因遭逢机遇而图谋私利。如今周人看见殷商政局动荡就急速夺取统治天下的权力，崇尚谋略收买臣属，依靠武力保持威慑，宰牲结盟表示诚信，宣扬德行取悦众人，凭借征战求取私利，这是用推动祸乱的办法替代已有的暴政。我听说上古的贤士，遭逢治世不回避责任，遇上乱世不苟且偷生。如今天下昏暗，周人如此做法说明德行已经衰败，与其跟周人在一起而使自身受到污辱，不如逃离他们保持品行的高洁。”两人向北来到了首阳山，终于不食周粟而饿死在那里。像伯夷、叔齐这样的人，他们对于富贵，假如真有机会得到，那也决不会去获取。高尚的气节和不同流俗的行为，自适自乐，而不追逐于世事，这就是二位贤士的节操。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹昔：从前。<span style="margin-left:.35em">²</span>兴：兴起，建立。<span style="margin-left:.35em">³</span>孤竹：诸侯国，在今河北卢龙南。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>岐阳：岐山之阳。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>叔旦：即周公，名旦，武王之弟，故称叔旦。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>富：俸禄。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>等：等级。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>就：授。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>一列：首列，即第一等。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>血牲而埋之：以牲畜之血涂抹盟书，然后埋于盟坛之下。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>时祀：按时祭祀。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>祈：祈求。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>喜：福。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>坏：败落。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>自高：显示自己的高贵。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>以遭时自利：谓趁着他人落难时谋取自己的利益。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>遽：急，速。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>行货：谓用爵禄招诱天下之士。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>阻兵而保威：依恃兵力来炫耀威势。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>扬行：显扬自己的德行。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">²²</span>要：求取。<span style="margin-left:.35em">²³</span>苟存：苟且求生。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>闇：通“暗”，谓政治黑暗。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>其：岂。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>并乎周：与周并存。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>涂：玷污。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>首阳之山：在今山西永济南。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>苟：苟且。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>已：通“矣”。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>则：却。<span style="margin-left:.35em">³²</span>赖：取。<span style="margin-left:.35em">³³</span>戾：孤高。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">庄子借伯夷叔齐的故事，讽周王“杀伐以要利，是推乱以易暴”。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-27"><a href="#本章赏析-27" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/1d3c69dd3c9c.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“让王”意谓辞让王位，篇中多借辞让王位而写生命的可贵，轻视利禄名位，取此意为篇名。文章意旨相对集中，主要阐述了“尊生”的思想。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇由十五则寓言故事组成，主要表现了轻物重生的思想。比如“鲁君闻颜阖得道之人”一段，借鲁君礼聘颜阖，而颜阖厌恶富贵伤生而逃匿的故事，批评了“今世俗之君子，多危身弃生以殉物”，并把舍命求财的做法，形象地喻为“以随侯之珠，弹千仞之雀”，令人警醒。比如“楚昭王失国”一段，作者绘声绘色地塑造出一个安分守己、安贫乐道的小人物而高见识的人物形象。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">总之，《让王》篇虽然对庄子本人的思想作了一些调整与发展，但总的来说，它还是秉持了庄子“贵生”的主张。虽然这种理想主义色彩浓厚的主张在现实生活中往往成为一种空想，但他奉劝人们轻视利禄、安贫乐道，努力凸显个体生命的价值，却是值得今人深思的。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-29" name="zz-chapter-29"></a></p><h3 id="盗跖"><a href="#盗跖" class="headerlink" title="盗跖"></a>盗跖</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子与柳下季<font color="#af9100">¹</font>为友，柳下季之弟名曰盗跖<font color="#af9100">²</font>。盗跖从卒<font color="#af9100">³</font>九千人，横行天下，侵暴<font color="#af9100">⁴</font>诸侯。穴室枢户<font color="#af9100">⁵</font>，驱人牛马，取人妇女。贪得忘亲，不顾父母兄弟，不祭先祖。所过之邑，大国守城，小国入保<font color="#af9100">⁶</font>，万民苦之。孔子谓柳下季曰：“夫<font color="#af9100">⁷</font>为人父者，必能诏<font color="#af9100">⁸</font>其子；为人兄者，必能教其弟。若父不能诏其子，兄不能教其弟，则无贵父子兄弟之亲矣。今先生，世之才士也，弟为盗跖，为天下害，而弗能教也，丘窃为先生羞之。丘请为先生往说之。”柳下季曰：“先生言为人父者必能诏其子，为人兄者必能教其弟，若子不听父之诏，弟不受兄之教，虽今先生之辩，将奈之何哉？且跖之为人也，心如涌泉<font color="#af9100">⁹</font>，意如飘风<font color="#af9100">¹⁰</font>，强足以距<font color="#af9100">¹¹</font>敌，辩足以饰非。顺其心则喜，逆其心则怒，易辱人以言。先生必无往。”孔子不听，颜回为驭<font color="#af9100">¹²</font>，子贡为右<font color="#af9100">¹³</font>，往见盗跖。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子是柳下季的朋友，柳下季的弟弟名为盗跖。盗跖的手下有九千人，在天下间横行霸道，侵凌诸侯各国。砸破人家的门户，掠夺人家牛马，掳劫人家妇女。贪图财物遗弃亲人，不顾念父母兄弟，不拜祖宗。他们所经过的城邑，大国的就闭关守城，小国的躲进城堡，民众为此深感痛苦。孔子对柳下季说：“做人父亲的，肯定能够教好他的孩子，为人兄长的，肯定能够教好他弟弟，如若不然那么父子兄弟的亲情就不足珍贵了。当今先生您可是世上的有才之士，弟弟却是盗跖，是天下的祸害，要是不能规劝他，我私下替先生感到羞耻。我情愿代先生去说服他。”柳下季说：“先生说做人父亲的肯定教好他的孩子，做人兄长的肯定能教好他的弟弟，假如孩子不听从父亲的教诲，弟弟不接受兄长的劝说，即使像先生这么能言善辩，又能拿他怎么样呢？况且盗跖这个人，血气冲动，意气风发，强悍足以抵挡敌人，口才足以掩饰过错。顺着他的心意他就高兴，违背他的心意他就发怒，动不动就恶语伤人。先生千万不要去。”孔子没听柳下季劝告，布置颜回驾车，子贡做助手，前往会见盗跖。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹柳下季：姓展，名获，字季禽，春秋时鲁国人。因居柳下，谥号惠，故又称柳下惠。<span style="margin-left:.35em">²</span>盗跖：古时起义军领袖，被诬称为大盗，故称盗跖。<span style="margin-left:.35em">³</span>从卒：跟从盗跖之人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>侵暴：侵犯，侵扰。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>穴室枢户：穿破屋墙，抠破门户，指小偷小摸。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>保：通“堡”，小城。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>诏：教诲。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>心如涌泉：形容心血横流，不可遏抑。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>意如飘风：形容意气骄荡，不可测定。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>距：通“拒”，抗拒。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>驭：驾驭，驾车。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>右：指骖右，即在车右边陪乘的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">孔子认定父能训子、兄能教弟，是为了强调人际的社会责任性。本段还刻画了“心如涌泉”的盗跖的形象，在中国泛道德论的统领下能对恶人有这样的描写，殊为不易。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">盗跖乃方休卒徒大山<font color="#af9100">¹</font>之阳，脍<font color="#af9100">²</font>人肝而餔<font color="#af9100">³</font>之。孔子下车而前，见谒者<font color="#af9100">⁴</font>曰：“鲁人孔丘，闻将军高义<font color="#af9100">⁵</font>，敬再拜谒者。”谒者入通<font color="#af9100">⁶</font>。盗跖闻之大怒，目如明星，发上指冠，曰：“此夫鲁国之巧伪人孔丘非邪？为我告之：尔作言造语，妄称文、武<font color="#af9100">⁷</font>，冠枝木之冠<font color="#af9100">⁸</font>，带死牛之胁<font color="#af9100">⁹</font>，多辞缪<font color="#af9100">¹⁰</font>说，不耕而食，不织而衣，摇唇鼓舌，擅生是非，以迷天下之主，使天下学士不反其本<font color="#af9100">¹¹</font>，妄作孝弟<font color="#af9100">¹²</font>，而侥幸于封侯富贵者也。子之罪大极<font color="#af9100">¹³</font>重，疾走归！不然，我将以子肝益<font color="#af9100">¹⁴</font>昼餔<font color="#af9100">¹⁵</font>之膳<font color="#af9100">¹⁶</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">盗跖正在大山的南面休整士卒，切碎人肝来吃。孔子下车走上前，看见传命官，说：“鲁国人孔丘，听说将军高尚正义，敬请传令官传达。”传令官入内通报。盗跖听到此事，大怒，眼像明星，怒发冲冠，说：“这个人是不是鲁国的巧伪人孔丘？替我告诉他：‘你做花言造巧语，虚妄地称道文王、武王，头戴装饰像树枝般的帽子，腰缠死牛胁的皮带，繁辞谬说，不耕而食，不织而衣，摇唇鼓舌，专生是非，用以迷惑天下的君主，使天下的书生，不务正业，装作孝悌，而侥幸得到封侯富贵。你的罪恶严重，快滚回去吧！不然，我要用你的肝当作午餐。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹大山：即泰山。<span style="margin-left:.35em">²</span>脍：细切。<span style="margin-left:.35em">³</span>餔：食。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>谒者：古时掌管传达的人。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>高义：高尚合于正义。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>通：通报。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>文、武：指周文王、周武王之道。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>枝木之冠：指冠多华饰，如木之枝叶。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>带死牛之胁：取牛皮做成大革带。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>缪：通“谬”。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>不反其本：谓不能返归自然本性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>弟：通“悌”，指尊敬兄长。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>极：通“殛”，诛。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>益：增加。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>昼餔：午餐。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>膳：饭食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写孔子去劝盗跖，盗跖则批评儒者“作言造语，妄称文武”，“不耕而食，不织而衣”，使得天下学士不反本业，还“妄作孝弟”来侥幸求得封侯富贵。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子复通曰：“丘得幸于季<font color="#af9100">¹</font>，愿望履幕下<font color="#af9100">²</font>。”谒者复通。盗跖曰：使来前！”孔子趋而进，避席反走<font color="#af9100">³</font>，再拜盗跖。盗跖大怒，两展其足<font color="#af9100">⁴</font>，案<font color="#af9100">⁵</font>剑瞋目<font color="#af9100">⁶</font>，声如乳虎<font color="#af9100">⁷</font>，曰：“丘来前！若<font color="#af9100">⁸</font>所言顺吾意则生，逆吾心则死。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子再次请求通报接见，说：“我幸运地得到柳下季的介绍，希望到帐幕下拜见。”禀报人员再次通报，盗跖说：“让他到我面前来！”孔子小心翼翼地快步走进帐去，又远离坐席连退数步，向盗跖深深施礼。盗跖一见孔子大怒不已，伸开双腿，按着剑柄怒睁双眼，喊声犹如哺乳的母虎，说：“孔丘你上前来！你所说的话，合我的心意你就生，不合我的心意你就死。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹得幸于季：有幸与柳下季亲近为友。<span style="margin-left:.35em">²</span>愿望履幕下：谓不敢正面视跖仪容，只望一登帐下便满足。<span style="margin-left:.35em">³</span>反走：退行数步，表示敬意。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>两展其足：谓两脚伸直岔开而坐，是轻慢的行为。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>案：通“按”，手抚。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>瞋目：圆睁双目。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>乳虎：哺乳的老虎。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>若：你。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“丘闻之，凡天下有三德：生而长大<font color="#af9100">¹</font>，美好无双，少长贵贱见而皆说<font color="#af9100">²</font>之，此上德也；知维<font color="#af9100">³</font>天地，能<font color="#af9100">⁴</font>辩<font color="#af9100">⁵</font>诸物，此中德也；勇悍果敢，聚众率兵，此下德也。凡人有此一德者，足以南面称孤矣。今将军兼此三者，身长八尺二寸，面目有光，唇如激丹<font color="#af9100">⁶</font>，齿如齐贝<font color="#af9100">⁷</font>，音中黄钟，而名曰盗跖，丘窃为将军耻不取焉。将军有意听臣<font color="#af9100">⁸</font>，臣请南使<font color="#af9100">⁹</font>吴越，北使齐鲁，东使宋卫，西使晋楚，使为将军造大城数百里，立数十万户之邑，尊将军为诸侯，与天下更始<font color="#af9100">¹⁰</font>，罢兵休卒，收养昆弟<font color="#af9100">¹¹</font>，共<font color="#af9100">¹²</font>祭先祖。此圣人才士之行，而天下之愿也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子说：“我听说，凡是天下的人具有三种德性：天生高大，美好无比，无论少年、老年、贵人、贱人见了都欢喜，这是上等德性；才智可以收容天地，才能可以分析事理，这是中等德性；勇猛果敢，聚集人马统率军队，这是下等德性。一般人具有一种德性，就足以南面称王了。如今将军兼备这三种德性，身高八尺二寸，满面红光，双目炯炯有神，嘴唇有如鲜红的丹砂，牙齿有如整齐的贝壳，声音符合黄钟音律，可是名叫盗跖，我暗暗替将军感到羞耻。将军要是有心听在下的劝谕，在下情愿往南出使吴国越国，往北出使齐国鲁国，往东出使宋国卫国，往西出使晋国楚国，让他们为将军造一座几百里的大城，封你几十万户的食邑，推立将军为诸侯，跟天下各国并立，让士兵都休息，收养起他们的兄弟，供奉拜祭祖宗。这才是圣人智士的行为，也是天下人的愿望啊。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹长大：魁梧。<span style="margin-left:.35em">²</span>说：通“悦”，喜欢。<span style="margin-left:.35em">³</span>维：包罗。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>能：才能。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>辩：通“辨”，辨识。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>激丹：鲜红明亮的丹砂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>齐贝：列贝。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>臣：孔子自称。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>使：出使。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>更始：除旧布新。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>昆弟：兄弟。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>共：通“供”，供祭。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">盗跖大怒曰：“丘来前！夫可规<font color="#af9100">¹</font>以利而可谏以言者，皆愚陋恒民<font color="#af9100">²</font>之谓耳。今长大美好，人见而悦之者，此吾父母之遗德<font color="#af9100">³</font>也，丘虽不吾誉，吾独不自知邪？且吾闻之，好面誉<font color="#af9100">⁴</font>人者，亦好背而毁之<font color="#af9100">⁵</font>。今丘告我以大城众民，是欲规我以利而恒民畜我也，安可久长也！城之大者，莫大乎天下矣。尧、舜有天下，子孙无置锥之地；汤、武立为天子，而后世绝灭。非以其利大故邪？且吾闻之，古者禽兽多而人少，于是民皆巢居以避之。昼拾橡栗，暮栖木上，故命之曰‘有巢氏之民’。古者民不知衣服，夏多积薪，冬则炀<font color="#af9100">⁶</font>之，故命之曰‘知生之民’。神农之世，卧则居居<font color="#af9100">⁷</font>，起则于于<font color="#af9100">⁸</font>。民知其母，不知其父，与麋鹿共处，耕而食，织而衣，无有相害之心。此至德之隆也。然而黄帝不能致德<font color="#af9100">⁹</font>，与蚩尤战于涿鹿<font color="#af9100">¹⁰</font>之野，流血百里。尧、舜作<font color="#af9100">¹¹</font>，立群臣，汤放其主<font color="#af9100">¹²</font>，武王杀纣。自是之后，以强陵<font color="#af9100">¹³</font>弱，以众暴<font color="#af9100">¹⁴</font>寡。汤、武以来，皆乱人之徒也。今子修文、武之道，掌天下之辩，以教后世。缝衣<font color="#af9100">¹⁵</font>浅带<font color="#af9100">¹⁶</font>，矫<font color="#af9100">¹⁷</font>言伪行，以迷惑天下之主，而欲求富贵焉。盗莫大于子，天下何故不谓子为盗丘，而乃谓我为盗跖？子以甘辞<font color="#af9100">¹⁸</font>说子路而使从之。使子路去其危冠<font color="#af9100">¹⁹</font>，解其长剑，而受教于子。天下皆曰：“孔丘能止暴禁非。其卒<font color="#af9100">²⁰</font>之也，子路欲杀卫君<font color="#af9100">²¹</font>而事不成，身菹<font color="#af9100">²²</font>于卫东门之上，是子教之不至也。子自谓才士圣人邪，则再逐于鲁，削迹<font color="#af9100">²³</font>于卫，穷于齐，围于陈蔡，不容身于天下。子教子路菹。此患，上无以为身，下无以为人。子之道岂足贵邪？世之所高<font color="#af9100">²⁴</font>，莫若黄帝。黄帝尚不能全德，而战于涿鹿之野，流血百里。尧不慈<font color="#af9100">²⁵</font>，舜不孝<font color="#af9100">²⁶</font>，禹偏枯<font color="#af9100">²⁷</font>，汤放其主，武王伐纣，文王拘羑里<font color="#af9100">²⁸</font>。此六子<font color="#af9100">²⁹</font>者，世之所高也。孰<font color="#af9100">³⁰</font>论之，皆以利惑其真而强反<font color="#af9100">³¹</font>其情性，其行乃甚可羞也。世之所谓贤士：伯夷、叔齐。伯夷、叔齐辞孤竹之君，而饿死于首阳之山，骨肉不葬。鲍焦<font color="#af9100">³²</font>饰行非世<font color="#af9100">³³</font>，抱木而死。申徒狄<font color="#af9100">³⁴</font>谏而不听，负石自投于河，为鱼鳖所食。介子推至忠也，自割其股以食文公。文公后背之，子推怒而去，抱木而燔<font color="#af9100">³⁵</font>死。尾生<font color="#af9100">³⁶</font>与女子期<font color="#af9100">³⁷</font>于梁<font color="#af9100">³⁸</font>下，女子不来，水至不去，抱梁柱而死。此六子者，无异于磔犬<font color="#af9100">³⁹</font>流豕<font color="#af9100">⁴⁰</font>、操瓢而乞者，皆离名<font color="#af9100">⁴¹</font>轻<font color="#af9100">⁴²</font>死，不念本<font color="#af9100">⁴³</font>养寿命者也。世之所谓忠臣者，莫若王子比干、伍子胥。子胥沉江，比干剖心。此二子者，世谓忠臣也，然卒为天下笑。自上<font color="#af9100">⁴⁴</font>观之，至于子胥、比干，皆不足贵也。丘之所以说我者，若告我以鬼事，则我不能知也；若告我以人事者，不过此矣，皆吾所闻知也。今吾告子以人之情：目欲视色，耳欲听声，口欲察<font color="#af9100">⁴⁵</font>味，志气欲盈<font color="#af9100">⁴⁶</font>。人上寿百岁，中寿八十，下寿六十，除病瘦<font color="#af9100">⁴⁷</font>死丧忧患，其中开口而笑者，一月之中不过四五日而已矣。天与地无穷，人死者有时。操<font color="#af9100">⁴⁸</font>有时之具<font color="#af9100">⁴⁹</font>，而托于无穷之间，忽然无异骐骥之驰过隙也。不能说<font color="#af9100">⁵⁰</font>其志意、养其寿命者，皆非通道者也。丘之所言，皆吾之所弃也。亟<font color="#af9100">⁵¹</font>去走归，无复言之！子之道狂狂<font color="#af9100">⁵²</font>汲汲<font color="#af9100">⁵³</font>，诈巧虚伪事也，非可以全真<font color="#af9100">⁵⁴</font>也，奚足论哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">盗跖大怒说：“孔丘上前来！凡是可以用利禄来规劝、用言语来谏正的，都只能称作愚昧、浅陋的普通顺民。如今我身材高大魁梧面目英俊美好，人人见了都喜欢，这是我的父母给我留下的美德。你孔丘即使不当面吹捧我，我难道不知道吗？而且我听说，喜好当面夸奖别人的人，也好背地里诋毁别人。如今你把建造大城、汇聚众多百姓的意图告诉给我，这是用功利来诱惑我，而且是用对待普通顺民的态度来对待我，这怎么可以长久呢！城池最大的，莫过于整个天下。尧舜拥有天下，子孙却没有立锥之地；商汤与周武王立做天子，可是后代却遭灭绝，这不是因为他们贪求占有天下的缘故吗？”“况且我还听说，古时候禽兽多而人少，于是人们都在树上筑巢而居躲避野兽，白天拾取橡子，晚上住在树上，所以称他们叫做有巢氏之民。古时候人们不知道穿衣，夏天多多存积柴草，冬天就烧火取暖，所以称他们叫做懂得生存的人。到了神农时代，居处是多么安静闲暇，行动是多么优游自得，人们只知道母亲，不知道父亲，跟麋鹿生活在一起，自己耕种自己吃，自己织布自己穿，没有伤害别人的心思，这就是道德鼎盛的时代。然而到了黄帝就不再具有这样的德行，跟蚩尤在涿鹿的郊野上争战，流血百里。尧舜称帝，设置百官，商汤放逐了他的君主，武王杀死了纣王。从此以后，世上总是依仗强权欺凌弱小，依仗势众侵害寡少。商汤、武王以来，就都是属于篡逆叛乱的人了。”“如今你研修文王、武王的治国方略，控制天下的舆论，一心想用你的主张传教后世子孙，穿着宽衣博带的儒式服装，说话与行动矫揉造作，用以迷惑天下的诸侯，而且一心想用这样的办法追求高官厚禄，要说大盗再没有比你大的了。天下为什么不叫你作盗丘，反而竟称我是盗跖呢？你用甜言蜜语说服了子路让他死心塌地地跟随你，使子路去掉了勇武的高冠，解除了长长的佩剑，受教于你的门下，天下人都说你孔子能够制止暴力禁绝不轨。可是后来，子路想要杀掉篡逆的卫君却不能成功，而且自身还在卫国东门上被剁成了肉酱，这就是你那套说教的失败。你不是自称才智的学士、圣哲的人物吗？却两次被逐出鲁国，在卫国被人铲削掉所有足迹，在齐国被逼得走投无路，在陈国蔡国之间遭受围困，不能容身于天下。而你所教育的子路却又遭受如此的祸患，做师长的没有办法在社会上立足，做学生的也就没有办法在社会上为人，你的那套主张难道还有可贵之处吗？”“世上所尊崇的，莫过于黄帝，黄帝尚且不能保全德行，而征战于涿鹿的郊野，流血百里。唐尧不慈爱，虞舜不孝顺，大禹半身不遂，商汤放逐了他的君主，武王出兵征讨商纣，文王曾经被囚禁在羑里。这以上的六个人，都是世人所尊崇的，但是仔细评论起来，都是因为追求功利迷惑了真性而强迫自己违反了自然的禀赋，他们的做法实在是极为可耻的。“世人所称道的贤士，就如伯夷、叔齐。伯夷、叔齐辞让了孤竹国的君位，却饿死在首阳山，尸体都未能埋葬。鲍焦着意清高非议世事，竟抱着树木而死去。申徒狄多次进谏不被采纳，背着石块投河而死，尸体被鱼鳖吃掉。介子推算是最忠诚的了，割下自己大腿上的肉给晋文公吃，文公返国后却背弃了他，介子推一怒之下逃出都城隐居山林，也抱着树木焚烧而死。尾生跟一女子在桥下约会，女子没有如期赴约，河水涌来尾生却不离去，竟抱着桥柱子而淹死。这以上的六个人，跟肢解了的狗、沉入河中的猪以及拿着瓢到处乞讨的乞丐相比没有什么不同，都是重视名节轻生赴死，不顾念身体和寿命的人。”“世人所称道的忠臣，没有超过王子比干和伍子胥的了。伍子胥被抛尸江中，比干被剖心而死，这两个人，世人都称作忠臣，然而最终被天下人讥笑。从上述事实看来，直到伍子胥、王子比干之流，都是不值得推崇的。”“你孔丘用来说服我的，假如告诉我怪诞离奇的事，那我是不可能知道的；假如告诉我人世间实实在在的事，不过如此而已，都是我所听闻的事。现在让我来告诉你人之常情，眼睛想要看到色彩，耳朵想要听到声音，嘴巴想要品尝滋味，志气想要满足、充沛。人生在世高寿为一百岁，中寿为八十岁，低寿为六十岁，除掉疾病、死丧、忧患的岁月，其中开口欢笑的时光，一月之中不过四、五天罢了。天与地是无穷尽的，人的死亡却是有时限的，拿有时限的生命托付给无穷尽的天地之间，迅速地消逝就像是千里良驹从缝隙中骤然驰去一样。凡是不能够使自己心境获得愉快而颐养寿命的人，都不能算是通晓常理的人。”“你孔丘所说的，全都是我想要废弃的，你赶快离开这里滚回去，不要再说了！你的那套主张，颠狂失性钻营奔逐，全都是巧诈、虚伪的东西，不可能用来保全真性，有什么好谈论的呢！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹规：劝。<span style="margin-left:.35em">²</span>恒民：常人。<span style="margin-left:.35em">³</span>遗德：遗传下来的美德。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>面誉：当面称誉。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>背而毁之：背后毁谤他。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>炀：烧。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>居居：安静的样子。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>于于：自得的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>致德：谓不能达到这种至德的境界。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>涿鹿：即今河北涿鹿。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>作：指登天子位。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>放其主：指汤把夏桀流放到南巢之事。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>陵：通“凌”，欺凌。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>暴：侵暴，欺凌。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>缝衣：指宽而长大的衣服。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>浅带：宽大的腰带。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>矫：虚假。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>甘辞：美好的言辞。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>危冠：高冠。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>卒：最终。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>卫君：指卫庄公蒯聩。<span style="margin-left:.35em">²²</span>菹：剁成肉酱。<span style="margin-left:.35em">²³</span>削迹：绝迹。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>高：推崇。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>尧不慈：指尧杀长子丹朱之事。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>舜不孝：指舜放逐其父瞽叟之事。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>偏枯：即半身不遂。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>羑里：狱名，在今河南汤阴北。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>六子：当改为“七子”，指黄帝、尧、舜、禹、汤、文、武七人。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>孰：通“熟”，详细。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>反：违反。<span style="margin-left:.35em">³²</span>鲍焦：周朝隐士，他愤世嫉俗，廉洁自守，不食周粟，抱木而枯。<span style="margin-left:.35em">³³</span>非世：非刺当世。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>申徒狄：姓申徒，名狄，殷商时人，因进谏不被采纳，遂负石投河而死。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>燔：烧。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>尾生：人名，或作尾生高、微生高，鲁国人。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>期：约会。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>梁：桥。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>磔犬：肢体被分裂的狗。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>流豕：漂流于江河的死猪。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>离名：遭受好名之害。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>轻：轻视。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>念本：顾念生命根本。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>上：指上述黄帝等十三人。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>察：辨察。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>盈：充盈。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>瘦：当为“瘐”字之误。瘐，病。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>操：执，持。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>具：指形骸。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>说：通“悦”，愉悦。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>亟：急。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>狂狂：失性的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>汲汲：不足的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>全真：保全自然本性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段指责“汤武以来，皆乱人之徒”，并批评儒家圣王，自尧舜至武王，“皆以利惑其真，而强反其情性”，接着指出历代忠臣多不得好死，最后认为人生短促，当“说其志意，养其寿命”，轻利全真。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子再拜趋走，出门上车，执辔三失<font color="#af9100">¹</font>，目芒然无见，色若死灰，据<font color="#af9100">²</font>轼<font color="#af9100">³</font>低头，不能出气。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子再行个礼就快步离开了，出了门上了车，几次都没有拿起马缰，两眼发呆什么也看不见，脸色如同死灰一样，扶着车前横木低下头去喘不过气来。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹执辔三失：手上的缰绳多次掉落。形容孔子惊惧失神的情态。<span style="margin-left:.35em">²</span>据：依凭。<span style="margin-left:.35em">³</span>轼：车前供人依凭的横木。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">归到鲁东门外，适<font color="#af9100">¹</font>遇柳下季。柳下季曰：“今者阙<font color="#af9100">²</font>然，数日不见，车马有行色，得微<font color="#af9100">³</font>往见跖邪？”孔子仰天而叹曰：“然！”柳下季曰：“跖得无逆汝意若前乎？”孔子曰：“然。丘所谓无病而自灸<font color="#af9100">⁴</font>也。疾走料<font color="#af9100">⁵</font>虎头，编虎须，几不免虎口哉！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">回到鲁国东门外，正巧遇上了柳下季。柳下季说：“近来多日不见心里很不踏实，看看你的车马好像外出过的样子，恐怕是前去见到盗跖了吧？”孔子仰天长叹道：“是的。”柳下季说：“盗跖莫不是像先前我所说的那样违背了你的心意吧？”孔子说：“正是这样。我这样做真叫做没有生病而自行扎针一样，自找苦吃，急急忙忙地跑去撩拨虎头、编理虎须，几乎不免被虎口吞掉啊！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹适：恰巧。<span style="margin-left:.35em">²</span>阙：缺，不在。<span style="margin-left:.35em">³</span>得微：同“得无”，岂不是。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>自灸：指引艾叶自灼。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>料：通“撩”，拨弄。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">子张<font color="#af9100">¹</font>问于满苟得<font color="#af9100">²</font>曰：“盍<font color="#af9100">³</font>不为行<font color="#af9100">⁴</font>？无行则不信<font color="#af9100">⁵</font>，不信则不任<font color="#af9100">⁶</font>，不任则不利。故观之名，计之利，而义真是也<font color="#af9100">⁷</font>。若弃名利，反之于心，则夫士之为行，不可一日不为乎！”满苟得曰：“无耻者富，多信者显<font color="#af9100">⁸</font>。夫名利之大者，几在无耻而信。故观之名，计之利，而信真是也。若弃名利，反之于心，则夫士之为行，抱<font color="#af9100">⁹</font>其天<font color="#af9100">¹⁰</font>乎！”子张曰：“昔者桀、纣贵为天子，富有天下。今谓臧<font color="#af9100">¹¹</font>聚<font color="#af9100">¹²</font>曰：‘汝行如桀、纣。’则有怍色<font color="#af9100">¹³</font>，有不服之心者，小人所贱也。仲尼、墨翟，穷为匹夫，今谓宰相曰‘子行如仲尼、墨翟。’则变容易色，称不足者，士诚贵也。故势为天子，未必贵也；穷为匹夫，未必贱也。贵贱之分，在行之美恶。”满苟得曰：“小盗者拘<font color="#af9100">¹⁴</font>，大盗者为诸侯。诸侯之门，义士存焉。昔者桓公<font color="#af9100">¹⁵</font>小白杀兄入嫂，而管仲为臣；田成子<font color="#af9100">¹⁶</font>常杀君窃国，而孔子受币。论则贱之，行则下之，则是言行之情悖<font color="#af9100">¹⁷</font>战于胸中也，不亦拂<font color="#af9100">¹⁸</font>乎！故《书》曰：‘孰<font color="#af9100">¹⁹</font>恶孰美，成者为首<font color="#af9100">²⁰</font>，不成者为尾<font color="#af9100">²¹</font>。’”子张曰：“子不为行，即将<font color="#af9100">²²</font>疏戚<font color="#af9100">²³</font>无伦<font color="#af9100">²⁴</font>，贵贱无义<font color="#af9100">²⁵</font>，长幼无序。五纪<font color="#af9100">²⁶</font>六位<font color="#af9100">²⁷</font>，将何以为别乎？”满苟得曰：“尧杀长子，舜流母弟<font color="#af9100">²⁸</font>，疏戚有伦乎？汤放桀，武王杀纣，贵贱有义乎？王季<font color="#af9100">²⁹</font>为适<font color="#af9100">³⁰</font>，周公杀兄<font color="#af9100">³¹</font>，长幼有序乎？儒者伪辞<font color="#af9100">³²</font>，墨子兼爱，五纪六位，将有别乎？且子正为名，我正为利。名利之实，不顺于理，不监<font color="#af9100">³³</font>于道。吾日<font color="#af9100">³⁴</font>与子讼<font color="#af9100">³⁵</font>于无约<font color="#af9100">³⁶</font>，曰‘小人殉<font color="#af9100">³⁷</font>财，君子殉名，其所以变其情、易其性则异矣；乃至于弃其所为而<font color="#af9100">³⁸</font>殉其所不为则一也。’故曰：无为小人，反殉而天；无为君子，从天之理。若枉若直，相<font color="#af9100">³⁹</font>而天极<font color="#af9100">⁴⁰</font>。面观四方，与时消息<font color="#af9100">⁴¹</font>。若是若非，执而圆机<font color="#af9100">⁴²</font>。独成而意，与道徘徊。无转<font color="#af9100">⁴³</font>而行，无成<font color="#af9100">⁴⁴</font>而义，将失而所为<font color="#af9100">⁴⁵</font>。无赴<font color="#af9100">⁴⁶</font>而富，无殉而成，将弃<font color="#af9100">⁴⁷</font>而天。比干剖心，子胥抉眼<font color="#af9100">⁴⁸</font>，忠之祸也；直躬<font color="#af9100">⁴⁹</font>证<font color="#af9100">⁵⁰</font>父，尾生溺死，信之患也；鲍子<font color="#af9100">⁵¹</font>立干<font color="#af9100">⁵²</font>，申子<font color="#af9100">⁵³</font>不自理<font color="#af9100">⁵⁴</font>，廉之害也；孔子不见母<font color="#af9100">⁵⁵</font>，匡子<font color="#af9100">⁵⁶</font>不见父，义之失也。此上世之所传、下世之所语以为士者，正<font color="#af9100">⁵⁷</font>其言，必其行，故服<font color="#af9100">⁵⁸</font>其殃、离<font color="#af9100">⁵⁹</font>其患也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子张向满苟得问道：“怎么不推行合于仁义的德行呢？没有德行就不能取得别人的信赖，不能取得别人的信赖就不会得到任用，不能得到任用就不会得到利益。所以，从名誉的角度来观察，从利禄的角度来考虑，能够实行仁义就真是这样的。假如弃置名利，只在内心求得反思，那么士大夫的所作所为，也不可能一天不讲仁义啊！”满苟得说：“没有羞耻的人才会富有，善于吹捧的人才会显贵。大凡获得名利最大的，几乎全在于无耻而多言。所以，从名誉的角度来观察，从利禄的角度来考虑，能够吹捧就真是这样的。假如弃置名利，只在内心求得反思，那么士大夫的所作所为，也就只有保持他的天性了啊！”子张说：“当年桀与纣贵为天子，富有到占有天下，如今对地位卑贱的奴仆说，你的品行如同桀纣，那么他们定会惭愧不已，产生不服气的思想，这是因为桀纣的所作所为连地位卑贱的人也瞧不起。仲尼和墨翟穷困到跟普通百姓一样，如今对官居宰相地位的人说，你的品行如同仲尼和墨翟，那么他一定会除去傲气谦恭地说自己远远比不上，这是因为士大夫确实有可贵的品行。所以说，势大为天子，未必就尊贵；穷困为普通百姓，未必就卑贱；尊贵与卑贱的区别，决定了德行的美丑。”满苟得说：“小的盗贼被拘捕，大的强盗却成了诸侯，诸侯的门内，方才存有道义之士。当年齐桓公小白杀了兄长、娶了嫂嫂而管仲却做了他的臣子，田成子常杀了齐简公自立为国君而孔子却接受了他赠与的布帛。谈论起来总认为桓公、田常之流的行为卑下，做起来又总是使自己的行为更加卑下，这就是说言语和行动的实情在胸中相互矛盾和斗争，岂不是情理上极不相合吗！所以古书上说过：谁坏谁好？成功的居于尊上之位，失败的沦为卑下之人。”子张说：“你不推行合于仁义的德行，就必将在疏远与亲近之间失去人伦关系，在尊贵与卑贱之间失去规范和准则，在长上与幼小之间失去先后序列；这样一来五伦和六位，又拿什么加以区别呢？”满苟得说：“尧杀了亲生的长子，舜流放了同母的兄弟，亲疏之间还有伦常可言吗？商汤逐放夏桀，武王杀死商纣，贵贱之间还有准则可言吗？王季被立为长子，周公杀了两个哥哥，长幼之间还有序列可言吗？儒家伪善的言辞，墨家兼爱的主张，‘五纪’和‘六位’的序列关系还能有区别吗？“而且你心里所想的正在于名，我心里所想的正为了利。名与利的实情，不合于理，也不明于道。我往日跟你在无约面前争论不休：‘小人为财而死，君子为名献身。然而他们变换真情、更改本性的原因，却没有不同；而竟至舍弃该做的事而不惜生命地追逐不该寻求的东西，那是同一样的。’所以说，不要去做小人，反过来追寻你自己的天性；不要去做君子，而顺从自然的规律。或曲或直，顺其自然；观察四方，跟随四时变化而消长。或是或非，牢牢掌握循环变化的中枢；独自完成你的心意，跟随大道往返进退。不要执着于你的德行，不要成就于你所说的规范；那将会丧失你的禀性。不要为了富有而劳苦奔波，不要为了成功而不惜献身，那将会舍弃自然的真性。比干被剖心，子胥被挖眼，这是忠的祸害；直躬出证父亲偷羊，尾生被水淹死，这是信的祸患；鲍焦抱树而立、干枯而死，申生宁可自缢也不申辩委屈，这是廉的毒害；孔子不能为母送终，匡子发誓不见父亲，这是义的过失。这些现象都是上世的传闻，当代的话题，总认为士大夫必定会让自己的言论正直，让自己的行动跟着去做，所以深受灾殃，遭逢如此的祸患。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹子张：姓颛孙，名师，字子张，孔子弟子。<span style="margin-left:.35em">²</span>满苟得：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>盍：何。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>为行：培养德行。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>不信：没有信用，不能取信于人。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不任：不能被人任用。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>义真是也：为德行修养是必需的。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>显：显耀。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>抱：守。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>天：天真本性。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>臧：奴仆。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>聚：通“驺”，养马的人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>怍色：惭愧的表情。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>拘：被拘禁。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>桓公：指齐桓公，名小白，杀掉他的哥哥子纠，纳嫂为妻。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>田成子：即田常，又称陈恒，他杀死齐简公而自专国政。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>悖：悖乱。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>拂：谓言行相悖。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>为首：居上。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>为尾：处下。<span style="margin-left:.35em">²²</span>即将：将会。<span style="margin-left:.35em">²³</span>戚：亲。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>伦：次，理。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>义：仪则。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>五纪：即五伦，指君臣、父子、夫妇、兄弟、朋友。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>六位：即六纪，指诸父、兄弟、族人、诸舅、师长、朋友。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>舜流母弟：指舜把他的弟弟象流放到有庳一事。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>王季：文王之父，周太王庶子，因其兄太伯、仲雍让位，故被立为嫡子。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>适：通“嫡”，嫡长子。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>兄：指管叔和蔡叔。<span style="margin-left:.35em">³²</span>伪辞：伪造名位等级之辞。<span style="margin-left:.35em">³³</span>监：明。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>日：昔日，往日。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>讼：争辩。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>无约：虚构的人物。意谓不为名利所约束。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>殉：循，顺从。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>相：视。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>天极：天然的准则。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>消息：消亡与生长。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>圆机：环中，即循环变化的中枢。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>转：通“专”，执守。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>成：成就。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>义：指仁义。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>所为：指真性。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>赴：奔赴，追求。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>弃：丧失。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>抉眼：挖掉眼睛。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>直躬：人名。他曾去官府告发他父亲偷羊的罪行。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>证：告发。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>鲍子：即鲍焦。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>立干：谓抱木而枯死。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>申子：即申徒狄。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>自理：自投于河而死。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>孔子不见母：谓孔子滞耽圣迹，游历各国去应聘，以致其母死而未能相见。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>匡子：名章，齐国人，因谏其父，被父所逐，故终身不见父。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>正：端正。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>服：遭。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>离：通“罹”，遭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写子张与满苟得关于名利之辩。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">无足<font color="#af9100">¹</font>问于知和<font color="#af9100">²</font>曰：“人卒<font color="#af9100">³</font>未有不兴名<font color="#af9100">⁴</font>就<font color="#af9100">⁵</font>利者。彼富则人归<font color="#af9100">⁶</font>之，归则下<font color="#af9100">⁷</font>之，下则贵之。夫见<font color="#af9100">⁸</font>下贵者，所以长生安体乐意之道也。今子独无意焉，知<font color="#af9100">⁹</font>不足邪？意<font color="#af9100">¹⁰</font>知而力不能行邪？故<font color="#af9100">¹¹</font>推正不妄邪？”知和曰：“今夫此人<font color="#af9100">¹²</font>，以为与己同时而生，同乡而处者，以为夫绝俗过世之士焉，是专<font color="#af9100">¹³</font>无主正<font color="#af9100">¹⁴</font>，所以览古今之时、是非之分也。与俗化世，去至重<font color="#af9100">¹⁵</font>，弃至尊<font color="#af9100">¹⁶</font>，以为其所为也。此其所以论长生安体乐意之道，不亦远乎！惨怛<font color="#af9100">¹⁷</font>之疾，恬愉<font color="#af9100">¹⁸</font>之安，不监<font color="#af9100">¹⁹</font>于体；怵惕<font color="#af9100">²⁰</font>之恐，欣欣之喜，不监于心。知为为而不知所以为。是以贵为天子，富有天下，而不免于患也。”无足曰：“夫富之于人，无所不利。穷<font color="#af9100">²¹</font>美究<font color="#af9100">²²</font>势，至人之所不得逮<font color="#af9100">²³</font>，贤人之所不能及。侠<font color="#af9100">²⁴</font>人之勇力而以为威强，秉<font color="#af9100">²⁵</font>人之知谋以为明察，因人之德以为贤良，非享国而严若君父<font color="#af9100">²⁶</font>。且夫声色滋味权势之于人，心不待<font color="#af9100">²⁷</font>学而乐之，体不待象<font color="#af9100">²⁸</font>而安<font color="#af9100">²⁹</font>之<font color="#af9100">³⁰</font>。夫欲恶避就，固不待师，此人之性也。天下虽非我，孰能辞之！”知和曰：“知者之为，故动以百姓，不违其度<font color="#af9100">³¹</font>，是以足而不争，无以为故不求。不足故求之，争四处而不自以为贪；有余故辞之，弃天下而不自以为廉。廉贪之实，非以迫外也，反监之度。势为天子，而不以贵骄人；富有天下，而不以财戏<font color="#af9100">³²</font>人。计其患，虑其反<font color="#af9100">³³</font>，以为害于性，故辞而不受也，非以要<font color="#af9100">³⁴</font>名誉也。尧、舜为帝而雍<font color="#af9100">³⁵</font>，非仁天下也，不以美<font color="#af9100">³⁶</font>害生<font color="#af9100">³⁷</font>；善卷<font color="#af9100">³⁸</font>、许由得帝而不受，非虚<font color="#af9100">³⁹</font>辞让也，不以事<font color="#af9100">⁴⁰</font>害己。此皆就其利、辞其害，而天下称贤焉，则可以有之，彼非以兴名誉也。”无足曰：“必持其名，苦体绝甘<font color="#af9100">⁴¹</font>，约养<font color="#af9100">⁴²</font>以持生，则亦久病长厄<font color="#af9100">⁴³</font>而不死者也。”知和曰：“平<font color="#af9100">⁴⁴</font>为福，有余为害者，物莫不然，而财其甚者也。今富人，耳营<font color="#af9100">⁴⁵</font>钟鼓管籥<font color="#af9100">⁴⁶</font>之声，口嗛<font color="#af9100">⁴⁷</font>于刍豢<font color="#af9100">⁴⁸</font>醪<font color="#af9100">⁴⁹</font>醴<font color="#af9100">⁵⁰</font>之味，以感<font color="#af9100">⁵¹</font>其意，遗忘其业，可谓乱<font color="#af9100">⁵²</font>矣；侅溺<font color="#af9100">⁵³</font>于冯气<font color="#af9100">⁵⁴</font>，若负重行而上阪<font color="#af9100">⁵⁵</font>，可谓苦矣；贪财而取慰<font color="#af9100">⁵⁶</font>，贪权而取竭<font color="#af9100">⁵⁷</font>，静居则溺<font color="#af9100">⁵⁸</font>，体泽则冯<font color="#af9100">⁵⁹</font>，可谓疾<font color="#af9100">⁶⁰</font>矣；为欲富就利，故满若堵<font color="#af9100">⁶¹</font>耳而不知避<font color="#af9100">⁶²</font>，且冯而不舍<font color="#af9100">⁶³</font>，可谓辱矣；财积而无用，服膺<font color="#af9100">⁶⁴</font>而不舍，满心戚醮<font color="#af9100">⁶⁵</font>，求益而不止，可谓忧矣；内则疑劫请<font color="#af9100">⁶⁶</font>之贼，外则畏寇盗之害，内周<font color="#af9100">⁶⁷</font>楼疏<font color="#af9100">⁶⁸</font>，外不敢独行，可谓畏矣。此六者<font color="#af9100">⁶⁹</font>，天下之至害也，皆遗忘而不知察。及其患至，求尽性<font color="#af9100">⁷⁰</font>竭财<font color="#af9100">⁷¹</font>单<font color="#af9100">⁷²</font>以反一日之无故<font color="#af9100">⁷³</font>而不可得也。故观之名则不见，求之利则不得。缭意<font color="#af9100">⁷⁴</font>绝体<font color="#af9100">⁷⁵</font>而争此，不亦惑乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">无足向知和问道：“人们终究没有谁不想树立名声并获取利禄的。那个人富有了人们就归附他，归附他也就自以为卑下，以自己为卑下就更会尊崇富有者。受到卑下者的尊崇，就是人们用来延长寿命、安康体质、快乐心意的办法。如今唯独你在这方面没有欲念，是才智不够用呢？还是有了念头而力量不能达到呢？抑或推行正道而一心不忘呢？”知和说：“如今有这么一个兴名就利的人，就认为跟自己是同时生、同乡处，而且认为是超越了世俗的人了；其实这样的人内心里全无主心，用这样的办法去看待古往今来和是非的不同，只能是混同流俗而融合于世事。舍弃了贵重的生命，离开了最崇高的大道，而追求他一心想要追求的东西；这就是他们所说的延长寿命、安康体质、快乐心意的办法，不是跟事理相去太远吗！悲伤所造成的痛苦，愉快所带来的安适，对身体的影响自己不能看清；惊慌所造成的恐惧，欢欣所留下的喜悦，对于心灵的影响自己也不可能看清。知道一心去做自己想要去做的事却不知道为什么要这样去做，所以尊贵如同天子，富裕到占有天下，却始终不能免于忧患。”无足说：“富贵对于人们来说，没有什么不利的，享尽天下的美好并拥有天下最大的权势，这是道德极高尚的人所不能得到的，也是贤达的人所不能赶上的；挟持他人的勇力用以显示自己的威强，把握他人的智谋用以表露自己的明察，凭借他人的德行用以赢得贤良的声誉，虽然没有享受过国家权力所带来的好处却也像君父一样威严。至于说到乐声、美色、滋味、权势对于每一个人，心里不等到学会就自然喜欢，身体不需要模仿早已习惯。欲念、厌恶、回避、俯就，本来就不需要师传，这是人的禀性。天下人即使都认为我的看法不对，谁又能摆脱这一切呢？”知和说：“睿智的人的做法，总是依从百姓的心思而行动，不去违反民众的意愿，所以，知足就不会争斗，无所作为因而也就无有所求。不能知足所以贪求不已，争夺四方财物却不自认为是贪婪；心知有余所以处处辞让，舍弃天下却不自认为清廉。廉洁与贪婪的实情，并不是因为迫于外力，应该转回头来察看一下各自的禀赋。身处天子之位却不用显贵傲视他人，富裕到拥有天下却不用财富戏弄他人。想一想它的后患，再考虑考虑事情的反面，认为有害于自然的本性，所以拒绝而不接受，并不是要用它来求取名声与荣耀。尧与舜做帝王天下和睦团结，并非行仁政于天下，而是不想因为追求美好而损害生命；善卷与许由能够得到帝王之位却辞让不受，也不是虚情假意的谢绝禅让，而是不想因为治理天下危害自己的生命。这些人都能趋就其利，辞避其害，因而人们称誉他们是贤明的人，可见贤明的称誉也是可以获取的，不过他们的本心并非建树个人的名誉。”无足说：“必定要保持自己的名声，即使劳苦身形、谢绝美食、俭省给养以维持生命，那么这一定是个长期疾病困乏而没有死去的人。”知和说：“均平就是幸福，有余便是祸害，物类莫不是这样，而财物更为突出。如今富有的人，耳朵谋求钟鼓、箫笛的乐声，嘴巴满足于肉食、佳酿的美味，因而触发了他的欲念，遗忘了他的事业，真可说是迷乱极了；深深地陷入了愤懑的盛气之中，像背着重荷爬行在山坡上，真可说是痛苦极了；贪求财物而招惹怨恨，贪求权势而耗尽心力，安静闲居就沉溺于嗜欲，体态丰腴光泽就盛气凌人，真可说是发病了；为了贪图富有追求私利，获取的财物堆得像齐耳的高墙也不知满足，而且越是贪婪就越发不知收敛，真可说是羞辱极了；财物囤积却没有用处，念念不忘却又不愿割舍，满腹的焦心与烦恼，企求增益永无休止，真可说是忧愁极了；在家内总担忧窃贼的伤害，在外面总害怕寇盗的残杀，在内遍设防盗的塔楼和射箭的孔道，在外不敢独自行走，真可说是畏惧极了。以上的六种情况，是天下最大的祸害，全都遗忘不求审察，等到祸患来临，想要倾家荡产保全性命，只求返归贫穷求得一日的安宁也不可能。所以，从名声的角度来观察却看不见，从利益的角度来探求却得不到，使心意和身体受到如此困扰地竭力争夺名利，岂不迷乱吗！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹无足：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">²</span>知和：虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">³</span>人卒：人们。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>兴名：谓希望建立名誉。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>就：趋。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>归：归附。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>下：屈从。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>见：被。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”，智慧。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>意：通“抑”，还是。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>故：通“固”，本来。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>此人：指贪鄙的人。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>专：专愚。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>无主正：谓胸中没有主见。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>至重：即生命。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>至尊：即自然本性。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>惨怛：悲痛。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>恬愉：快乐。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>监：察照，引申为显现。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>怵惕：惊惧。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>穷：尽。<span style="margin-left:.35em">²²</span>究：竟。<span style="margin-left:.35em">²³</span>逮：及。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>侠：当为“挟”字之误。挟，挟持。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>秉：持。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>君父：君主。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>不待：不用。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>象：效仿。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>安：适应。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>之：指身外之物，即声色、滋味、权势等。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>监：照，检查。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>度：指禀性气度。<span style="margin-left:.35em">³²</span>戏：戏弄。<span style="margin-left:.35em">³³</span>反：谓富贵至极则必反。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>要：钓取。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>雍：当为“推”字之误。意谓推让帝位。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>美：指富贵。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>生：性，指自然本性。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>善卷：相传为尧、舜时的隐士。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>虚：假心假意。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>事：世事，指治理天下。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>甘：美味。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>约养：简约给养。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>厄：困穷。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>平：谓适如性分。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>营：聒，谓多声乱耳。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>管籥：箫笛一类的管乐器。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>嗛：快意。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>刍豢：牲畜。食草者称刍，食谷者称豢。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>醪：醇酒。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>醴：甜酒。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>感：诱发。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>乱：谓心志昏乱。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>侅溺：陷溺。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>冯气：盛气。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>阪：山坡。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>取慰：招致怨谤。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>取竭：导致精疲力竭。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>溺：指沉溺于嗜欲。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>冯：满胀，即血气盛滞于胸中。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>疾：病。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>满若堵：谓积财高于墙。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>不知避：谓不知足。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>冯：凭，恃。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>不舍：不止。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>服膺：谓念念不忘。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>戚醮：烦恼。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>劫请：劫取。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>周：周密。<span style="margin-left:.35em">⁶⁸</span>楼疏：泛指防盗设施。<span style="margin-left:.35em">⁶⁹</span>六者：指乱、苦、疾、辱、忧、畏。<span style="margin-left:.35em">⁷⁰</span>尽性：复归本性。<span style="margin-left:.35em">⁷¹</span>竭财：抛尽钱财。<span style="margin-left:.35em">⁷²</span>单：仅。<span style="margin-left:.35em">³³</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">⁷³</span>无故：指无事而平安的生活。<span style="margin-left:.35em">⁷⁴</span>缭意：内心念念不忘。<span style="margin-left:.35em">⁷⁵</span>绝体：牺牲形体。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写写无足与知和关于富贵之辩。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-28"><a href="#本章赏析-28" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/c142e5bda1c4.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">“盗跖”，名叫跖的大盗，本篇主要部分为借盗跖而评孔子的对话，因取盗跖之名为篇名。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇由三个篇幅较长的寓言体故事组成，其主旨在于抨击儒家所推崇的尧、舜以至汤、武等古圣贤的作为，批评儒家提倡的礼教规范，讽刺世俗儒士对荣华富贵的追逐，主张尊重人的自然本性，提倡顺天之理，轻利全生。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第一段，通过叙述至圣孔子被盗跖斥为“盗丘”的故事，说明圣人与盗贼尚且不可区别，要想衡量是非就更难了。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第二段，通过虚构子张以名为是，满苟得以利为是，最后二人都不免于非的故事，说明是非是无法执定的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">第三段，通过描写无足以富贵为是，知和以贫贱为是的故事，说明分是分非本来就没有客观标准，只是出于世人的成心罢了。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者认为，人生在世如白驹过隙，故应以快乐、长寿为目的。指出追逐名利对身心是大有危害的，批判了历史上、社会上一切圣贤名士，说他们是一些为名为利、残命伤性之徒。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-30" name="zz-chapter-30"></a></p><h3 id="说剑"><a href="#说剑" class="headerlink" title="说剑"></a>说剑</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔<font color="#af9100">¹</font>赵文王<font color="#af9100">²</font>喜剑，剑士夹门<font color="#af9100">³</font>而客三千余人，日夜相击于前，死伤者岁百余人，好之不厌。如是三年，国衰。诸侯谋之<font color="#af9100">⁴</font>。太子悝<font color="#af9100">⁵</font>患之<font color="#af9100">⁶</font>，募<font color="#af9100">⁷</font>左右曰：“孰能说<font color="#af9100">⁸</font>王之意止剑士者，赐之千金。”左右曰：“庄子当能。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">当年赵文王喜好剑术，三千多名剑客蜂拥而至门下，他们在赵文王面前日夜相互比试剑术，每年死伤百余人，但赵文王喜爱剑术从不觉得厌倦。就这样过了三年，国力日益衰退，各国诸侯都在谋算怎样攻打赵国。太子悝十分担忧，征求左右近侍说：“谁能够说服赵王停止比试剑术，赠予他千金。”左右近侍说：“只有庄子能够担当此任。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹昔：从前。<span style="margin-left:.35em">²</span>赵文王：即赵惠文王，名何，赵武灵王之子。<span style="margin-left:.35em">³</span>夹门：聚于门下。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>谋之：图谋攻打赵国。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>太子悝：赵惠文王二十二年（前227），立公子丹为太子，并无太子悝之事。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>患之：为之忧愁。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>募：招募。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>说：说服。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段描述赵文王沉溺剑术而荒废国事，而庄子作为说客挺身而出，进行游说，予以化解。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">太子乃使人以千金奉<font color="#af9100">¹</font>庄子。庄子弗受，与使者俱往，见太子曰：“太子何以教周，赐周千金？”太子曰：“闻夫子明圣，谨<font color="#af9100">²</font>奉千金以币从者<font color="#af9100">³</font>，夫子弗受，悝尚何敢言。”庄子曰：“闻太子所欲用周者，欲绝<font color="#af9100">⁴</font>王之喜好也。使臣上说大王而逆<font color="#af9100">⁵</font>王意，下不当<font color="#af9100">⁶</font>太子，则身刑<font color="#af9100">⁷</font>而死，周尚安所事<font color="#af9100">⁸</font>金乎？使臣上说大王，下当太子，赵国何求而不得也！”太子曰：“然，吾王所见，唯剑士也。”庄子曰：“诺。周善为<font color="#af9100">⁹</font>剑。”太子曰：“然吾王所见剑士，皆蓬头<font color="#af9100">¹⁰</font>突鬓<font color="#af9100">¹¹</font>，垂冠<font color="#af9100">¹²</font>，曼胡之缨<font color="#af9100">¹³</font>，短后之衣<font color="#af9100">¹⁴</font>，瞋目<font color="#af9100">¹⁵</font>而语难<font color="#af9100">¹⁶</font>， 王乃说<font color="#af9100">¹⁷</font>之。今夫子必儒服而见王，事必大逆<font color="#af9100">¹⁸</font>。”庄子曰：“请治<font color="#af9100">¹⁹</font>剑服<font color="#af9100">²⁰</font>。”治剑服三日，乃见太子。太子乃与见王，王脱白刃<font color="#af9100">²¹</font>持之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">太子于是派使者带着一千两金子奉送给庄子。庄子没有接受，就和使者一同来见太子。说：“太子有什么事情请教我，要送给我一千两金子？”太子说：“我听说先生通达圣智，恭恭敬敬地奉送一千两金子，作为随从的费用。可是先生不肯接受，我还敢说什么呢？”庄子说：“我听说太子想要任用我，是想断绝赵王对剑术的嗜好。往上，我劝说赵王，违反了赵王的意旨；往下，也不合太子的心愿；我的身体将要受刑而死，我还用得着什么金子呢？假使，在上我说服了国王，在下也合乎太子的心愿，我想在赵国要求什么不行呢？”太子说：“是这样。父王的心目中，只有那些剑客。”庄子说：“好的，我也善于运用剑术。”太子说：“不过父王所见到的击剑人，全都头发蓬乱、髻毛突出、帽子低垂，帽缨粗实，衣服紧身，瞪大眼睛而且气喘语塞，大王竟喜欢见到这样打扮的人。如今先生假如穿儒服去会见赵王，事情一定会弄糟。”庄子说：“请让我准备剑士的服装。”三天以后剑士的服装裁制完毕，于是面见太子。太子就跟庄子一道拜见赵王，赵王解下利剑等待着庄子。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹奉：奉送，给予。<span style="margin-left:.35em">²</span>谨：恭敬。<span style="margin-left:.35em">³</span>币从者：犒劳随从。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>绝：断绝。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>逆：触犯。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>当：合乎。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>刑：遭受刑罚。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>事：使用。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>为：治。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>蓬头：头发松乱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>突鬓：鬓毛从两旁突起。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>垂冠：谓帽子低倾。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>曼胡之缨：粗实而没有文理的冠缨。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>短后之衣：后幅较短的上衣，便于跳跃。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>瞋目：双目怒瞪。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>语难：谓欲斗之时，愤气积胸，致使语声艰涩。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>大逆：违背，不顺。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>治：制作。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>剑服：剑士的服装。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>脱白刃：拔出利剑。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">庄子入殿门不趋<font color="#af9100">¹</font>，见王不拜。王曰：“子欲何以教寡人，使太子先？”曰：“臣闻大王喜剑，故以剑见王。”王曰：“子之剑何能禁制<font color="#af9100">²</font>？”曰：“臣之剑，十步一人<font color="#af9100">³</font>，千里不留行<font color="#af9100">⁴</font>。”王大悦之，曰：“天下无敌矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子不急不忙地进入殿内，见到赵王也不行跪拜之礼。赵王问庄子：“你想用什么话来开导我，使得太子做了您的向导呢？”庄子说：“臣听说大王喜好剑术，所以就凭着我的剑术来参见大王。”赵王说：“你的剑术能够怎样遏阻剑手、战胜对方呢？”庄子说：“我的剑术，十步之内可杀一人，行走千里也无人阻挡。”赵王听了后非常高兴，说：“那天下就没有人是你的对手了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹趋：小步快走，表示恭敬。<span style="margin-left:.35em">²</span>禁制：禁止制服。<span style="margin-left:.35em">³</span>十步一人：谓十步之内便可杀死一人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>不留行：谓所向披靡，无人可挡。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">庄子曰：“夫为<font color="#af9100">¹</font>剑者，示之以虚，开之以利<font color="#af9100">²</font>，后之以发，先之以至。愿得试之。”王曰：“夫子休<font color="#af9100">³</font>，就舍<font color="#af9100">⁴</font>待命，令设戏<font color="#af9100">⁵</font>请夫子。”王乃校剑士<font color="#af9100">⁶</font>七日，死者六十余人，得五六人，使奉<font color="#af9100">⁷</font>剑于殿下，乃召庄子。王曰：“今日试使士敦剑<font color="#af9100">⁸</font>。”庄子曰：“望之久矣！”王曰：“夫子所御<font color="#af9100">⁹</font>杖<font color="#af9100">¹⁰</font>，长短何如？”曰：“臣之所奉皆可。然臣有三剑，唯王所用，请先言而后试。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子说：“那善于使剑的人，要用空虚无备暗示对方，要用有利可乘引诱对方，后发制人。我愿意找机会和大王试剑。”赵王说：“先生且先回馆舍休息休息，我将安排好击剑比武的盛会再请先生出面比武。”赵王于是用七天时间让剑士们比武较量，死伤了六十多人，从中挑选出五六人，让他们拿着剑在殿下等候，这才去召唤庄子。赵王对庄子说：“可让剑士们跟先生比试剑术了。”庄子说：“我已经盼望很久了。”赵王说：“先生所习惯使用的宝剑，长短怎么样？”庄子说：“我的剑术长短都适应。不过我有三种剑，任凭大王选用，请让我先作些说明然后再行比试。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹为：使用。<span style="margin-left:.35em">²</span>示之以虚，开之以利：谓先故意露出破绽，让对手看到有利可图的地方，引诱他出手。<span style="margin-left:.35em">³</span>休：休息。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>就舍：到馆舍。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>戏：试剑。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>校剑士：谓通过考校武艺选拔剑士。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>奉：通“捧”，持。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>敦剑：击剑。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>御：用。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>杖：指剑。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>奉：通“捧”，用。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">王曰：“愿闻三剑。”曰：“有天子剑，有诸侯剑，有庶人剑。”王曰：“天子之剑何如？”曰：“天子之剑，以燕谿<font color="#af9100">¹</font>石城<font color="#af9100">²</font>为锋<font color="#af9100">³</font>，齐岱<font color="#af9100">⁴</font>为锷<font color="#af9100">⁵</font>；晋卫为脊<font color="#af9100">⁶</font>，周宋为镡<font color="#af9100">⁷</font>，韩魏<font color="#af9100">⁸</font>为夹<font color="#af9100">⁹</font>；包以四夷<font color="#af9100">¹⁰</font>，裹以四时<font color="#af9100">¹¹</font>；绕以渤海，带以常山<font color="#af9100">¹²</font>；制以五行，论<font color="#af9100">¹³</font>以刑德<font color="#af9100">¹⁴</font>；开以阴阳，持以春夏，行以秋冬。此剑直<font color="#af9100">¹⁵</font>之无前<font color="#af9100">¹⁶</font>，举之无上，案<font color="#af9100">¹⁷</font>之无下，运之无旁。上决<font color="#af9100">¹⁸</font>浮云，下绝<font color="#af9100">¹⁹</font>地纪<font color="#af9100">²⁰</font>。此剑一用，匡<font color="#af9100">²¹</font>诸侯，天下服矣。此天子之剑也。”文王芒然<font color="#af9100">²²</font>自失，曰：“诸侯之剑何如？”曰：“诸侯之剑，以知勇士为锋，以清廉士为锷，以贤良士为脊，以忠圣士为镡，以豪杰士为夹。此剑直之亦无前，举之亦无上，案之亦无下，运之亦无旁。上法<font color="#af9100">²³</font>圆天以顺三光<font color="#af9100">²⁴</font>，下法方地<font color="#af9100">²⁵</font>以顺四时，中和民意以安四乡<font color="#af9100">²⁶</font>。此剑一用，如雷霆之震也，四封<font color="#af9100">²⁷</font>之内，无不宾服<font color="#af9100">²⁸</font>而听从君命者矣。此诸侯之剑也。”王曰：“庶人之剑何如？”曰：“庶人之剑，蓬头突鬓，垂冠，曼胡之缨，短后之衣，瞋目而语难。相击于前，上斩颈领<font color="#af9100">²⁹</font>，下决肝肺。此庶人之剑，无异于斗鸡，一旦命已绝矣，无所用于国事。今大王有天子之位而好庶人之剑，臣窃为大王薄之<font color="#af9100">³⁰</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">赵文王说：“我愿意听听这三种剑。”庄子说：“有天子剑，有诸侯剑，有平民剑。”赵文王问：“天子剑是什么样的呢？”庄子说：“天子之剑，以燕谿、石城作为剑锋，以齐国的泰山作为剑刃，以晋国、卫国作为剑背，以周国、宋国作为剑环，以韩国、魏国作为剑把，用四夷包围着，用四时裹着，用渤海环绕着，用恒山缠束着，用五常制衡着，用刑罚和道德缠裹着，用阴阳开导着，用春夏持守着，用秋冬运行着。这种剑，竖起来，没有比它靠前的；举起来，没有比它更高的；按下去，没有比它更低的；运用起来，没有比它广阔的；在上说，它可以拔开浮云；在下说，可以穿过地基。这种剑一旦使用，就可以匡正诸侯、威仪天下。这便是天子之剑。”赵文王迷茫一片感到手足无措，就问：“那诸侯之剑是什么样的呢？”庄子说：“那诸侯之剑，用智勇之士作为剑锋，用清廉之士作为剑刃，用贤良之士作为剑背，用忠圣之士作为剑环，用豪杰之士作为剑把。这口剑，竖起来，也是没有比它低的；运用起来，也是没有比它广阔的；在上说它效法圆运的天道，顺从三光；在下说，它效法方静的人道，安抚四方。这种剑一旦使用，就如同雷霆的震动，四境之内，没有不宾服的，都听从君王的命令了。这便是诸侯之剑。”赵文王又问：“那平民之剑是什么样的呢？”庄子说：“那平民之剑，剑士者蓬散着头发，倒梳着鬓毛，戴着瓶式的帽子，帽缨盘结在下巴下面，穿着后身短小的衣服，急瞪着眼睛，不爱和别人说话；在人前互相砍杀，上面斩断了脖颈，下面流出了肝肺。这种平民之剑，和斗鸡没有什么差别，一旦使用就断送生命。这对于国家大事并没有好处。现在大王享有天子之位，可是喜好平民之剑。臣仆私自替大王感到微不足道了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹燕谿：地名，在燕国。<span style="margin-left:.35em">²</span>石城：山名，在塞外。<span style="margin-left:.35em">³</span>锋：剑端。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>齐岱：齐国泰山。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>锷：剑刃。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>脊：剑背。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>镡：剑鼻，又称剑口、剑环。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>魏：当为“卫”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>夹：通“铗”，剑把。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>四夷：四方边远地区。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>四时：春夏秋冬四季。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>常山：即北岳恒山，在今河北曲阳西北与山西接壤处，汉代因避汉文帝刘恒之讳而改为“常山”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>论：论断。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>刑德：谓刑罚、德化之理。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>直：向前直伸。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>无前：谓前无所当。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>案：通“按”，按低。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>决：劈断。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>绝：斩断。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>地纪：地维，即大地的根基。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>匡：匡正。<span style="margin-left:.35em">²²</span>芒然：即茫然。<span style="margin-left:.35em">²³</span>法：效法。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>三光：指日、月、星。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>方地：大地。因为古代有天圆地方之说。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>四乡：四方。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>四封：四境。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>宾服：归顺，服从。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>领：颈，脖子。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>薄之：感到不值。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">赵文王好剑，庄子往说之，论剑有三种：天子之剑，诸侯之剑，庶人之剑，劝文王当好天子之剑。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">王乃牵而上殿，宰人<font color="#af9100">¹</font>上食<font color="#af9100">²</font>，王三环<font color="#af9100">³</font>之。庄子曰：“大王安坐定气，剑事已毕奏<font color="#af9100">⁴</font>矣！”于是文王不出宫三月，剑士皆服毙<font color="#af9100">⁵</font>其处也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">赵文王于是牵着庄子来到殿上。厨师献上食物，赵王绕着坐席惭愧地绕了三圈。庄子说：“大王安坐下来定定心气，有关剑术之事我已启奏完毕。”于是赵文王三月不出宫门，剑士们都穷困趴倒在他们的客舍(一说翻译为：剑士们都在自己的住处自刎而死)。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宰人：膳夫。<span style="margin-left:.35em">²</span>上食：进上饭菜。<span style="margin-left:.35em">³</span>环：环绕。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>毕奏：陈奏完毕。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>服毙：自杀。</font></p></div><h4 id="本章赏析-29"><a href="#本章赏析-29" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/8e248f62e505.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是结构完整、情节曲折、故事性较强的文言小说，描述赵文王沉溺剑术而荒废国事，而庄子作为说客挺身而出，进行游说，予以化解。从内容到风格酷似纵横家游说的写照，与《庄子》一书的思想与文风大异。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇从头至尾只是一个故事，以一个故事为一篇，在全书中也较为独特。本篇庄子论三剑，以为天子之剑，既顺乎自然，又掺合人为，体现了人君天人并用的基本原则；诸侯之剑，以人治为主；庶人之剑，纯任人为，则更加等而下之。庄子以此劝说赵文王以天人并用的原则治理国家，而不要沉迷于斗剑取乐的人为小道。因此，唐宋以来，不少学者怀疑此篇为战国纵横家之伪作。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-31" name="zz-chapter-31"></a></p><h3 id="渔父"><a href="#渔父" class="headerlink" title="渔父"></a>渔父</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子游乎缁帷之林<font color="#af9100">¹</font>，休坐乎杏坛<font color="#af9100">²</font>之上。弟子读书，孔子弦歌鼓琴。奏曲未半，有渔父者，下船而来，须眉交<font color="#af9100">³</font>白，被<font color="#af9100">⁴</font>发揄<font color="#af9100">⁵</font>袂<font color="#af9100">⁶</font>，行原<font color="#af9100">⁷</font>以上，距<font color="#af9100">⁸</font>陆<font color="#af9100">⁹</font>而止，左手据<font color="#af9100">¹⁰</font>膝，右手持<font color="#af9100">¹¹</font>颐<font color="#af9100">¹²</font>以听。曲终而招子贡、子路二人俱对。客指孔子曰：“彼何为者也？”子路对曰：“鲁之君子也。”客问其族<font color="#af9100">¹³</font>。子路对曰：“族孔氏。”客曰：“孔氏者何治<font color="#af9100">¹⁴</font>也？”子路未应，子贡对曰：“孔氏者，性<font color="#af9100">¹⁵</font>服<font color="#af9100">¹⁶</font>忠信，身行<font color="#af9100">¹⁷</font>仁义，饰<font color="#af9100">¹⁸</font>礼乐，选人伦。上以忠于世主，下以化于齐民<font color="#af9100">¹⁹</font>，将以利天下。此孔氏之所治也。”又问曰：“有土<font color="#af9100">²⁰</font>之君<font color="#af9100">²¹</font>与？”子贡曰：“非也。”“侯王之佐<font color="#af9100">²²</font>与？”子贡曰：“非也。”客乃笑而还<font color="#af9100">²³</font>行，言曰：“仁则仁矣，恐不免其身<font color="#af9100">²⁴</font>。苦心劳形以危其真<font color="#af9100">²⁵</font>。呜呼！远哉，其分<font color="#af9100">²⁶</font>于道<font color="#af9100">²⁷</font>也。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子到缁帷树林里游赏，坐在长有许多杏树的土坛上休息。弟子们在一旁读书，孔子在弹琴唱歌。歌曲还未奏完一半，有个渔夫下船走了过来，他的胡须和眉毛全都白了，披着头发扬起衣袖，沿着河岸而上，来到一处高而平的地方便停下脚步，左手抱着膝盖，右手托起下巴听孔子弹琴吟唱。一曲完毕渔父用手招唤子贡、子路两个人对话。渔父指着孔子说：“他是谁呀？”子路回答说：“他是鲁国的君子。”渔父问孔子的姓氏。子路回答：“姓孔”。渔父说：“孔氏钻研并精通什么学问？”子路还未作答，子贡说：“孔氏这个人，心性敬奉忠信，亲身实践仁义，修治礼乐规范，排定人伦关系，对上来说竭尽忠心于国君，对下而言施行教化于百姓，打算用这样的办法造福于天下。这就是孔氏钻研精习的事业。”渔父又问道：“他是拥有国土的君主吗？”子贡说：“不是”。渔父接着问道：“是王侯的辅臣吗？”子贡说：“也不是”。渔父于是笑了笑往回走，边走边说道：“孔氏讲仁真可说是仁了，不过恐怕其自身终究不能免于祸患；煞费苦心劳累身体会危害他天性的。唉呀！他离大道的距离太远了！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹缁帷之林：林名，树林繁茂，遮天蔽日如帷幕，故名。<span style="margin-left:.35em">²</span>杏坛：泽中高处曰坛，因多杏树，故谓杏坛。<span style="margin-left:.35em">³</span>交：俱，全。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>被：通“披”，披散。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>揄：挥。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>袂：衣袖。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>行原：沿着高平的岸边行走。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>距：至。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>陆：高地。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>据：按。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>持：托着。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>颐：下巴。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>族：姓氏。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>治：从事。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>性：本性。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>服：信服。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>行：践履，实行。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>饰：修饰。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>齐民：平民。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>土：土地，指国家。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>君：君主。<span style="margin-left:.35em">²²</span>佐：辅臣。<span style="margin-left:.35em">²³</span>还：转身。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>不免其身：谓不能保全自身。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>真：天然的本性。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>分：离。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>道：大道。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写渔父教育孔子，不必做那些徒劳无功的道德规范与道德教训的傻事。孔子追求的是入世，是为人间制定规范法则道德价值体系，这里的老渔父说得很直白，孔子一无地盘二无官职三无背景，就靠一套美好的入情入理的规范秩序来挽狂澜于既倒，匡正时弊，拨乱反正，这太过空想。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子贡还，报孔子。孔子推琴<font color="#af9100">¹</font>而起，曰：“其<font color="#af9100">²</font>圣人与？”乃下求之，至于泽畔，方将杖<font color="#af9100">³</font>挐<font color="#af9100">⁴</font>而引<font color="#af9100">⁵</font>其船，顾<font color="#af9100">⁶</font>见孔子，还乡<font color="#af9100">⁷</font>而立。孔子反走<font color="#af9100">⁸</font>，再拜而进。客曰：“子将何求？”孔子曰：“曩者<font color="#af9100">⁹</font>先生有绪言<font color="#af9100">¹⁰</font>而去，丘不肖，未知所谓，窃待于下风<font color="#af9100">¹¹</font>，幸<font color="#af9100">¹²</font>闻咳唾之音<font color="#af9100">¹³</font>，以卒<font color="#af9100">¹⁴</font>相<font color="#af9100">¹⁵</font>丘也。”客曰：“嘻！甚矣，子之好学也！”孔子再拜而起，曰：“丘少而修学<font color="#af9100">¹⁶</font>，以至于今，六十九岁矣，无所得闻至教，敢不虚心！”客曰：“同类相从，同声相应，固天之理也。吾请释<font color="#af9100">¹⁷</font>吾之所有而经<font color="#af9100">¹⁸</font>子之所以<font color="#af9100">¹⁹</font>。子之所以者，人事也。天子诸侯大夫庶人，此四者自正<font color="#af9100">²⁰</font>，治之美也；四者离位而乱莫大焉。官治其职，人忧其事，乃无所陵<font color="#af9100">²¹</font>。故田荒室露<font color="#af9100">²²</font>，衣食不足，征赋不属<font color="#af9100">²³</font>，妻妾不和，长少无序<font color="#af9100">²⁴</font>，庶人之忧也；能不胜任，官事不治，行不清白，群下荒怠，功美<font color="#af9100">²⁵</font>不有，爵禄不持<font color="#af9100">²⁶</font>，大夫之忧也；廷无忠臣，国家昏乱，工技不巧<font color="#af9100">²⁷</font>，贡职<font color="#af9100">²⁸</font>不美，春秋后伦<font color="#af9100">²⁹</font>，不顺天子，诸侯之忧也；阴阳不和，寒暑不时，以伤庶物<font color="#af9100">³⁰</font>，诸侯暴乱，擅相攘伐<font color="#af9100">³¹</font>，以残民人，礼乐不节<font color="#af9100">³²</font>，财用穷匮<font color="#af9100">³³</font>，人伦不饬<font color="#af9100">³⁴</font>，百姓淫乱，天子有司之忧也。今子既上无君侯有司之势，而下无大臣职事之官，而擅饰礼乐，选人伦，以化齐民，不泰<font color="#af9100">³⁵</font>多事乎？且人有八疵<font color="#af9100">³⁶</font>，事有四患，不可不察也。非其事而事之，谓之总<font color="#af9100">³⁷</font>；莫之顾而进之<font color="#af9100">³⁸</font>，谓之佞；希意道言<font color="#af9100">³⁹</font>，谓之谄；不择是非而言，谓之谀；好言人之恶，谓之谗；析<font color="#af9100">⁴⁰</font>交<font color="#af9100">⁴¹</font>离亲，谓之贼；称誉诈伪以败恶<font color="#af9100">⁴²</font>人，谓之慝<font color="#af9100">⁴³</font>；不择善否<font color="#af9100">⁴⁴</font>，两容颊适<font color="#af9100">⁴⁵</font>，偷拔其所欲<font color="#af9100">⁴⁶</font>，谓之险。此八疵者，外以乱人，内以伤身，君子不友，明君不臣。所谓四患者：好经大事，变更易常，以挂<font color="#af9100">⁴⁷</font>功名，谓之叨<font color="#af9100">⁴⁸</font>；专知<font color="#af9100">⁴⁹</font>擅事<font color="#af9100">⁵⁰</font>，侵人<font color="#af9100">⁵¹</font>自用<font color="#af9100">⁵²</font>，谓之贪；见过<font color="#af9100">⁵³</font>不更<font color="#af9100">⁵⁴</font>，闻谏<font color="#af9100">⁵⁵</font>愈甚，谓之很；人同于己则可，不同于己，虽善不善，谓之矜。此四患也。能去八疵，无行四患，而始可教已。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">子贡回来，把跟渔父的谈话报告给孔子。孔子推开身边的琴站起身来说：“恐怕是位圣人吧！”于是走下杏坛寻找渔父，来到湖泽岸边，渔父正操起船桨撑船而去，回头看见孔子，转过身来面对孔子站着。孔子连连后退，再次行礼上前。渔夫问道：“你是有什么事找我吗？”孔子说：“刚才先生只说了个开头就走了，我如此浅陋而不能理解先生之言，所以等待，希望得到有益于自身的只言片语。”渔夫说：“唉！你真是太好学了。”孔子再次行礼站起来，说：“我从小学习，直到现在，已经六十九年了，还没听过至上的教诲，哪敢不虚心呢？”渔父说：“同类相互汇聚，同声相互应和，这本是自然的道理。请让我说明我的看法从而分析你所从事的活动。你所从事的活动，也就是挤身于尘俗的事务。天子、诸侯、大夫、庶民，这四种人能够各自摆正自己的位置，也就是社会治理的美好境界，四者倘若偏离了自己的位置社会动乱也就没有比这再大的了。官吏处理好各自的职权，人民安排好各自的事情，这就不会出现混乱和侵扰。所以，田地荒芜居室破漏，衣服和食物不充足，赋税不能按时缴纳，妻子侍妾不能和睦，老少失去尊卑的序列，这是普通百姓的忧虑。能力不能胜任职守，本职的工作不能办好，行为不清白，属下玩忽怠惰，功业和美名全不具备，爵位和俸禄不能保持，这是大夫的忧虑。朝廷上没有忠臣，都城的采邑混乱，工艺技术不精巧，敬献的贡品不好，朝觐时落在后面而失去伦次，不能顺和天子的心意，这是诸侯的忧虑。阴阳不和谐，寒暑变化不合时令，以致伤害万物的生长，诸侯暴乱，随意侵扰征战，以致残害百姓，礼乐不合节度，财物穷尽匮乏，人伦关系未能整顿，百姓淫乱，这是天子和主管大臣的忧虑。如今你上无君侯主管的地位而下无大臣经办的官职，却擅自修治礼乐，排定人伦关系，从而教化百姓，不是太多事了吗！“而且人有八种毛病，事有四种祸患，不可不清醒明察。不是自己职分以内的事也兜着去做，叫做总；没人理会也说个没完，叫做佞；迎合对方顺引话意，叫做谄；不辨是非巴结奉承，叫做谀；喜欢背地说人坏话，叫做谗；离间故交挑拨亲友，叫做害；称誉奸诈虚伪的人而败坏他人，叫做慝；不分善恶美丑，好坏兼容而脸色随应相适，暗暗攫取合于己意的东西，叫做险。有这八种毛病的人，外能迷乱他人，内则伤害自身，因而有道德修养的人不和他们交往，圣明的君主不以他们为臣。所谓四患，喜欢管理国家大事，随意变更常规常态，用以钓取功名，称作贪得无厌；自恃聪明专行独断，侵害他人刚愎自用，称作利欲薰心；知过不改，听到劝说却越错越多，称作犟头犟脑；跟自己相同就认可，跟自己不同即使是好的也认为不好，称作自负矜夸。这就是四种祸患。能够清除八种毛病，不再推行四种祸患，方才可以教育。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹推琴：谓放下琴。<span style="margin-left:.35em">²</span>其：指渔父。<span style="margin-left:.35em">³</span>杖：撑。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>挐：通“桡”，船篙。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>引：撑开。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>顾：回过头。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>还乡：转过身来。乡，通“向”。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>反走：往后退走，表示虔敬。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>曩者：刚才。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>绪言：微而不尽之言。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>下风：风向的下方。比喻卑下的地位。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>幸：希望。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>咳唾之音：指尊者之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>卒：终。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>相：助。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>修学：立志求学。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>释：推。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>经：分析。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>所以：所为，作为。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>自正：谓各守职分。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>陵：通“凌”，凌乱。<span style="margin-left:.35em">²²</span>室露：房屋破漏。<span style="margin-left:.35em">²³</span>征赋不属：谓赋税不能按时交纳。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>无序：没有尊卑之别。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>功美：功劳和美誉。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>持：保持。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>巧：精巧。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>贡职：贡赋，贡品。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>春秋后伦：谓春秋朝拜天子排在同类诸侯之后。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>庶物：万物。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>攘伐：互相攻杀。<span style="margin-left:.35em">³²</span>不节：不合节度。<span style="margin-left:.35em">³³</span>穷匮：匮乏。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>饬：整饬，整顿。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>泰：通“太”。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>疵：缺点，毛病。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>总：滥。意谓管事太多。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>莫之顾而进之：没人理睬却强进忠言。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>希意道言：谓通过揣度人意，而说出迎合他人的话。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>析：离间。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>交：朋友。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>恶：当为“德”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>慝：邪恶。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>否：恶。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>两容颊适：谓善恶两容，颜貌调适。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>偷拔其所欲：暗中引出别人心中的欲念。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>经：理，经营。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>挂：谋取。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>叨：贪婪。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>专知：专用私智。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>擅事：擅自行事。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>侵人：侵凌别人。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>自用：刚愎自用。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>过：过错。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>更：改正。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>谏：劝谏，规劝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者阐述了有关“八疵四患”的观点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子愀然<font color="#af9100">¹</font>而叹，再拜而起，曰：“丘再逐于鲁，削迹于卫，伐树于宋，围于陈蔡。丘不知所失，而离<font color="#af9100">²</font>此四谤<font color="#af9100">³</font>者何也？”客凄然<font color="#af9100">⁴</font>变容<font color="#af9100">⁵</font>曰：“甚矣，子之难悟也！人有畏影恶迹而去之走<font color="#af9100">⁶</font>者，举足愈数<font color="#af9100">⁷</font>而迹愈多，走愈疾而影不离身，自以为尚<font color="#af9100">⁸</font>迟<font color="#af9100">⁹</font>，疾走不休<font color="#af9100">¹⁰</font>，绝力<font color="#af9100">¹¹</font>而死。不知处阴以休影，处静以息迹，愚亦甚矣！子审仁义之间，察同异之际<font color="#af9100">¹²</font>，观动静之变，适<font color="#af9100">¹³</font>受与<font color="#af9100">¹⁴</font>之度<font color="#af9100">¹⁵</font>，理<font color="#af9100">¹⁶</font>好恶之情，和<font color="#af9100">¹⁷</font>喜怒之节<font color="#af9100">¹⁸</font>，而<font color="#af9100">¹⁹</font>几于不免<font color="#af9100">²⁰</font>矣。谨修而身，慎守其真，还以物与人，则无所累矣。今不修之身而求<font color="#af9100">²¹</font>之人，不亦外<font color="#af9100">²²</font>乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子露出惭愧之色，行了两次礼后站起来，说：“我在鲁国两次被驱逐，在卫国被迫潜逃，在宋国连呆过的树都被砍掉，在陈、蔡两国之间被围困过。我也不知道犯了什么过错，竟受到这四次打击？”渔夫凄怆地变色说：“你真是太难醒悟了。有个害怕身影讨厌足迹想摆脱它跑动的人，他抬腿的次数越多那足迹就越多，跑得越快可身影还是摆脱不了，他自以为太慢了，猛跑不停，直到断气力竭死了。他不懂得待在阴暗的地方就能使影子消失掉，处在静止状态就能使足迹不出现，他也太过愚蠢了。你深明仁义的关联，分清同异的界限，留心动静的变化，把握接受和给予的分寸，分析爱好和厌恶的实质，调和高兴和恼怒的差距，可是还不能免除祸害啊。谨慎地修养你的身心，慎重地保存你的真性，施惠于人，那就没有什么牵累了。现在你不去修养身反而去为他人订立规矩，不也太出格了吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹愀然：既惊又愧的样子。<span style="margin-left:.35em">²</span>离：通“罹”，遭受。<span style="margin-left:.35em">³</span>谤：辱。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>凄然：悲凉的样子。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>变容：变了脸色。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>走：跑。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>数：速。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>尚：还。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>迟：缓慢。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>休：止。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>绝力：力竭。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>际：分际，界限。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>适：调适。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>受与：接受和给予。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>度：尺度，度数。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>理：调理，控制。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>和：调和。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>节：节度，分寸。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>而：通“尔”，你。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>不免：谓不免于祸患。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>求：苛求。<span style="margin-left:.35em">²²</span>外：务外。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者认为，人应该还其真，还其本。与人为善，谦和礼让，才能减少敌意。夫唯不争，故莫能与之争。适可而止，知足常乐，返璞归真，洁身自好，清正廉明，才能心平气和。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子愀然曰：“请问何谓真？”客曰：“真者，精诚之至也。不精不诚，不能动人。故强哭者，虽悲不哀，强怒者，虽严不屯，强亲者，虽笑不和。真悲无声而哀，真怒未发而威，真亲未笑而和。真在内者，神动于外，是所以贵真也。其用于人理<font color="#af9100">¹</font>也，事亲则慈孝，事君则忠贞，饮酒则欢乐，处丧则悲哀。忠贞以功为主，饮酒以乐为主，处丧以哀为主，事亲以适<font color="#af9100">²</font>为主。功成之美，无一其迹矣；事亲以适，不论所以<font color="#af9100">³</font>矣；饮酒以乐，不选其具<font color="#af9100">⁴</font>矣；处丧以哀，无问其礼<font color="#af9100">⁵</font>矣。礼者，世俗之所为也；真者，所以受于天<font color="#af9100">⁶</font>也，自然不可易也。故圣人法天贵真，不拘于俗。愚者反此。不能法天而恤<font color="#af9100">⁷</font>于人，不知贵真，禄禄<font color="#af9100">⁸</font>而受变于俗，故不足。惜哉，子之蚤<font color="#af9100">⁹</font>湛<font color="#af9100">¹⁰</font>于伪而晚闻大道也！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子羞愧地问：“请问什么叫做真？”渔父回答：“所谓真，就是心性精诚达到极点。不精诚，就不能感动人。所以，勉强啼哭的人虽然外表悲痛其实并不哀伤，勉强发怒的人虽然外表严厉其实并不威严，勉强亲热的人虽然笑容满面其实并不和善。真正的悲痛没有哭声而哀伤，真正的怒气未曾发作而威严，真正的亲热未曾含笑而和善。真心的情感在心中并不外露，而神情则流露在外，这就是看重真情本性的原因。将上述道理用于人伦关系，侍奉双亲就会慈善孝顺，辅助国君就会忠贞不渝，饮酒就会舒心乐意，居丧就会悲痛哀伤。忠贞以建功为主旨，饮酒以欢乐为主旨，居丧以致哀为主旨，侍奉双亲以适意为主旨。功业与成就目的在于达到圆满美好，因而不必拘于一个轨迹；侍奉双亲目的在于达到适意，因而不必考虑使用什么方法；饮酒目的在于达到欢乐，没有必要选用就餐的器具；居丧目的在于致以哀伤，不必过问规范礼仪。礼仪，是世俗人的行为；纯真，却是禀受于自然，出自自然因而也就不可改变。所以圣哲的人总是效法自然看重本真，不受世俗的拘系。愚昧的人则刚好与此相反。不能效法自然而忧虑世人，不知道珍惜真情本性，庸庸碌碌地在流俗中承受着变化，因此总是不知满足。可惜啊，你过早地沉溺于世俗的伪诈而很晚才听闻大道。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹人理：人伦。<span style="margin-left:.35em">²</span>适：安适。<span style="margin-left:.35em">³</span>所以：用哪种方法。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>具：指饮酒的杯具。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>礼：礼节。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>天：自然。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>恤：忧，担心。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>禄禄：随从的样子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>蚤：通“早”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>湛：熏染。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段所强调的“真”，并不是一个实证的概念，它更是一个感觉的、主观的概念。与其说它在提倡真实，不如说它在提倡真诚，它要的是无所选择判断推敲的真，天然的、毫不费力的真。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子再拜而起曰：“今者丘得遇也，若天幸<font color="#af9100">¹</font>然。先生不羞而比<font color="#af9100">²</font>之服役<font color="#af9100">³</font>而身教<font color="#af9100">⁴</font>之。敢问舍<font color="#af9100">⁵</font>所在，请因<font color="#af9100">⁶</font>受业而卒学<font color="#af9100">⁷</font>大道。”客曰：“吾闻之，可与往者，与之至于妙道；不可与往者，不知其道。慎勿与之，身乃无咎<font color="#af9100">⁸</font>。子勉之，吾去子矣，吾去子矣！”乃剌船而去，延缘<font color="#af9100">⁹</font>苇间。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子又行了两次礼后站起来说：“今天我能够遇上你，如同跟神幸会一样。先生不以为耻地把我当作学生亲身教诲我，我冒昧请问先生住处在哪里，好让继续接受学业直至最终学完大道。”渔夫说：“我听过有句话说，对可以一齐前进的人，就跟他达到美妙的境界；对不可以一起前进的人，那就不知道路在哪了。千万不要跟他一起，这样自身才避免祸害。你努力吧，我要离开你了，我要离开你了。”于是就撑船走了，沿着芦苇水径缓缓飘逝。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹幸：宠幸。<span style="margin-left:.35em">²</span>比：列。<span style="margin-left:.35em">³</span>服役：指供先生役使的门人。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>身教：亲自教导。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>舍：住处。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>因：借此。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>卒学：学完。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>咎：祸患。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>延缘：沿岸。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:12px 0 0;"><font color="#0f0f0f">颜渊还<font color="#af9100">¹</font>车，子路授绥<font color="#af9100">²</font>，孔子不顾，待水波定，不闻拏音而后敢乘。子路旁<font color="#af9100">³</font>车而问曰：“由<font color="#af9100">⁴</font>得为役<font color="#af9100">⁵</font>久矣，未尝见夫子遇<font color="#af9100">⁶</font>人如此其威<font color="#af9100">⁷</font>也。万乘之主，千乘之君，见夫子未尝<font color="#af9100">⁸</font>不分庭伉礼<font color="#af9100">⁹</font>，夫子犹有倨傲之容。今渔父杖挐<font color="#af9100">¹⁰</font>逆立<font color="#af9100">¹¹</font>，而夫子曲要<font color="#af9100">¹²</font>磬折<font color="#af9100">¹³</font>，言拜而应<font color="#af9100">¹⁴</font>，得无<font color="#af9100">¹⁵</font>太甚乎！门人皆怪夫子矣，渔父何以得此乎！”孔子伏轼<font color="#af9100">¹⁶</font>而叹，曰：“甚矣，由之难化也！湛于礼义有间<font color="#af9100">¹⁷</font>矣，而朴鄙之心至今未去。进，吾语汝：夫遇长不敬，失礼也；见贤不尊，不仁也。彼<font color="#af9100">¹⁸</font>非至人，不能下人<font color="#af9100">¹⁹</font>。下人不精<font color="#af9100">²⁰</font>，不得其真，故长<font color="#af9100">²¹</font>伤身。惜哉！不仁之于人也，祸莫大焉，而由独<font color="#af9100">²²</font>擅<font color="#af9100">²³</font>之。且道者，万物之所由<font color="#af9100">²⁴</font>也。庶物失之者死，得之者生。为事逆之则败，顺之则成。故道之所在，圣人尊之。今之渔父之于道，可谓有矣，吾敢不敬乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颜渊掉转车头，子路递过拉着上车的绳索，孔子看定渔父离去的方向头也不回，直到水波平定，听不到桨声然后才敢坐上车。子路依傍着车子而问道：“我当弟子很久了，从来没见过先生对人如此谦恭尊敬。天子也好，诸侯也好，见到先生历来都是平等相待，先生还免不了流露出傲慢的神情。如今渔夫撑浆背身站立，可先生却把腰弯得像折磬一样，听了渔夫的话一再行礼后再作回答，可不是太过分了吗？弟子们都认为先生的态度不同于往常，一个捕鱼的人怎么能够获得如此厚爱呢？”孔子的伏身在车前的横木上叹息说：“子路你实在是难以教化啊！你沉湎于礼义已经有些时日了，可是粗野卑下的心态时至今日也未能除去。上前来，我对你说！大凡遇到长辈而不恭敬，就是失礼；见到贤人而不尊重，就是不仁。他倘若不是一个道德修养臻于完善的人，也就不能使人自感谦卑低下，对人谦恭卑下却不至精至诚，定然不能保持本真，所以久久伤害身体。真是可惜啊！不能见贤思齐对于人们来说，祸害再没有比这更大的了，而你子路却偏偏就有这一毛病。况且大道，是万物产生的根源，各种物类失去了道就会死亡，获得了道便会成功。所以大道之所在，圣人就尊崇。如今渔父对于大道，可以说是已有体悟，我怎么能不尊敬他呢？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹还：通“旋”，调转。<span style="margin-left:.35em">²</span>授绥：把登车时拉的绳索交给孔子。<span style="margin-left:.35em">³</span>旁：通“傍”，靠。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>由：子路自称。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>为役：做弟子。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>遇：对待。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>威：敬畏。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>未尝：未曾。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>伉礼：以彼此平等的礼节相待。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>杖挐：执篙。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>逆立：对面而立。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>要：通“腰”。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>磬折：弯腰如磬，表示恭敬。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>言拜而应：谓听了渔父的话后，必定先拜谢然后回答。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>得无：难道不是。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>轼：车前供人凭依的横木。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>有间：很久。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>彼：指渔父。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>下人：使人谦下。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>精：精诚。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>长：常常。<span style="margin-left:.35em">²²</span>独：偏偏。<span style="margin-left:.35em">²³</span>擅：具有。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>所由：得以产生的根源。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写孔子明白了“谨慎修身，保持本真，使人与物各还归自然”。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-30"><a href="#本章赏析-30" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/1656374dbcfb.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">渔父，为一隐逸型的有道者，取此二字作为篇名。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是一篇结构完整的小说，通篇塑造了一个须眉交白的得道隐士的渔父形象，通过他的视角，指出孔子“苦心劳形，以危其真”，教导孔子要“谨修而身，慎守其真”，把身外之物归还社会，这样才可能免除祸害，鲜明地表现了道家“法天贵真”、崇尚自然的主张。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇大段论说的仍是庄子“法天贵真”的思想。首先，渔父认为人应该珍视自己而不要为了仁义道德损害自己的本性。其次，人应该追求“真”，这种“真”不是用什么礼节规范的，而是发乎内心的。用礼节去规范，不但不能让人真心诚意，反而生出许多“假”来。成全了外在，却远离了“功”“乐”“哀”和“适”的本质。这就是渔父教导孔子的原因，内在实在要比形式重要得多啊，而这内在就是人最可贵的“真”。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-32" name="zz-chapter-32"></a></p><h3 id="列御寇"><a href="#列御寇" class="headerlink" title="列御寇"></a>列御寇</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">列御寇<font color="#af9100">¹</font>之<font color="#af9100">²</font>齐，中道<font color="#af9100">³</font>而反<font color="#af9100">⁴</font>，遇伯昏瞀人<font color="#af9100">⁵</font>。伯昏瞀人曰：“奚方<font color="#af9100">⁶</font>而反？”曰：“吾惊<font color="#af9100">⁷</font>焉。”曰：“恶乎惊？”曰：“吾尝食于十浆<font color="#af9100">⁸</font>而五浆先馈<font color="#af9100">⁹</font>。”伯昏瞀人曰：“若是则汝何为惊已<font color="#af9100">¹⁰</font>？”曰：“夫<font color="#af9100">¹¹</font>内诚不解，形谍<font color="#af9100">¹²</font>成光，以外镇<font color="#af9100">¹³</font>人心，使人轻乎贵老，而赍其所患。夫浆人特<font color="#af9100">¹⁴</font>为食羹之货<font color="#af9100">¹⁵</font>，无多余之赢<font color="#af9100">¹⁶</font>，其为利也薄，其为权也轻，而犹若是，而况于万乘之主乎！身劳<font color="#af9100">¹⁷</font>于国而知<font color="#af9100">¹⁸</font>尽于事。彼<font color="#af9100">¹⁹</font>将任我以事，而效我以功。吾是以惊。”伯昏瞀人曰：“善哉观<font color="#af9100">²⁰</font>乎！女<font color="#af9100">²¹</font>处已，人将保<font color="#af9100">²²</font>汝矣！”无几何<font color="#af9100">²³</font>而往，则户外之屦<font color="#af9100">²⁴</font>满矣。伯昏瞀人北面而立，敦<font color="#af9100">²⁵</font>杖蹙<font color="#af9100">²⁶</font>之乎颐<font color="#af9100">²⁷</font>。立有间<font color="#af9100">²⁸</font>，不言而出。宾者<font color="#af9100">²⁹</font>以告列子，列子提屦，跣<font color="#af9100">³⁰</font>而走<font color="#af9100">³¹</font>，暨<font color="#af9100">³²</font>于门，曰：“先生既来，曾<font color="#af9100">³³</font>不发药<font color="#af9100">³⁴</font>乎？”曰：“已矣，吾固告汝曰：人将保汝。果保汝矣！非汝能使人保汝，而汝不能使人无保汝也，而焉用之感豫<font color="#af9100">³⁵</font>出异也。必且有感，摇<font color="#af9100">³⁶</font>而<font color="#af9100">³⁷</font>本性，又无谓<font color="#af9100">³⁸</font>也。与汝游者，又莫汝告也。彼所小言<font color="#af9100">³⁹</font>，尽人毒也。莫觉莫悟，何相孰<font color="#af9100">⁴⁰</font>也。巧者劳而知者忧，无能者<font color="#af9100">⁴¹</font>无所求，饱食而敖<font color="#af9100">⁴²</font>游，汎<font color="#af9100">⁴³</font>若不系之舟，虚而敖游者也！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">列御寇到齐国去，走到中途又折了回来，遇上伯昏瞀人。伯昏瞀人问道：“什么事情让你又折了回来？”列御寇说：“我感到惊恐不安。”伯昏瞀人又问：“什么原因使你惊惶不安？”列御寇说：“我曾在十家卖饮料的店子里饮用，却有五家事先就给我送来。”伯昏瞀人说：“像这样的事，你怎么会惊惶不安呢？”列御寇说：“心中情欲不能排遣，形容举动会有光仪神采；以这样的外貌镇服人心，使人对我的尊重胜过对老人的尊重，这将会招致祸患。卖浆人只不过是做些小本的饮食买卖，没有多少赢余，获利微薄，权势轻微，还如此待我，更何况是万乘的国君呢？国君身体为国家损耗，才智为政事消耗，他们会把重任托付给我并考察我的功绩。我正因为这个缘故才惊惶不已。”伯昏瞀人说：“你的观察与分析妙啊！你就等着吧，人们会归附你的！”没过多久，伯昏瞀人前去看望列御寇，见门外摆满了鞋子。伯昏瞀人面朝北方站着，竖着拐杖撑住下巴，站了一会儿，一句话没有就出去了。接待客人的人告诉列御寇，列御寇提着鞋子，光着脚就跑了出来，赶到门口，说：“先生既然来了，怎么不说一句教导的话呢？”伯昏瞀人说：“算了算了，我本来就告诉你说人们会归附你，果真归附你了。不是你能使人归附你，而是你不能使人不归附你。你何必这样讨人欢喜而显现得与众不同呢？必定是有什么东西撼动了你的本性，而你又无奈何。跟你交游的人中无人劝诫你，他们机巧的言论，全是毒害人的。你却不醒不悟，竟同他们混熟。逗人爱的智巧，你要丢掉才好。灵巧的人多劳累，聪明的人多忧患，不用智巧的人无所求。填饱肚子就自由自在地遨游，像不受缆索牵绊飘忽在水中的船只一样，这才是心境虚无而自由遨游的人。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹列御寇：即列子，郑国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>之：到，往。<span style="margin-left:.35em">³</span>中道：中途。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>伯昏瞀人：作者虚构的人物。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>奚方：犹“何故”，为什么。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>惊：惊异。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>十浆：十家卖浆的店铺。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>馈：赠送。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>已：通“矣”。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>谍：通“渫（xiè）”，泄。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>镇：压服。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>特：仅是。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>货：买卖。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>赢：赢利，赚钱。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>劳：操劳。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>彼：指万乘之主。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>观：观察。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>女：通“汝”。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>已：通“矣”。<span style="margin-left:.35em">²²</span>保：归附。<span style="margin-left:.35em">²³</span>无几何：没过多久。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>屦：用麻葛制成的单底鞋。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>敦：拄，支撑。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>蹙：皱。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>颐：下巴。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>有间：一会儿。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>宾者：替主人接引宾客的人。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>跣：赤脚。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>走：跑。<span style="margin-left:.35em">³²</span>暨：及。<span style="margin-left:.35em">³³</span>曾：竟，还。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>发药：比喻教诲之言。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>豫：愉快。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>摇：摇动。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>而：你。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>无谓：无益。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>彼：指同游者。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>小言：指细巧而不入大道的言论。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>孰：通“熟”，熟悉。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>无能者：指悟道圣人。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>敖：嬉游。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>汎：通“泛”，漂浮不定的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段记载了伯昏瞀人与列御寇的对话，告诫列子不可炫智，勿“以外镇人心”。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“郑人缓<font color="#af9100">¹</font>也，呻吟<font color="#af9100">²</font>裘氏<font color="#af9100">³</font>之地。祗三年而缓为儒<font color="#af9100">⁴</font>。河润九里<font color="#af9100">⁵</font>，泽及三族<font color="#af9100">⁶</font>，使其弟墨<font color="#af9100">⁷</font>。儒墨相与辩，其父助翟<font color="#af9100">⁸</font>。十年而缓自杀。其父梦之<font color="#af9100">⁹</font>曰：‘使而<font color="#af9100">¹⁰</font>子<font color="#af9100">¹¹</font>为墨者，予<font color="#af9100">¹²</font>也，阖<font color="#af9100">¹³</font>尝视其良<font color="#af9100">¹⁴</font>？既为秋柏<font color="#af9100">¹⁵</font>之实矣。’夫<font color="#af9100">¹⁶</font>造物者之报<font color="#af9100">¹⁷</font>人也，不报其人而报其人之天<font color="#af9100">¹⁸</font>，彼故使彼<font color="#af9100">¹⁹</font>。夫人<font color="#af9100">²⁰</font>以己为有以异于人，以贱<font color="#af9100">²¹</font>其亲。齐人之井饮<font color="#af9100">²²</font>者相捽<font color="#af9100">²³</font>也。故曰：今之世皆缓也。自是有德者以不知也，而况有道者乎！古者谓之遁天之刑<font color="#af9100">²⁴</font>。圣人安其所安<font color="#af9100">²⁵</font>，不安其所不安<font color="#af9100">²⁶</font>；众人安其所不安，不安其所安。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">郑国有个名叫缓的人在裘氏地方读书，只用了三年就成了儒生，像河水滋润沿岸的土地一样施惠乡里，泽及三族，并且使他的弟弟成为墨家的学人。儒家、墨家不能相容而相互争辩，缓的父亲则站在墨家一边。过了十年缓愤而自杀，他的父亲梦见他说：“让你的儿子成为墨家，还是我的功劳。怎么不看看我的坟墓，我已变成秋天的柏树而结出了果实！”造物者所给予人们的，不会赋予人的才智和能力而是赋予人们的自然本性。缓的弟弟具备了墨家的禀赋因而能使他成为墨家学人。缓总认为自己有什么与众不同的地方才这样轻侮他的父亲，就跟齐人自以为挖井有功而与饮水的人抓扯扭打一样，看来如今社会上的人差不多都是像缓这样贪天之功以为己有的人。自以为生活中总是这样，有德行的人却并不知道这样的情况，更何况是有道的人啊！古时候人们称这种贪天之功的做法是违背自然规律而受到刑戮。圣哲的人安于自然，却不适应人为的摆布；普通人习惯于人为的摆布，却不安于自然。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹缓：人名。<span style="margin-left:.35em">²</span>呻吟：吟咏。<span style="margin-left:.35em">³</span>裘氏：地名，在今河南开封附近。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>为儒：成就儒名。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>河润九里：河水浩大，润及九里。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>三族：指父族、母族、妻族。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>墨：学墨家的学说。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>翟：缓之弟弟的名字。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>之：代指缓。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>而：你，指父。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>子：指翟。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>予：我，指缓。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>阖：何不。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>良：或作“埌”，坟墓。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>秋柏：皆为树名。秋，借作“楸”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>报：成就。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>天：天性。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>彼故使彼：谓翟的天性本来就是那样的，因此就使他发展成那样。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>夫人：指缓。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>贱：怨斥。<span style="margin-left:.35em">²²</span>井饮：喝泉水。<span style="margin-left:.35em">²³</span>捽：揪打。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>遁天之刑：逃避自然天理所得到的刑罚。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>所安：谓自然之理。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>所不安：谓人为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者通过写儒者缓的故事，评儒者的自以为是，赞有道之士的淳素自然。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“庄子曰：‘知<font color="#af9100">¹</font>道易，勿言难。知而不言，所以之天<font color="#af9100">²</font>也。知而言之，所以之人<font color="#af9100">³</font>也。古之人，天而不人。’朱泙漫<font color="#af9100">⁴</font>学屠龙<font color="#af9100">⁵</font>于支离益<font color="#af9100">⁶</font>，单<font color="#af9100">⁷</font>千金之家，三年技成而无所用其巧。圣人以必不必<font color="#af9100">⁸</font>，故无兵<font color="#af9100">⁹</font>；众人以不必必之，故多兵。顺<font color="#af9100">¹⁰</font>于兵，故行<font color="#af9100">¹¹</font>有求<font color="#af9100">¹²</font>。兵，恃<font color="#af9100">¹³</font>之则亡。小夫<font color="#af9100">¹⁴</font>之知<font color="#af9100">¹⁵</font>，不离苞苴<font color="#af9100">¹⁶</font>竿牍<font color="#af9100">¹⁷</font>，敝<font color="#af9100">¹⁸</font>精神乎蹇浅<font color="#af9100">¹⁹</font>，而欲兼济道物，太一<font color="#af9100">²⁰</font>形虚<font color="#af9100">²¹</font>。若是者，迷惑于宇宙，形累<font color="#af9100">²²</font>不知太初<font color="#af9100">²³</font>。彼至人者，归精神乎无始<font color="#af9100">²⁴</font>，而甘冥<font color="#af9100">²⁵</font>乎无何有之乡。水流乎无形，发泄乎太清<font color="#af9100">²⁶</font>。悲哉乎！汝<font color="#af9100">²⁷</font>为知<font color="#af9100">²⁸</font>在毫毛<font color="#af9100">²⁹</font>而不知大宁<font color="#af9100">³⁰</font>。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子说：“了解道容易，不去谈论却很困难。了解了道却不妄加谈论，这是通往自然的境界；了解了道却信口谈论，这是走向人为的尘世。古时候的人，体察自然而不追求人为。”朱泙漫向支离益学习屠龙的手艺，耗尽了千金家产，三年学成却没有地方施展他的手艺。圣人不把必然的事当真，所以没有纷争；众人把不必然的事情当必然，所以纷争风起，顺纷争走，所以有贪求的行为。纷争，依恃它就会灭亡。普通人的心智，离不开交际应酬，把精神消耗在浅薄的事物中，还幻想普济天下，引导众物，以达到物我两忘的境界。像这样是为宇宙形体所迷惑，劳累形体不识太初的境况。像那至人，精神归向于无始的境界，沉湎于无何有之乡。水流于无形，自然流在虚寂的境界。可悲啊！这些普通人反将心智用在琐碎的小事上，而不知道大宁的境界。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹知：了解。<span style="margin-left:.35em">²</span>之天：合乎自然无为的天道。<span style="margin-left:.35em">³</span>之人：合乎有为的人道。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>朱泙漫：姓朱泙，名漫。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>屠龙：谓屠龙之术。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>支离益：姓支离，名益。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>单：通“殚”，尽。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>以必不必：把必然可行的事，视作不必去做的事。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>无兵：不起交争。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>顺：顺从。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>行：行为。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>求：贪求。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>恃：依恃。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>小夫：指匹夫。或谓狭小之人。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>苞苴：草类，古人常用来包物，这里指相馈赠的礼物。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>竿牍：竹简，古代书籍，这里指以书中疑难问题请教别人。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>敝：耗费。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>蹇浅：指短浅琐碎的事。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>太一：谓提摄调和。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>形虚：指有形之物与虚无之道。<span style="margin-left:.35em">²²</span>形累：形躯为苞苴、竿牍等有形之物所累。<span style="margin-left:.35em">²³</span>太初：指未有天地之前的混芒境界。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>无始：即太初。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>甘冥：谓安寝。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>太清：指虚静玄深的大道。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>汝：指上文的“小夫”。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>为知：用心。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>毫毛：指卑陋细碎之事。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>大宁：极端宁静的境界。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段通过写伯昏瞀人教训列子的故事，说明表现自己，居功出众，好高骛远，而不安于自然，不处心于虚无宁静的境界，都将受到天道的惩罚。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">宋人有曹商<font color="#af9100">¹</font>者，为宋王<font color="#af9100">²</font>使<font color="#af9100">³</font>秦。其往也，得车数乘。王<font color="#af9100">⁴</font>说<font color="#af9100">⁵</font>之，益<font color="#af9100">⁶</font>车百乘。反<font color="#af9100">⁷</font>于宋，见庄子，曰：“夫<font color="#af9100">⁸</font>处穷闾<font color="#af9100">⁹</font>阨<font color="#af9100">¹⁰</font>巷，困窘<font color="#af9100">¹¹</font>织屦<font color="#af9100">¹²</font>，槁项<font color="#af9100">¹³</font>黄馘<font color="#af9100">¹⁴</font>者，商之所短<font color="#af9100">¹⁵</font>也；一悟<font color="#af9100">¹⁶</font>万乘之主而从车百乘<font color="#af9100">¹⁷</font>者，商之所长也。”庄子曰：“秦王有病召医。破<font color="#af9100">¹⁸</font>痈<font color="#af9100">¹⁹</font>溃痤<font color="#af9100">²⁰</font>者得车一乘，舐痔者得车五乘，所治愈下<font color="#af9100">²¹</font>，得车愈多。子岂治其痔邪？何得车之多也？子行矣！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">宋国有个叫做曹商的人，为宋君偃出使秦国。他前往秦国的时候，得到宋王赠与的数辆车子；秦王十分高兴，又加赐车辆一百乘。曹商回到宋国，见了庄子说：“身居偏僻狭窄的里巷，贫困到自己的编织麻鞋，脖颈干瘪面色饥黄，这是我不如别人的地方；一旦有机会使大国的国君省悟而随从的车辆达到百乘之多，这又是我超过他人之处。”庄子说：“听说秦王有病召请属下的医生，破出脓疮溃散疖子的人可获得车辆一乘，舔治痔疮的人可获得车辆五乘，凡是疗治的部位越是低下，所能获得的车辆就越多。你难道给秦王舔过痔疮吗，怎么获奖的车辆如此之多呢？你走开吧！”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹曹商：姓曹，名商，宋国人。<span style="margin-left:.35em">²</span>宋王：指宋偃王。<span style="margin-left:.35em">³</span>使：出使。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>王：指秦王。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>说：通“悦”。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>益：增加。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>穷闾：偏僻的里巷。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>阨：通“隘”，狭窄。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>困窘：贫困。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>屦：草鞋。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>槁项：干枯的脖子。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>黄馘：脸面黄瘦。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>短：短处。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>悟：使省悟。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>从车百乘：使百乘车随从自己。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>破：使之破。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>痈：脓疮。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>痤：一种毒疮。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>下：卑下。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者通过庄子之口，把得宠而富贵跟最肮脏的勾当类比，反映了对当权者及名利之徒的蔑视。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鲁哀公问乎颜阖<font color="#af9100">¹</font>曰：“吾以仲尼为贞干<font color="#af9100">²</font>，国其有瘳<font color="#af9100">³</font>乎？”曰：“殆<font color="#af9100">⁴</font>哉圾<font color="#af9100">⁵</font>乎！仲尼方且<font color="#af9100">⁶</font>饰羽而画<font color="#af9100">⁷</font>，从事华辞<font color="#af9100">⁸</font>。以支<font color="#af9100">⁹</font>为旨<font color="#af9100">¹⁰</font>，忍性<font color="#af9100">¹¹</font>以视民<font color="#af9100">¹²</font>，而不知不信。受乎心，宰<font color="#af9100">¹³</font>乎神，夫何足以上民<font color="#af9100">¹⁴</font>！彼<font color="#af9100">¹⁵</font>宜女<font color="#af9100">¹⁶</font>与予颐<font color="#af9100">¹⁷</font>与，误而可矣！今使民离实学伪，非所以视<font color="#af9100">¹⁸</font>民也。为后世虑，不若休之<font color="#af9100">¹⁹</font>。难治也！”施于人而不忘，非天布<font color="#af9100">²⁰</font>也，商贾不齿<font color="#af9100">²¹</font>。虽以事齿<font color="#af9100">²²</font>之，神者弗齿。为外刑<font color="#af9100">²³</font>者，金<font color="#af9100">²⁴</font>与木<font color="#af9100">²⁵</font>也；为内刑者，动<font color="#af9100">²⁶</font>与过<font color="#af9100">²⁷</font>也。宵人<font color="#af9100">²⁸</font>之离<font color="#af9100">²⁹</font>外刑者，金木讯<font color="#af9100">³⁰</font>之；离内刑者，阴阳食<font color="#af9100">³¹</font>之。夫免乎外内之刑者，唯真人能之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鲁哀公向颜阖问道：“我想把仲尼任命为大臣，国家有希望了吧？”颜阖说：“危险了，实在是危险啊！孔子正热心雕琢文饰，追求华丽的辞章，把枝节当主干，矫饰自然性情以夸示于民众，不明智也不诚信，让他的内心被这些虚情主宰，怎么能领导人民呢！孔子果真适合你吗？或者他真能恩惠人民吗？那一定会误事的。让人民背离朴实而学类伪，这不是教化人民的办法，为后世着想，不如尽早放弃这个打算。孔子是很难治理好国家的。”施与别人恩惠却总忘不了让人回报，远不是自然对普天之下广泛而无私的赐予。施恩图报的行为商人都瞧不起，即使有什么事情必须与他交往，内心也是瞧不起的。施加皮肉之刑的，不外乎是金属或木质的刑具；给内心世界带来惩罚的，则是自身的烦乱和行动的过失。小人受到皮肉之刑，是用刑具加以拷问；小人内心受到惩罚，则是阴气阳气郁积所造成的侵害。能够免于内外刑辱的，只有真人才可做到。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹颜阖：姓颜，名阖，鲁国贤人。<span style="margin-left:.35em">²</span>贞干：筑墙时两头和两侧所用的木柱和木板，这里指国家重臣。<span style="margin-left:.35em">³</span>瘳：病愈。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>殆：危险。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>圾：通“岌”，危险。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>方且：方将。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>饰羽而画：先修饰羽毛，再画上画。比喻孔子务求华伪，而失其本真。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>华辞：华丽的言辞。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>支：支辞，比喻荒谬之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>旨：正旨，比喻真理。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>忍性：矫饰情性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>视民：炫示于人民。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>宰：主宰。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>上民：成为人民的统治者。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>彼：指仲尼。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>女：通“汝”，指鲁哀公。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>颐：养。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>视：通“示”，教示。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>休之：不举用他。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>天布：天然的布施。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>不齿：鄙视。<span style="margin-left:.35em">²²</span>齿：提及。<span style="margin-left:.35em">²³</span>刑：刑罚。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>金：指刀锯斧钺之类。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>木：指棰楚桎梏之类。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>动：谓深心计较。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>过：谓忧愁后悔。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>宵人：小人。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>离：通“罹”，遭受。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>讯：审问。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>食：残食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写鲁哀公问颜阖，评孔子喜欢雕琢文饰，以支节为主旨，矫饰性情以夸示于民。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔子曰：“凡人心险<font color="#af9100">¹</font>于山川，难于知天。天犹有春秋冬夏旦暮之期，人者厚貌<font color="#af9100">²</font>深情<font color="#af9100">³</font>。故有貌愿<font color="#af9100">⁴</font>而益<font color="#af9100">⁵</font>，有长若不肖<font color="#af9100">⁶</font>，有顺懁<font color="#af9100">⁷</font>而达<font color="#af9100">⁸</font>，有坚<font color="#af9100">⁹</font>而缦<font color="#af9100">¹⁰</font>，有缓<font color="#af9100">¹¹</font>而悍<font color="#af9100">¹²</font>。故其就义<font color="#af9100">¹³</font>若渴者，其去<font color="#af9100">¹⁴</font>义若热。故君子远使之而观其忠，近使之而观其敬，烦<font color="#af9100">¹⁵</font>使之而观其能，卒<font color="#af9100">¹⁶</font>然问焉而观其知<font color="#af9100">¹⁷</font>，急与之期而观其信，委之以财而观其仁，告之以危而观其节<font color="#af9100">¹⁸</font>，醉之以酒而观其侧<font color="#af9100">¹⁹</font>，杂之以处而观其色。九徵至，不肖人得矣。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">孔子说：“人心比山川还要险恶，比探知天象还要困难。自然尚有春夏秋冬和早晚变化的一定周期，人却貌容忠厚而情感内敛。有的人貌似老实却内心骄溢，有的人貌似长者却心术不正，有的人外貌圆顺而内心刚直，有的人外貌坚实而内心散漫，有的人表面舒缓而内心焦躁。所以人们趋义急如干渴，弃义急如避热。因此君子总是让他到远处来观察他是否忠诚，让他近身来观察他是否恭敬，让他处理繁难的事务来观察他的才能，向他突然提问来观察他的心智，与他紧急期约来观察他的信用，把财物托付给他来观察他的廉洁，告诉他危难的处境来观察他的节操，让他喝醉来观察他的仪态，使男女杂处来观察他的色态。观察这九种征验，不好的人也就能挑拣出来了。”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹险：险恶。<span style="margin-left:.35em">²</span>厚貌：外貌淳厚，说明善于伪装。<span style="margin-left:.35em">³</span>深情：情感藏得很深，说明隐藏的情感难以窥测。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>愿：谨慎老实。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>益：通“溢”，骄溢自满。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不肖：不似。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>懁：急。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>达：通达。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>坚：坚强。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>缦：软弱，绵弱。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>缓：舒缓。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>悍：躁急。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>就义：追求仁义。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>去：抛弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>烦：烦难。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>卒：通“猝”，突然。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>节：节操，操守。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>侧：当为“则”字之误。则，仪则。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>不肖：谓内外不符，表里不一。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写人心的变化多端。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">正考父<font color="#af9100">¹</font>一命<font color="#af9100">²</font>而伛<font color="#af9100">³</font>，再命<font color="#af9100">⁴</font>而偻<font color="#af9100">⁵</font>，三命<font color="#af9100">⁶</font>而俯<font color="#af9100">⁷</font>，循墙而走<font color="#af9100">⁸</font>，孰<font color="#af9100">⁹</font>敢不轨<font color="#af9100">¹⁰</font>！如而夫<font color="#af9100">¹¹</font>者，一命而吕钜<font color="#af9100">¹²</font>，再命而于车上舞，三命而名<font color="#af9100">¹³</font>诸父<font color="#af9100">¹⁴</font>。孰协<font color="#af9100">¹⁵</font>唐<font color="#af9100">¹⁶</font>许<font color="#af9100">¹⁷</font>？贼<font color="#af9100">¹⁸</font>莫大乎德有心而心有睫<font color="#af9100">¹⁹</font>，及其有睫也而内视<font color="#af9100">²⁰</font>，内视而败矣！凶德<font color="#af9100">²¹</font>有五，中德<font color="#af9100">²²</font>为首。何谓中德？中德也者，有以自好也而吡<font color="#af9100">²³</font>其所不为者也。穷<font color="#af9100">²⁴</font>有八极<font color="#af9100">²⁵</font>，达<font color="#af9100">²⁶</font>有三必<font color="#af9100">²⁷</font>，形<font color="#af9100">²⁸</font>有六府<font color="#af9100">²⁹</font>。美、髯、长、大、壮、丽、勇、敢，八者俱过人也，因以是穷<font color="#af9100">³⁰</font>；缘循<font color="#af9100">³¹</font>、偃佒<font color="#af9100">³²</font>、困畏<font color="#af9100">³³</font>，不若<font color="#af9100">³⁴</font>人三者俱通达；知<font color="#af9100">³⁵</font>慧外通<font color="#af9100">³⁶</font>，勇动多怨<font color="#af9100">³⁷</font>，仁义多责，六者所以相刑<font color="#af9100">³⁸</font>也。达生之性者傀<font color="#af9100">³⁹</font>，达于知者肖<font color="#af9100">⁴⁰</font>，达大命<font color="#af9100">⁴¹</font>者随<font color="#af9100">⁴²</font>，达小命<font color="#af9100">⁴³</font>者遭<font color="#af9100">⁴⁴</font>。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">正考父首次被任命为士便逢人躬着背，再次任命为大夫便深深地弯着腰，第三次任命为卿更谦恭地俯下身子，总是让开大道顺着墙根快步急走，态度如此谦下谁还敢干出不轨之事！如果是凡夫俗子，首次任命为士就会傲慢矜持，再次任命为大夫就会在车上手舞足蹈，第三次任命为卿就要人呼叔称伯了，像这样谁还会成为唐尧、许由那样谦让的人呢？最大的祸害莫过于有意培养德行而且有心眼，等到有了心眼就会以意度事主观臆断，而主观臆断必定导致失败。招惹凶祸的官能有心、耳、眼、舌、鼻五种，内心的谋虑则是祸害之首。什么叫做内心谋虑的祸害呢？所谓内心谋虑的祸害，是指自以为是而诋毁自己所不赞同的事情。困厄窘迫源于以下八个方面的自恃与矜持，顺利通达基于以下三种情况的必然发展，就像身形必具六个脏腑一样。貌美、须长、高大、魁梧、健壮、艳丽、勇武、果敢，八项长处远远胜过他人，于是依恃傲人必然导致困厄窘迫。因循顺应、俯仰随人、困厄怯弱而又态度谦下，三种情况都能遇事通达。自恃聪明炫耀于外，勇猛躁动必多怨恨，倡导仁义必多责难。通晓生命实情的人心胸开阔，通晓真知的人内心虚空豁达，通晓长寿之道的人随顺自然，通晓寿命短暂之理的人也能随遇而安。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹正考父：孔子七世祖，宋国的上卿，曾连事戴、武、宣三公。<span style="margin-left:.35em">²</span>一命：指任命为士。<span style="margin-left:.35em">³</span>伛：曲背，表示恭敬。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>再命：指任命为大夫。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>偻：弯腰，表示更加恭敬。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>三命：指任命为卿。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>俯：身体伏近地面，表示极度恭敬。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>循墙而走：顺着墙根走，极言其谦谨。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>孰：谁。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>轨：法。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>而夫：凡夫。或谓鄙夫。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>吕钜：自高自大的样子。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>名：直呼其名。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>诸父：伯父、叔父。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>协：比，同。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>唐：唐尧。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>许：许由。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>贼：害。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>睫：当为“眼”字之误。下“睫”字同。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>内视：谓以有眼之心思虑。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>凶德：谓耳、目、鼻、口、心五者之欲。<span style="margin-left:.35em">²²</span>中德：指心。<span style="margin-left:.35em">²³</span>吡：非议。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>穷：困厄。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>八极：指美、髯、长、大、壮、丽、勇、敢八端。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>达：通达、顺利。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>三必：指缘循、偃佒、困畏三者。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>形：通“刑”，危害。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>六府：指智、慧、勇、动、仁、义六者。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>因以是穷：谓八者过人，必然自恃骄溢，因而招致困厄。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>缘循：一切循顺自然。<span style="margin-left:.35em">³²</span>偃佒：谓俯仰随人而不得罪于人。<span style="margin-left:.35em">³³</span>困畏：困于畏歉，怯懦。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>若：比。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>外通：通于外物。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>怨：招致怨恨。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>刑：危害。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>傀：广大。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>肖：小。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>大命：指万事万物的命数。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>随：谓随顺自然的运化。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>小命：指部分事物的命数。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>遭：谓安于自己的遭遇。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">作者批判仲尼浮华居功，得意忘形，有私心，带成见，教人虚伪，伤人本性。说明他的主张不但不能治国，而且治身亦必有阴阳之害。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">人有见宋王<font color="#af9100">¹</font>者，锡<font color="#af9100">²</font>车十乘。以其十乘骄稚<font color="#af9100">³</font>庄子。庄子曰：“河上有家贫恃<font color="#af9100">⁴</font>纬<font color="#af9100">⁵</font>萧<font color="#af9100">⁶</font>而食者，其子没<font color="#af9100">⁷</font>于渊，得千金之珠。其父谓其子曰：‘取石来锻<font color="#af9100">⁸</font>之！夫<font color="#af9100">⁹</font>千金之珠，必在九重<font color="#af9100">¹⁰</font>之渊而骊龙<font color="#af9100">¹¹</font>颔<font color="#af9100">¹²</font>下。子能得珠者，必遭<font color="#af9100">¹³</font>其睡也。使骊龙而寤<font color="#af9100">¹⁴</font>，子尚奚<font color="#af9100">¹⁵</font>微<font color="#af9100">¹⁶</font>之有哉！’今宋国之深，非直<font color="#af9100">¹⁷</font>九重之渊也；宋王之猛，非直骊龙也。子能得车者，必遭其睡也；使宋王而寤，子为齑粉夫。”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有个人去拜见宋王，宋王赐给他车马十乘，他依仗这些车马向庄子炫耀。庄子说：“河边有一户贫穷靠编织苇席为生的人家，他的儿子潜入深渊，得到一枚价值千金的珍珠，父亲对儿子说：‘拿过石块来锤坏这颗宝珠！价值千金的宝珠，必定出自深深的潭底黑龙的下巴下面，你能轻易地获得这样的宝珠，一定是遇到龙在打盹儿。倘若黑龙醒过来，你还想活着回来吗？’现如今宋国危机深重，远不只是九重深渊；而宋王的凶残，也远不只是黑龙那样。你能从宋王那里获得十乘车马，也一定是遇上宋王打盹儿了。倘若宋王一旦醒过来，你也就必将粉身碎骨了”。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹宋王：宋襄王。<span style="margin-left:.35em">²</span>锡：通“赐”。<span style="margin-left:.35em">³</span>稚：骄。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>恃：依靠。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>纬：编织。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>萧：芦苇。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>没：潜。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>锻：锤烂。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>夫：句首发语词，无义。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>九重：形容极深。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>骊龙：黑龙。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>颔：下巴。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>遭：逢。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>寤：睡醒。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>奚：何。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>微：一点点残馀。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>直：特，只是。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">有人向庄子炫耀得君主的赏赐，庄子警告他这如同龙颔取珠，总有遭殃的一日。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或<font color="#af9100">¹</font>聘<font color="#af9100">²</font>于庄子，庄子应其使曰：“子见夫<font color="#af9100">³</font>牺牛<font color="#af9100">⁴</font>乎？衣以文绣<font color="#af9100">⁵</font>，食<font color="#af9100">⁶</font>以刍<font color="#af9100">⁷</font>叔<font color="#af9100">⁸</font>。及其牵而入于大庙<font color="#af9100">⁹</font>，虽欲为孤犊，其可得乎！”</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">有人来聘请庄子。庄子答复他的使者说：“你见过那准备用作祭祀的牛牲吗？用织有花纹的锦绣披着，给它吃草料和豆子，等到牵着进入太庙杀掉用于祭祀，就是想要做个没人看顾的小牛，难道还可能吗？”</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹或：有人。<span style="margin-left:.35em">²</span>聘：征聘。<span style="margin-left:.35em">³</span>夫：彼，那。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>牺牛：用来祭祀的牛。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>衣以文绣：给它披着带花纹的织绣。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>食：喂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>刍：细草。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>叔：通“菽”，大豆。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>大庙：太庙，帝王的祖庙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段写庄子不仕。高官厚禄，表面上很高贵，而实际上只不过是君主的牺牲品。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">庄子将死，弟子欲厚葬之。庄子曰：“吾以天地为棺椁<font color="#af9100">¹</font>，以日月为连璧<font color="#af9100">²</font>，星辰为珠玑<font color="#af9100">³</font>，万物为齎送<font color="#af9100">⁴</font>。吾葬具岂不备<font color="#af9100">⁵</font>邪？何以加<font color="#af9100">⁶</font>此！”弟子曰：“吾恐乌鸢之食夫子也。”庄子曰：“在上为乌鸢食，在下为蝼蚁食，夺彼<font color="#af9100">⁷</font>与此<font color="#af9100">⁸</font>，何其偏<font color="#af9100">⁹</font>也。”以不平平，其平也不平；以不徵徵，其徵也不徵。明者<font color="#af9100">¹⁰</font>唯为之使，神者<font color="#af9100">¹¹</font>徵之。夫明之不胜神也久矣，而愚者恃其所见<font color="#af9100">¹²</font>入于人<font color="#af9100">¹³</font>，其功外也，不亦悲夫！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">庄子快要死了，弟子们打算厚葬他。庄子说：“我以天地为棺椁，以太阳和月亮为连璧，把星星当作珍珠，把万物当作陪葬品。我的丧葬用品难道还不齐备吗？还有比这更好的么！” 弟子们说：“我们担心乌鸦和老鹰吃掉你尸体！” 庄子说：“天葬让乌鸦和老鹰吃，土葬让蝼蛄和蚂蚁吃，从乌鸦老鹰那里夺过来给蝼蛄蚂蚁，为什么这样偏心呢！用偏见去追求均平，这样的均平绝对不是自然的均平；用人为的感应去应验外物，这样的应验绝不是自然的感应。自以为明智的人只会被外物所驱使，精神世界完全超脱于物外的人才会自然地感应。自以为明智的人早就比不上精神世界完全超脱的人，可是愚昧的人还总是自恃偏见而沉溺于世俗和人事，他们的功利只在于追求身外之物，这不很可悲吗！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹椁：棺材外的套棺。<span style="margin-left:.35em">²</span>连璧：两块并连起来的玉璧。<span style="margin-left:.35em">³</span>珠玑：珍珠。圆的叫珠，不圆的叫玑。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>齎送：持物以送葬，这里指送葬品。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>备：齐备。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>加：好于，超过。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>彼：指乌鸢。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>与此：给予蝼蚁。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>偏：偏心。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>明者：自以为明达的人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>神者：指自然天性。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>恃其所见：依凭私见。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>入于人：溺于人事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">儒家主张厚葬，墨家主张薄葬，庄子主张不葬。作者认为不仅要把人生看破，还要把死后看破，把一切人事看破，那才是修道的实在功夫。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-31"><a href="#本章赏析-31" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/99b71aceb3b1.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇以篇首人名为篇名，全篇由十来段文字编纂而成，其中多为寓言故事。大抵阐述去智养神，葆光存真，安贫乐道，纯任自然。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇为《庄子》书的倒数第二篇，由于列于最后一篇的《天下》篇实为全书的“序例”，或称之为“总结”，颇有独立于全书结构之外的意味，因此可以把本篇视为《庄子》书的末篇。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">与庄子有关的故事，有“宋人有曹商者”、“人有见宋王者”两则，这两段写的内容都是属于得宠获利的小人恬不知耻地在庄子面前炫耀，却让庄子不冷不热地捅破了这层虚伪的功利网，揭示了内在的本质，给迷途者敲起了警钟。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">末尾“庄子将死”一段，表面看似是反对厚葬，其实根本精神是张扬庄子超脱生死而顺应自然的旷达思想。这种顶天立地的旷达思想，并非夜郎自大的张狂，而是“我”对自然母亲的认可，我回归自然母亲的怀抱犹如从自然母亲怀抱中出来旅行一样自然而然。明白了这个道理，也就明白了庄子旷达思想的真谛。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-chapter-33" name="zz-chapter-33"></a></p><h3 id="天下"><a href="#天下" class="headerlink" title="天下"></a>天下</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:4px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下之治<font color="#af9100">¹</font>方术<font color="#af9100">²</font>者多矣，皆以其有<font color="#af9100">³</font>为不可加<font color="#af9100">⁴</font>矣！古之所谓道术<font color="#af9100">⁵</font>者，果恶<font color="#af9100">⁶</font>乎在？曰：“无乎不在。”曰∶“神<font color="#af9100">⁷</font>何由降？明<font color="#af9100">⁸</font>何由出？”“圣有所生，王有所成，皆原于一<font color="#af9100">⁹</font>。”不离于宗<font color="#af9100">¹⁰</font>，谓之天人；不离于精<font color="#af9100">¹¹</font>，谓之神人；不离于真<font color="#af9100">¹²</font>，谓之至人。以天为宗，以德为本，以道为门<font color="#af9100">¹³</font>，兆于变化<font color="#af9100">¹⁴</font>，谓之圣人；以仁为恩，以义为理，以礼为行，以乐为和，熏然慈仁，谓之君子；以法为分，以名为表<font color="#af9100">¹⁵</font>，以参<font color="#af9100">¹⁶</font>为验，以稽<font color="#af9100">¹⁷</font>为决<font color="#af9100">¹⁸</font>，其数一二三四是也，百官以此相齿<font color="#af9100">¹⁹</font>；以事<font color="#af9100">²⁰</font>为常，以衣食为主，蕃息<font color="#af9100">²¹</font>畜藏<font color="#af9100">²²</font>，老弱孤寡为意，皆有以养，民之理也。古之人其备<font color="#af9100">²³</font>乎！配神明，醇<font color="#af9100">²⁴</font>天地，育万物，和天下，泽及百姓，明于本数<font color="#af9100">²⁵</font>，系于末度<font color="#af9100">²⁶</font>，六通四辟<font color="#af9100">²⁷</font>，小大精粗，其运无乎不在。其明而在数度<font color="#af9100">²⁸</font>者，旧法、世传之史尚多有之；其在于《诗》、《书》、《礼》、《乐》者，邹鲁之士、缙绅先生多能明之。《诗》以道<font color="#af9100">²⁹</font>志，《书》以道事，《礼》以道行，《乐》以道和，《易》以道阴阳，《春秋》以道名分。其数<font color="#af9100">³⁰</font>散于天下而设<font color="#af9100">³¹</font>于中国者，百家之学时或称而道之。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下专研学术的人很多，都认为自己的学问达到了顶峰。古代所谓的道术，究竟存在于哪里呢？回答说：“无所不在。”问：“神明是从何处降临的？人类的智慧又是从何处来的呢？”回答说：“神圣自有其由来，王业自有其成因，都渊源于唯一的道。”不离道的根本，称为天人。不离道的精纯，称为神人。不离道的本真，称为至人。圣人，以天为宰，以德为根本，以道为门径，能够预示变化。以仁布施恩惠，以义作为道理，以礼规范行为，以乐调和性情，温和慈爱，称为君子。以法律为尺度，以名号为标志，以比较为验证，以考核来判断，等级之数像一二三四那样明白，百官以此为序列，以职事为常务，以衣食为主旨，生产储藏，关心老弱孤寡，使其皆有所意养，这是养民的常理。古代的圣人是很完备的啊！合于神明，效法自然，养育万物，泽及百姓，以天道为根本，以法度为末节，六合通达而四时顺畅，无论小大精粗，其作用无所不在。古时候的道术和法规制度，很多还保存在传世的史书中。保存《诗》《书》《礼》《乐》中的，邹鲁一带的学者和缙绅先生们大都知晓。《诗》用来表达志，《书》用来记载事情，《礼》用来规范行为。《乐》用来调和，《易》用来说明阴阳，《春秋》用来正名分。其散布于天下而设立于中国的，百家之学还常常引用它。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹治：研究。<span style="margin-left:.35em">²</span>方术：囿于一方之术。<span style="margin-left:.35em">³</span>其有：即自己所治的一曲之学。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>不可加：谓登峰造极，不可增益了。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>道术：指超然百家之上，能够反映大道全貌的学问。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>恶：何。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>神：神圣。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>明：明王。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>一：指生成宇宙万物的大道。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>宗：道之宗本。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>精：道之精微。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>真：道之真实。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>门：出入之门径。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>兆于变化：谓能预知机兆，随物变化。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>表：表率。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>参：比较。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>稽：考稽，考察。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>决：决断。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>齿：序列。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>事：谓耕作之事。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>蕃息：谓繁殖鸡、狗等牲畜。<span style="margin-left:.35em">²²</span>畜藏：谓充实仓、廪、府、库之积。<span style="margin-left:.35em">²³</span>备：无不兼备。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>醇：通“准”，依照，取法。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>本数：大道的根本。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>末度：礼法度数。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>辟：透彻。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>数度：礼乐法度。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>道：表达，讲述。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>数：谓道术之数。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>设：设置，施行。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段标示了最高的学问乃是探讨宇宙、人生本原的学问（“道术”）。“内圣外王”为理想的人格形态。所谓“道术”，就是对于宇宙人生作全面性、整体性把握的学问。所谓“天人”、“神人”、“至人”、“圣人”，就是能对宇宙人生的变化及其根源意义作全面性、整体性体认的人。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下大乱，贤圣不明，道德不一。天下多<font color="#af9100">¹</font>得一察<font color="#af9100">²</font>焉以自好。譬如耳目鼻口，皆有所明，不能相通。犹百家众技也，皆有所长，时有所用。虽然，不该<font color="#af9100">³</font>不遍<font color="#af9100">⁴</font>，一曲<font color="#af9100">⁵</font>之士也。判<font color="#af9100">⁶</font>天地之美，析<font color="#af9100">⁷</font>万物之理，察<font color="#af9100">⁸</font>古人之全。寡<font color="#af9100">⁹</font>能备于天地之美，称<font color="#af9100">¹⁰</font>神明之容<font color="#af9100">¹¹</font>。是故内圣外王<font color="#af9100">¹²</font>之道，暗而不明，郁<font color="#af9100">¹³</font>而不发<font color="#af9100">¹⁴</font>，天下之人各为其所欲焉以自为方<font color="#af9100">¹⁵</font>。悲夫！百家往而不反<font color="#af9100">¹⁶</font>，必不合<font color="#af9100">¹⁷</font>矣！后世之学者，不幸不见天地之纯<font color="#af9100">¹⁸</font>，古人之大体<font color="#af9100">¹⁹</font>。道术将为天下裂。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下大乱的时候，贤圣不能明察，道德规范不能统一，天下的学者多是各得一偏而自以为是。就像耳口鼻都有它的知觉功能，而不能相互通用。就像百家众技一样，都有所长，时有所用。即使如此，但不完备又不普遍，是看问题片面的人。分割天地的完美，离析万物的常理，分割古人道术的全体，很少具备天地的纯美，不能相称于神明的包容。所以内圣外王的道理，幽暗不明，抑郁不发，天下的人各自尽所欲而自以为方术。可悲啊！百家皆各尽迷途而不知返，也就不能合于大道了！后世的学者，不幸在于不能看到天地的纯美，不能看到古人道术的全貌，将要为天下所割裂。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹多：当为“各”字之误。<span style="margin-left:.35em">²</span>一察：一孔之见。<span style="margin-left:.35em">³</span>该：通“赅”，兼备，详备。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>遍：周遍。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>一曲：偏于一隅，比喻一孔之见。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>判：分裂。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>析：离析。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>察：通“杀”，离散。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>寡：少。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>称：配。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>神明之容：大道包容之象。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>内圣外王：谓得道者，内足以滋身养性成为圣人；若不得已出而经世，也足以成为明王。得道者以适己为本，故曰内；以治世为末，故曰外。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>郁：闭结。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>发：发扬。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>方：方术。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>反：通“返”，返回。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>不合：谓不能与古代的道术相合。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>纯：纯真之美。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>大体：全貌。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明道术已经分裂为方术，哀叹学术上今不如昔。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不侈<font color="#af9100">¹</font>于后世，不靡<font color="#af9100">²</font>于万物，不晖<font color="#af9100">³</font>于数度，以绳墨<font color="#af9100">⁴</font>自矫<font color="#af9100">⁵</font>，而备<font color="#af9100">⁶</font>世之急。古之道术有在于是者，墨翟<font color="#af9100">⁷</font>、禽滑釐<font color="#af9100">⁸</font>闻其风而说<font color="#af9100">⁹</font>之。为之大<font color="#af9100">¹⁰</font>过，已<font color="#af9100">¹¹</font>之大循<font color="#af9100">¹²</font>。作为《非<font color="#af9100">¹³</font>乐》，命之曰《节用》。生不歌，死无服。墨子泛爱兼利而非斗，其道不怒。又好学而博，不异，不与先王同，毁古之礼乐。黄帝有《咸池<font color="#af9100">¹⁴</font>》，尧有《大章<font color="#af9100">¹⁵</font>》，舜有《大韶<font color="#af9100">¹⁶</font>》，禹有《大夏<font color="#af9100">¹⁷</font>》，汤有《大濩<font color="#af9100">¹⁸</font>》，文王有辟雍<font color="#af9100">¹⁹</font>之乐，武<font color="#af9100">²⁰</font>王、周公作《武》。古之丧礼，贵贱有仪<font color="#af9100">²¹</font>，上下有等。天子棺椁<font color="#af9100">²²</font>七重<font color="#af9100">²³</font>，诸侯五重，大夫三重，士再<font color="#af9100">²⁴</font>重。今墨子独生不歌，死不服，桐棺三寸而无椁，以为法式<font color="#af9100">²⁵</font>。以此教人，恐不爱人；以此自行，固不爱己。未败<font color="#af9100">²⁶</font>墨子道。虽然，歌而非歌，哭而非哭，乐而非乐，是果类乎？其生也勤<font color="#af9100">²⁷</font>，其死也薄<font color="#af9100">²⁸</font>，其道大觳<font color="#af9100">²⁹</font>。使人忧，使人悲，其行难为<font color="#af9100">³⁰</font>也。恐其不可以为圣人之道，反<font color="#af9100">³¹</font>天下之心。天下不堪<font color="#af9100">³²</font>。墨子虽独能任<font color="#af9100">³³</font>，奈天下何！离于天下，其去<font color="#af9100">³⁴</font>王<font color="#af9100">³⁵</font>也远矣！墨子称道曰：“昔<font color="#af9100">³⁶</font>禹之湮<font color="#af9100">³⁷</font>洪水，决<font color="#af9100">³⁸</font>江河而通四夷<font color="#af9100">³⁹</font>九州也。名山<font color="#af9100">⁴⁰</font>三百，支川三千，小者无数。禹亲自操<font color="#af9100">⁴¹</font>橐<font color="#af9100">⁴²</font>耜<font color="#af9100">⁴³</font>而九杂<font color="#af9100">⁴⁴</font>天下之川。腓<font color="#af9100">⁴⁵</font>无跋，胫无毛，沐甚雨<font color="#af9100">⁴⁶</font>，栉<font color="#af9100">⁴⁷</font>疾风，置<font color="#af9100">⁴⁸</font>万国。禹大圣也，而形劳天下也如此。”使后世之墨者，多以裘褐<font color="#af9100">⁴⁹</font>为衣，以屐<font color="#af9100">⁵⁰</font>蹻<font color="#af9100">⁵¹</font>为服，日夜不休，以自苦为极<font color="#af9100">⁵²</font>，曰：“不能如此，非禹之道也，不足谓墨。”相里勤<font color="#af9100">⁵³</font>之弟子，五侯<font color="#af9100">⁵⁴</font>之徒<font color="#af9100">⁵⁵</font>，南方之墨者苦获、已齿<font color="#af9100">⁵⁶</font>、邓陵子<font color="#af9100">⁵⁷</font>之属，俱诵《墨经》，而倍谲<font color="#af9100">⁵⁸</font>不同，相谓别墨。以坚白同异之辩相訾<font color="#af9100">⁵⁹</font>，以奇<font color="#af9100">⁶⁰</font>偶不仵<font color="#af9100">⁶¹</font>之辞相应<font color="#af9100">⁶²</font>，以巨子<font color="#af9100">⁶³</font>为圣人。皆愿为之尸<font color="#af9100">⁶⁴</font>，冀<font color="#af9100">⁶⁵</font>得为其后世，至今不决。墨翟、禽滑厘之意则是，其行则非也。将使后世之墨者，必以自苦腓无跋、胫无毛相进<font color="#af9100">⁶⁶</font>而已矣。乱之上也，治之下也。虽然，墨子真天下之好也，将求之不得也，虽枯槁不舍<font color="#af9100">⁶⁷</font>也，才士<font color="#af9100">⁶⁸</font>也夫！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不以奢侈教育后世，不浪费万物，不炫耀于等级制度，用规矩勉励自己而备于当世之急务，古代的道术存在于这方面的。墨翟、禽滑厘听到这种治学风气就喜欢它。实行泛爱兼利太过分了，非乐节用也太过分了。作《非乐》篇，讲《节用》篇，活时不唱歌，死时无丧服。墨子泛爱一切人，使一切人都得到利益而反对侵略战争，他讲对人不怨怒；他又好学而博闻，主张大不异的尚同，也不求与先王相同，主张毁弃古代的礼乐。黄帝有《咸池》之乐，尧有《大章》之乐，舜有《大韶》之乐，禹有《大夏》之乐，汤有《大蓡》之乐，文王有《辟雍》之乐，武王、周公作《武》乐。古代的丧礼，贵贱有仪法，上下有等级，天子的棺椁七层，诸侯五层，大夫三层，士两层。现在墨子独自主张生不歌乐，死不服丧，只用3寸厚的桐木棺而没有椁，作为标准。以此来教导人，恐怕不是爱人之道；自己去实行，实在是不爱惜自己。墨子的学说尽管是成立的，然而应该歌唱而不歌唱，应该哭泣而不哭泣，应该作乐而不作乐，这合乎人情常理吗？生前辛勤劳苦，实行起来简单薄葬，这种主张太苛刻了。使人忧劳，使人悲苦，实行起来是很困难的，恐怕不能够成为圣人之道，违反了天下人的心愿，天下人是不堪忍受的。墨子虽然独自能够做到，但对天下的人却无可奈何！背离了天下的人，也就远离了王道。墨子称道说：“从前禹治理洪水，疏异江河而沟通四夷九州，大川三百，支流三千，小河无数。禹亲自持筐操铲劳作，汇合天下的河川，辛苦得连腿上的汗毛都磨光了，风里来雨里去，终于安定了天下。禹是大圣人，为了天下还如此劳苦。”从而使后世的墨者，多用兽皮粗布为衣，穿着木屐草鞋，白天黑夜都不休息，以自苦为准则，并说：“不能这样，就不是禹之道，不足以称为墨者。”后世墨家学人相里勤和他的弟子五侯之流，南方的墨家苦获与已齿，还有邓陵子一类的人，都口诵《墨经》，却违背了墨家的宗旨，相互指责对方不是正统的墨家。他们用“坚白”、“同异”等话题彼此争辩相互诋毁，用奇数偶数不会一致的言辞相互应答，把一时推举出来的首领看作是圣人，全都乐意敬重他为领袖，希望能成为墨家学派的后继人，而且至今各派之间仍争论不休。墨翟、禽滑厘的用意是很好的，具体做法却太过分。这将使后世的墨者，以极端劳苦的方式互相竞进。这种做法乱国有余，治国不足。尽管如此，墨子还是真心爱天下的，这样的人实在是难以求得，即使辛苦得形容枯槁也不舍弃自己的主张，真是有才之士啊！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹侈：奢侈。<span style="margin-left:.35em">²</span>靡：浪费。<span style="margin-left:.35em">³</span>晖：炫耀。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>绳墨：木工度直之线，比喻俭约的原则。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>自矫：自我矫厉，自我匡正。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>备：防备。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>墨翟：姓墨名翟，宋国人，墨家创始人。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>禽滑釐：墨子的弟子。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>说：通“悦”，喜悦。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>大：通“太”。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>已：抑遏。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>循：甚，过分。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>非：以之为非，反对。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>咸池：周代“六舞”之一，相传为黄帝所作，唐尧增修。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>大章：唐尧乐名。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>大韶：虞舜乐名，简称《韶》。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>大夏：相传为夏禹时代乐舞。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>大濩：又称《韶濩》或《濩》，相传为商代纪念商汤伐桀功勋的乐舞。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>辟雍：即《诗经·大雅·灵台》“于论鼓钟，于乐《辟雍》”之“《辟雍》”，为周文王时乐名。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>武：周代“六舞”之一，亦称《大武》。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>仪：准则，法度。<span style="margin-left:.35em">²²</span>椁：棺外的套棺。<span style="margin-left:.35em">²³</span>重：层。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>再：两。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>法式：法度，制度。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>败：攻伐，抨击。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>勤：劳苦。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>薄：薄葬。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>觳：刻薄。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>难为：难于去做。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>反：违背。<span style="margin-left:.35em">³²</span>不堪：谓不堪忍受墨子之道。<span style="margin-left:.35em">³³</span>任：实行，做到。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>去：离开。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>王：王道。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>昔：从前。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>湮：堵塞。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>决：开通，疏导。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>四夷：指四方边远地区。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>山：当为“川”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>操：执，持。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>橐：盛土器。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>耜：挖土工具。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>九杂：汇聚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>腓：小腿肚。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>甚雨：淫雨。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>栉：梳理。<span style="margin-left:.35em">⁴⁸</span>置：安置。<span style="margin-left:.35em">⁴⁹</span>裘褐：粗衣。<span style="margin-left:.35em">⁵⁰</span>屐：木制的鞋子。<span style="margin-left:.35em">⁵¹</span>蹻：通“屩”，麻制的鞋子。<span style="margin-left:.35em">⁵²</span>极：最高准则。<span style="margin-left:.35em">⁵³</span>相里勤：墨派后学，姓相里，名勤。<span style="margin-left:.35em">⁵⁴</span>五侯：又一墨派后学，姓五，名侯。<span style="margin-left:.35em">⁵⁵</span>徒：辈，类。<span style="margin-left:.35em">⁵⁶</span>苦获、已齿：两位学墨者。<span style="margin-left:.35em">⁵⁷</span>邓陵子：即邓陵氏。<span style="margin-left:.35em">⁵⁸</span>倍谲：谓解释不同，相互背异。<span style="margin-left:.35em">⁵⁹</span>訾：诋毁。<span style="margin-left:.35em">⁶⁰</span>奇：单数。<span style="margin-left:.35em">⁶¹</span>仵：合。<span style="margin-left:.35em">⁶²</span>应：对答。<span style="margin-left:.35em">⁶³</span>巨子：墨子各派的首领。<span style="margin-left:.35em">⁶⁴</span>尸：主。<span style="margin-left:.35em">⁶⁵</span>冀：希望。<span style="margin-left:.35em">⁶⁶</span>相进：相竞。<span style="margin-left:.35em">⁶⁷</span>不舍：不止。<span style="margin-left:.35em">⁶⁸</span>才士：才美而未得道者之称。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是对墨学的批评。作者先肯定了墨家俭朴、严于律己、备世之急等方面继承了古代的道术，用心是良好的，但他们以禹为榜样，主张非乐、节用，过分苛刻，人们难以做到，故脱离了实际，与圣王之道相距太远了；其次，叙述了墨家的分派及组织上的特点。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不累<font color="#af9100">¹</font>于俗，不饰<font color="#af9100">²</font>于物，不苟<font color="#af9100">³</font>于人，不忮<font color="#af9100">⁴</font>于众，愿天下之安宁以活民命，人我之养，毕足而止，以此白心<font color="#af9100">⁵</font>。古之道术有在于是者，宋钘<font color="#af9100">⁶</font>、尹文<font color="#af9100">⁷</font>闻其风而悦之。作为华山之冠<font color="#af9100">⁸</font>以自表，接万物以别宥<font color="#af9100">⁹</font>为始。语心之容，命之曰“心之行”。以聏<font color="#af9100">¹⁰</font>合欢，以调海内。请欲置之以为主。见<font color="#af9100">¹¹</font>侮不辱<font color="#af9100">¹²</font>，救民之斗，禁攻寝<font color="#af9100">¹³</font>兵，救世之战。以此周行<font color="#af9100">¹⁴</font>天下，上说下教。虽天下不取，强聒<font color="#af9100">¹⁵</font>而不舍者也。故曰：上下见厌而强见也。虽然，其为人太多，其自为太少，曰：“请欲固<font color="#af9100">¹⁶</font>置五升之饭足矣。”先生恐不得饱，弟子虽饥，不忘天下，日夜不休。曰：“我必得活哉！”图傲<font color="#af9100">¹⁷</font>乎救世之士哉！曰：“君子不为苛察，不以身假物。”以为无益于天下者，明之不如已<font color="#af9100">¹⁸</font>也。以禁攻寝兵为外，以情欲寡浅为内。其小大精粗，其行适至是而止。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不被世俗所累，不用外物掩饰，不苛求于人，顺从别人不违逆众人，希望天下安宁以保全人民的性命，别人和自己的奉养足够就可以了，以这种观点表白自己的内心，古时的道术有属这方面的。宋钘、尹文听到这种治学风气就喜欢。制作像华山那样上下均平的帽子来显示平等，应接万物，以除去成见为开端；称道内心的包容，叫做内心的行为，以柔和态度迎合别人的欢心，用来调和海内，请求以此作为建立学说的指导思想。受到欺侮不以为是耻辱，以解脱人们的争斗；禁绝互相攻伐，停止战事用兵，平息社会战乱。以此周游天下，向上劝说君主，向下教育臣民，即使天下的人并不赞同，却依然说个不停，不肯背弃自己的主张。所以说，虽然遭到周围所有人的厌烦，但还是要弘扬自己的学说。即使这样，但他们为别人做得太多，为自己想得太少。他们说：“我们请求只需五升米的饭就够了。”恐怕不仅宋、尹两位先生吃不饱，连弟子们也常处于饥饿中，可是他们仍然不忘天下人。他们日日夜夜不知道停息，说：“我们大家必得活命啊！”高大的救世之士啊！还说：“君子对人事还说：“君子对人事不苛求挑剔，不使自身被外物的役使。”认为对天下没有益处的，与其硬要阐释它还不如停止不做。他们把禁止攻伐停止战争做为对外的活动，把减少情欲当作内心的修养。他们学说的小大精粗，及其所作所为也不过如此罢了。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹累：系累。<span style="margin-left:.35em">²</span>饰：矫饰。<span style="margin-left:.35em">³</span>苟：当为“苛”字之误。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>忮：逆。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>白心：表白自己的心迹。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>宋钘：即宋荣子，宋国人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>尹文：姓尹名文，齐国人，有《尹文子》。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>华山之冠：状类华山的帽子。华山上下均平，表示己心均平之意。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>别宥：去除偏见。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>聏：柔和。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>见：被。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>不辱：不感到耻辱。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>寝：息。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>周行：遍行。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>聒：喧嚷。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>固：借为“姑”，姑且。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>图傲：挥斥高大的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>已：止。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段是评论宋钘、尹文学派的。根据作者叙述，宋、尹与墨家有共同之处：一、自身刻苦，生活俭朴；二、爱人心切；三、以平息战乱、安定天下为己任。因而《荀子·非十二子》把墨翟与宋钘并列。但宋、尹能随俗顺人，淡情寡欲，为墨子所不及。而这两点正是庄子学派所取的，故放在墨子之后，评价比墨子高。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公而不党，易<font color="#af9100">¹</font>而无私，决然<font color="#af9100">²</font>无主，趣物而不两<font color="#af9100">³</font>，不顾于虑，不谋于知<font color="#af9100">⁴</font>，于物无择<font color="#af9100">⁵</font>，与之俱往。古之道术有在于是者，彭蒙<font color="#af9100">⁶</font>、田骈<font color="#af9100">⁷</font>、慎到<font color="#af9100">⁸</font>闻其风而悦之。齐万物以为首，曰：“天能覆之而不能载之，地能载之而不能覆之，大道能包之而不能辩之。”知万物皆有所可，有所不可。故曰：“选则不遍，教则不至，道则无遗者矣。”是故慎到弃知去己，而缘不得已。泠汰<font color="#af9100">⁹</font>于物，以为道理。曰：“知不知，将薄<font color="#af9100">¹⁰</font>知而后邻伤<font color="#af9100">¹¹</font>之者也。”謑髁<font color="#af9100">¹²</font>无任，而笑天下之尚贤也；纵脱<font color="#af9100">¹³</font>无行<font color="#af9100">¹⁴</font>，而非<font color="#af9100">¹⁵</font>天下之大圣；椎拍輐断<font color="#af9100">¹⁶</font>，与物宛转；舍<font color="#af9100">¹⁷</font>是与非，苟<font color="#af9100">¹⁸</font>可以免<font color="#af9100">¹⁹</font>。不师<font color="#af9100">²⁰</font>知虑，不知前后，魏然<font color="#af9100">²¹</font>而已矣。推而后行，曳<font color="#af9100">²²</font>而后往。若飘风<font color="#af9100">²³</font>之还<font color="#af9100">²⁴</font>，若羽之旋，若磨石<font color="#af9100">²⁵</font>之隧<font color="#af9100">²⁶</font>，全而无非，动静无过，未尝有罪。是何故？夫无知之物，无建己<font color="#af9100">²⁷</font>之患，无用知<font color="#af9100">²⁸</font>之累，动静不离于理，是以终身无誉。故曰：“至于若无知之物而已，无用贤圣。夫块<font color="#af9100">²⁹</font>不失道。”豪桀<font color="#af9100">³⁰</font>相与笑之曰：“慎到之道，非生人之行，而至死人之理。”适得怪焉。田骈亦然，学于彭蒙，得不教<font color="#af9100">³¹</font>焉。彭蒙之师曰：“古之道人，至于莫之是、莫之非而已矣。其风<font color="#af9100">³²</font>窢然，恶可而言。”常反人<font color="#af9100">³³</font>，不见<font color="#af9100">³⁴</font>观<font color="#af9100">³⁵</font>，而不免于魭断<font color="#af9100">³⁶</font>。其所谓道非道，而所言之韪<font color="#af9100">³⁷</font>不免于非。彭蒙、田骈、慎到不知道<font color="#af9100">³⁸</font>。虽然，概<font color="#af9100">³⁹</font>乎皆尝<font color="#af9100">⁴⁰</font>有闻者也。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">公正而不阿党，平易而无偏私，排除主观的先入之见，随物变化而不三心二意，没有顾虑，不求智谋，对万物毫无选择地随顺，和它一起变化，这是古代道术的内涵之一。彭蒙、田骈、慎到对这种道术很喜欢，以齐同万物为首要，说：“天能覆盖万物却不能承载，地能承载万物却不能覆盖，大道能包容万物却不能分辨。”知道万物都有所能，有所不能，所以说：“选择则不普遍，教导则有所不及，大道则无所遗漏。”所以慎到抛弃智慧去除己见而随任于不得已，听任于物作为道理，他说：“强求知其所不知，就会为知所迫而受到损伤。”随便任用人，而讥笑天下推崇贤人；放任不羁不拘形迹，而非议天下的大圣。刑罚之轻重，随着事态的发展而相应地变化，抛弃了是非，才可以免于刑罚。不依赖智巧谋虑，不瞻前顾后，巍然独立。推动而往前走，拖拉而向后退，像飘风的往返，像羽毛的飞旋，像磨石的转动，完美而无错，动静适度而无过失，未曾有罪。这是什么原因，没有知觉的东西，就不会有标榜自己的忧患，不会有运用智谋的牵累，动静合于自然之理，所以终生不会受到毁誉。所以说：“达到像没有知觉的东西就行了，不需要圣贤，土块不会失于道。”豪杰们相互嘲笑他说：“慎到的道对活人没有用而只适用于死人，实在怪异。”田骈也是这样，受学于彭蒙，得到不言之教。彭蒙的老师说：“古时候得道的人，达到了无所谓是非的境界。他们的道术像风吹过一样迅速，怎么能够用语言表达出来呢？”常常违反人意，不受人们所尊敬，仍不免于随物变化。他们所说的道并不是直正的道。然而，他们都还大概地听闻过一点道。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹易：平易。<span style="margin-left:.35em">²</span>决然：缺然，空虚的样子。<span style="margin-left:.35em">³</span>不两：谓与物为一。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>知：通“智”。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>于物无择：谓对万物无所选择，即不作任何是非善恶的判断。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>彭蒙：姓彭名蒙，与田骈、慎到同时。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>田骈：姓田名骈，亦作陈骈，齐国人，有《田子》。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>慎到：姓慎名到，赵国人，有《慎子》。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>泠汰：任其自然。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>薄：迫近。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>邻伤：磷伤，毁伤。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>謑髁：圆转懈惰。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>纵脱：放纵洒脱，不拘礼法。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>无行：不修品行。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>非：非难。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>椎拍輐断：随物宛转变化的意思。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>舍：舍弃。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>苟：姑且。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>免：免于牵累。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>师：运用。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>知：通“智”，智能。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>魏然：寂然独立的样子。<span style="margin-left:.35em">²²</span>曳：拖。<span style="margin-left:.35em">²³</span>飘风：回旋之风。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>还：通“旋”，回旋。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>磨石：磨盘。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>隧：回。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>建己：自为表著。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>用知：任用私智。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>块：土块。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>豪桀：指当世贤圣。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>不教：不教之教。<span style="margin-left:.35em">³²</span>风：风教。<span style="margin-left:.35em">³³</span>反人：违反人意。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>见：被。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>观：当为“欢”字之误。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>魭断：与上文“輐断”同，谓虽断而甚圆，不见决裂之迹，有随物宛转之意。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>韪：是。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>道：大道。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>概：概略，大概。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>尝：曾经。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">根据《史记·孟子荀卿列传》说：“慎到、田骈皆学黄老道德之术。”故与庄子学术来源有共同的地方，本段作者肯定了他们去己、弃智、齐物为首、缘于不得已等都与作者的主张是相一致的，所以说他们“有所闻”，但他们未能融会贯通，总括、抽象出一个真正的道来，故又指出他们“不知道”，基本上还是个外行。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">以本<font color="#af9100">¹</font>为精<font color="#af9100">²</font>，以物为粗，以有积为不足，澹然<font color="#af9100">³</font>独与神明居<font color="#af9100">⁴</font>。古之道术有在于是者，关尹<font color="#af9100">⁵</font>、老聃<font color="#af9100">⁶</font>闻其风而悦之。建之以常无有，主之以太一<font color="#af9100">⁷</font>。以濡<font color="#af9100">⁸</font>弱谦下为表<font color="#af9100">⁹</font>，以空虚不毁万物为实。关尹曰：“在己无居<font color="#af9100">¹⁰</font>，形物自著<font color="#af9100">¹¹</font>。”其动若水，其静若镜，其应若响。芴<font color="#af9100">¹²</font>乎若亡<font color="#af9100">¹³</font>，寂乎若清<font color="#af9100">¹⁴</font>。同焉者和，得焉者失。未尝先人而常随人。老聃曰：“知其雄，守其雌，为天下溪<font color="#af9100">¹⁵</font>；知其白，守其辱<font color="#af9100">¹⁶</font>，为天下谷。”人皆取先，己独取后。曰：“受天下之垢”。人皆取实，己独取虚。“无藏<font color="#af9100">¹⁷</font>也故有余”。岿然<font color="#af9100">¹⁸</font>而有余。其行身<font color="#af9100">¹⁹</font>也，徐<font color="#af9100">²⁰</font>而不费<font color="#af9100">²¹</font>，无为也而笑巧。人皆求福，己独曲全<font color="#af9100">²²</font>。曰：“苟免于咎<font color="#af9100">²³</font>”。以深<font color="#af9100">²⁴</font>为根，以约<font color="#af9100">²⁵</font>为纪。曰：“坚则毁矣，锐<font color="#af9100">²⁶</font>则挫<font color="#af9100">²⁷</font>矣”。常宽容于物，不削<font color="#af9100">²⁸</font>于人。虽未至于极，关尹、老聃乎，古之博大真人<font color="#af9100">²⁹</font>哉！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以无形无为的道为精微，以有形有为的物为粗鄙，因为有所积蓄而易生不满足之心，恬谈地独自与神明共处，这是古代道术的内涵之一。关尹、老聃对这种道术很喜欢，主张建立在常无与常有的基础上，以太一为核心，以柔弱谦下为外表， 以空虚不毁伤万物为实质。关尹说：“自己不存私意，有形之物各自彰显。动如流水，静如平镜，反应如回响。恍恍惚惚如无有，寂静如清虚。相同则和谐，有得则有失。未曾争先而常常随顺别人。”老聃说：“知道雄强，持守雌柔，愿成为天下的沟壑；知道明亮，持守暗昧，愿成为天下的山谷。”人人都争先，独自甘愿居后，说承受天下的垢辱；人人都务实，独自甘愿守虚，不使敛藏所以处处显得有余，多如高山堆积。他立身行事，从容不迫，无为而嘲笑机巧；人人都求福，独自甘愿委曲求全，说姑且免于受罪。以深藏为根本，以俭约为纲纪，说坚硬的易于毁坏，锐利的易于挫折。常常宽容待物，从不侵削别人，可以说达到了顶点。关尹、老聃啊！真是古代的博大真人！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹本：大道。<span style="margin-left:.35em">²</span>精：精微。<span style="margin-left:.35em">³</span>澹然：恬淡的样子。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>与神明居：与自然化为一体。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>关尹：有三种说法。其一，名喜，关尹为其官职名称。其二，关尹，即关令尹喜，姓尹名喜，关令为官职名称。其三，“喜”字非其名。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>老聃：即老子，姓李，名耳，字聃，楚国苦县厉乡曲仁里人。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>太一：即道。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>濡：柔，即“儒”之借字。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>表：外表。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>无居：没有私见。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>著：显露。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>芴：通“惚”，恍惚。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>亡：通“无”。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>清：清虚。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>溪：与下文“谷”字同义，皆指有容乃大而众望所归。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>辱：即黑。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>无藏：没有积蓄。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>岿然：充足的样子。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>行身：立身行事。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>徐：安舒。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>费：耗费精神。<span style="margin-left:.35em">²²</span>曲全：委曲以自全。<span style="margin-left:.35em">²³</span>咎：祸患。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>深：深玄。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>约：俭约。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>锐：尖锐。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>挫：挫折。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>削：刻削，侵削。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>真人：得真道之人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段赞颂关尹、老聃以“太一”为核心，虚怀若谷，能让人，能容物，委曲求全，免于受罪。说明他们确是伟大的真人了，但还未达到道的高峰。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">芴漠无形，变化无常，死与<font color="#af9100">¹</font>？生与？天地并与？神明往与？芒乎<font color="#af9100">²</font>何之？忽乎何适？万物毕罗，莫足以归。古之道术有在于是者，庄周闻其风而悦之。以谬悠<font color="#af9100">³</font>之说，荒唐<font color="#af9100">⁴</font>之言，无端崖<font color="#af9100">⁵</font>之辞，时恣纵<font color="#af9100">⁶</font>而不傥<font color="#af9100">⁷</font>，不奇<font color="#af9100">⁸</font>见<font color="#af9100">⁹</font>之也。以天下<font color="#af9100">¹⁰</font>为沈浊，不可与庄语<font color="#af9100">¹¹</font>。以卮言<font color="#af9100">¹²</font>为曼衍<font color="#af9100">¹³</font>，以重言<font color="#af9100">¹⁴</font>为真，以寓言<font color="#af9100">¹⁵</font>为广。独与天地精神<font color="#af9100">¹⁶</font>往来，而不敖倪<font color="#af9100">¹⁷</font>于万物。不谴<font color="#af9100">¹⁸</font>是非，以与世俗处。其书虽瓌瑋，而连犿<font color="#af9100">¹⁹</font>无伤也。其辞虽参差<font color="#af9100">²⁰</font>，而諔诡<font color="#af9100">²¹</font>可观。彼其充实，不可以已<font color="#af9100">²²</font>。上与造物者游，而下与外死生、无终始者<font color="#af9100">²³</font>为友。其于本<font color="#af9100">²⁴</font>也，弘大而辟<font color="#af9100">²⁵</font>，深闳<font color="#af9100">²⁶</font>而肆<font color="#af9100">²⁷</font>；其于宗<font color="#af9100">²⁸</font>也，可谓稠适<font color="#af9100">²⁹</font>而上遂<font color="#af9100">³⁰</font>矣。虽然，其应于化而解于物也，其理不竭<font color="#af9100">³¹</font>，其来不蜕<font color="#af9100">³²</font>，芒乎昧乎，未之尽者。</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">寂寞无形，变化无常，死死生生，与天地并存，与神明同往！茫然何往，忽然何去，万事万物散布眼前，没有值得归附的，这是古代道术的内涵之一。庄子对这种道术很喜欢，以虚远不可捉模的理论，广大不可测度的言论，不着边际的言辞，放纵而不拘执，不持一端之见。认为天下人沉湎于物欲而不知觉醒，不能讲庄重的与之讲话，以自然随意的话来推衍，借重先哲时贤之言来使人相信，以寄寓之言拓展胸臆与思想。独自与天地精神往来而不傲视万物，不拘泥于是非，与世俗相处。他的书虽然奇伟却宛转连缀无伤宏旨，言辞虽然变化多端却奇异引人入胜。他内心充实而思想奔放，上与造物者同游，下与忘却死生不分终始的人为友。他论述道的根本，博大而通达，深广而畅达；他论述道的宗旨，和谐妥贴而上达天意。然而，他对于事物变化的反应和解释，没有止境，不离于道，茫然暗昧，未能穷尽。</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹与：通“欤”，句末语气词，表疑问。<span style="margin-left:.35em">²</span>芒乎：与下文的“忽乎”同义，皆指恍恍惚惚。<span style="margin-left:.35em">³</span>谬悠：虚远。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>荒唐：虚诞。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>端崖：边际。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>恣纵：放浪，放任。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>不傥：无所偏傥。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>奇：一端。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>见：通“现”，显现。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>天下：指天下之人。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>庄语：用端庄而诚实的言语来谈论。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>卮言：指不着边际的议论。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>曼衍：流行不定的意思。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>重言：谓先哲时贤或书中之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>寓言：指寄托寓意之言。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>精神：即自然。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>敖倪：即“傲睨”，傲视。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>谴：责问。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>连犿：宛转的样子。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>参差：谓其辞旨神奇多变。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>諔诡：奇异。<span style="margin-left:.35em">²²</span>已：止，尽。<span style="margin-left:.35em">²³</span>外死生、无终始者：指超脱死生、不分首尾的得道之人。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>本：大道的根本。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>辟：透辟。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>深闳：深广。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>肆：放纵。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>宗：大道的本原。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>稠适：亦作“调适”，条达之意。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>遂：直达。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>竭：穷尽。<span style="margin-left:.35em">³²</span>蜕：蜕离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段说明庄周的学说是天道的体现，因而达到了天人的境界。并交代本书写作的笔法、风格。</font></blockquote><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">惠施多方<font color="#af9100">¹</font>，其书五车，其道舛驳<font color="#af9100">²</font>，其言也不中<font color="#af9100">³</font>。历<font color="#af9100">⁴</font>物之意<font color="#af9100">⁵</font>，曰：“至大无外，谓之大一；至小无内，谓之小一。无厚，不可积也，其大千里。天与地卑<font color="#af9100">⁶</font>，山与泽平。日方中方睨<font color="#af9100">⁷</font>，物方生方死。大同而与小同异，此之谓‘小同异’；万物毕同毕异，此之谓‘大同异’。南方无穷而有穷。今日适越而昔来。连环可解也。我知天之中央，燕之北、越之南是也。泛爱万物，天地一体也。”惠施以此为大，观<font color="#af9100">⁸</font>于天下而晓辩者<font color="#af9100">⁹</font>，天下之辩者相与乐之<font color="#af9100">¹⁰</font>。卵有毛<font color="#af9100">¹¹</font>。鸡有三足<font color="#af9100">¹²</font>。郢有天下。犬可以为羊。马有卵。丁子有尾<font color="#af9100">¹³</font>。火不热<font color="#af9100">¹⁴</font>。山出口<font color="#af9100">¹⁵</font>。轮不蹍地<font color="#af9100">¹⁶</font>。目不见<font color="#af9100">¹⁷</font>。指不至，至不绝。龟长于蛇。矩不方，规不可以为圆。凿不围枘<font color="#af9100">¹⁸</font>。飞鸟之景未尝动也。镞<font color="#af9100">¹⁹</font>矢之疾，而有不行、不止之时。狗非犬。黄马骊牛三。白狗黑。孤驹未尝有母。一尺之棰，日取其半，万世不竭。辩者以此与惠施相应<font color="#af9100">²⁰</font>，终身无穷。桓团<font color="#af9100">²¹</font>、公孙龙<font color="#af9100">²²</font>辩者之徒，饰<font color="#af9100">²³</font>人之心，易<font color="#af9100">²⁴</font>人之意，能胜人之口，不能服人之心，辩者之囿<font color="#af9100">²⁵</font>也。惠施日以其知与之辩，特<font color="#af9100">²⁶</font>与天下之辩者为怪<font color="#af9100">²⁷</font>，此其柢<font color="#af9100">²⁸</font>也。然惠施之口谈<font color="#af9100">²⁹</font>，自以为最贤<font color="#af9100">³⁰</font>，曰：“天地其壮<font color="#af9100">³¹</font>乎，施存雄而无术。”南方有倚<font color="#af9100">³²</font>人焉，曰黄缭<font color="#af9100">³³</font>，问天地所以不坠不陷，风雨雷霆之故。惠施不辞<font color="#af9100">³⁴</font>而应，不虑而对，遍为万物说<font color="#af9100">³⁵</font>。说而不休，多而无已，犹以为寡，益<font color="#af9100">³⁶</font>之以怪<font color="#af9100">³⁷</font>，以反人<font color="#af9100">³⁸</font>为实，而欲以胜人为名，是以与众不适<font color="#af9100">³⁹</font>也。弱于德，强于物，其涂隩<font color="#af9100">⁴⁰</font>矣。由天地之道观惠施之能，其犹一蚊一虻之劳者也。其于物也何庸<font color="#af9100">⁴¹</font>！夫充一尚可曰愈，贵道几<font color="#af9100">⁴²</font>矣！惠施不能以此<font color="#af9100">⁴³</font>自宁，散于万物而不厌，卒以善辩为名。惜乎！惠施之才，骀荡<font color="#af9100">⁴⁴</font>而不得，逐万物而不反<font color="#af9100">⁴⁵</font>，是穷<font color="#af9100">⁴⁶</font>响<font color="#af9100">⁴⁷</font>以声，形与影竞走也，悲夫！</font></p><p title="译文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">惠施懂多种学问，他的著作能装五车，他讲的道理错综驳杂，他的言辞也不当。他观察分析事理，说：“达到没有外部的无限大，叫做大一，达到没有内部的无限小，叫做小一。没有厚度，不能积累，却可大到千里。天和地一样低，山泽一样平。太阳刚正中就偏斜，万物刚出生就死亡。大同与小同的差异，叫做‘小同异’。万物全同全异，这叫做‘大同异’。南方没有穷尽而又有穷尽，今天到越国去而昨天已经来到。连环是可解开的。我知道天下的中央，在燕的北方越的南方。广泛地热爱万物，大地是一个整体。”惠施把这些当作最大的真理，显示于天下而引导于辩者，天下的辩者都愿意和他争论。蛋有毛，鸡有三脚，楚国的郢城包容天下，大狗可以是羊，马有蛋，蛤蟆有尾巴，火是不热的，山是有嘴的，车轮碾不着地，眼睛看不见东西，概念感觉不到，即是感觉得到也不能达到穷尽，乌龟比蛇长，曲尺不能画方，圆规不能画圆，卯眼不能围住榫头，飞鸟的影子未曾移动过，箭头疾飞却有不前进不停止的时候，狗不是犬，黄马骊牛是三个，白狗是黑的，孤马不曾有母亲，一尺长的鞭，一天截去一半，万世也截取不尽。辩者们用这些论题和惠施相辩论，终身辩论不完。桓团、公孙龙都是辩者一类的人，蒙蔽人的思想，改变人的意见，能辩胜别人的口舌，而不能折服人心，这是辩者的局限。惠施每天以自己的智慧与人辩论，专门与天下的辩者创造怪论，这就是他们的概况。然而惠施的口辩，自以为最高明，说：“天地能比我更伟大吗！”但惠施有雄辩之才而不了解道术。南方有一个奇人叫黄缭，问天地为什么不陷，风雨雷霆形成的原因。惠施不谦虚地回应，不加思索地对答，遍及万物加以解说，又说个不停，多而不止，还以为说得少，更加一些奇谈怪论。把违反人之常理的作为实情而要以辩胜别人取得名声，因而和众人的看法不协调，削弱德的修养，强调对外物的分析，他走了弯路。由自然规律来看惠施的才能，他就像一只蚊子一只牛虻的徒劳之功罢了。对于万物有什么用处！他充当一家之言还算可以，说他尊重大道，也差不多，但惠施不能够以此一家之言自安于道，分散心思追逐于万物而不厌烦，最终以善辩成名。可惜呀！惠施的才能，使人舒畅而无所得，追逐万物而知迷不返。实在是以声音止回响，以形体与影子竞走，可悲呀！</font></p><p title="注释" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">¹多方：有多种方术。<span style="margin-left:.35em">²</span>舛驳：驳杂不纯。<span style="margin-left:.35em">³</span>不中：不合大道。<span style="margin-left:.35em">⁴</span>历：分析、量度。<span style="margin-left:.35em">⁵</span>意：理。<span style="margin-left:.35em">⁶</span>卑：低下。<span style="margin-left:.35em">⁷</span>睨：倾斜。<span style="margin-left:.35em">⁸</span>观：显示。<span style="margin-left:.35em">⁹</span>晓辩者：使辩者知晓。<span style="margin-left:.35em">¹⁰</span>乐之：谓乐于跟惠施辩论。<span style="margin-left:.35em">¹¹</span>卵有毛：卵中含有产生羽毛的因素。这一命题猜测到了卵能生毛的可能性，但把可能性混同于现实性却是错误的。<span style="margin-left:.35em">¹²</span>鸡有三足：指鸡有二足，加上“鸡足”这个名即成三足。这是一个混同实与名的命题。<span style="margin-left:.35em">¹³</span>丁子有尾：丁子即蛤蟆，蛤蟆是由蝌蚪变化而来的，蝌蚪有尾，所以说丁子有尾。<span style="margin-left:.35em">¹⁴</span>火不热：有三种理解。其一，火本来是不热的。其二，热只是人的主观感觉。其三，传热需要一定的时间和条件。<span style="margin-left:.35em">¹⁵</span>山出口：谓山本无名，山名出自人口。另有一说，认为指山有要隘处。<span style="margin-left:.35em">¹⁶</span>轮不蹍地：轮在运行过程中，与地面接触的始终只是一点，而不是轮的全体，故说“不蹍地”。<span style="margin-left:.35em">¹⁷</span>目不见：只有眼睛是看不到物的，还需要有光和感光的能力。<span style="margin-left:.35em">¹⁸</span>凿不围枘：谓卯眼与榫头二者接合的地方，总会留下缝隙，是不能完全相合的。<span style="margin-left:.35em">¹⁹</span>镞：箭头。<span style="margin-left:.35em">²⁰</span>相应：相互辩论。<span style="margin-left:.35em">²¹</span>桓团：姓桓名团，赵人，辩士。<span style="margin-left:.35em">²²</span>公孙龙：姓公孙，名龙，字子秉，赵人，先秦名家的代表人物，提出了“坚白同异”之论。<span style="margin-left:.35em">²³</span>饰：蒙蔽。<span style="margin-left:.35em">²⁴</span>易：改变。<span style="margin-left:.35em">²⁵</span>囿：局限。<span style="margin-left:.35em">²⁶</span>特：独。<span style="margin-left:.35em">²⁷</span>为怪：做怪异之论。<span style="margin-left:.35em">²⁸</span>柢：大略。<span style="margin-left:.35em">²⁹</span>谈：辩。<span style="margin-left:.35em">³⁰</span>贤：高明。<span style="margin-left:.35em">³¹</span>壮：伟大。<span style="margin-left:.35em">³²</span>倚：本或作“畸”，奇异。<span style="margin-left:.35em">³³</span>黄缭：楚人，善辩。<span style="margin-left:.35em">³⁴</span>不辞：不谦让。<span style="margin-left:.35em">³⁵</span>遍为万物说：广泛陈说万物起灭的原因。<span style="margin-left:.35em">³⁶</span>益：增加。<span style="margin-left:.35em">³⁷</span>怪：奇谈怪论。<span style="margin-left:.35em">³⁸</span>反人：违反人的性情。<span style="margin-left:.35em">³⁹</span>适：和适。<span style="margin-left:.35em">⁴⁰</span>隩：水涯深曲处。比喻狭隘而偏曲。<span style="margin-left:.35em">⁴¹</span>庸：用。<span style="margin-left:.35em">⁴²</span>几：殆，危险。<span style="margin-left:.35em">⁴³</span>此：指玄道。<span style="margin-left:.35em">⁴⁴</span>骀荡：放荡。<span style="margin-left:.35em">⁴⁵</span>反：通“返”。<span style="margin-left:.35em">⁴⁶</span>穷：止灭。<span style="margin-left:.35em">⁴⁷</span>响：回响。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;padding:13px 15px;margin:14px 0 12px;"><font color="#0f0f0f">本段着重介绍以惠施为首的名家学派及其辩论的命题，并加以批判。作者认为惠施学派的理论是最片面、最狭隘、违背大道的奇谈怪论。</font></blockquote></div><h4 id="本章赏析-32"><a href="#本章赏析-32" class="headerlink" title="本章赏析"></a>本章赏析</h4><p><a href="https://oss.guwendao.net/song/bvfanyi/qionghua/af125876469d.mp3">收听本章赏析</a></p><div style="box-sizing:border-box;background-color:#e9e8dc;padding:8px 15px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">本篇是一篇系统、全面地评论先秦各家学说的学术史论文，是对当时各家各派学说的理论总结和批评。其中自然包括庄子学派，本篇不仅阐释了庄子的思想，还特别揭示了《庄子》的写作手法，与《寓言》篇前后呼应，对于后人更好地理解《庄子》一书，起到了很好的指导作用。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">作者首先指出天下最完美的学说，是对宇宙人生本原进行全面体认并能包容一切的学说，即古代的“道术”，而天人、神人、至人、圣人，正是施行这种“道术”的人，他们具备“内圣外王”的理想人格。后世的君子、邹鲁之士、搢绅先生之类则不同，他们虽然“皆有所长”，但只是一曲之士，皆执一孔之见，因此天地的纯真之美与古人的体道精神，隐而不显，“道术”也分裂成为各种各样的“方术”。接着，作者对墨翟、禽滑厘、宋钘、尹文、田骈、慎到、关尹、老聃、庄周、惠施各家观点，一一作评述。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论墨翟、禽滑厘部分，叙述墨子提倡平等之爱，勤俭力行、利他精神，反对战争，反对王室的乐，反对贵贱上下等级的礼，以及提出薄葬的主张。赞墨子为救世能士，批评墨子学说太过严苛，难以实行。墨子的非乐、反厚葬，都是针对当时贵族奢侈靡费民财而发的，这里的批评，未能体会墨子的原义。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论宋钘、尹文的部分，说他们提倡人类生活平等，要人去蔽、忍辱，反对战争，主张“禁攻寝兵”，强调过着“情欲寡浅”——寡欲平和的生活。他们为求天下的安宁，日夜不休，和墨子一样是“救世之士”。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论彭蒙、田骈、慎到部分，这里着重在叙述他们具有道家思想的一面。说他们以齐同万物为首要，这是无差别的平等主义思想，站在万物平等的立场，他们排除主观的知见活动。他们既然主张“齐万物以为首”，说大道能包涵万物而无分辨，认识到对于万物的价值判断的相对性，而且去除自我中心、舍去主观是非之见，而“与物宛转”，这种学说和道家是相通的。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论关尹、老聃的部分，论述这派“道”的哲学，认为他们能体认宇宙人生的根本原则，所以称赞他们为古之博大真人。叙述他们人生哲学时，强调了他们濡弱谦下的处世态度，赞美了他们“常宽于物，不削于人”的涵容心态。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论述庄周的部分，写庄周“独与天地精神往来”，描绘了他那芒忽恣纵的心态，奔放不羁的性格，以及自由自在的精神生活。</font></p><p title="本章赏析" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;padding:.35em 0;"><font color="#0f0f0f">论惠施辩者部分，叙述惠施的“历物十事”与“辩者二十一事”。惠施认为万物流变不息，任何东西都不可能是永恒固定的状态，所以他由此得出“日方中方睨，物方生方死”等命题。</font></p></div><p><a href="#zz-contents">返回篇目</a></p><p><a id="zz-intro" name="zz-intro"></a></p><h2 id="读前导览"><a href="#读前导览" class="headerlink" title="读前导览"></a>读前导览</h2><p>庄子名周，战国时人。《史记》记载他是蒙人，曾做过漆园吏。这部以他命名的书保存了多个时期的思想和文字。通行本共三十三篇，分内篇七篇、外篇十五篇、杂篇十一篇。<a href="https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%8F%B2%E8%A8%98/%E5%8D%B7063">《史记·老子韩非列传》</a> · <a href="https://ctext.org/zhuangzi/zh">《庄子》篇目</a></p><p><a id="zz-contents" name="zz-contents"></a></p><h2 id="篇目与阅读线索"><a href="#篇目与阅读线索" class="headerlink" title="篇目与阅读线索"></a>篇目与阅读线索</h2><p>内篇（7篇）</p><table><thead><tr><th align="right">篇次</th><th>篇名</th><th>阅读线索</th></tr></thead><tbody><tr><td align="right">1</td><td><a href="#zz-chapter-01">逍遥游</a></td><td>鲲鹏远徙，列子御风。飞得再高，还须凭借什么？</td></tr><tr><td align="right">2</td><td><a href="#zz-chapter-02">齐物论</a></td><td>从人籁、地籁读到庄周梦蝶，追问各自的眼光如何塑造是非。</td></tr><tr><td align="right">3</td><td><a href="#zz-chapter-03">养生主</a></td><td>庖丁沿着骨节的空隙运刀。留意他遇到筋骨交错处的动作。</td></tr><tr><td align="right">4</td><td><a href="#zz-chapter-04">人间世</a></td><td>颜回想去卫国劝谏。孔子为什么先和他谈倾听与“心斋”？</td></tr><tr><td align="right">5</td><td><a href="#zz-chapter-05">德充符</a></td><td>受过刖刑的王骀吸引了许多学生。他们在他身上看见了什么？</td></tr><tr><td align="right">6</td><td><a href="#zz-chapter-06">大宗师</a></td><td>四友相交，先后面对病与死。他们如何谈身体和生命的变化？</td></tr><tr><td align="right">7</td><td><a href="#zz-chapter-07">应帝王</a></td><td>倏与忽为了报恩，给浑沌凿出七窍。善意如何酿成悲剧？</td></tr></tbody></table><p>外篇（15篇）</p><table><thead><tr><th align="right">篇次</th><th>篇名</th><th>阅读线索</th></tr></thead><tbody><tr><td align="right">8</td><td><a href="#zz-chapter-08">骈拇</a></td><td>从多生的脚趾、手指说起，追问人凭什么裁定万物的长短。</td></tr><tr><td align="right">9</td><td><a href="#zz-chapter-09">马蹄</a></td><td>从野马到伯乐驯马，对照马的天性与驯养的代价。</td></tr><tr><td align="right">10</td><td><a href="#zz-chapter-10">胠箧</a></td><td>小偷要撬箱，大盗索性搬箱。守得越严，谁可能获利？</td></tr><tr><td align="right">11</td><td><a href="#zz-chapter-11">在宥</a></td><td>从“在宥天下”读起，思考治理者肯给人多少自在生活的余地。</td></tr><tr><td align="right">12</td><td><a href="#zz-chapter-12">天地</a></td><td>子贡向菜农介绍省力的提水器具，老人为何谈起“机心”？</td></tr><tr><td align="right">13</td><td><a href="#zz-chapter-13">天道</a></td><td>轮扁以斫轮为例，向读书的齐桓公解释手艺中难以言传的分寸。</td></tr><tr><td align="right">14</td><td><a href="#zz-chapter-14">天运</a></td><td>师金把舟和车作比，说明古代礼法沿用到别处会遇到什么困难。</td></tr><tr><td align="right">15</td><td><a href="#zz-chapter-15">刻意</a></td><td>从隐士、朝士到养生者，看刻意追求某一种生活会付出什么。</td></tr><tr><td align="right">16</td><td><a href="#zz-chapter-16">缮性</a></td><td>辨认“得志”的两种意思，看看爵禄怎样进入人对自己的评价。</td></tr><tr><td align="right">17</td><td><a href="#zz-chapter-17">秋水</a></td><td>河伯见海，庄惠观鱼。换了位置，原先笃定的判断还能成立吗？</td></tr><tr><td align="right">18</td><td><a href="#zz-chapter-18">至乐</a></td><td>读庄子妻死、鼓盆而歌一段，留意他如何讲述最初的悲伤。</td></tr><tr><td align="right">19</td><td><a href="#zz-chapter-19">达生</a></td><td>佝偻老人承蜩、梓庆削木，两位手艺人怎样做到专注？</td></tr><tr><td align="right">20</td><td><a href="#zz-chapter-20">山木</a></td><td>山中树因不成材而活，主人家的雁因不会鸣叫而死。把两例连起来读。</td></tr><tr><td align="right">21</td><td><a href="#zz-chapter-21">田子方</a></td><td>从颜回亦步亦趋和宋元君召画师两段，看模仿与自得的距离。</td></tr><tr><td align="right">22</td><td><a href="#zz-chapter-22">知北游</a></td><td>“知”四处问道，再读东郭子追问道在哪里的一段。</td></tr></tbody></table><p>杂篇（11篇）</p><table><thead><tr><th align="right">篇次</th><th>篇名</th><th>阅读线索</th></tr></thead><tbody><tr><td align="right">23</td><td><a href="#zz-chapter-23">庚桑楚</a></td><td>乡人想尊奉庚桑楚，他为何闷闷不乐？再看南荣趎求教的经过。</td></tr><tr><td align="right">24</td><td><a href="#zz-chapter-24">徐无鬼</a></td><td>庄子经过惠子墓，讲起匠石挥斧。失去辩友，为什么也失去了一种本领？</td></tr><tr><td align="right">25</td><td><a href="#zz-chapter-25">则阳</a></td><td>魏王想讨伐背约者，戴晋人却请他想象蜗牛两角上的战争。</td></tr><tr><td align="right">26</td><td><a href="#zz-chapter-26">外物</a></td><td>涸辙之鲋急需一斗一升的水，为何听见许诺引来江水反而发怒？</td></tr><tr><td align="right">27</td><td><a href="#zz-chapter-27">寓言</a></td><td>借他人之口、借受敬重者之言，以及随情境而变的说法，各有什么作用？</td></tr><tr><td align="right">28</td><td><a href="#zz-chapter-28">让王</a></td><td>尧让天下而有人不受。一国之重，如何与一身之重相比？</td></tr><tr><td align="right">29</td><td><a href="#zz-chapter-29">盗跖</a></td><td>读孔子与盗跖的交锋，观察双方怎样争夺评价仁义的资格。</td></tr><tr><td align="right">30</td><td><a href="#zz-chapter-30">说剑</a></td><td>庄子以三种“剑”游说赵文王，怎样一步步把谈话转向国事？</td></tr><tr><td align="right">31</td><td><a href="#zz-chapter-31">渔父</a></td><td>孔子遇见渔父，向他请教何为“真”，以及真情如何流露。</td></tr><tr><td align="right">32</td><td><a href="#zz-chapter-32">列御寇</a></td><td>庄子与弟子谈自己的葬礼。他把天地日月算作了怎样的葬具？</td></tr><tr><td align="right">33</td><td><a href="#zz-chapter-33">天下</a></td><td>从墨翟、宋钘读到庄周、惠施，看作者如何回顾各家所长与所限。</td></tr></tbody></table>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A64-%E5%BA%84%E5%AD%9033%E7%AF%87/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A64-%E5%BA%84%E5%AD%9033%E7%AF%87/"/>
    <published>2026-11-11T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="庄子"><a href="#庄子" class="headerlink" title="庄子"></a>庄子</h1><p><a href="#zz-contents">篇目目录</a>　·　<a href="#zz-intro">读前导览</a></p>
<h2]]>
    </summary>
    <title>庄子</title>
    <updated>2026-11-11T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C++" scheme="https://licee.top/categories/cpp/"/>
    <category term="C++ 14" scheme="https://licee.top/tags/C-14/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="1-二进制字面量"><a href="#1-二进制字面量" class="headerlink" title="1 二进制字面量"></a>1 二进制字面量</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 字面量:右值。</span></span><br><span class="line"><span class="number">123</span>;</span><br><span class="line"><span class="number">12.4f</span>;</span><br><span class="line"><span class="number">134.56</span>;</span><br><span class="line"><span class="string">&#x27;c&#x27;</span>;</span><br><span class="line"><span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>;</span><br><span class="line"><span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line"><span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line"><span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line"><span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"><span class="number">0b1100</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 二进制字面量:零B 零b</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num1 = <span class="number">0B1010</span>;   <span class="comment">// 8421</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num2 = <span class="number">0b1010</span>;   <span class="comment">// 8421</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num3 = <span class="number">0b11010</span>;   <span class="comment">// 16 8421</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; num1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; num2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; num3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> x1 = <span class="number">0b10u</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> x2 = <span class="number">0b10ul</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> x3 = <span class="number">0b10ull</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x1 : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">typeid</span>(x1).<span class="built_in">name</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x2 : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">typeid</span>(x2).<span class="built_in">name</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x3 : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">typeid</span>(x3).<span class="built_in">name</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> y1 = <span class="number">0b111&#x27;1111</span>; <span class="comment">// 不能够最后面和0b后面，也不能够连续。</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> y2 = <span class="number">0xff&#x27;ff</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> y3 = <span class="number">077&#x27;77</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> y4 = <span class="number">11&#x27;111&#x27;111</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>例子：权限</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">enum</span> <span class="title class_">Permission</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">Read = <span class="number">0b001</span>,</span><br><span class="line">Write = <span class="number">0b010</span>,</span><br><span class="line">Execute = <span class="number">0b100</span>,</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 权限检查</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> user1 = <span class="number">0b111</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> user2 = <span class="number">0b101</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> user3 = <span class="number">0b001</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (user2 &amp; Permission::Read)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;user2:有读权限&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (user2 &amp; Permission::Write)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;user2:有写权限&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (user2 &amp; Permission::Execute)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;user2:有执行权限&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>掩码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iomanip&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Color</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> ALPHA_MASK = <span class="number">0b1111&#x27;1111&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> RED_MASK = <span class="number">0b0000&#x27;0000&#x27;1111&#x27;1111&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> GREEN_MASK = <span class="number">0b0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;1111&#x27;1111&#x27;0000&#x27;0000</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> BLUE_MASK = <span class="number">0b0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;0000&#x27;1111&#x27;1111</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Color</span>(<span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> a, <span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> r, <span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> g, <span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> b)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">argb = (a &lt;&lt; <span class="number">24</span>) | (r &lt;&lt; <span class="number">16</span>) | (g &lt;&lt; <span class="number">8</span>)  | b;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> <span class="title">getAlpha</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> argb &gt;&gt; <span class="number">24</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> <span class="title">getRed</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="built_in">static_cast</span>&lt;<span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span>&gt;((argb &amp; RED_MASK) &gt;&gt; <span class="number">16</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> <span class="title">getGreen</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="built_in">static_cast</span>&lt;<span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span>&gt;((argb &amp; GREEN_MASK) &gt;&gt; <span class="number">8</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span> <span class="title">geBlue</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="built_in">static_cast</span>&lt;<span class="type">unsigned</span> <span class="type">char</span>&gt;(argb &amp; BLUE_MASK);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ARGB: 0x&quot;</span></span><br><span class="line">&lt;&lt; hex</span><br><span class="line">&lt;&lt; <span class="built_in">setfill</span>(<span class="string">&#x27;0&#x27;</span>)</span><br><span class="line">&lt;&lt; <span class="built_in">setw</span>(<span class="number">8</span>)</span><br><span class="line">&lt;&lt; argb</span><br><span class="line">&lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> argb;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">Color <span class="title">c</span><span class="params">(<span class="number">125</span>,<span class="number">200</span>,<span class="number">100</span>,<span class="number">255</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">c.<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)c.<span class="built_in">getAlpha</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)c.<span class="built_in">getRed</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)c.<span class="built_in">getGreen</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)c.<span class="built_in">geBlue</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="2-自定义字面量"><a href="#2-自定义字面量" class="headerlink" title="2 自定义字面量"></a>2 自定义字面量</h1><p><strong>单一类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.整型类型：unsigned long long</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.浮点类型：long double</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.字符类型：char</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.字符串类型：const char*, size_t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">返回值 operator&quot;&quot; _xxx()&#123;&#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 50000 = 5_wan</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _wan(<span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> value)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> value * <span class="number">10000</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1km=1000;</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">long</span> <span class="type">double</span> <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _km(<span class="type">long</span> <span class="type">double</span> value)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> value * <span class="number">1000.0L</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">char</span> <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _upper(<span class="type">char</span> c)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (c &gt;= <span class="string">&#x27;a&#x27;</span> &amp;&amp; c &lt;= <span class="string">&#x27;z&#x27;</span>)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> c - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span> + <span class="string">&#x27;A&#x27;</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> c;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 字符串添加括号</span></span><br><span class="line">string <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _ins(<span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* str, <span class="type">size_t</span> size)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="built_in">string</span>( <span class="string">&quot;(&quot;</span>) +str + <span class="string">&quot;)&quot;</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 重复添加</span></span><br><span class="line">string <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _repeat(<span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* str, <span class="type">size_t</span> size)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">string result;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">3</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">result += str;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> result;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 自定义字面量</span></span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> dist = <span class="number">5</span>_wan;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;dist:&quot;</span> &lt;&lt; dist &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">long</span> <span class="type">double</span>  dist2 = <span class="number">3.5</span>_km;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;dist2:&quot;</span> &lt;&lt; dist2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch = <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>_upper;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ch:&quot;</span> &lt;&lt; ch &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">string str1 = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>_ins;</span><br><span class="line">string str2 = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>_repeat;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str1:&quot;</span> &lt;&lt; str1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str2:&quot;</span> &lt;&lt; str2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>自定义类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.整型类型：unsigned long long</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.浮点类型：long double</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.字符类型：char</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.字符串类型：const char*, size_t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">返回值 operator&quot;&quot; _xxx()&#123;&#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">color</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">uint8_t</span> r, g, b;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;r:&quot;</span> &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)r &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;g:&quot;</span> &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)g &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;b:&quot;</span> &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)b &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">color <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _rgb(<span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* str, <span class="type">size_t</span> size)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> r, g, b;</span><br><span class="line"><span class="built_in">sscanf</span>(str, <span class="string">&quot;%d,%d,%d&quot;</span>, &amp;r, &amp;g, &amp;b);</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> color&#123; (<span class="type">uint8_t</span>)r,(<span class="type">uint8_t</span>)g,(<span class="type">uint8_t</span>)b &#125;;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">color <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _rgb2(<span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> value)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> r, g, b;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> color&#123; (<span class="type">uint8_t</span>)((value &gt;&gt; <span class="number">16</span>) &amp; <span class="number">0xFF</span>),(<span class="type">uint8_t</span>)((value &gt;&gt; <span class="number">8</span>) &amp; <span class="number">0xFF</span>),(<span class="type">uint8_t</span>)(value &amp; <span class="number">0xFF</span>) &#125;;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">color c1 = <span class="string">&quot;255,100,100&quot;</span>_rgb;</span><br><span class="line">c<span class="number">1.</span><span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">color c2 = <span class="number">0xff6699</span>_rgb2;</span><br><span class="line">c<span class="number">2.</span><span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>C++ 14的改进</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;complex&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//using namespace std::chrono_literals;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//using namespace std::string_literals;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//using namespace std::complex_literals;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> chrono;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.整型类型：unsigned long long</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.浮点类型：long double</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.字符类型：char</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.字符串类型：const char*, size_t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">返回值 operator&quot;&quot; _xxx()&#123;&#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1. ++14 字符串类型的字面量 忽略字符串的长度</span></span><br><span class="line">chrono::seconds <span class="keyword">operator</span><span class="string">&quot;&quot;</span> _s(<span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* value)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="built_in">stoi</span>(value));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 标准库的内置字面量</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.时间字面量;6个。 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> sec = <span class="number">10</span>s; <span class="comment">// c++内置的没有_。 s</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> ms = <span class="number">10</span>ms;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> us = <span class="number">10u</span>s;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> ns = <span class="number">10</span>ns;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> min = <span class="number">10</span>min;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> h = <span class="number">10</span>h;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">chrono::seconds total = <span class="number">1</span>h + <span class="number">30</span>min + <span class="number">600</span>s;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; total.<span class="built_in">count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//this_thread::sleep_for(5_s); // 自定义的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//cout &lt;&lt; &quot;---&quot; &lt;&lt; endl;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//this_thread::sleep_for(5s);  // 标准库的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.字符串类型字面量 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> s1 = <span class="string">&quot;hello world&quot;</span>s;<span class="comment">// string 1 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> s2 = <span class="string">u&quot;hello world&quot;</span>s;  <span class="comment">// u16string 2</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> s3 = <span class="string">U&quot;hello world&quot;</span>s;  <span class="comment">// u32string 4</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> s4 = <span class="string">L&quot;hello world&quot;</span>s;  <span class="comment">// wstring win2 linux4</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">string name = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>s + <span class="string">&quot;her&quot;</span>s + <span class="string">&quot;mi&quot;</span>s + <span class="string">&quot;one&quot;</span>s + <span class="string">&quot;x&quot;</span>s; <span class="comment">// 编译期间完成的。</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.复数字面量 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> comp1 = <span class="number">1.0</span> + <span class="number">2</span>i;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> comp2 = <span class="number">3</span>i;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> comp3 = <span class="number">3</span><span class="keyword">if</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> comp4 = <span class="number">3</span>il;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="3-constexpr"><a href="#3-constexpr" class="headerlink" title="3 constexpr"></a>3 constexpr</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;complex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 修饰函数或者常量：计算转移到编译时，优化性能，类型安全，支持泛型。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// const</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// constexpr</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">getInput</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> input;</span><br><span class="line">cin &gt;&gt; input;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> input;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.初始化时期</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// const编译或者运行。</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> number = <span class="number">123</span>; <span class="comment">// 编译期间的。</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> number2 = <span class="built_in">getInput</span>();  <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">333</span> &#125;; <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* <span class="type">const</span> ptr1 = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">444</span> &#125;; <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line">*ptr1 = <span class="number">8888</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// constexpr一定是编译时初始化 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> size = <span class="number">1000</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">//constexpr int len = getInput(); error</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>例子</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;complex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 修饰函数或者常量：计算转移到编译时，优化性能，类型安全，支持泛型。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// const</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// constexpr</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">getInput</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> input;</span><br><span class="line">cin &gt;&gt; input;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> input;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.初始化时期</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// const编译或者运行。</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> number = <span class="number">123</span>; <span class="comment">// 编译期间的。</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> number2 = <span class="built_in">getInput</span>();  <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">333</span> &#125;; <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* <span class="type">const</span> ptr1 = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">444</span> &#125;; <span class="comment">// 运行期间的</span></span><br><span class="line">*ptr1 = <span class="number">8888</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// constexpr一定是编译时初始化 </span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> size = <span class="number">1000</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">//constexpr int len = getInput(); error</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 例子定义数组</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr[size] = &#123; <span class="number">0</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr1[number] = &#123; <span class="number">0</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 目标的非类型参数</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="type">int</span> size&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Fixarray</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">getLen</span><span class="params">()</span><span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> size;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Fixarray</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Fixarray</span>(<span class="type">int</span> size)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">arr = <span class="keyword">new</span> T[size];</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">T* arr;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 指定存储的bit位数</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> wild = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">BitField</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> x : wild;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> y : <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 内存对齐</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">alignas</span>(<span class="number">8</span>) stu</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> id;        <span class="comment">// 0-3</span></span><br><span class="line"><span class="type">char</span>  name[<span class="number">6</span>]; <span class="comment">// 4-10</span></span><br><span class="line"><span class="type">double</span> score;  <span class="comment">// 16-24</span></span><br><span class="line"><span class="type">char</span> sex;      <span class="comment">// 25</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> size = <span class="number">14</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.数组</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr[size] = &#123; <span class="number">0</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.模板的非类型参数</span></span><br><span class="line"><span class="function">Fixarray&lt;<span class="type">int</span>, size&gt; <span class="title">fx</span><span class="params">(<span class="number">14</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; fx.<span class="built_in">getLen</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.case的判断条件</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> input = <span class="built_in">getInput</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> stop = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> start = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">switch</span> (input)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">case</span> stop:</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;程序终止。。。&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">case</span> start:</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;程序开始。。。&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">default</span>:</span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.位域</span></span><br><span class="line">BitField b1;</span><br><span class="line">b<span class="number">1.</span>x = <span class="number">15</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; b<span class="number">1.</span>x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">b<span class="number">1.</span>x = <span class="number">16</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; b<span class="number">1.</span>x &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 被截断了的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="built_in">sizeof</span>(stu) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="built_in">alignas</span>(<span class="type">double</span>) <span class="type">char</span> buffer[<span class="number">12</span>];</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="built_in">sizeof</span>(buffer) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>C++ 14修改</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="comment">// c++11 只能有一条return</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// c++14</span></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">C++11 中，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    1.被constexpr修饰的函数返回值不允许为 void</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    2.被constexpr修饰的构造函数必须为空，只能通过初始化列表初始化所有成员(初始化需放到初始化列表)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    3.被constexpr修饰的类成员函数会隐式成为const 函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">C++14中,</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    1.被constexpr修饰的函数允许返回值为 void</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    2.被constexpr修饰的构造函数可以有函数体，可以包含控制流语句(初始化需放到初始化列表)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    3.被constexpr修饰的类成员函数体内部可以修改类成员的值。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> <span class="title">fact</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> result = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">1</span>; i &lt;= n; ++i)</span><br><span class="line">        result *= i;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> result;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">point</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="title">point</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">        : _x(x), _y(y)</span></span><br><span class="line"><span class="function">    &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (_x &gt; <span class="number">100</span> || _y &gt; <span class="number">100</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            _x = _y = <span class="number">100</span>;          <span class="comment">// 改成员，不是形参</span></span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">void</span> <span class="title">setx</span><span class="params">(<span class="type">int</span> v)</span> </span>&#123; _x = v; &#125;</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">void</span> <span class="title">sety</span><span class="params">(<span class="type">int</span> v)</span> </span>&#123; _y = v; &#125;   <span class="comment">// 去掉 const，加 constexpr</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> <span class="title">getx</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span> </span>&#123; <span class="keyword">return</span> _x; &#125;</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> <span class="title">gety</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span> </span>&#123; <span class="keyword">return</span> _y; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 注意：validate 非 const，只能对非 const 对象调用</span></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">void</span> <span class="title">validate</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (_x * _y &gt; <span class="number">10000</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            _x = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">            _y = <span class="number">200</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> _y;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> _x;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> point <span class="title">movepoint</span><span class="params">(point p, <span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    p.<span class="built_in">setx</span>(p.<span class="built_in">getx</span>() + x);</span><br><span class="line">    p.<span class="built_in">sety</span>(p.<span class="built_in">gety</span>() + y);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> p;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// cout &lt;&lt; fact(10) &lt;&lt; endl;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> point <span class="title">p1</span><span class="params">(<span class="number">100</span>, <span class="number">200</span>)</span></span>;   <span class="comment">// _y=200&gt;100 → 截断为 100</span></span><br><span class="line">    point p2&#123; <span class="number">1</span>, <span class="number">4</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">constexpr</span> point p3 = p1;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">constexpr</span> point p4 = <span class="built_in">movepoint</span>(p1, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// p1.validate();  // 错误：p1 是 const 对象，validate 非 const</span></span><br><span class="line">    p<span class="number">2.</span><span class="built_in">validate</span>();     <span class="comment">// OK</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="4-lambda"><a href="#4-lambda" class="headerlink" title="4 lambda"></a>4 lambda</h1><h2 id="4-1-泛型lambda"><a href="#4-1-泛型lambda" class="headerlink" title="4.1 泛型lambda"></a>4.1 泛型lambda</h2><p><strong>C++14 匿名函数的参数可以是可调用对象。 注意函数体里面实现的功能是可调用对象支持的功能。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 泛型lambda-&gt;允许在参数中使用</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">lambda1</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// c++11</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> num = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ch = <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> sum = [](<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)-&gt;<span class="type">int</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// c++14 1.匿名函数的参数可以是：可调用对象的。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> add = [](<span class="keyword">auto</span> para1, <span class="keyword">auto</span> para2) <span class="comment">// 返回的是一个可调用对象,这里只是定义。</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> para1 + para2;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">add</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">add</span>(<span class="number">3.5</span>, <span class="number">4.6</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">add</span>(<span class="string">&quot;hello &quot;</span>s, <span class="string">&quot;world&quot;</span>s) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.比较两个变量相等 </span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> compare = [](<span class="keyword">auto</span> p1, <span class="keyword">auto</span> p2)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> p1 == p2;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">compare</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">compare</span>(<span class="string">&quot;hello&quot;</span>s, <span class="string">&quot;world&quot;</span>s) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">compare</span>(<span class="string">&quot;hello&quot;</span>s, <span class="string">&quot;hello&quot;</span>s) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">compare</span>(<span class="number">1.2</span>, <span class="number">2.2</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 3.</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 容器封装--》序列容器 封装find方法</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// vector array deque list forward_list.</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> containerFind = [](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; c1, <span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; value)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">auto</span> it = std::<span class="built_in">find</span>(c<span class="number">1.</span><span class="built_in">begin</span>(), c<span class="number">1.</span><span class="built_in">end</span>(), value);</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> it != c<span class="number">1.</span><span class="built_in">end</span>();</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; nums&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">8</span> &#125;;</span><br><span class="line">    list&lt;string&gt; ls&#123; <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="string">&quot;her&quot;</span>, <span class="string">&quot;mi&quot;</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    array&lt;<span class="type">int</span>, 6&gt; arr1&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">containerFind</span>(nums, <span class="number">10</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">containerFind</span>(ls, <span class="string">&quot;her&quot;</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">containerFind</span>(arr1, <span class="number">7</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda1</span>();</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>进阶1</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.排序--&gt;降序</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> descending = [](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p1, <span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p2)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> p1 &gt; p2;</span><br><span class="line">    &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.根据对象的年龄属性</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> descending2 = [](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p1, <span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p2)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> p<span class="number">1.</span>age &gt; p<span class="number">2.</span>age;</span><br><span class="line">    &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.根据对象的任意属性</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> descending3 = [](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span> memberPtr)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> [memberPtr](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p1, <span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p2)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">return</span> p<span class="number">1.</span>*memberPtr &gt; p<span class="number">2.</span>*memberPtr;</span><br><span class="line">            &#125;;</span><br><span class="line">    &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> print = [](<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; p)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span> (<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; e : p)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; e &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">people</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    string name;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> age;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">mysort</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; nums&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">8</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;string&gt; ls&#123; <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="string">&quot;her&quot;</span>, <span class="string">&quot;mi&quot;</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">sort</span>(nums.<span class="built_in">begin</span>(), nums.<span class="built_in">end</span>(), descending);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sort</span>(ls.<span class="built_in">begin</span>(), ls.<span class="built_in">end</span>(), descending);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(nums);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(ls);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    vector&lt;people&gt; peoples&#123; &#123;<span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">12</span>&#125;, &#123;<span class="string">&quot;ice&quot;</span>,<span class="number">13</span>&#125;, &#123;<span class="string">&quot;emma&quot;</span>,<span class="number">14</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; each : peoples)</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; each.age;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sort</span>(peoples.<span class="built_in">begin</span>(), peoples.<span class="built_in">end</span>(), descending2);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; each : peoples)</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; each.age;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">sort</span>(peoples.<span class="built_in">begin</span>(), peoples.<span class="built_in">end</span>(), <span class="built_in">descending3</span>(&amp;people::age));</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; each : peoples)</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; each.age;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">mysort</span>();</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>进阶2</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 泛型函数组合器，高阶函数，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.接收函数作为参数（泛型lambda）。 函数组合---实现新的功能，类型安全的。decltype.</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">mycompose</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> increment = [](<span class="keyword">auto</span> x)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> x + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> squre = [](<span class="keyword">auto</span> x)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> x * x;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> toString = [](<span class="keyword">auto</span> x)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">to_string</span>(x);</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 组合器函数---传递两个函数作为参数。 f(g(x))</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> compose = [](<span class="keyword">auto</span> x, <span class="keyword">auto</span> y)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> [x,y](<span class="keyword">auto</span> value)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">x</span>(<span class="built_in">y</span>(value));</span><br><span class="line">                &#125;;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.先增长，求平方。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> incrementThesqure = <span class="built_in">compose</span>(squre, increment);</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.平方，字符串</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> squreTosting = <span class="built_in">compose</span>(toString, squre);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">incrementThesqure</span>(<span class="number">9</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">squreTosting</span>(<span class="number">9</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">mycompose</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>函数本质</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 泛型函数组合器，高阶函数，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.接收函数作为参数（泛型lambda）。 函数组合---实现新的功能，类型安全的。decltype.</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">mycompose</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> number = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> func = [number](<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)  <span class="comment">// mutable 可以修改按值捕获的</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> x + y + number;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">xxxlambda</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">        <span class="built_in">xxxlambda</span>(<span class="type">int</span> value):<span class="built_in">number</span>(value)&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//仿函数</span></span><br><span class="line">        <span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span> <span class="type">const</span>  <span class="comment">// const等价按值捕获。</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">        </span>&#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> x + y + number;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> number;</span><br><span class="line">    &#125;;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">mycompose</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>初始化列表的值捕获</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;cmath&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 泛型函数组合器，高阶函数，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.接收函数作为参数（泛型lambda）。 函数组合---实现新的功能，类型安全的。decltype.</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">lambda</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 简单变量捕获</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> number = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lambda = [y = number](<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> z) <span class="comment">// 对象里面多一个变量 y</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;y:&quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> y;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;lambda:&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">lambda</span>(number, <span class="number">1</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 复杂对象的捕获</span></span><br><span class="line">    string name&#123; <span class="string">&quot;lichermidd&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;string&gt; words&#123; &#123;<span class="string">&quot;lic22&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="string">&quot;lic33&quot;</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lambda2 = [x = name, y = words]() <span class="comment">// 按值进行捕获，拷贝了一份到对象里面。</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; y.<span class="built_in">size</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; y[<span class="number">1</span>] &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    name = <span class="string">&quot;xxxxxx&quot;</span>;</span><br><span class="line">    words.<span class="built_in">push_back</span>(<span class="string">&quot;ice&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda2</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 捕获函数的返回值。</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> base = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ex = <span class="number">5</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam = [res = <span class="built_in">static_cast</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(std::<span class="built_in">pow</span>(<span class="number">2</span>, <span class="number">5</span>))]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;res&quot;</span> &lt;&lt; res &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lam</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>初始化列表的引用捕获</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;cmath&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">lambda</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> number = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam1 = [&amp;number]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            number++;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;number:&quot;</span> &lt;&lt; number &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> number;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">lam1</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam2 = [&amp;y = number]</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            y++;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;number:&quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> y;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">lam2</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;----&quot;</span> &lt;&lt; number &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ref进行初始胡捕获,引用包装器</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam3 = [y = <span class="built_in">ref</span>(number)]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="comment">//y++;  // 强制类型转换 y是一个对象。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            y.<span class="built_in">get</span>() = <span class="number">99</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> y.<span class="built_in">get</span>();</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lam3</span>();</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;----&quot;</span> &lt;&lt; number &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 常量引用,强制类型转换</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam4 = [&amp;y = <span class="built_in">static_cast</span>&lt;<span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp;&gt;(number)]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;y:&quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 常量引用,包装器</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lam5 = [y = <span class="built_in">cref</span>(number)]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;y:&quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>移动捕获</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;array&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;cmath&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">lambda</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 移动捕获</span></span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; v&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>,<span class="number">7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 将左值进行了类型转换--》右值引用。</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">move</span>(v);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> num1 = <span class="built_in">move</span>(v); <span class="comment">// 移动构造。右值，选择移动构造。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; v.<span class="built_in">size</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c++14初始化捕获。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lambda1 = [vec = <span class="built_in">move</span>(num1)]() <span class="keyword">mutable</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; vec.<span class="built_in">size</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            vec.<span class="built_in">push_back</span>(<span class="number">100</span>);</span><br><span class="line">            </span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> vec;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret = <span class="built_in">lambda1</span>();</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="keyword">auto</span> e : ret)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; e &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 独占智能指针</span></span><br><span class="line">    unique_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr1&#123; <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123;<span class="number">222</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> lambda2 = [ptr = <span class="built_in">move</span>(ptr1)]()</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; *ptr.<span class="built_in">get</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            *ptr = <span class="number">55</span>;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;new value:&quot;</span> &lt;&lt; *ptr &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr1 &quot;</span> &lt;&lt; (ptr1 ? <span class="string">&quot;not null&quot;</span> : <span class="string">&quot;null \n&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda2</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>完美转发</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;type_traits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 捕获列表根据 左右值区分。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 定义模板函数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">increment</span><span class="params">(T&amp;&amp; value)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// T类型的是左值引用  value左值。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// T类型的不是左值引用  value右值。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> [cap = forward&lt;T&gt;(value)]() <span class="keyword">mutable</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;T 的类型：&quot;</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span> (is_same&lt;T, string&gt;::value)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;string&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(is_same &lt; T, string&amp;&gt;::value)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;string&amp;&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span> (is_same &lt; T, string&amp;&amp;&gt;::value)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;string&amp;&amp;&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value的类型&quot;</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span> (is_lvalue_reference&lt;<span class="keyword">decltype</span>(value)&gt;::value)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;左值引用&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(is_rvalue_reference&lt;<span class="keyword">decltype</span>(value)&gt;::value)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;右值引用&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; cap &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">lambda</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    string str&#123; <span class="string">&quot;hello world&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret1 = <span class="built_in">increment</span>(str);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret2 = <span class="built_in">increment</span>(<span class="built_in">string</span>(<span class="string">&quot;lic&quot;</span>));</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret3 = <span class="built_in">increment</span>(<span class="built_in">move</span>(str));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">ret1</span>();</span><br><span class="line">    <span class="built_in">ret1</span>();</span><br><span class="line">    <span class="built_in">ret1</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">lambda</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="5-auto-和-decltype"><a href="#5-auto-和-decltype" class="headerlink" title="5 auto 和 decltype"></a>5 auto 和 decltype</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c11</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span> -&gt; <span class="type">int</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c14 多个return, 保证返回的类型必须一样的</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">func2</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">double</span> y)</span> -&gt;<span class="type">double</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (x / <span class="number">2</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">1.0</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 可以用在递归函数</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">fact</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (x == <span class="number">1</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x * <span class="built_in">fact</span>(x - <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 剥离引用 cv限定。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// const + 指针 保留</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span>&amp; <span class="title">getRef</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> x = <span class="number">999</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">fun1</span><span class="params">()</span> </span>&#123; <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">getRef</span>(); &#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span>&amp; <span class="title">fun2</span><span class="params">()</span> </span>&#123; <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">getRef</span>(); &#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">fun3</span><span class="params">()</span> </span>&#123; <span class="type">const</span> <span class="type">int</span> x = <span class="number">10</span>; <span class="keyword">return</span> x; &#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">fun4</span><span class="params">()</span> </span>&#123; <span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* name = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>; <span class="keyword">return</span> name; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func2</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">1.4</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//c++11 返回值类型后置 + 模板函数中</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//auto-&gt;会剥离引用，c / v</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//decltype-&gt;保留引用，保留c / v</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">class</span> U&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">func1</span><span class="params">(T&amp; t, U&amp; u)</span> -&gt; <span class="title">decltype</span><span class="params">(t + u)</span>  <span class="comment">// c++11的返回值类型后置。</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> t + u;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">class</span> U&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">func2</span><span class="params">(T&amp; t, U&amp; u)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> t + u;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">string&amp; <span class="title">getname</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> string name = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> name;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> name1 = <span class="built_in">getname</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) name2 = <span class="built_in">getname</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">getele</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; vec, <span class="type">size_t</span> index)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> vec[index];</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    string s1&#123; <span class="string">&quot;hello &quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> string s2&#123; <span class="string">&quot;world&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret1 = <span class="built_in">func1</span>(s1, s2);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret2 = <span class="built_in">func2</span>(s1, s2);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>&amp; y = x;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span> z = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">int</span> d = <span class="number">77</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>&amp;&amp; n = <span class="number">55</span>;          <span class="comment">// n 是 int&amp;&amp; 左值（有名字的右值引用，本身是左值）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ========== decltype：完全保留原类型（含引用、const、volatile） ==========</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(x) x1 = <span class="number">100</span>;  <span class="comment">// int          （x 是 int）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(y) y1 = x1;   <span class="comment">// int&amp;         （y 是 int&amp;，引用被保留）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(z) z1 = x1;   <span class="comment">// const int    （z 是 const int，const 被保留）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(d) d1 = x1;   <span class="comment">// volatile int （d 是 volatile int，volatile 被保留）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(n) n1 = <span class="number">22</span>;   <span class="comment">// int&amp;&amp;        （n 是 int&amp;&amp;，右值引用被保留）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ========== auto：值拷贝，丢弃引用和顶层 const/volatile ==========</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> x2 = x;           <span class="comment">// int          （普通拷贝）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> y2 = y;           <span class="comment">// int          （引用被丢弃，拷贝值）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> z2 = z;           <span class="comment">// int          （顶层 const 被丢弃）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> d2 = d;           <span class="comment">// int          （顶层 volatile 被丢弃）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> n2 = n;           <span class="comment">// int          （右值引用被丢弃，n 本身是左值，拷贝其值）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x = <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">test1</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">test2</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> (x);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> m = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> n = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">test2</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> (m + n); <span class="comment">// 算出来6， int</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) v1 = x;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) v2 = (x);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="6-聚合类"><a href="#6-聚合类" class="headerlink" title="6 聚合类"></a>6 聚合类</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 聚类类：数据的集合。讲的是成员的初始化。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.构造，拷贝构造，析构函数，拷贝运算符重载，移动运算符重载。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.非静态数据成员，权限public</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.非静态数据成员，不能有默认的初始化器 = &#123;&#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.没有虚函数，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 5.没有虚基类，更正:C++14中聚合类不允许有基类</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 数据的集合。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.使用&#123;&#125;初始化内部的 public成员。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.初始化和声明的顺序一致。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.只初始化一部分，剩下的默认初始化。只能给剩下尾部的不初始化。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.支持嵌套的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 声明 + 定义</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x;</span><br><span class="line">    string name;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; v; <span class="comment">// 聚合体可以嵌套的</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr[<span class="number">10</span>];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> bb; <span class="comment">// 声明</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> zz; <span class="comment">// 声明</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> test::bb = <span class="number">44</span>; <span class="comment">// 定义</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> test::zz = <span class="number">44</span>; <span class="comment">// 定义</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">example</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> b;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">example</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">example</span>(<span class="type">const</span> example&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">example</span>(example&amp;&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    example&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> example&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">    example&amp; <span class="keyword">operator</span>=(example&amp;&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    ~<span class="built_in">example</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr[]&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>,<span class="number">8</span> &#125;; <span class="comment">// 数组</span></span><br><span class="line">    test t&#123;&#125;;</span><br><span class="line">    test t1&#123; <span class="number">22</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t2&#123; <span class="number">22</span>, <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t3&#123; <span class="number">22</span>, <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>, &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">    test t3&#123; <span class="number">22</span>, <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>, &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>&#125; ,&#123;<span class="number">11</span>,<span class="number">33</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//example e&#123;&#125;;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//example e1&#123;2&#125;;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//example e2&#123;2,3&#125;;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><em>为什么存在聚合类</em>*</p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.用户自定义的默认函数</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>() &#123;&#125; <span class="comment">// 自定义的构造函数</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> value):<span class="built_in">x</span>(value)&#123; &#125; <span class="comment">// 自定义的构造函数</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>(<span class="type">const</span> test&amp; t) &#123; x = t.x; &#125;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>(test&amp;&amp; t) &#123; x = t.x; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    test&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> test&amp; t)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        x = t.x;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> *<span class="keyword">this</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    test&amp; <span class="keyword">operator</span>=(test&amp;&amp; t)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        x = t.x;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> *<span class="keyword">this</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    ~<span class="built_in">test</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">tt</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x&#123; <span class="number">22</span> &#125;;  <span class="comment">// c11不写 c14可以</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> y = <span class="number">44</span>;   <span class="comment">// c11不写 c14可以</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.自定义的默认函数。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.私有的非静态属性。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.不能够初始化-数据成员 c++14可以的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.不能够用有虚函数。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 5.不能够有虚基类。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 6.不是public继承。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 7.不是基类不是聚合力</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//C++14 对聚合类的一个重要改进是:允许在聚合类的 非静态数据成员 声明时 直接提供 默认成员初始化器&#123;&#125; =</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> b&#123; <span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> c = &#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">double</span> d&#123; <span class="number">44.4</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* str&#123; <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">const</span> test&amp; t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; t.a &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; t.b &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; t.c &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; t.d &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; t.str &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 不用默认初始化，就是用自己的。</span></span><br><span class="line">    test t;</span><br><span class="line">    test t22&#123;&#125;;  <span class="comment">// 等价t </span></span><br><span class="line">    test t1&#123; <span class="number">1</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t2&#123; <span class="number">1</span> ,<span class="number">2</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t3&#123; <span class="number">1</span> ,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t4&#123; <span class="number">1</span> ,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">88.7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    test t5&#123; <span class="number">1</span> ,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">88.7</span>, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>&#125;;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t1);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t2);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t3);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t4);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(t5);</span><br><span class="line">     </span><br><span class="line"><span class="comment">// 为什么需要聚合类</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.兼容c语言，c语言使用结构体 用&#123;&#125;初始化。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.内存开销，没有构造函数，内存布局确定。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.语法简洁。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.编译期安全。未初始化的问题。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="7变量模板"><a href="#7变量模板" class="headerlink" title="7变量模板"></a>7变量模板</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类模板，函数模板。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 简单的变量模板-&gt;常量，更强大，更灵活</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">typename</span> T&gt;</span><br><span class="line"><span class="comment">//constexpr T pi = T(3.14L);                c语言的强制类型转换</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T pi = <span class="built_in">static_cast</span>&lt;T&gt;(<span class="number">3.13L</span>);  <span class="comment">// c++的类型转换</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 指定默认的模板参数</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">typename</span> T = <span class="type">double</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T pai = <span class="built_in">T</span>(<span class="number">3.233L</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 静态方法获取值</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">typename</span> T&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T max_value = std::numeric_limits&lt;T&gt;::<span class="built_in">max</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">typename</span> T&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T mix_value = std::numeric_limits&lt;T&gt;::<span class="built_in">min</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 使用</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">double</span> d = pi&lt;<span class="type">int</span>&gt;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> i = pi&lt;<span class="type">int</span>&gt;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;d:&quot;</span> &lt;&lt; d &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;i:&quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; pai&lt;&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; pai&lt;<span class="type">int</span>&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int max:&quot;</span> &lt;&lt; max_value&lt;<span class="type">int</span>&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int min:&quot;</span> &lt;&lt; mix_value&lt;<span class="type">int</span>&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;float max:&quot;</span> &lt;&lt; max_value&lt;<span class="type">float</span>&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;float min:&quot;</span> &lt;&lt; mix_value&lt;<span class="type">float</span>&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c98/c11的特化类</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">typename</span> T&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">spec</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">spec</span>&lt;<span class="type">float</span>&gt;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">float</span> value = <span class="number">3.145666f</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">spec</span>&lt;<span class="type">double</span>&gt;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">double</span> value = <span class="number">3.145666L</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test2</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">float</span> f = spec&lt;<span class="type">float</span>&gt;::value;</span><br><span class="line">    <span class="type">double</span> d = spec&lt;<span class="type">double</span>&gt;::value;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>返回固定类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 变量模板的特化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 全特化 显示特化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 偏特化，偏特化</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// template&lt;&gt; 不需要指定类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.柱模板</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">size_t</span> typesize = <span class="built_in">sizeof</span>(T);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.全特化</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">size_t</span> typesize&lt;<span class="type">int</span>&gt; = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">size_t</span> typesize&lt;<span class="type">double</span>&gt; = <span class="number">8</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">size_t</span> typesize&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; = <span class="number">100</span>; <span class="comment">// 随便指定的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 返回固定类型</span></span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> s1 = typesize&lt;<span class="type">char</span>&gt;;</span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> s2 = typesize&lt;<span class="type">short</span>&gt;;</span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> s3 = typesize&lt;<span class="type">int</span>&gt;;</span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> s4 = typesize&lt;<span class="type">double</span>&gt;;</span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> s5 = typesize&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s1:&quot;</span> &lt;&lt; s1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s2:&quot;</span> &lt;&lt; s2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s3:&quot;</span> &lt;&lt; s3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s4:&quot;</span> &lt;&lt; s4 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s5:&quot;</span> &lt;&lt; s5 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>返回的类型依赖模板参数的类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 变量模板的特化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 全特化 显示特化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 偏特化，偏特化</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 返回的类型依赖模板参数的类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, T value&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T meter_to_feet = <span class="built_in">T</span>(<span class="number">3.2808</span>) * value;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, T value&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T feet_to_meter = <span class="built_in">T</span>(<span class="number">0.3084</span>) * value;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c++20以前，非类型只能是整形</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">1</span>&gt; = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">5</span>&gt; = <span class="number">15</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">10</span>&gt; = <span class="number">30</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">100</span>&gt; = <span class="number">300</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;1 米 : &quot;</span> &lt;&lt; meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">1</span>&gt; &lt;&lt; <span class="string">&quot;英尺&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;5 米 : &quot;</span> &lt;&lt; meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">5</span>&gt; &lt;&lt; <span class="string">&quot;英尺&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;10 米 : &quot;</span> &lt;&lt; meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">10</span>&gt; &lt;&lt; <span class="string">&quot;英尺&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;100 米 : &quot;</span> &lt;&lt; meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">100</span>&gt; &lt;&lt; <span class="string">&quot;英尺&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;200 米 : &quot;</span> &lt;&lt; meter_to_feet&lt;<span class="type">int</span>, <span class="number">200</span>&gt; &lt;&lt; <span class="string">&quot;英尺&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>偏特化</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 柱模板默认都不是数组</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> isarray = <span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 偏特化</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="type">size_t</span> N&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> isarray&lt;T[N]&gt; = <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> isarray&lt;T[]&gt; = <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 二维数组</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="type">size_t</span> N, <span class="type">size_t</span> M&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> isarray&lt;T[N][M]&gt; = <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> value;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr1[<span class="number">22</span>]&#123; <span class="number">22</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr2[]&#123; <span class="number">22</span>,<span class="number">44</span>,<span class="number">66</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr3[][<span class="number">4</span>]&#123; <span class="number">22</span>,<span class="number">44</span>,<span class="number">66</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>* ptr = arr1;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; isarray&lt;<span class="keyword">decltype</span>(value)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; isarray&lt;<span class="keyword">decltype</span>(arr1)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; isarray&lt;<span class="keyword">decltype</span>(arr2)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; isarray&lt;<span class="keyword">decltype</span>(arr3)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; isarray&lt;<span class="keyword">decltype</span>(ptr)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 判断类型是否一样的</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">K</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> issame = <span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> issame&lt;T, T&gt; = <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">U</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> issame&lt;<span class="type">const</span> T, U&gt; = issame&lt;T, U&gt;; <span class="comment">// 递归调用，重载决议</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">U</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">bool</span> issame&lt;T, <span class="type">const</span> U&gt; = issame&lt;T, U&gt;; <span class="comment">// 递归调用，重载决议</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> y = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; issame&lt;<span class="type">int</span>, <span class="keyword">decltype</span>(x)&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; issame&lt;<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> <span class="type">int</span> &gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; issame&lt;<span class="type">const</span> <span class="type">int</span>, <span class="type">int</span> &gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; issame&lt;<span class="type">double</span>, <span class="type">int</span> &gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>优先级</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> level = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> level&lt;T*&gt; = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> level&lt;T**&gt; = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> level&lt;<span class="type">int</span>*&gt; = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 全特化 大于 偏特化</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; level&lt;<span class="type">int</span>*&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 偏特化 大于 主模板</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; level&lt;<span class="type">int</span>**&gt; &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="8-透明操作符函数对象"><a href="#8-透明操作符函数对象" class="headerlink" title="8 透明操作符函数对象"></a>8 透明操作符函数对象</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 透明操作符函数对象--&gt;优化程序--&gt;减少拷贝</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数对象：仿函数，重载了operator=的对象，实例化的对象。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数对象：1.当做函数一样调用 2.存储状态 3.可以模板化 4.做类型，当做函数参数。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">add</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">int</span> b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        count = a + b;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span>  count;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数的状态</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> count = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">add2</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">T <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(T a, T b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        count = a + b;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span>  count;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 函数的状态</span></span><br><span class="line">    T count = <span class="built_in">T</span>();</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">add3</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">T <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(T a, T b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        count = a * b;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span>  count;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 函数的状态</span></span><br><span class="line">    T count = <span class="built_in">T</span>();</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">class</span> func&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">cal</span><span class="params">(T a, T b, func f)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">f</span>(a, b);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    add a;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">a</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">3</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    add2&lt;<span class="type">int</span>&gt; a2;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">a2</span>(<span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">cal</span>&lt;<span class="type">int</span>, add&gt;(<span class="number">3</span>, <span class="number">3</span>, a) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; cal&lt;<span class="type">int</span>, add2&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt;(<span class="number">4</span>, <span class="number">3</span>, a2) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    add3&lt;<span class="type">int</span>&gt; a3;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; cal&lt;<span class="type">int</span>, add3&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt;(<span class="number">4</span>, <span class="number">3</span>, a3) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;limits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 透明操作符函数对象--&gt;优化程序--&gt;减少拷贝</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数对象：仿函数，重载了operator=的对象，实例化的对象。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数对象：1.当做函数一样调用 2.存储状态 3.可以模板化 4.做类型，当做函数参数。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数对象 三大类</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 非透明</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">myplus</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">T <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">const</span> T&amp; a, <span class="type">const</span> T&amp; b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> a + b;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">myplus&lt;<span class="type">int</span>&gt; p1;</span><br><span class="line">myplus&lt;<span class="type">double</span>&gt; p2;</span><br><span class="line">myplus&lt;string&gt; p3;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 透明版本</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span>  <span class="title class_">myplus</span>&lt;<span class="type">void</span>&gt;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">using</span> is_transparent = <span class="type">void</span>; <span class="comment">// 标签，标记支持异构处理（不同类型的处理）</span></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">class</span> U&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="keyword">auto</span>) <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(T&amp;&amp; a, U&amp;&amp; b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> forward&lt;T&gt;(a) + forward&lt;U&gt;(b);</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">myplus&lt;<span class="type">void</span>&gt; p4;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;set&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    set&lt;string, less&lt;string&gt;&gt; s1;</span><br><span class="line">    set&lt;string, less&lt;&gt;&gt; s2;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.不需要创建临时对象</span></span><br><span class="line">    s<span class="number">1.f</span>ind(<span class="string">&quot;hello&quot;</span>); <span class="comment">// 隐士类型转换</span></span><br><span class="line">    s<span class="number">2.f</span>ind(<span class="string">&quot;world&quot;</span>); <span class="comment">// 万能引用+完美转发</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.不同的类型数据(异构类型) 进行统一的操作。</span></span><br><span class="line">    map&lt;string, <span class="type">int</span>,greater&lt;&gt;&gt; m1;</span><br><span class="line">    m1[<span class="string">&quot;apple&quot;</span>] = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    m1[<span class="string">&quot;banana&quot;</span>] = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    m1[<span class="string">&quot;carrort&quot;</span>] = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> it1 = m<span class="number">1.f</span>ind(<span class="string">&quot;apple&quot;</span>);  <span class="comment">// 高效，不产生临时对象</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> it2 = m<span class="number">1.f</span>ind(<span class="string">&quot;apple&quot;</span>s); <span class="comment">// 高效，不产生临时对象</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> it3 = m<span class="number">1.f</span>ind(<span class="built_in">string_view</span>(<span class="string">&quot;carrot&quot;</span>)); <span class="comment">// // 高效，不产生临时对象 c++17</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 3自动类型推导</span></span><br><span class="line">    std::plus&lt;&gt; add;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> result1 = <span class="built_in">add</span>(<span class="number">3</span>, <span class="number">5</span>);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> result2 = <span class="built_in">add</span>(<span class="number">3</span>, <span class="number">5.2</span>);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> result3 = <span class="built_in">add</span>(<span class="number">3.4</span>, <span class="number">5</span>);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> result4 = <span class="built_in">add</span>(<span class="string">&quot;hello&quot;</span>s, <span class="string">&quot; lic&quot;</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;set&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;numeric&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;algorithm&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.做回调函数使用</span></span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; num1&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">double</span>&gt; num2&#123; <span class="number">1.2</span>,<span class="number">2.3</span>,<span class="number">3.5</span>,<span class="number">4.6</span>,<span class="number">5.7</span>,<span class="number">6.7</span>,<span class="number">7.7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;string&gt; num3&#123; <span class="string">&quot;lic1 &quot;</span>, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>, <span class="string">&quot;lic3&quot;</span>&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> sum1 = <span class="built_in">accumulate</span>(num<span class="number">1.</span><span class="built_in">begin</span>(), num<span class="number">1.</span><span class="built_in">end</span>(), <span class="number">0</span>, plus&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> sum2 = <span class="built_in">accumulate</span>(num<span class="number">2.</span><span class="built_in">begin</span>(), num<span class="number">2.</span><span class="built_in">end</span>(), <span class="number">0.0</span>, plus&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> sum3 = <span class="built_in">accumulate</span>(num<span class="number">3.</span><span class="built_in">begin</span>(), num<span class="number">3.</span><span class="built_in">end</span>(), <span class="built_in">string</span>(), plus&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;sum1：&quot;</span> &lt;&lt; sum1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;sum2：&quot;</span> &lt;&lt; sum2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;sum3：&quot;</span> &lt;&lt; sum3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>, <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">U</span> = less&lt;&gt;&gt;</span><br><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="built_in">sortContainer</span>(T&amp; c, U&amp;&amp; u = <span class="built_in">U</span>())</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sort</span>(c.<span class="built_in">begin</span>(), c.<span class="built_in">end</span>(), forward&lt;U&gt;(u));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test2</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> print = [](<span class="keyword">auto</span>&amp; con)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">for</span> (<span class="keyword">auto</span> i : con)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cout &lt;&lt; i &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 通用的排序</span></span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; num1&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">double</span>&gt; num2&#123; <span class="number">1.2</span>,<span class="number">2.3</span>,<span class="number">3.5</span>,<span class="number">4.6</span>,<span class="number">5.7</span>,<span class="number">6.7</span>,<span class="number">7.7</span> &#125;;</span><br><span class="line">    vector&lt;string&gt; num3&#123; <span class="string">&quot;alic1&quot;</span>, <span class="string">&quot;clic2xxx&quot;</span>, <span class="string">&quot;alic3xxxxxx&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num1);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num2);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num3);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num1);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num2);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num3);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num1, greater&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num2, greater&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num3, greater&lt;&gt;&#123;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num1);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num2);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num3);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 自己写</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num1, [](<span class="type">double</span> a, <span class="type">double</span> b) &#123; <span class="keyword">return</span> a &lt; b;&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">sortContainer</span>(num3, [](<span class="type">const</span> string&amp; a, <span class="type">const</span> string&amp; b) &#123; <span class="keyword">return</span> a.<span class="built_in">length</span>() &lt; b.<span class="built_in">length</span>();&#125;);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num1);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(num3);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test2</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="9-智能指针"><a href="#9-智能指针" class="headerlink" title="9 智能指针"></a>9 智能指针</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 智能指针：防止内存泄漏</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 创建方式</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> id, <span class="type">const</span> string&amp; name)</span><br><span class="line">        :_id(id)</span><br><span class="line">        ,_name(name)</span><br><span class="line">    &#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//test()&#123;&#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">test</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> _id;</span><br><span class="line">    string _name;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">typename</span>... Arg&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function">unique_ptr&lt;T&gt; <span class="title">myunique</span><span class="params">(Arg&amp;&amp; ...args)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">unique_ptr</span>&lt;T&gt;(<span class="keyword">new</span> <span class="built_in">T</span>(forward&lt;Arg&gt;(args)...));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// c11</span></span><br><span class="line">    unique_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr1&#123; <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123;<span class="number">223</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">    unique_ptr&lt;test&gt; ptr2&#123; <span class="keyword">new</span> test&#123;<span class="number">223</span>, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">    unique_ptr&lt;test&gt; ptr3&#123; <span class="keyword">new</span> <span class="built_in">test</span>(<span class="number">223</span>, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>) &#125;;</span><br><span class="line">    unique_ptr&lt;test&gt; ptr4 = std::<span class="built_in">move</span>(ptr3);  <span class="comment">// 独占，只能够交换所有权限</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr5 = <span class="built_in">myunique</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr6 = <span class="built_in">myunique</span>&lt;test&gt;(<span class="number">44</span>, <span class="string">&quot;ssss&quot;</span>s);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// c14 </span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr7 = <span class="built_in">make_unique</span>&lt;test&gt;(<span class="number">44</span>, <span class="string">&quot;sss&quot;</span>s);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr8 = <span class="built_in">make_unique</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">44</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// c14管理数组</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//数组</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ()中的数字代表数组的元素个数</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 模板参数类型必须是T[]，[]不能丟，通过 delete[]释放内存</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 数组元素初始化，使用默认构造函数</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr9 = <span class="built_in">make_unique</span>&lt;<span class="type">int</span>[]&gt;(<span class="number">12</span>);   <span class="comment">// 数组，元素12个；</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ptr10 = <span class="built_in">make_unique</span>&lt;test[]&gt;(<span class="number">22</span>); <span class="comment">// 数组，元素22个； 自定义一个无参数的构造函数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h1 id="10-读写锁"><a href="#10-读写锁" class="headerlink" title="10 读写锁"></a>10 读写锁</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// c++14:读写锁</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 读写锁：一个对象，一把锁。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 怎么看读写锁：一个锁，三个状态。无锁，读锁(共享锁)，写锁(独占锁)。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 使用机制：读共享，写独占。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 共享模式只能进行读操作。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.shared_timed_mutex:读写类</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.shared_lock:读锁管理器。读模式下的加锁和解锁</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.unique_lock:写锁管理器。写模式下的加锁和解锁</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/11/08/C++14/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/11/08/C++14/"/>
    <published>2026-11-08T02:10:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="1-二进制字面量"><a href="#1-二进制字面量" class="headerlink" title="1 二进制字面量"></a>1 二进制字面量</h1><figure class="highlight c++"><table><tr><td clas]]>
    </summary>
    <title>C++ 14</title>
    <updated>2026-11-08T02:10:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <category term="假如生活欺骗了你" scheme="https://licee.top/tags/%E5%81%87%E5%A6%82%E7%94%9F%E6%B4%BB%E6%AC%BA%E9%AA%97%E4%BA%86%E4%BD%A0/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="假如生活欺骗了你"><a href="#假如生活欺骗了你" class="headerlink" title="假如生活欺骗了你"></a>假如生活欺骗了你</h1><p><strong>假如生活欺骗了你，</strong></p><p><strong>不要悲伤，不要心急！</strong></p><p><strong>忧郁的日子里须要镇静：</strong></p><p><strong>相信吧，快乐的日子将会来临！</strong></p><p><strong>心儿永远向往着未来；</strong></p><p><strong>现在却常是忧郁。</strong></p><p><strong>一切都是瞬息，一切都将会过去；</strong></p><p><strong>而那过去了的，就会成为亲切的怀恋</strong></p><h1 id="未选择的路"><a href="#未选择的路" class="headerlink" title="未选择的路"></a>未选择的路</h1><p><strong>黄色的树林里分出两条路，可惜我不能同时去涉足，</strong></p><p><strong>我在那路口久久伫立，我向着一条路极目望去，</strong></p><p><strong>直到它消失在丛林深处。但我却选了另外一条路，</strong></p><p><strong>它荒草萋萋，十分幽寂，显得更诱人、更美丽，虽然在这两条小路上，</strong></p><p><strong>都很少留下旅人的足迹，那天清晨落叶满地，两条路都未经脚印污染。</strong></p><p><strong>啊，留下一条路等改日再见！但我知道路径延绵无尽头，恐怕我难以再回返。</strong></p><p><strong>也许多少年后在某个地方，我将轻声叹息把往事回顾，一片树林里分出两条路，</strong></p><p><strong>而我选了人迹更少的一条，因此决定了我迥异的旅途。——近现代·罗伯特·弗罗斯特</strong></p><h1 id="乡愁"><a href="#乡愁" class="headerlink" title="乡愁"></a>乡愁</h1><p><strong>小时候，乡愁是一枚小小的邮票，我在这头，母亲在那头。</strong></p><p><strong>长大后，乡愁是一张窄窄的船票，我在这头，新娘在那头。</strong></p><p><strong>后来啊，乡愁是一方矮矮的坟墓，我在外头，母亲在里头。</strong></p><p><strong>而现在，乡愁是一湾浅浅的海峡，我在这头，大陆在那头。</strong></p><h1 id="绝色"><a href="#绝色" class="headerlink" title="绝色"></a>绝色</h1><p><strong>若逢新雪初霁</strong></p><p><strong>满月当空</strong></p><p><strong>下面平铺着皓影</strong></p><p><strong>上面流转着亮银</strong></p><p><strong>而你带笑地向我步来</strong></p><p><strong>月色与雪色之间</strong></p><p><strong>你是第三种绝色</strong></p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A62/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A62/"/>
    <published>2026-10-27T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="假如生活欺骗了你"><a href="#假如生活欺骗了你" class="headerlink" title="假如生活欺骗了你"></a>假如生活欺骗了你</h1><p><strong>假如生活欺骗了你，</strong></p>
<p><strong>不要悲伤]]>
    </summary>
    <title>诗集</title>
    <updated>2026-10-27T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="了凡四训"><a href="#了凡四训" class="headerlink" title="了凡四训"></a>了凡四训</h1><p>明 · 袁黄（号了凡）　｜　<a href="#lf-contents">分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/book_f4b9d6ab25d0.aspx">古文岛原书</a></p><p>袁了凡从自己早年相信命数的经历说起，写给儿子四篇家训。原文依古文岛逐段保留；分节标题、白话串讲、词注和段评为本次整理所加。</p><table><thead><tr><th>篇目</th><th>阅读线索</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#lf-v1">立命之学第一</a></td><td>孔先生推算、云谷问答与功过格</td></tr><tr><td><a href="#lf-v2">改过之法第二</a></td><td>从耻心、畏心、勇心到从事、从理、从心改过</td></tr><tr><td><a href="#lf-v3">积善之方第三</a></td><td>十个故事、辨善八问与行善十事</td></tr><tr><td><a href="#lf-v4">谦德之效第四</a></td><td>五位读书人的考场见闻与受教之道</td></tr></tbody></table><p><a id="lf-v1" name="lf-v1"></a></p><h2 id="立命之学第一"><a href="#立命之学第一" class="headerlink" title="立命之学第一"></a>立命之学第一</h2><p><a href="#lf-toc-1">本篇分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fbd3d45416a0.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="lf-1-01" name="lf-1-01"></a></p><h3 id="慈云寺遇孔先生"><a href="#慈云寺遇孔先生" class="headerlink" title="慈云寺遇孔先生"></a>慈云寺遇孔先生</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余童年丧父，老母命弃举业学医，谓可以养生，可以济人，且习一艺以成名，尔父夙心也。后余在慈云寺，遇一老者，修髯伟貌，飘飘若仙，余敬礼之。语余曰：“子仕路中人也，明年即进学，何不读书？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余告以故，并叩老者姓氏里居。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“吾姓孔，云南人也。得邵子皇极数正传，数该传汝。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余引之归，告母。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">母曰：“善待之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">试其数，纤悉皆验。余遂起读书之念，谋之表兄沈称，言：“郁海谷先生在沈友夫家开馆，我送汝寄学甚便。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余遂礼郁为师。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡回忆，自己幼年丧父，母亲叫他放下科举功课，学医谋生、救人，说这也是父亲生前的心愿。后来他在慈云寺见到一位长须老人。老人说他是有仕途的人，来年就要考入学校，怎么不读书？袁说了家里的打算，问过才知道，老人姓孔，云南人，自称得了邵氏推数之学的传承，按所推的数，应把它传给袁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">袁请孔先生回家，母亲让他好好招待。他说，试过几件事，连细节也应了，自己便又动了读书的念头。表兄沈称替他寻访老师，送他到沈友夫家，拜在那里开馆的郁海谷为师。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">举业，准备科举考试的学业。进学，指经考试成为地方官学的生员。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">母亲原来劝学医，后来也肯善待孔先生。改变读书方向的经过，是从这个家庭怎样商量事情写起的。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-02" name="lf-1-02"></a></p><h3 id="九十一石五斗禄米"><a href="#九十一石五斗禄米" class="headerlink" title="九十一石五斗禄米"></a>九十一石五斗禄米</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔为余起数：县考童生，当十四名；府考七十一名，提学考第九名。明年赴考，三处名数皆合。复为卜终身休咎，言：某年考第几名，某年当补廪，某年当贡，贡后某年当选四川一大尹，在任三年半，即宜告归。五十三岁八月十四日丑时，当终于正寝，惜无子。余备录而谨记之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">自此以后，凡遇考校，其名数先后，皆不出孔公所悬定者。独算余食廪米九十一石五斗当出贡；及食米七十余石，屠宗师即批准补贡，余窃疑之。后果为署印杨公所驳，直至丁卯年，殷秋溟宗师见余场中备卷，叹曰：“五策，即五篇奏议也，岂可使博洽淹贯之儒，老于窗下乎！”遂依县申文准贡，连前食米计之，实九十一石五斗也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余因此益信进退有命，迟速有时，澹然无求矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔先生推算他县考第十四、府考第七十一、提学考第九。袁记述，次年三考的名次竟一一相合。老人又推算他哪年补为廪生、哪年入贡，以后要在四川做知县，三年半后辞官，五十三岁八月十四日丑时寿终，没有儿子。袁把这些话都记了下来。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最使他信服的是廪米一事。按旧数，他应领够九十一石五斗才会出贡。才领七十多石，屠宗师就已批准，他一度以为这回算错了，不料被代理官员驳回。后来殷秋溟读到他的五篇策论，称赞篇篇可当奏议，不能让这样的人老死书窗下，于是按县里申文准贡。袁把前后领米相加，恰是九十一石五斗。他由此更加相信连迟早都有定数，对前程也就淡了心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">廪生，明代获准领取官给廪粮的生员。贡，指经选拔升入国子监学习。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">作者先写自己也曾起疑，再写他怎样算清最后一笔米账，这就交代了他后来深信定数的缘由。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-03" name="lf-1-03"></a></p><h3 id="三昼夜静坐，云谷一问"><a href="#三昼夜静坐，云谷一问" class="headerlink" title="三昼夜静坐，云谷一问"></a>三昼夜静坐，云谷一问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">贡入燕都，留京一年，终日静坐，不阅文字。己巳归，游南雍，未入监，先访云谷会禅师于栖霞山中，对坐一室，凡三昼夜不瞑目。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷问曰：“凡人所以不得作圣者，只为妄念相缠耳。汝坐三日，不见起一妄念，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余曰：“吾为孔先生算定，荣辱死生，皆有定数，即要妄想，亦无可妄想。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷笑曰：“我待汝是豪杰，原来只是凡夫。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">问其故，曰：“人未能无心，终为阴阳所缚，安得无数？但惟凡人有数：极善之人，数固拘他不定；极恶之人，数亦拘他不定。汝二十年来，被他算定，不曾转动一毫，岂非是凡夫？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余问曰：“然则数可逃乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">入贡后，袁在北京住了一年，终日静坐，连书也不读。己巳年回来，他去南京国子监，入监前先到栖霞山拜访云谷禅师，两人相对静坐三昼夜。云谷问，常人总被杂念牵住，你怎么坐了三天，也没见你起一个妄念？袁说，荣辱死生都让孔先生算定了，再多想也没用。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云谷笑他原来只是个凡夫。按禅师的说法，人的心若仍有所执，就不免受气数拘束，但极善极恶的人又能越出原有的推算。二十年来一步都没出孔先生所算的范围，正说明你始终循着旧路。袁这才问：如此说来，定数也能改变吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">南雍，南京国子监。凡夫，此处是云谷对仍受旧念和气数拘束之人的称呼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样是三昼夜无杂念，云谷起初看作修养的成果，袁却说是因为早已不作指望。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-04" name="lf-1-04"></a></p><h3 id="所求在我，还是在外"><a href="#所求在我，还是在外" class="headerlink" title="所求在我，还是在外"></a>所求在我，还是在外</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“命由我作，福自己求。诗书所称，的为明训。我教典中说：‘求富贵得富贵，求男女得男女，求长寿得长寿。’夫妄语乃释迦大戒，诸佛菩萨，岂诳语欺人？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余进曰：“孟子言：‘求则得之。’是求在我者也。道德仁义，可以力求；功名富贵，如何求得？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷曰：“孟子之言不错，汝自错解耳。汝不见六祖说：‘一切福田，不离方寸；从心而觅，感无不通。’求在我，不独得道德仁义，亦得功名富贵；内外双得，是求有益于得也。若不反躬内省，而徒向外驰求，则求之有道，而得之有命矣。内外双失，故无益。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">云谷回答，人在自己的作为上立命，福也要自己求取。他引儒家经书和佛典为据，认为佛门既以不说妄语为戒，经里许人所求的富贵、子嗣、寿命，自有可信之处。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">袁随即拿《孟子》来追问：仁义道德由我用功，因而可以求得；功名富贵却怎么能由我做主？云谷认为，孟子的话不错，关键在怎样理解“在我”。他引六祖之说，以人的内心作种福的田地；从这里下功夫，他相信内在的德行和外在的境遇都可能受益。若只向外奔逐，不肯回头检点，即使明白求取的途径，收获仍受际遇左右，连内心也照顾不到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">方寸，借指内心。反躬内省，回过头来检点自己的动机与行为。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">袁没有马上接受师说，而是先划出内外之分。云谷的回答，正落在这条界线能否挪动上。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A67-%E5%AD%9F%E5%AD%90/#mz-13-03">《孟子·尽心上》谈“求在我者”</a></p><p><a id="lf-1-05" name="lf-1-05"></a></p><h3 id="把预言变成对自己的追问"><a href="#把预言变成对自己的追问" class="headerlink" title="把预言变成对自己的追问"></a>把预言变成对自己的追问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">因问：“孔公算汝终身若何？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余以实告。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷曰：“汝自揣应得科第否？应生子否？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余追省良久，曰：“不应也。科第中人，类有福相，余福薄，又不能积功累行，以基厚福；兼不耐烦剧，不能容人；时或以才智盖人，直心直行，轻言妄谈。凡此皆薄福之相也，岂宜科第哉。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“地之秽者多生物，水之清者常无鱼。余好洁，宜无子者一；和气能育万物，余善怒，宜无子者二；爱为生生之本，忍为不育之根；余矜惜名节，常不能舍己救人，宜无子者三；多言耗气，宜无子者四；喜饮铄精，宜无子者五；好彻夜长坐，而不知葆元毓神，宜无子者六。其余过恶尚多，不能悉数。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">听完孔先生的推算，云谷反问袁，你自己想想，应当考中吗？应当有孩子吗？袁想了很久，答说自己受不住繁难的事，难以容人，有时恃才压人，心里想到什么便直说，又轻率妄谈，平日积德实在太少。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他接着用肥土生物、清水少鱼作比，按自己当时的观念逐条清点：过于好洁，好发脾气，看重自己的名节却少有舍己救人之举，话多，嗜酒，又常常通宵久坐而不休养。他把这六项都算作自己不宜有子之处，还说其余的过失，一时也数不完。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">科第，科举中试以及由此取得的资格。葆元毓神，是文中保养精神的说法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">云谷没有要求他再验一遍术数，只让他自己回答两个“应不应”。这一问，把话题转到日常怎样待人、怎样自处。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-06" name="lf-1-06"></a></p><h3 id="昨日与今日之间"><a href="#昨日与今日之间" class="headerlink" title="昨日与今日之间"></a>昨日与今日之间</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷曰：“岂惟科第哉。世间享千金之产者，定是千金人物；享百金之产者，定是百金人物；应饿死者，定是饿死人物。天不过因材而笃，几曾加纤毫意思。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">即如生子，有百世之德者，定有百世子孙保之；有十世之德者，定有十世子孙保之；有三世二世之德者，定有三世二世子孙保之；其斩焉无后者，德至薄也。“</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">汝今既知非，将向来不发科第，及不生子之相，尽情改刷；务要积德，务要包荒，务要和爱，务要惜精神。从前种种，譬如昨日死；从后种种，譬如今日生，此义理再生之身。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“夫血肉之身，尚然有数；义理之身，岂不能格天？《太甲》曰：‘天作孽，犹可违；自作孽，不可活。&#x27;《诗》云：‘永言配命，自求多福。’孔先生算汝不登科第，不生子者，此天作之孽，犹可得而违。汝今扩充德性，力行善事，多积阴德，此自己所作之福也，安得而不受享乎？“</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》为君子谋，趋吉避凶；若言天命有常，吉何可趋，凶何可避？开章第一义，便说：‘积善之家，必有余庆。’汝信得及否？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">云谷把一个人的贫富、子孙能否绵延都解释成德行厚薄的结果。在他的说理中，上天只是顺着人已养成的质地加以成全。这是禅师在这场对话中提出的德福观。对袁来说，眼下可做的，是把过去的毛病一一改过，练习容人、和爱与爱惜精神。从前的生活像到昨天已经结束，从今天起可以重新做人。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云谷再引《尚书·太甲》和《诗经》，区分已有的困境与亲手造成的恶果，劝袁把力气用在日后可以做的好事上。他又以《易》劝人趋吉避凶、积善有余庆来反问：若一切早已固定，劝人选择行止还有什么意思？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">包荒，能包容他人的不足。阴德，暗中行善，不以受人称扬为目的。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“昨日死”“今日生”是全段的转折。从这里往下，读者看到的是袁选择做什么，以及能否持久。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/#yz-130">《易传·坤文言》论“积善之家”</a></p><p><a id="lf-1-07" name="lf-1-07"></a></p><h3 id="记功过与去求取之心"><a href="#记功过与去求取之心" class="headerlink" title="记功过与去求取之心"></a>记功过与去求取之心</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余信其言，拜而受教。因将往日之罪，佛前尽情发露，为疏一通，先求登科；誓行善事三千条，以报天地祖宗之德。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷出功过格示余，令所行之事，逐日登记；善则记数，恶则退除，且教持准提咒，以期必验。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">语余曰：“符箓家有云：‘不会书符，被鬼神笑。’此有秘传，只是不动念也。执笔书符，先把万缘放下，一尘不起。从此念头不动处，下一点，谓之混沌开基。由此而一笔挥成，更无思虑，此符便灵。凡祈天立命，都要从无思无虑处感格。“</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子论立命之学，而曰：‘夭寿不贰。’夫夭与寿，至贰者也。当其不动念时，孰为夭，孰为寿？细分之，丰歉不贰，然后可立贫富之命；穷通不贰，然后可立贵贱之命；夭寿不贰，然后可立生死之命。人生世间，惟死生为重，曰夭寿，则一切顺逆皆该之矣。“</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">至修身以俟之，乃积德祈天之事。曰修，则身有过恶，皆当治而去之；曰俟，则一毫觊觎，一毫将迎，皆当斩绝之矣。到此地位，直造先天之境，即此便是实学。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“汝未能无心，但能持准提咒，无记无数，不令间断，持得纯熟，于持中不持，于不持中持。到得念头不动，则灵验矣。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁接受这番劝告，在佛前坦陈旧过，写下疏文，先许愿求科第，立誓做三千件善事以报天地祖先。云谷给他一份功过格，叫他每天逐事登记，行善计入，有过扣除，也教他持念准提咒。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云谷借道士画符作比，说提笔之前先放下杂念，一笔画到底；他以此说明祈愿时专一无求的心境。再讲《孟子》“夭寿不贰”：从收成丰歉到处境穷通，直至寿命长短，人若不因结果不同而另生一颗心，便有了立命的立足处。“修”要除去过失，“俟”要放下对回报的觊觎，不先迎也不追逐。对尚做不到心无挂碍的袁，云谷教他持咒不计遍数，使之熟习自然，并认为这样才会有感应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">功过格，逐日记录善行和过失的簿式。俟，等候；“修身以俟之”语出《孟子·尽心上》。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">功过簿上每件事都要计数，持咒时却叫他不数遍数。前者查行动，后者察自己是否急着索取结果。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A67-%E5%AD%9F%E5%AD%90/#mz-13-01">《孟子·尽心上》论修身立命</a></p><p><a id="lf-1-08" name="lf-1-08"></a></p><h3 id="改号以后，第一次三千善"><a href="#改号以后，第一次三千善" class="headerlink" title="改号以后，第一次三千善"></a>改号以后，第一次三千善</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余初号学海，是日改号了凡；盖悟立命之说，而不欲落凡夫窠臼也。从此而后，终日兢兢，便觉与前不同。前日只是悠悠放任，到此自有战兢惕厉景象，在暗室屋漏中，常恐得罪天地鬼神；遇人憎我毁我，自能恬然容受。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">到明年，礼部考科举，孔先生算该第三，忽考第一，其言不验，而秋闱中式矣。然行义未纯，检身多误：或见善而行之不勇，或救人而心常自疑；或身勉为善，而口有过言；或醒时操持，而醉后放逸。以过折功，日常虚度。自己巳岁发愿，直至己卯岁，历十余年，而三千善行始完。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">他原先号学海，从这一天改号了凡，不愿再落入自己所理解的凡夫旧习。从前由着日子过去，如今即使独处也时时警醒；遇到别人厌恶、毁谤，自己也能安然承受。据他回忆，次年礼部考试，孔先生推他是第三名，实际却得了第一，秋天乡试也考中了。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">这并没有使他的功过簿一下子好看起来。看见该做的善事，有时还是迈不出脚；救了人，心里却起疑；身体勉力为善，嘴上又说错话；清醒时守得住，酒后却放纵。好事坏事相抵，从己巳发愿算起，到己卯年才完成第一回三千善，已用去十来年。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">秋闱，秋季举行的乡试。屋漏，此处指屋内幽隐之处，借以说无人看见时的操守。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次考试写得很快，行善却一写就是十来年；不能从名次的变化推断习气也已全改。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-09" name="lf-1-09"></a></p><h3 id="日历上的朱圈"><a href="#日历上的朱圈" class="headerlink" title="日历上的朱圈"></a>日历上的朱圈</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">时方从李渐庵入关，未及回向。庚辰南还，始请性空、慧空诸上人，就东塔禅堂回向。遂起求子愿，亦许行三千善事。辛巳，生男天启。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余行一事，随以笔记。汝母不能书，每行一事，辄用鹅毛管，印一朱圈于历日之上。或施食贫人，或买放生命，一日有多至十余圈者。至癸未八月，三千之数已满，复请性空辈，就家庭回向。九月十三日，复起求中进士愿，许行善事一万条。丙戌登第，授宝坻知县。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">头一回三千善记满时，袁跟随李渐庵入关，未及举行回向。庚辰年南归，他请性空、慧空等僧人在东塔禅堂回向，随后为求子许下第二个三千善之愿。按袁的记述，辛巳年儿子天启出生。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他每做一件事随手记下。妻子不会写字，就用鹅毛管蘸红色，在日历上盖一个圈；有时给穷人饭食，有时买下生灵放生，一天可以印十多个。到癸未年八月，三千之数已满，他们请僧人到家中回向。九月十三，他又许一万件善事，所求是中进士。到丙戌年，他登进士第，受任宝坻知县。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">回向，佛教用语，把所修功德归向一定愿望或对象。登第，在科举中考中。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">鹅毛管印的朱圈让家里多了一位执笔的人，也把一份个人誓愿变成夫妇可以共同参与的事。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-10" name="lf-1-10"></a></p><h3 id="一县减粮，善事怎样计数"><a href="#一县减粮，善事怎样计数" class="headerlink" title="一县减粮，善事怎样计数"></a>一县减粮，善事怎样计数</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">余置空格一册，名曰《治心编》。晨起坐堂，家人携付门役，置案上，所行善恶，纤悉必记。夜则设桌于庭，效赵阅道焚香告帝。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">汝母见所行不多，辄颦蹙曰：“我前在家，相助为善，故三千之数得完；今许一万，衙中无事可行，何时得圆满乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夜间偶梦见一神人，余言善事难完之故。神曰：“只减粮一节，万行俱完矣。”盖宝坻之田，每亩二分三厘七毫。余为区处，减至一分四厘六毫，委有此事，心颇惊疑。适幻余禅师自五台来，余以梦告之，且问此事宜信否？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">师曰：“善心真切，即一行可当万善，况合县减粮，万民受福乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾即捐俸银，请其就五台山斋僧一万而回向之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">任知县后，袁另设一本《治心编》，早晨升堂前托家人送到公案上，大小善恶都记，晚上仿效赵阅道焚香向上天陈告。妻子忧心，从前在家自己能帮忙，如今在衙门，善事记得这么少，一万件什么时候才能做完？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">袁说他梦见神人，听说只减田粮一件，万件善事已经圆满。他确实曾调整宝坻田粮，让每亩负担从二分三厘七毫减到一分四厘六毫，却不敢据梦自定。幻余禅师来访，他把经过相告。禅师说，存心真切，一件善行就可能抵万件，何况全县减粮使这么多百姓受益。袁便捐出俸银，托禅师在五台山设斋供养一万位僧人，替他回向。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">粮，本段指按田亩征收的田粮。斋僧，以斋饭供养僧众。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">妻子问的是衙中能做几件，禅师看的却是一项政令落到了多少人身上。</font></blockquote></div><p><a id="lf-1-11" name="lf-1-11"></a></p><h3 id="写给儿子的六种换位思量"><a href="#写给儿子的六种换位思量" class="headerlink" title="写给儿子的六种换位思量"></a>写给儿子的六种换位思量</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孔公算予五十三岁有厄，余未尝祈寿，是岁竟无恙，今六十九矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《书》曰：“天难谌，命靡常。”又云：“惟命不于常。”皆非诳语。吾于是而知，凡称祸福自己求之者，乃圣贤之言。若谓祸福惟天所命，则世俗之论矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">汝之命，未知若何。即命当荣显，常作落寞想；即时当顺利，常作拂逆想；即眼前足食，常作贫窭想；即人相爱敬，常作恐惧想；即家世望重，常作卑下想；即学问颇优，常作浅陋想。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">远思扬祖宗之德，近思盖父母之愆；上思报国之恩，下思造家之福；外思济人之急，内思闲己之邪。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">务要日日知非，日日改过；一日不知非，即一日安于自是；一日无过可改，即一日无步可进；天下聪明俊秀不少，所以德不加修，业不加广者，只为“因循”二字，耽阁一生。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云谷禅师所授立命之说，乃至精至邃，至真至正之理，其熟玩而勉行之，毋自旷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">孔先生曾推袁五十三岁有一道难关。袁说自己没有求过延寿，那年却平安无事，写下这些话时已经六十九岁。他借《尚书》中天命难凭、并非恒常的说法，总结自己何以从信定数转向相信人的所作所为。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">轮到告诫儿子，他没有再给一个新的预言。他要儿子在显达时想到冷落，顺遂时想到挫折，衣食足时想到贫困，受敬重时仍有戒惧，家世有望时想到卑微，学有所长时看到自己的浅陋。往远处想如何光大先人之德，往近处想如何弥补父母的过失；对上思报国，对下为家人谋福，对外救人之急，对内防自己的邪念。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他最后叮嘱，每天要能察出错，也真能去改。一天看不见自己的错，就容易在自以为是里安顿下来。聪明人耽搁了一辈子，常常只因习惯了照旧行事。他把云谷的教诲传给儿子，盼他细想、实行，不要让日子空过。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">谌，信。“天难谌”说天命难以凭恃。贫窭（jù），贫困。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全篇起于别人替“我”说尽一生，终于父亲对儿子坦承“未知若何”；他留下的是一套自省的功课。</font></blockquote></div><p><a href="#lf-toc-1">返回本篇分节目录</a></p><p><a id="lf-v2" name="lf-v2"></a></p><h2 id="改过之法第二"><a href="#改过之法第二" class="headerlink" title="改过之法第二"></a>改过之法第二</h2><p><a href="#lf-toc-2">本篇分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_02bcd0060a07.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="lf-2-01" name="lf-2-01"></a></p><h3 id="从言动中察过"><a href="#从言动中察过" class="headerlink" title="从言动中察过"></a>从言动中察过</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">春秋诸大夫，见人言动，亿而谈其祸福，靡不验者，左国诸记可观也。大都吉凶之兆，萌乎心而动乎四体，其过于厚者常获福，过于薄者常近祸，俗眼多翳，谓有未定而不可测者。至诚合天，福之将至，观其善而必先知之矣。祸之将至，观其不善而必先知之矣。今欲获福而远祸，未论行善，先须改过。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡说，读《左传》《国语》一类记载，常见春秋大夫只凭一个人的话语、举动，就推想他日后的祸福。他认为，人心的厚薄总会从举止间流露，旁人之所以觉得吉凶全不可知，是没有留意这些细处。在他关于天道与祸福的理解里，真正诚恳的人能从眼前的善与不善察见端倪。因此，他劝人求福远祸，先从改正自己的过失做起，再谈怎样积善。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亿，揣度、推测。左国，合指《左传》和《国语》。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首说古人如何观察别人，末句却把目光转了回来，要看的是自己当下的言行。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-02" name="lf-2-02"></a></p><h3 id="先有耻心"><a href="#先有耻心" class="headerlink" title="先有耻心"></a>先有耻心</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">但改过者，第一，要发耻心。思古之圣贤，与我同为丈夫，彼何以百世可师？我何以一身瓦裂？耽染尘情，私行不义，谓人不知，傲然无愧，将日沦于禽兽而不自知矣；世之可羞可耻者，莫大乎此。孟子曰：耻之于人大矣。以其得之则圣贤，失之则禽兽耳。此改过之要机也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">改过先要有羞耻心。作者让人拿自己同古代圣贤比较：同样生而为人，为什么有人在百世之后仍可作老师，自己却把一生弄得如瓦片破裂？私下做不义的事，自以为别人不知，还能昂然无愧，最可羞的就是这样渐渐沉沦而不自觉。他引孟子的话提醒读者，能为自己的行为感到羞愧，才有趋向圣贤的起点；若丧失这种知觉，便听任欲望支配自己了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">耽染，沉溺其中并受其影响。要机，紧要的关节。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一节追问的羞耻，不取决于别人有没有发现，而在自己是否还肯承认做错了。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-03" name="lf-2-03"></a></p><h3 id="畏隐微，也畏迟暮"><a href="#畏隐微，也畏迟暮" class="headerlink" title="畏隐微，也畏迟暮"></a>畏隐微，也畏迟暮</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">第二，要发畏心。天地在上，鬼神难欺，吾虽过在隐微，而天地鬼神，实鉴临之，重则降之百殃，轻则损其现福，吾何可以不惧？不惟是也。闲居之地，指视昭然；吾虽掩之甚密，文之甚巧，而肺肝早露，终难自欺；被人觑破，不值一文矣，乌得不懔懔？不惟是也。一息尚存，弥天之恶，犹可悔改；古人有一生作恶，临死悔悟，发一善念，遂得善终者。谓一念猛厉，足以涤百年之恶也。譬如千年幽谷，一灯才照，则千年之暗俱除；故过不论久近，惟以改为贵。但尘世无常，肉身易殒，一息不属，欲改无由矣。明则千百年担负恶名，虽孝子慈孙，不能洗涤；幽则千百劫沉沦狱报，虽圣贤佛菩萨，不能援引。乌得不畏？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">第二要有敬畏心。依作者所信，即使独处时的隐秘过失也有天地鬼神鉴察，严重的会招灾，轻的也会折损福分。即便只说与人相处，再周密的遮掩、再巧妙的辩白，也难保真心不流露，更难一直欺骗自己。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他又从另一个方向劝人：只要还有一口气，犯过的错再大、积得再久，仍有悔改的机会。他用临终悔悟的故事作例，又比作幽暗千年的山谷，一盏灯照进去，黑暗便从灯前消退。可人命无常，一旦气息断绝，就连想改也来不及。身后的恶名子孙难以洗去；在作者所信的因果观中，幽冥的苦报也不能托人代受。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">文，动词，指文饰、掩饰。不属，不能接续，此处指气息断绝。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一盏灯让人看见何时悔改都来得及，一口气又提醒人别把眼前的机会推到明天。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-04" name="lf-2-04"></a></p><h3 id="有勇心才肯动手"><a href="#有勇心才肯动手" class="headerlink" title="有勇心才肯动手"></a>有勇心才肯动手</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">第三，须发勇心。人不改过，多是因循退缩；吾须奋然振作，不用迟疑，不烦等待。小者如芒刺在肉，速与抉剔；大者如毒蛇啮指，速与斩除，无丝毫凝滞，此风雷之所以为益也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">第三要有勇气。人明明知道有错，常因循旧习，迟迟不肯动手。作者用两个比方催人决断：小错好比肉里扎了一根芒刺，发现便要挑出来；大错好比毒蛇咬指，更经不起延搁。他借《易》里风雷相益的意思，说明见过即改的果决。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">因循，沿袭旧样，拖延不改。风雷为益，指《周易》益卦风雷之象，传文以此说见善则迁、有过则改。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">芒刺再小，留在肉里也不会因拖延而舒服一些；这一比喻给“小错可以等等”的想法点出了代价。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-05" name="lf-2-05"></a></p><h3 id="从事上改"><a href="#从事上改" class="headerlink" title="从事上改"></a>从事上改</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">具是三心，则有过斯改，如春冰遇日，何患不消乎？然人之过，有从事上改者，有从理上改者，有从心上改者；工夫不同，效验亦异。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">如前日杀生，今戒不杀；前日怒詈，今戒不怒；此就其事而改之者也。强制于外，其难百倍，且病根终在，东灭西生，非究竟廓然之道也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">耻、畏、勇三种心具备了，作者相信，改过便能像春冰见日一样逐渐消融。但实际用功有三处：从事情本身改，从道理上改，从起心动念处改。三种做法花的力气不同，所得效果也不同。譬如从前杀生，如今约束自己不杀；从前动怒骂人，如今告诫自己别发火，这就是从事上改。这样的约束可以先做起来，但若心里的根由还在，按下这一桩，另一桩又可能冒出来，单靠硬忍会很吃力。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">怒詈（lì），动怒而责骂。廓然，开朗清明、没有壅塞的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“东灭西生”写的是一种常见困境：拦住了眼前这件事，下一件事仍可能由同一个念头引起。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-06" name="lf-2-06"></a></p><h3 id="从理上改：以杀生为例"><a href="#从理上改：以杀生为例" class="headerlink" title="从理上改：以杀生为例"></a>从理上改：以杀生为例</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">善改过者，未禁其事，先明其理；如过在杀生，即思曰：上帝好生，物皆恋命，杀彼养己，岂能自安？且彼之杀也，既受屠割，复入鼎镬，种种痛苦，彻入骨髓；己之养也，珍膏罗列，食过即空，疏食菜羹，尽可充腹，何必戕彼之生，损己之福哉？又思血气之属，皆含灵知，既有灵知，皆我一体；纵不能躬修至德，使之尊我亲我，岂可日戕物命，使之仇我憾我于无穷也？一思及此，将有对食痛心，不能下咽者矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">善于改过的人，在约束行为以前，还要想清其中的道理。若要改掉杀生的习惯，可以先想：天地有养育生命之意，动物也眷恋自己的性命，怎么能让它们受苦只为供养自己的口腹？对动物来说，屠割烹煮带来切身的苦；对食客来说，一桌珍味转眼就吃完，粗粮菜汤同样可以充饥。作者还从万物一体的观念说，有血气的生命都有知觉，即便自己的德行还不能使动物亲近，又何必让它们日日受害？这样想下去，原先望着菜肴升起的食欲，也会变成不忍。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">鼎镬，古代烹煮食物的器具。疏食，粗简的饭食。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一顿饭，动物为它受苦，食者片刻便吃完。两边付出的分量，是这一段用来说服人的地方。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-07" name="lf-2-07"></a></p><h3 id="从理上改：以动怒为例"><a href="#从理上改：以动怒为例" class="headerlink" title="从理上改：以动怒为例"></a>从理上改：以动怒为例</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">如前日好怒，必思曰：人有不及，情所宜矜；悖理相干，于我何与？本无可怒者。又思天下无自是之豪杰，亦无尤人之学问；行有不得，皆己之德未修，感未至也。吾悉以自反，则谤毁之来，皆磨炼玉成之地；我将欢然受赐，何怒之有？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">又闻谤而不怒，虽谗焰薰天，如举火焚空，终将自息；闻谤而怒，虽巧心力辩，如春蚕作茧，自取缠绵；怒不惟无益，且有害也。其馀种种过恶，皆当据理思之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">此理既明，过将自止。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">从前爱发怒的人，也可以把事情换个方向想。别人能力不够，应当体谅；他做得悖理，未必就要牵动我的心。自以为样样正确成不了豪杰，专门责怪别人也成不了学问。事情办不成，先问自己的德行和待人处事还有哪儿没做到。这样，听到非议时，反而能借它磨炼自己。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">作者又说，面对谗言而不发怒，好比有人举火烧向空处，火势终会自己熄灭。若气愤之下费尽心机去争辩，就像春蚕吐丝，反把自己一层层缠住。其他过失也可这样把道理想透，改变行为便少一分勉强。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">矜，此处指怜惜、体谅。玉成，帮助人成就，这里指借磨炼而有所长进。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">火烧向空处，蚕丝却绕回自身：两个譬喻让读者看清，回应谤言的方式会怎样影响自己。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-08" name="lf-2-08"></a></p><h3 id="从心上改，兼用三层工夫"><a href="#从心上改，兼用三层工夫" class="headerlink" title="从心上改，兼用三层工夫"></a>从心上改，兼用三层工夫</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓从心而改？过有千端，惟心所造；吾心不动，过安从生？学者于好色，好名，好货，好怒，种种诸过，不必逐类寻求；但当一心为善，正念现前，邪念自然污染不上。如太阳当空，魍魉潜消，此精一之真传也。过由心造，亦由心改，如斩毒树，直断其根，奚必枝枝而伐，叶叶而摘哉？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大抵最上者治心，当下清净；才动即觉，觉之即无；苟未能然，须明理以遣之；又未能然，须随事以禁之；以上事而兼行下功，未为失策。执下而昧上，则拙矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">过错表现虽有千种，作者把它们的起点归到心念。好色、求名、贪财、易怒，若逐件追赶，很难顾全；立定向善的心，杂念便不容易附着。他以日光照散魍魉、砍树直断其根作比，说明为什么要在念头才起时就有所觉察。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用功最直接的一层，是心念刚一偏便觉察，使它随觉察而止。暂时做不到，就先想明道理，排解这个念头；仍做不到，就在具体行为上设限。从心处用力，同时借道理和行为相助，完全可行。只顾压住表面的举动，始终不追问缘由，才会格外笨拙。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">魍魉（wǎng liǎng），古人想象中的精怪。才动即觉，指不善的念头刚起便察觉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">斩树先问根在哪里，真正动手时却仍可修枝：三层工夫有深浅，也能配合使用。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-09" name="lf-2-09"></a></p><h3 id="怎样看待改过的效验"><a href="#怎样看待改过的效验" class="headerlink" title="怎样看待改过的效验"></a>怎样看待改过的效验</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">顾发愿改过，明须良朋提醒，幽须鬼神证明；一心忏悔，昼夜不懈，经一七，二七，以至一月，二月，三月，必有效验。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">或觉心神恬旷；或觉智慧顿开；或处冗沓而触念皆通；或遇怨仇而回嗔作喜；或梦吐黑物；或梦往圣先贤，提携接引；或梦飞步太虚；或梦幢幡宝盖，种种胜事，皆过消罪灭之象也。然不得执此自高，画而不进。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡说，发愿改过，平时要有好朋友提醒，独处也要以天地鬼神为见证。他劝人昼夜不懈，从七天、十四天做起，持续到一个月、两个月、三个月，去体会改变。他列举的变化有心境安和开阔，遇到繁杂之事能想清头绪，见了怨家能把嗔怒转为欢喜。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">作者还记下梦见吐出黑物、先贤接引、步入高空、幢幡宝盖等情景，并按他所信的宗教观念，将它们解释为过消罪减的迹象。他随即告诫读者，即便有了这些体验，也不能据此自高自大、划定界限停下来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">一七、二七，以七日为期，即七天、十四天。幢幡宝盖，佛教仪式中所用的旗幡和伞盖一类庄严物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">作者把“遇怨仇而回嗔作喜”列入效验，恰可回看前面如何对待谤言的例子。</font></blockquote></div><p><a id="lf-2-10" name="lf-2-10"></a></p><h3 id="年年复看自己的过失"><a href="#年年复看自己的过失" class="headerlink" title="年年复看自己的过失"></a>年年复看自己的过失</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔蘧伯玉当二十岁时，已觉前日之非而尽改之矣。至二十一岁，乃知前之所改，未尽也；及二十二岁，回视二十一岁，犹在梦中，岁复一岁，递递改之，行年五十，而犹知四十九年之非，古人改过之学如此。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾辈身为凡流，过恶猬集，而回思往事，常若不见其有过者，心粗而眼翳也。 然人之过恶深重者，亦有效验：或心神昏塞，转头即忘；或无事而常烦恼；或见君子而赧然消沮；或闻正论而不乐；或施惠而人反怨；或夜梦颠倒，甚则妄言失志；皆作孽之相也，苟一类此，即须奋发，舍旧图新，幸勿自误。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者举蘧伯玉为例：二十岁自觉已改了从前的过失，二十一岁才发现当时还没有改尽。再过一年回看，先前的自己又像在梦中。就这样逐年回顾，到五十岁还看得见四十九岁时的错处。普通人身上毛病聚集，回想起来却常觉得自己并无大过，作者以眼有遮蔽比喻这种迟钝。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">他也枚举自己所理解的反面征象：心神昏塞、容易忘事，平白烦恼，见端正的人便羞惭，听正当议论便不高兴，施惠反招怨，以及梦境颠倒、言行失常等。袁了凡以这些情形表达他对积过的警惕，末尾仍把话落在可以做的事上：发觉自己有失，就振作起来，放下旧习，重新行事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">蘧（qú）伯玉，春秋卫国大夫。猬集，像刺猬身上的刺一样密集。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">蘧伯玉的长进就在“又看出一层”：去年曾经认真改过，并不妨碍今年重新审视同一件事。</font></blockquote></div><p><a href="#lf-toc-2">返回本篇分节目录</a></p><p><a id="lf-v3" name="lf-v3"></a></p><h2 id="积善之方第三"><a href="#积善之方第三" class="headerlink" title="积善之方第三"></a>积善之方第三</h2><p><a href="#lf-toc-3">本篇分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ebc97130e1f7.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="lf-3-01" name="lf-3-01"></a></p><h3 id="积善与“馀庆”"><a href="#积善与“馀庆”" class="headerlink" title="积善与“馀庆”"></a>积善与“馀庆”</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">易曰：“积善之家，必有馀庆。”昔颜氏将以女妻叔梁纥，而历叙其祖宗积德之长，逆知其子孙必有兴者。孔子称舜之大孝，曰：“宗庙飨之，子孙保之”，皆至论也。试以往事徵之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡先引《易》里积善人家福泽可以延及后人的话。相传颜家考虑把女儿嫁给叔梁纥，曾细数他祖辈积德之处，认为他家后代会有人兴起。孔子称颂舜的孝，又说后世宗庙祭享他、子孙守住他的事业。作者从这两段古事说起，接下来要用自己所知的旧事说明“馀庆”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">逆知，预先推想。飨，接受祭享。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首把目光放在一代人身后的事情上，随后十则故事也大多从祖辈的选择写到子孙。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/#yz-130">《易传·坤文言》论“积善之家”</a></p><p><a id="lf-3-02" name="lf-3-02"></a></p><h3 id="杨家渡人：洪水中的取舍"><a href="#杨家渡人：洪水中的取舍" class="headerlink" title="杨家渡人：洪水中的取舍"></a>杨家渡人：洪水中的取舍</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">杨少师荣，建宁人。世以济渡为生，久雨溪涨，横流冲毁民居，溺死者顺流而下，他舟皆捞取货物，独少师曾祖及祖，惟救人，而货物一无所取，乡人嗤其愚。逮少师父生，家渐裕，有神人化为道者，语之曰：“汝祖父有阴功，子孙当贵显，宜葬某地。”遂依其所指而窆之，即今白兔坟也。后生少师，弱冠登第，位至三公，加曾祖，祖，父，如其官。子孙贵盛，至今尚多贤者。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">建宁杨荣的祖辈靠摆渡谋生。连日大雨冲毁民房，别的船忙着捞取漂来的财物，杨荣的曾祖和祖父只管救人，不拿东西，乡人还笑他们傻。传说杨家后来渐富，有道者指给他们一处葬地，说后人将因祖辈的阴功显达，那地方就是白兔坟。杨荣年轻时考中进士，后来身居高位，三代先人也获追赠。作者把杨家后来的兴盛与当年救人的事联系起来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">济渡，在水上摆渡。窆（biǎn），下葬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">船上能装的东西有限，洪水中的选择也就格外分明。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-03" name="lf-3-03"></a></p><h3 id="杨自惩：劝止盛怒，分米煮粥"><a href="#杨自惩：劝止盛怒，分米煮粥" class="headerlink" title="杨自惩：劝止盛怒，分米煮粥"></a>杨自惩：劝止盛怒，分米煮粥</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鄞人杨自惩，初为县吏，存心仁厚，守法公平。时县宰严肃，偶挞一囚，血流满前，而怒犹未息，杨跪而宽解之。宰曰：“怎奈此人越法悖理，不由人不怒。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">自惩叩首曰：“上失其道，民散久矣，如得其情，哀矜勿喜；喜且不可，而况怒乎？”宰为之霁颜。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">家甚贫，馈遗一无所取，遇囚人乏粮，常多方以济之。一日，有新囚数人待哺，家又缺米；给囚则家人无食；自顾则囚人堪悯；与其妇商之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">妇曰：“囚从何来？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“自杭而来。沿路忍饥，菜色可掬。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">因撤己之米，煮粥以食囚。后生二子，长曰守陈，次曰守址，为南北吏部侍郎；长孙为刑部侍郎；次孙为四川廉宪，又俱为名臣；今楚亭，德政，亦其裔也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鄞县小吏杨自惩办事公平。一次县令打得囚犯血流满地，怒气还未消，他跪下劝止。县令说那人犯法悖理，怎能不气？杨自惩引曾子的话回答，治理失当已久，得知案情应当哀怜，连因断案而高兴都不该，何况动怒。县令这才缓和了脸色。杨家贫穷，从不收取馈赠，却常接济缺粮的犯人。几名新囚从杭州一路挨饿而来，家里剩下的米顾得了囚人便顾不了自己。夫妻俩商议后，仍把自家的米拿出来煮粥。后来他的儿孙中出了多位官员。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">霁颜，怒色消退。菜色，挨饿后发青发黄的脸色。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一次劝阻用的是一句话，一回接济动用的是自己家的口粮，这两件事要付出的代价不同。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-04" name="lf-3-04"></a></p><h3 id="谢都事：核名册以免滥杀"><a href="#谢都事：核名册以免滥杀" class="headerlink" title="谢都事：核名册以免滥杀"></a>谢都事：核名册以免滥杀</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔正统间，邓茂七倡乱于福建，士民从贼者甚众；朝廷起鄞县张都宪楷南征，以计擒贼，后委布政司谢都事，搜杀东路贼党；谢求贼中党附册籍，凡不附贼者，密授以白布小旗，约兵至日，插旗门首，戒军兵无妄杀，全活万人；后谢之子迁，中状元，为宰辅；孙丕，复中探花。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">明正统年间，福建邓茂七起事，许多地方百姓卷入。张楷受命出征，此后谢都事奉命清查东路附从人员。他设法核对名册，把未曾参加的人家区别出来，并告诫军士不许妄杀。文中说，这样保全了上万人。谢都事之子谢迁后来中状元、入阁任职，孙子谢丕也中了探花。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">都事，官名。全活，保全性命。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">讲到兵事，这则故事把笔墨落在怎样辨清无辜、约束自己一方的人上。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-05" name="lf-3-05"></a></p><h3 id="林家老妇：三年施粉团"><a href="#林家老妇：三年施粉团" class="headerlink" title="林家老妇：三年施粉团"></a>林家老妇：三年施粉团</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">莆田林氏，先世有老母好善，常作粉团施人，求取即与之，无倦色；一仙化为道人，每旦索食六七团。母日日与之，终三年如一日，乃知其诚也。因谓之曰：“吾食汝三年粉团，何以报汝？府后有一地，葬之，子孙官爵，有一升麻子之数。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其子依所点葬之，初世即有九人登第，累代簪缨甚盛，福建有无林不开榜之谣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">莆田林家有位老妇，常把做好的粉团送给别人，谁来讨都肯给。故事说，有位仙人化作道人，每天早晨索取六七个，一连三年，老妇始终没有厌烦。道人为答谢，指点一处葬地，说她家的子孙将来做官的会多得像一升麻籽。儿子照办后，家族相继有人考中，福建民间遂有科举开榜总少不了林家人的说法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">每旦，每天清晨。簪缨，古代官员的冠饰，借指仕宦人家。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样的六七个粉团，一天送出容易，三年里每次都让人安心开口才见其心。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-06" name="lf-3-06"></a></p><h3 id="冯家庠生：解衣救人"><a href="#冯家庠生：解衣救人" class="headerlink" title="冯家庠生：解衣救人"></a>冯家庠生：解衣救人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">冯琢庵太史之父，为邑庠生。隆冬早起赴学，路遇一人，倒卧雪中，扪之，半僵矣。遂解己绵裘衣之，且扶归救苏。梦神告之曰：“汝救人一命，出至诚心，吾遣韩琦为汝子。”及生琢庵，遂名琦。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">冯琢庵的父亲在县学读书。冬日清早上学，遇见有人倒在雪里，伸手一摸，身体快冻僵了。他解下自己的棉袍给那人穿上，又扶回去，直到他苏醒。文中接着写一场梦：神告诉他，因他救人出于至诚，将让韩琦来做他的儿子。儿子出生，便取名为琦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">庠生，府、州、县学的生员。扪，用手触摸。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">他先摸明伤者的状况，再给衣、扶归，故事里的“至诚”由这几个动作显出来。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-07" name="lf-3-07"></a></p><h3 id="应尚书：寄书救妇"><a href="#应尚书：寄书救妇" class="headerlink" title="应尚书：寄书救妇"></a>应尚书：寄书救妇</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">台州应尚书，壮年习业于山中。夜鬼啸集，往往惊人，公不惧也；一夕闻鬼云：“某妇以夫久客不归，翁姑逼其嫁人。明夜当缢死于此，吾得代矣。”公潜卖田，得银四两。即伪作其夫之书，寄银还家；其父母见书，以手迹不类，疑之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">既而曰：“书可假，银不可假，想儿无恙。”妇遂不嫁。其子后归，夫妇相保如初。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公又闻鬼语曰：“我当得代，奈此秀才坏吾事。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">旁一鬼曰：“尔何不祸之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“上帝以此人心好，命作阴德尚书矣，吾何得而祸之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">应公因此益自努励，善日加修，德日加厚；遇岁饥，辄捐谷以赈之；遇亲戚有急，辄委曲维持；遇有横逆，辄反躬自责，怡然顺受；子孙登科第者，今累累也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">台州应尚书年轻时在山中读书。按故事所说，他夜里听见鬼谈论一位妇人：丈夫久出未归，公婆逼她改嫁，她伤心欲死。应氏暗中卖田得四两银子，仿作丈夫的信，一同寄往她家。公婆虽疑笔迹不同，看见银子仍相信儿子平安，取消了改嫁的安排；后来丈夫果然回来。故事又写鬼因计划落空想怪应氏，却说他心善，受天眷顾，不能加害。从此他越发勉励自己，荒年捐粮，亲戚告急就设法周全，遇到逆境也反躬自问。作者还记下了他家后人的科名。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">翁姑，这里指公婆。委曲维持，想方设法帮助对方渡过难关。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">信上的字迹没有让人信服，随信而至的银子却改变了一家人当时的决定。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-08" name="lf-3-08"></a></p><h3 id="徐栻之父：免租赈荒"><a href="#徐栻之父：免租赈荒" class="headerlink" title="徐栻之父：免租赈荒"></a>徐栻之父：免租赈荒</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">常熟徐凤竹栻，其父素富，偶遇年荒，先捐租以为同邑之倡，又分谷以赈贫乏，夜闻鬼唱于门曰：“千不诓，万不诓；徐家秀才，做到了举人郎。”相续而呼，连夜不断。是岁，凤竹果举于乡，其父因而益积德，孳孳不怠，修桥修路，斋僧接众，凡有利益，无不尽心。后又闻鬼唱于门曰：“千不诓，万不诓；徐家举人，直做到都堂。”凤竹官终两浙巡抚。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">常熟徐栻的父亲家境殷实，荒年带头免收租谷，又把存粮分给困穷的人。故事说，门外夜里有歌声预告他儿子将中举，当年便应验了。他父亲此后继续修桥铺路、供僧待客，见有益于人的事便去做。文中又以第二次歌声预告徐栻后来担任两浙巡抚。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">举于乡，参加乡试考中举人。孳孳，勤勉不懈。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">免收租谷和另外拨粮是两次不同的付出：先少取，再把已有的分给别人。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-09" name="lf-3-09"></a></p><h3 id="屠公：由一狱推到天下"><a href="#屠公：由一狱推到天下" class="headerlink" title="屠公：由一狱推到天下"></a>屠公：由一狱推到天下</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">嘉兴屠康僖公，初为刑部主事，宿狱中，细询诸囚情状，得无辜者若干人，公不自以为功，密疏其事，以白堂官。后朝审，堂官摘其语，以讯诸囚，无不服者，释冤抑十馀人。一时辇下咸颂尚书之明。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">公复禀曰：“辇毂之下，尚多冤民，四海之广，兆民之众，岂无枉者？宜五年差一减刑官，核实而平反之。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">尚书为奏，允其议。时公亦差减刑之列，梦一神告之曰：“汝命无子，今减刑之议，深合天心，上帝赐汝三子，皆衣紫腰金。”是夕夫人有娠，后生应埙，应坤，应埈，皆显官。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">嘉兴屠公在刑部任主事时，留宿狱中细问囚犯，发现有些人蒙冤。他把情况写入密疏，交给长官。到了朝审，长官照其中线索询问，十多位受冤的人获释，京城人赞的是尚书明察。屠公又问：京城尚且如此，天下还会有多少冤案？他提议每五年派官员核查案件、平反错判，获准后自己也奉差而出。文章最后用梦中获告将有三子以及三个儿子后来显达的情节，说出作者对这项提议的评价。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">白，禀告。朝审，朝廷复核重案的制度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">屠公没有去争第一回平反的声名，第二次开口问的是那些仍没人替他们说话的囚犯。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-10" name="lf-3-10"></a></p><h3 id="包凭：为村寺修屋"><a href="#包凭：为村寺修屋" class="headerlink" title="包凭：为村寺修屋"></a>包凭：为村寺修屋</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">嘉兴包凭，字信之，其父为池阳太守，生七子，凭最少，赘平湖袁氏，与吾父往来甚厚，博学高才，累举不第，留心二氏之学。一日东游泖湖，偶至一村寺中，见观音像，淋漓露立，即解橐中十金，授主僧，令修屋宇，僧告以功大银少，不能竣事；复取松布四疋，检箧中衣七件与之，内纻褶，系新置，其仆请已之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">凭曰：“但得圣像无恙，吾虽裸裎何伤？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">僧垂泪曰：“舍银及衣布，犹非难事。只此一点心，如何易得。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">后功完，拉老父同游，宿寺中。公梦伽蓝来谢曰：“汝子当享世禄矣。”后子汴，孙柽芳，皆登第，作显官。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">嘉兴包凭字信之，是家中幼子，入赘平湖袁家，与作者父亲交情深。他屡试不第，平时留心佛道学说。一次游泖湖，见村寺的观音像露在雨里，便拿出十金请僧人修屋。听说还不够，又取出四匹布、七件衣物，连新做的衣裳也交出去。仆人劝他留一留，他只问能否保全圣像，自己少穿些又何妨。僧人感动的是这份心意。庙修好后，包凭陪父亲去住。故事写父亲梦见护寺神来谢，后来包凭的子孙也考中做了官。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">二氏，指佛、道两家。橐（tuó），装物的袋子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">听到“不能竣事”以后，他又打开衣箱，把好意具体算到工程做得完的那一步。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-11" name="lf-3-11"></a></p><h3 id="支家刑吏：平反不受私谢"><a href="#支家刑吏：平反不受私谢" class="headerlink" title="支家刑吏：平反不受私谢"></a>支家刑吏：平反不受私谢</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">嘉善支立之父，为刑房吏，有囚无辜陷重辟，意哀之，欲求其生。囚语其妻曰：“支公嘉意，愧无以报，明日延之下乡，汝以身事之，彼或肯用意，则我可生也。”其妻泣而听命。及至，妻自出劝酒，具告以夫意。支不听，卒为尽力平反之。囚出狱，夫妻登门叩谢曰：“公如此厚德，晚世所稀，今无子，吾有弱女，送为箕帚妾，此则礼之可通者。”支为备礼而纳之，生立，弱冠中魁，官至翰林孔目，立生高，高生禄，皆贡为学博。禄生大纶，登第。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">嘉善支立的父亲在衙门刑房做事，见有人无辜陷入死罪，便想设法救他。囚犯担心无人肯出力，让妻子以委身相求作为酬谢。她含泪照办，到席间才说出缘由。支氏拒绝，仍尽力使冤狱得到平反。囚犯出狱后，夫妻一道上门叩谢，又提出把尚年轻的女儿送去做妾。支氏这回依当时的礼俗备礼迎纳，后来有了支立，后代也有人入仕。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">重辟（pì），重刑，这里指死罪。学博，古代对地方儒学教官的称呼。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这则旧事既写刑吏拒绝以救命换酬谢，也保留了妻女被安排婚姻的处境；前后两件事值得分别看。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-12" name="lf-3-12"></a></p><h3 id="八问辨善：怎样衡量一件善事"><a href="#八问辨善：怎样衡量一件善事" class="headerlink" title="八问辨善：怎样衡量一件善事"></a>八问辨善：怎样衡量一件善事</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">凡此十条，所行不同，同归于善而已。若复精而言之，则善有真，有假；有端，有曲；有阴，有阳；有是，有非；有偏，有正；有半，有满；有大，有小；有难，有易；皆当深辨。为善而不穷理，则自谓行持，岂知造孽，枉费苦心，无益也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者收束前面的十则事例：这些人的遭遇和行动各异，都被他视为行善。但若问一件事究竟怎样才算善，还须逐一辨别真假、端曲、阴阳、是非、偏正、半满、大小和难易。不明白其中道理，仅凭自己觉得做得对，可能白费心力，甚至给人添害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">端曲，端正与偏曲。穷理，追究事物的道理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">十则故事让人看到哪些事得到称许，八个问题则请读者自己参与判断。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-13" name="lf-3-13"></a></p><h3 id="辨善一-·-真假｜所为者是谁"><a href="#辨善一-·-真假｜所为者是谁" class="headerlink" title="辨善一 · 真假｜所为者是谁"></a>辨善一 · 真假｜所为者是谁</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓真假？昔有儒生数辈，谒中峰和尚，问曰：“佛氏论善恶报应，如影随形。今某人善，而子孙不兴；某人恶，而家门隆盛；佛说无稽矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中峰云：“凡情未涤，正眼未开，认善为恶，指恶为善，往往有之。不憾己之是非颠倒，而反怨天之报应有差乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">众曰：“善恶何致相反？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中峰令试言其状。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">一人谓“詈人殴人是恶；敬人礼人是善。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中峰云：“未必然也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">一人谓“贪财妄取是恶，廉洁有守是善。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中峰云：“未必然也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">众人历言其状，中峰皆谓不然。因请问。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中峰告之曰：“有益于人，是善；有益于己，是恶。有益于人，则殴人，詈人皆善也；有益于己，则敬人，礼人皆恶也。是故人之行善，利人者公，公则为真；利己者私，私则为假。又根心者真，袭迹者假；又无为而为者真，有为而为者假；皆当自考。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">几位儒生拜访中峰和尚，质问善恶报应为何与他们所见不合：有人行善而后代不兴，有人作恶而家门隆盛。中峰先请他们说明怎样判断善恶。众人列举骂人打人、贪取财物与敬人守廉的分别，他都回答还不能一概而论。依他的说法，判断要进一步问，行为究竟使别人受益，还是只为自己谋好处。就连表示恭敬，也可能另有所图。真正的善出自内心，愿意成全别人，不指望借此另得什么；若只模仿行善的样子、盘算自己的收益，便应重新省察。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">詈（lì），责骂。袭迹，照搬外在做法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">儒生原本要用别人的家运评判因果，几轮问答之后，受检验的成了他们评判他人的尺度。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-14" name="lf-3-14"></a></p><h3 id="辨善二-·-端曲｜济世还是媚世"><a href="#辨善二-·-端曲｜济世还是媚世" class="headerlink" title="辨善二 · 端曲｜济世还是媚世"></a>辨善二 · 端曲｜济世还是媚世</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓端曲？今人见谨愿之士，类称为善而取之；圣人则宁取狂狷。至于谨愿之士，虽一乡皆好，而必以为德之贼；是世人之善恶，分明与圣人相反。推此一端，种种取舍，无有不谬；天地鬼神之福善祸淫，皆与圣人同是非，而不与世俗同取舍。凡欲积善，决不可徇耳目，惟从心源隐微处，默默洗涤，纯是济世之心，则为端；苟有一毫媚世之心，即为曲；纯是爱人之心，则为端；有一毫愤世之心，即为曲；纯是敬人之心，则为端；有一毫玩世之心，即为曲；皆当细辨。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">人们容易喜欢处处顺人心意的人，圣人却有时更看重志向远大、敢于进取或肯守界限的人。作者沿用儒家对“乡愿”的批评，认为博得全乡赞美也未必就有真德。他由此要求从心里细查：想帮助世人，还是想讨好世人？关心别人，还是藏着对世人的怨愤？对人有敬意，还是凡事抱着玩世的态度？这些心意藏得很深，不能光凭外面的赞许作判断。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">狂狷，志在进取与有所不为的两种人格。媚世，迎合世俗以取悦于人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三组问题表面都在说怎么待别人，真正被追问的是行事以前那一点用意。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-15" name="lf-3-15"></a></p><h3 id="辨善三-·-阴阳｜名声与实情"><a href="#辨善三-·-阴阳｜名声与实情" class="headerlink" title="辨善三 · 阴阳｜名声与实情"></a>辨善三 · 阴阳｜名声与实情</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓阴阳？凡为善而人知之，则为阳善；为善而人不知，则为阴德。阴德，天报之；阳善，享世名。名，亦福也。名者，造物所忌；世之享盛名而实不副者，多有奇祸；人之无过咎而横被恶名者，子孙往往骤发，阴阳之际微矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">善行为人所知，作者称为阳善；做了善事而外人不知道，他称为阴德。阳善可以带来名声，阴德在作者的信念里则由天酬报。他也提醒，声誉本身就是一种福，名过其实，有时反招灾祸；无过而负恶名者，后人却可能出人意料地兴起。这是他用来说明声名、实情与福报并非总在当下相合的说法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">实不副，实情配不上声名。横被，无端遭受。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一节先按事情是否为人所知来分，再追问传开的名声是否配得上实情。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-16" name="lf-3-16"></a></p><h3 id="辨善四-·-是非｜子贡赎人与子路救人"><a href="#辨善四-·-是非｜子贡赎人与子路救人" class="headerlink" title="辨善四 · 是非｜子贡赎人与子路救人"></a>辨善四 · 是非｜子贡赎人与子路救人</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓是非？鲁国之法，鲁人有赎人臣妾于诸侯，皆受金于府，子贡赎人而不受金。孔子闻而恶之曰：“赐失之矣。夫圣人举事，可以移风易俗，而教道可施于百姓，非独适己之行也。今鲁国富者寡而贫者众，受金则为不廉，何以相赎乎？自今以后，不复赎人于诸侯矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子路拯人于溺，其人谢之以牛，子路受之。孔子喜曰：“自今鲁国多拯人于溺矣。”自俗眼观之，子贡不受金为优，子路之受牛为劣；孔子则取由而黜赐焉。乃知人之为善，不论现行而论流弊；不论一时而论久远；不论一身而论天下。现行虽善，其流足以害人；则似善而实非也；现行虽不善，而其流足以济人，则非善而实是也。然此就一节论之耳。他如非义之义，非礼之礼，非信之信，非慈之慈，皆当抉择。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">鲁国的办法是，谁把沦落外国为奴的鲁人赎回来，谁就可以到官府领回赎金。子贡付钱赎人却放弃领款。按文中的故事，孔子反而责备他：富人少，穷人多，若领款显得不清高，日后付不起赎金的人怎肯再去赎人？子路救了一个落水者，收下对方答谢的牛，孔子却高兴，认为这样会鼓励更多人救人。袁了凡由此提出，衡量善举还要看它会留下什么风气，长久怎样影响多数人。表面合乎义、礼、信、慈的做法，也都经得起这番追问才好。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">受金于府，向官府领取制度准许的赎金。流弊，一种做法流传后带来的坏影响。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">子贡的清高与子路的受谢，一旦放到下一个救人者的位置上看，意义就变了。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-17" name="lf-3-17"></a></p><h3 id="辨善五-·-偏正｜本意与后果"><a href="#辨善五-·-偏正｜本意与后果" class="headerlink" title="辨善五 · 偏正｜本意与后果"></a>辨善五 · 偏正｜本意与后果</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓偏正？昔吕文懿公，初辞相位，归故里，海内仰之，如泰山北斗。有一乡人，醉而詈之，吕公不动，谓其仆曰：“醉者勿与较也。”闭门谢之。逾年，其人犯死刑入狱。吕公始悔之曰：“使当时稍与计较，送公家责治，可以小惩而大戒；吾当时只欲存心于厚，不谓养成其恶，以至于此。”此以善心而行恶事者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">又有以恶心而行善事者。如某家大富，值岁荒，穷民白昼抢粟于市；告之县，县不理，穷民愈肆，遂私执而困辱之，众始定；不然，几乱矣。故善者为正，恶者为偏，人皆知之；其以善心行恶事者，正中偏也；以恶心而行善事者，偏中正也；不可不知也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">吕文懿公辞相还乡，有醉汉辱骂他。他叫仆人不必计较，关门避开。一年多后，那人犯死罪，吕公懊悔当初若请官府稍加责治，或可起到警戒作用。作者把它列为出于宽厚、却可能姑息恶行的例子。另一则发生在荒年，富户因市中有人抢粮求助官府而无人过问，便私自抓人困辱，抢粮的局面一时平息。作者以此讨论另一种交错：当事人怀着恶意，事情在一个方面却有止乱的结果。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">正中偏、偏中正，在本节里分别指好意带来坏后果、恶意意外产生某种有利效果。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">吕公说的是事后的“若当时”，富户故事说的是已经发生的平息；二者判断后果的依据并不相同。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-18" name="lf-3-18"></a></p><h3 id="辨善六-·-半满｜两文钱与千金"><a href="#辨善六-·-半满｜两文钱与千金" class="headerlink" title="辨善六 · 半满｜两文钱与千金"></a>辨善六 · 半满｜两文钱与千金</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓半满？易曰：“善不积，不足以成名；恶不积，不足以灭身。”书曰：“商罪贯盈，如贮物于器。”勤而积之，则满；懈而不积，则不满。此一说也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔有某氏女入寺，欲施而无财，只有钱二文，捐而与之，主席者亲为忏悔；及后入宫富贵，携数千金入寺舍之，主僧惟令其徒回向而已。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">因问曰：“吾前施钱二文，师亲为忏悔，今施数千金，而师不回向，何也？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“前者物虽薄，而施心甚真，非老僧亲忏，不足报德；今物虽厚，而施心不若前日之切，令人代忏足矣。” 此千金为半，而二文为满也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">钟离授丹于吕祖，点铁为金，可以济世。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吕问曰：“终变否？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“五百年后，当复本质。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吕曰：“如此则害五百年后人矣，吾不愿为也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“修仙要积三千功行，汝此一言，三千功行已满矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">此又一说也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">又为善而心不着善，则随所成就，皆得圆满。心着于善，虽终身勤励，止于半善而已。譬如以财济人，内不见己，外不见人，中不见所施之物，是谓三轮体空，是谓一心清净，则斗粟可以种无涯之福，一文可以消千劫之罪，倘此心未忘，虽黄金万镒，福不满也。此又一说也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者先用装满容器来比喻积累，再用三种情境说明善有“半满”。一个贫穷女子倾囊捐了两文钱，寺院主持亲自为她行忏悔仪式；富贵后她带数千金再来，主持却让弟子回向。女子不解，主持说，当年物薄而心切，如今钱多，心意已不及当初。又有吕洞宾学仙的故事。钟离要教他点铁成金，他先问变成的金子还会不会变回去，听说五百年后恢复本质，便不肯让后来的人吃亏。钟离以此称许他已经具足功行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最后作者借佛教布施说，人若总惦记我给了谁多少，仍执着功劳；能放下施者、受者、所施物三方面的计较，在他看来，微小的给予也可以圆满。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">回向，佛教中把所修功德转向一定愿望或众生。三轮体空，此处说施者、受者、所施之物都不执为实有。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两文钱到底算多算少，要先知道给钱的人还拥有什么。吕洞宾所顾及的，更是五百年后才会接手的人。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/#yz-147">《易传·系辞下》论积善与积恶</a></p><p><a id="lf-3-19" name="lf-3-19"></a></p><h3 id="辨善七-·-大小｜一轴奏稿的分量"><a href="#辨善七-·-大小｜一轴奏稿的分量" class="headerlink" title="辨善七 · 大小｜一轴奏稿的分量"></a>辨善七 · 大小｜一轴奏稿的分量</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓大小？昔卫仲达为馆职，被摄至冥司，主者命吏呈善恶二录，比至，则恶录盈庭，其善录一轴，仅如箸而已。索秤称之，则盈庭者反轻，而如箸者反重。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲达曰：“某年未四十，安得过恶如是多乎？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“一念不正即是，不待犯也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">因问轴中所书何事？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“朝廷尝兴大工，修三山石桥，君上疏谏之，此疏稿也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">仲达曰：“某虽言，朝廷不从，于事无补，而能有如是之力。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“朝廷虽不从，君之一念，已在万民；向使听从，善力更大矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故志在天下国家，则善虽少而大；苟在一身，虽多亦小。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">传说卫仲达被带到冥司，恶行簿堆满院子，善行簿却只是筷子般细小的一卷。上秤一称，细卷反倒重。卫仲达惊问，自己不到四十岁，何来这么多过错？回答说，起过的不正之念也算。那卷善录所记，是朝廷要大兴土木修三山石桥时，他为百姓上疏劝止。卫仲达说，劝了并没被听取，又有何用？冥官回答，奏稿已把万民放在心里，若果真采纳，受益还会更大。作者借这架秤说明，事情的分量也取决于一念所关涉的人有多少。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">冥司，传说中掌管幽冥事务的衙署。疏稿，向君主陈述意见的奏章底稿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这份奏稿没有改变最后的工程决定；“善录”所称量的，是发言者愿意为谁开口。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-20" name="lf-3-20"></a></p><h3 id="辨善八-·-难易｜各从最难处看"><a href="#辨善八-·-难易｜各从最难处看" class="headerlink" title="辨善八 · 难易｜各从最难处看"></a>辨善八 · 难易｜各从最难处看</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓难易？先儒谓克己须从难克处克将去。夫子论为仁，亦曰先难。必如江西舒翁，舍二年仅得之束修，代偿官银，而全人夫妇；与邯郸张翁，舍十年所积之钱，代完赎银，而活人妻子，皆所谓难舍处能舍也。如镇江靳翁，虽年老无子，不忍以幼女为妾，而还之邻，此难忍处能忍也；故天降之福亦厚。凡有财有势者，其立德皆易，易而不为，是为自暴。贫贱作福皆难，难而能为，斯可贵耳。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者说，克服私念，尤当看自己最难割舍、最难忍住的地方。江西舒翁以两年教书所得替人偿还欠官的钱，保全一对夫妇。邯郸张翁拿出十年积蓄帮人缴赎，救活他人的妻儿。镇江靳翁年老无子，仍不忍纳邻家的幼女为妾，将她送还。袁了凡赞许的，既有肯舍财，也有肯收住自己的愿望。财势充足，本来较容易出力而不肯做，是自弃；境况艰难仍肯做，尤其可贵。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">束修，这里指教书的酬金。妻子，在本句指妻与子女。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">三人最难舍的东西不同，因此这一节把各人能付出的代价也算进了判断。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-21" name="lf-3-21"></a></p><h3 id="行善十事总目"><a href="#行善十事总目" class="headerlink" title="行善十事总目"></a>行善十事总目</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">随缘济众，其类至繁，约言其纲，大约有十：第一，与人为善；第二，爱敬存心；第三，成人之美；第四，劝人为善；第五，救人危急；第六，兴建大利；第七，舍财作福；第八，护持正法；第九，敬重尊长；第十，爱惜物命。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者把日常遇事可做的善行归为十类：与人为善、爱敬存心、成人之美、劝人为善、救人危急、兴建大利、舍财作福、护持正法、敬重尊长、爱惜物命。以下从待人说起，逐步写到公共事务、财物与众生。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">随缘，遇到合适的处境和机会。纲，能统领具体做法的主要条目。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前八问训练怎样判断，这十条接着问，眼前遇上这类事，手里可以做些什么。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-22" name="lf-3-22"></a></p><h3 id="行善一-·-与人为善｜舜在雷泽捕鱼"><a href="#行善一-·-与人为善｜舜在雷泽捕鱼" class="headerlink" title="行善一 · 与人为善｜舜在雷泽捕鱼"></a>行善一 · 与人为善｜舜在雷泽捕鱼</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓与人为善？昔舜在雷泽，见渔者皆取深潭厚泽，而老弱则渔于急流浅滩之中，恻然哀之，往而渔焉；见争者皆匿其过而不谈，见有让者，则揄扬而取法之。期年，皆以深潭厚泽相让矣。夫以舜之明哲，岂不能出一言教众人哉？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乃不以言教而以身转之，此良工苦心也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">吾辈处末世，勿以己之长而盖人；勿以己之善而形人；勿以己之多能而困人。 收敛才智，若无若虚；见人过失，且涵容而掩覆之。一则令其可改，一则令其有所顾忌而不敢纵，见人有微长可取，小善可录，翻然舍己而从之；且为艳称而广述之。凡日用间，发一言，行一事，全不为自己起念，全是为物立则；此大人天下为公之度也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舜见雷泽的渔人占住水深鱼多的好地方，老人和力弱的人只得在急流浅滩捕鱼，便亲自到那里和大家一同劳作。遇见争抢的不当面揭短，遇见肯让的就公开称赞、带头效法。一年后，众人也开始把好地方相让。袁了凡以为，舜明明能讲道理，却肯花时间做给人看。他劝人也这样待人：不要处处炫耀本领，弄得旁人难堪；给有过的人留下改正的机会，一见细小长处便肯虚心学来，还让更多人知道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">揄扬，称赞并传扬。期年，满一年，“期”读 jī。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">舜亲自走到渔场，看见老人究竟分到哪一段水面，才知道该赞扬什么改变。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-23" name="lf-3-23"></a></p><h3 id="行善二-·-爱敬存心｜亲疏之外"><a href="#行善二-·-爱敬存心｜亲疏之外" class="headerlink" title="行善二 · 爱敬存心｜亲疏之外"></a>行善二 · 爱敬存心｜亲疏之外</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓爱敬存心？君子与小人，就形迹观，常易相混，惟一点存心处，则善恶悬绝，判然如黑白之相反。故曰：君子所以异于人者，以其存心也。君子所存之心，只是爱人敬人之心。盖人有亲疏贵贱，有智愚贤不肖；万品不齐，皆吾同胞，皆吾一体，孰非当敬爱者？爱敬众人，即是爱敬圣贤；能通众人之志，即是通圣贤之志。何者？圣贤之志，本欲斯世斯人，各得其所。吾合爱合敬，而安一世之人，即是为圣贤而安之也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">两个人的外在行为可能很相似，内心待人却有很大分别。作者认为，君子长久保存的是爱人、敬人的心。人确有亲疏、贫富、才智、品行的差异，但大家同为天地间的人，都值得郑重相待。圣贤希望人人各得其所，能体会普通人的心愿，给他们以爱敬，使他们得以安顿，也就与圣贤的心愿相通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">形迹，外面看得到的言行。通众人之志，体会众人的心愿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">文中承认人与人有种种差异，然后才追问：这些差异能不能成为轻慢谁的理由？</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-24" name="lf-3-24"></a></p><h3 id="行善三-·-成人之美｜让善事做得成"><a href="#行善三-·-成人之美｜让善事做得成" class="headerlink" title="行善三 · 成人之美｜让善事做得成"></a>行善三 · 成人之美｜让善事做得成</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓成人之美？玉之在石，抵掷则瓦砾，追琢则圭璋；故凡见人行一善事，或其人志可取而资可进，皆须诱掖而成就之。或为之奖借，或为之维持；或为白其诬而分其谤；务使成立而后已。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大抵人各恶其非类，乡人之善者少，不善者多。善人在俗，亦难自立。且豪杰铮铮，不甚修形迹，多易指摘；故善事常易败，而善人常得谤；惟仁人长者，匡直而辅翼之，其功德最宏。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">玉还裹在石中，随手一扔，便和瓦砾无异；有人雕琢，才可能成为礼器。看见一个人正在做有益的事，或者有志向、有成长的可能，可以鼓励、扶持他，必要时替他澄清诬告，分担他遭受的非议，直到事情成立。作者说，有才气的人未必处处修饰自己的举止，孤立时很容易被挑错，因此好事有时做到半途便败。能匡正其不足又肯支持其所长的人，在这里最能出力。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">圭璋，古代玉制礼器。诱掖，引导、扶助。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">替人分担非议比当面说句好话更费力，也是这段解释“成人之美”的关键一步。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-25" name="lf-3-25"></a></p><h3 id="行善四-·-劝人为善｜谈话与著书"><a href="#行善四-·-劝人为善｜谈话与著书" class="headerlink" title="行善四 · 劝人为善｜谈话与著书"></a>行善四 · 劝人为善｜谈话与著书</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓劝人为善？生为人类，孰无良心？世路役役，最易没溺。凡与人相处，当方便提撕，开其迷惑。譬犹长夜大梦，而令之一觉；譬犹久陷烦恼，而拔之清凉，为惠最溥。韩愈云：“一时劝人以口，百世劝人以书。”较之与人为善，虽有形迹，然对证发药，时有奇效，不可废也；失言失人，当反吾智。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者认为人人有良心，只是奔忙容易使它被遮蔽。与人相处，可寻找恰当机会提醒，使对方从迷惑中醒来，仿佛把困在漫漫长梦里的人唤醒。文中引韩愈的话，口头相劝可以及于眼前的人，著书则能留给后世。劝说比起舜的身教更见痕迹，可对准了实际问题，同样有用。若向不合适的人说了无益的话，或遇到该劝的人却失了机会，也要反省自己的判断。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">提撕，提醒、唤起注意。失言失人，指该不该开口、该向谁开口的判断失当。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">药能不能对症，不单取决于药本身，这个譬喻也给劝人的一方留下自省的位置。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-26" name="lf-3-26"></a></p><h3 id="行善五-·-救人危急｜及时解围"><a href="#行善五-·-救人危急｜及时解围" class="headerlink" title="行善五 · 救人危急｜及时解围"></a>行善五 · 救人危急｜及时解围</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓救人危急？患难颠沛，人所时有。偶一遇之，当如痌癏之在身，速为解救。或以一言伸其屈抑；或以多方济其颠连。崔子曰：“惠不在大，赴人之急可也。”盖仁人之言哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">谁都有遭遇急难的时候。偶然遇见，作者希望人能像痛在自己身上一样赶快相助。有人受屈，需要一句话代为说清；有人处境困顿，要靠多方设法才能渡过。他赞同崔子所说，恩惠不必宏大，赶上对方正需要的时候就有价值。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">痌癏（tōng guān），病痛、疾苦。颠连，形容困苦艰难。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有时只需一句话，却要在当事人还来得及申辩时说。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-27" name="lf-3-27"></a></p><h3 id="行善六-·-兴建大利｜一乡一邑的公共事务"><a href="#行善六-·-兴建大利｜一乡一邑的公共事务" class="headerlink" title="行善六 · 兴建大利｜一乡一邑的公共事务"></a>行善六 · 兴建大利｜一乡一邑的公共事务</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓兴建大利？小而一乡之内，大而一邑之中，凡有利益，最宜兴建；或开渠导水，或筑堤防患；或修桥梁，以便行旅；或施茶饭，以济饥渴；随缘劝导，协力兴修，勿避嫌疑，勿辞劳怨。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">无论只惠及一乡还是能惠及一县，凡大家用得上的事，都可一起倡办。开渠可引水，修堤可防患，桥梁使行人得以往来，途中施茶饭能济眼前的饥渴。遇到实际需要，就联络他人合力兴办，不能仅因怕人猜疑、怕费力挨埋怨而躲开。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">邑，这里指县。行旅，出门赶路的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">桥梁和一碗茶饭可以同列，公共益处的大小不只取决于工程规模。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-28" name="lf-3-28"></a></p><h3 id="行善七-·-舍财作福｜从难放手处开始"><a href="#行善七-·-舍财作福｜从难放手处开始" class="headerlink" title="行善七 · 舍财作福｜从难放手处开始"></a>行善七 · 舍财作福｜从难放手处开始</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓舍财作福？释门万行，以布施为先。所谓布施者，只是舍之一字耳。达者内舍六根，外舍六尘，一切所有，无不舍者。苟非能然，先从财上布施。世人以衣食为命，故财为最重。吾从而舍之，内以破吾之悭，外以济人之急；始而勉强，终则泰然，最可以荡涤私情，祛除执吝。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">佛教修行重视布施，作者把着眼点放在一个“舍”字上。修行通达的人连感官和所接触境界上的执著也能放下，一般人可以先从财物开始。衣食直接关乎生计，钱财往往最难松手；愿意拿出一些，既能应别人的急，也能照见自己的吝惜。起初也许很勉强，做得久了，才有可能给得从容自在。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">六根，眼、耳、鼻、舌、身、意。六尘，相应的色、声、香、味、触、法。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一次给予，从收的人看来是解急，从给的人看来则是一次练习。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-29" name="lf-3-29"></a></p><h3 id="行善八-·-护持正法｜修护经典与教化"><a href="#行善八-·-护持正法｜修护经典与教化" class="headerlink" title="行善八 · 护持正法｜修护经典与教化"></a>行善八 · 护持正法｜修护经典与教化</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓护持正法？法者，万世生灵之眼目也。不有正法，何以参赞天地？何以裁成万物？何以脱尘离缚？何以经世出世？故凡见圣贤庙貌，经书典籍，皆当敬重而修饬之。至于举扬正法，上报佛恩，尤当勉励。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡把正法比作后世众生的眼睛。在他的理解里，人靠圣贤教导认识天地万物、处理世间事务，也借佛法寻求从烦恼束缚中解脱。因此，见到供奉圣贤的庙宇和传述教诲的书籍，应当敬重并妥善修护；宣讲自己信受的佛法、回报佛恩，也被他列入可做的事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">参赞，参与、辅助。庙貌，庙宇及其供奉的形象。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一条既写人怎样理解教诲，也写庙宇坏了、典籍需要修护时由谁动手。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-30" name="lf-3-30"></a></p><h3 id="行善九-·-敬重尊长｜由家庭到任职"><a href="#行善九-·-敬重尊长｜由家庭到任职" class="headerlink" title="行善九 · 敬重尊长｜由家庭到任职"></a>行善九 · 敬重尊长｜由家庭到任职</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓敬重尊长？家之父兄，国之君长，与凡年高，德高，位高，识高者，皆当加意奉事。在家而奉侍父母，使深爱婉容，柔声下气，习以成性，便是和气格天之本。出而事君，行一事，毋谓君不知而自恣也。刑一人，毋谓君不知而作威也。事君如天，古人格论，此等处最关阴德。试看忠孝之家，子孙未有不绵远而昌盛者，切须慎之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡劝人敬重父兄、君长，以及年龄、品德、职位或学识上值得尊重的人。在家照顾父母，真切的关怀要落到和悦的脸色、柔和的语气，日久成为习惯。外出任职，也不能因上面不知情便放纵自己，更不能借刑罚显示威风。他把无人察觉时的忠孝视为阴德，将忠孝之家世代昌盛说成自己的信念。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">婉容，温和恭顺的神色。格，这里指感通。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">作者从对父母说话的语气，写到一个官员在无人监督时如何行使权力。</font></blockquote></div><p><a id="lf-3-31" name="lf-3-31"></a></p><h3 id="行善十-·-爱惜物命｜从厨房到衣食"><a href="#行善十-·-爱惜物命｜从厨房到衣食" class="headerlink" title="行善十 · 爱惜物命｜从厨房到衣食"></a>行善十 · 爱惜物命｜从厨房到衣食</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">何谓爱惜物命？凡人之所以为人者，惟此恻隐之心而已；求仁者求此，积德者积此。周礼，“孟春之月，牺牲毋用牝。”孟子谓君子远庖厨，所以全吾恻隐之心也。故前辈有四不食之戒，谓闻杀不食，见杀不食，自养者不食，专为我杀者不食。学者未能断肉，且当从此戒之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">渐渐增进，慈心愈长，不特杀生当戒，蠢动含灵，皆为物命。求丝煮茧，锄地杀虫，念衣食之由来，皆杀彼以自活。故暴殄之孽，当与杀生等。至于手所误伤，足所误践者，不知其几，皆当委曲防之。古诗云：“爱鼠常留饭，怜蛾不点灯。”何其仁也！</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">善行无穷，不能殚述；由此十事而推广之，则万德可备矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">作者以恻隐之心说爱惜生命，引古礼早春不用母畜作祭牲，又引《孟子》里君子远离厨房的话。对尚不能断肉的人，他转述前人的四项戒约：听到被杀、亲见被杀、自己饲养、特为自己而杀的，都不吃。再进一步，蚕丝的取得关乎蚕茧，田间锄作会伤虫，衣食的来路都与其他生命相关，所以他连无故浪费也看得很重。手脚可能误伤小动物，应在日常尽量留心。最后用留饭给鼠、惜蛾不点灯的诗句收束。行善的具体情境举不尽，读者可从这十项逐步推开。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">牝（pìn），雌性的禽兽。暴殄，任意毁弃、糟蹋物品。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头说的是祭祀的大礼，收尾却是一份饭、一盏灯；“物命”由此落回每天的选择。</font></blockquote></div><p><a href="#lf-toc-3">返回本篇分节目录</a></p><p><a id="lf-v4" name="lf-v4"></a></p><h2 id="谦德之效第四"><a href="#谦德之效第四" class="headerlink" title="谦德之效第四"></a>谦德之效第四</h2><p><a href="#lf-toc-4">本篇分节目录</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_34bed2b079bb.aspx">古文岛本篇原文</a></p><p><a id="lf-4-01" name="lf-4-01"></a></p><h3 id="从谦卦说到考场"><a href="#从谦卦说到考场" class="headerlink" title="从谦卦说到考场"></a>从谦卦说到考场</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">易曰：“天道亏盈而益谦；地道变盈而流谦；鬼神害盈而福谦；人道恶盈而好谦。”是故谦之一卦，六爻皆吉。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">书曰：“满招损，谦受益。”予屡同诸公应试，每见寒士将达，必有一段谦光可掬。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡引《易》说，天道削减过满的而增益谦下的，地上的水土也从高满处流向低处。依传文的说法，鬼神与人心也都厌恶自满而亲近谦逊。由此，他把谦卦六爻的意旨概括为吉，又引《尚书》论自满之损、谦虚之益。他在多次应试中留意寒门士人的神态，觉得有些人虽未显达，谦和的气度已很鲜明。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">亏盈，削减过满的部分。可掬，仿佛可以用两手捧取，形容谦和之态流露得很充分。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这里的“六爻皆吉”是作者概括卦意。对读谦卦，能看到六个位置写谦的用语各有不同。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/#yz-015">《易传·彖传上》的谦卦</a></p><p><a id="lf-4-02" name="lf-4-02"></a></p><h3 id="丁敬宇与十位同乡"><a href="#丁敬宇与十位同乡" class="headerlink" title="丁敬宇与十位同乡"></a>丁敬宇与十位同乡</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">辛未(公元1571年)计偕，我嘉善同袍凡十人，惟丁敬宇宾，年最少，极其谦虚。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">予告费锦坡曰：“此兄今年必第。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">费曰：“何以见之？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">予曰：“惟谦受福。兄看十人中，有恂恂款款，不敢先人，如敬宇者乎？有恭敬顺承，小心谦畏，如敬宇者乎？有受侮不答，闻谤不辩，如敬宇者乎？人能如此，即天地鬼神，犹将佑之，岂有不发者？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">及开榜，丁果中式。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">辛未年（1571），嘉善有十位同乡一道赴试，丁敬宇最年少。袁了凡告诉费锦坡，他看好丁敬宇。费问凭什么，袁便请他看看十人当中，谁能这样诚恳而不抢先，待人恭敬，受了怠慢也不回嘴，听见毁谤也不急着争辩。袁相信这样的谦厚会得到护佑。据他记述，放榜时丁敬宇果然考中了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">计偕，后世用来指举人进京应会试。中式，考试被录取。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">费锦坡问“何以见之”，把话从榜上的名次拉回到眼前的相处：丁敬宇肯不肯让人居先，受了怠慢又怎样回应？</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-03" name="lf-4-03"></a></p><h3 id="冯开之听人当面指错"><a href="#冯开之听人当面指错" class="headerlink" title="冯开之听人当面指错"></a>冯开之听人当面指错</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">丁丑(公元1577年)在京，与冯开之同处，见其虚己敛容，大变其幼年之习。李霁岩直谅益友，时面攻其非，但见其平怀顺受，未尝有一言相报。予告之曰：“福有福始，祸有祸先，此心果谦，天必相之，兄今年决第矣。”已而果然。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">丁丑年（1577），袁了凡在京城与冯开之相处，见他神色收敛、待人虚心，已改了小时候的习气。朋友李霁岩为人正直诚实，常当面说出冯的过失。冯能心平气和地听完，从未回一句顶撞的话。袁由此断言他当年有望考中，并把后来应试得中写作这一判断的印证。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">直谅，正直而诚实。面攻其非，当面指出他的过失。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">袁所观察的是一段友谊中的两个人：一位肯当面直言，一位肯让对方把话说完。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-04" name="lf-4-04"></a></p><h3 id="赵裕峰带着文章求教"><a href="#赵裕峰带着文章求教" class="headerlink" title="赵裕峰带着文章求教"></a>赵裕峰带着文章求教</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">赵裕峰，光远，山东冠县人，童年举于乡，久不第。其父为嘉善三尹，随之任。慕钱明吾，而执文见之，明吾悉抹其文，赵不惟不怒，且心服而速改焉。明年，遂登第。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">山东冠县的赵裕峰，名光远，年少时就中了举，此后却久未再考中。他随父亲来到嘉善任所，因仰慕钱明吾，带着文章去拜访。钱把他的文章通篇抹去。赵不但不动怒，还真心信服，随即动手修改。据作者记述，第二年他便登了第。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">举于乡，在乡试中考中，取得举人身份。抹其文，指用笔涂抹、勾去他写的文字。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">赵光远的“服”落在了“速改”两字上，受教之后，纸上的文章也有了变化。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-05" name="lf-4-05"></a></p><h3 id="夏建所收敛浮气"><a href="#夏建所收敛浮气" class="headerlink" title="夏建所收敛浮气"></a>夏建所收敛浮气</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">壬辰岁(公元1592年)，予入觐，晤夏建所，见其人气虚意下，谦光逼人，归而告友人曰：“凡天将发斯人也，未发其福，先发其慧；此慧一发，则浮者自实，肆者自敛；建所温良若此，天启之矣。”及开榜，果中式。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">壬辰年（1592），袁了凡入京朝见，遇到夏建所，觉得他气度虚和，愿把自己放低。袁回来对朋友说，他相信一个人将有际遇时，先能在心智上出现变化：从前浮躁的变得踏实，从前放纵的懂得收敛。他以夏的温和谦良为例，记下了夏后来考中的结果。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">入觐，入朝拜见君主。敛，收束、约束。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">袁用“浮”与“实”、“肆”与“敛”描写内心的变化，读到榜上结果时仍可回头辨认这两组变化。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-06" name="lf-4-06"></a></p><h3 id="张畏岩落榜，道人发问"><a href="#张畏岩落榜，道人发问" class="headerlink" title="张畏岩落榜，道人发问"></a>张畏岩落榜，道人发问</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">江阴张畏岩，积学工文，有声艺林。甲午(公元1594年)，南京乡试，寓一寺中，揭晓无名，大骂试官，以为眯目。时有一道者，在傍微笑，张遽移怒道者。道者曰：“相公文必不佳。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">张怒曰：“汝不见我文，乌知不佳？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者曰：“闻作文，贵心气和平，今听公骂詈，不平甚矣，文安得工？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">张不觉屈服，因就而请教焉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">江阴的张畏岩读书多年，文章颇有名声。甲午年（1594），他参加南京乡试，住在一座寺庙里。发现榜上无名，他大骂考官看走了眼，又迁怒于旁边微笑的道人。道人说他的文章想必不佳。张反问：你连文章都没看，怎么知道？道人便指出，作文看重心气和平，刚才这一番怒骂却全是愤懑。张这才放低姿态，走上前请教。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">眯目，这里是说考官眼睛受蒙蔽、不能识文。詈（lì），责骂。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">道人没有读过试卷。他的话之所以能让张畏岩停下来，是因为刚才的言行，两人都亲眼见到了。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-07" name="lf-4-07"></a></p><h3 id="谦虚这件事要花多少钱"><a href="#谦虚这件事要花多少钱" class="headerlink" title="谦虚这件事要花多少钱"></a>谦虚这件事要花多少钱</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者曰：“中全要命；命不该中，文虽工，无益也。须自己做个转变。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">张曰：“既是命，如何转变？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者曰：“造命者天，立命者我；力行善事，广积阴德，何福不可求哉？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">张曰：“我贫士，何能为？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道者曰：“善事阴功，皆由心造，常存此心，功德无量，且如谦虚一节，并不费钱，你如何不自反而骂试官乎？”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">道人先从科第与命数谈起，再劝张畏岩自己去做改变。张问，既然是命，怎能转变？道人答，依他的看法，人可以切实行善、暗中积德来立命。张又说自己是穷书生，能做什么？道人就以眼前的事反问：谦虚并不费钱，刚才为什么只骂考官，却不肯反省自己？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">阴德，做了有益于人的事而不以此求取声名。自反，回过来省察自己。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">张提出的是钱财上的限制，道人只取他刚刚做过的一件事来回答，因而没有离开现场。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-08" name="lf-4-08"></a></p><h3 id="试录缺行的梦"><a href="#试录缺行的梦" class="headerlink" title="试录缺行的梦"></a>试录缺行的梦</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">张由此折节自持，善日加修，德日加厚。丁酉(公元1597年)，梦至一高房，得试录一册，中多缺行。问旁人， 曰：“此今科试录。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">问：“何多缺名？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曰：“科第阴间三年一考较，须积德无咎者，方有名。如前所缺，皆系旧该中式，因新有薄行而去之者也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">后指一行云：“汝三年来，持身颇慎，或当补此，幸自爱。”是科果中一百五名。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">张畏岩此后改变习气，约束自己，日渐用心行善。到了丁酉年（1597），按文中所记，他梦见高屋里有一本当科试录，册中空着好些行。梦中人说，阴间每三年考察一次，本来有名的人也会因德行不厚而被除去，又指着一处空行，说张这三年持身谨慎，或许可以补入，应当自爱。袁了凡接着写，张在这次乡试中了第一百零五名。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">折节，改变原先的习气与态度。试录，科举考试的录取名册。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">空行使梦里的名次仍是未定之数；梦中人告别时留下的是“自爱”，还把事情交还给张自己。</font></blockquote></div><p><a id="lf-4-09" name="lf-4-09"></a></p><h3 id="从一时兴起到立志受教"><a href="#从一时兴起到立志受教" class="headerlink" title="从一时兴起到立志受教"></a>从一时兴起到立志受教</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">由此观之，举头三尺，决有神明；趋吉避凶，断然由我。须使我存心制行，毫不得罪于天地鬼神，而虚心屈己，使天地鬼神，时时怜我，方有受福之基。彼气盈者，必非远器，纵发亦无受用。稍有识见之士，必不忍自狭其量，而自拒其福也，况谦则受教有地，而取善无穷，尤修业者所必不可少者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古语云：“有志于功名者，必得功名；有志于富贵者，必得富贵。”人之有志，如树之有根，立定此志，须念念谦虚，尘尘方便，自然感动天地，而造福由我。今之求登科第者，初未尝有真志，不过一时意兴耳；兴到则求，兴阑则止。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">孟子曰：“王之好乐甚，则齐其庶几乎？”予于科名亦然。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">袁了凡由这些见闻谈自己的信念：神明察看人的心行，趋吉避凶则要由人自己着手。自满会把自己的器量限制住，即使一时显达，也难受用；肯谦让，别人的教诲和长处才有容纳的地方。他把志向比作树根，认为真想有成就，就要在一念一事上保持谦虚，时时给人方便。若兴头来了才求，兴头尽了便停，只能叫一时意兴。最后他借孟子与齐王论爱好音乐的话，说自己看求取科名，也要问当事人的志意究竟有多深。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">尘尘，这里指每一处、每一件细小的事。阑，衰落、将尽。庶几，有希望、接近。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">孟子谈齐王的音乐之好，原章把问题引向能否与民同乐。袁了凡借其中的问句来收束自己的考场故事。</font></blockquote></div><p>原典对读　<a href="/2026/11/11/%E8%AF%BB%E4%B9%A67-%E5%AD%9F%E5%AD%90/#mz-02-01">《孟子·梁惠王下》的齐王好乐</a></p><p><a href="#lf-toc-4">返回本篇分节目录</a></p><p><a id="lf-contents" name="lf-contents"></a></p><h2 id="分节目录"><a href="#分节目录" class="headerlink" title="分节目录"></a>分节目录</h2><p><a href="#lf-toc-1">立命之学第一</a>　·　<a href="#lf-toc-2">改过之法第二</a>　·　<a href="#lf-toc-3">积善之方第三</a>　·　<a href="#lf-toc-4">谦德之效第四</a></p><p><a id="lf-toc-1" name="lf-toc-1"></a></p><h3 id="立命之学第一-1"><a href="#立命之学第一-1" class="headerlink" title="立命之学第一"></a>立命之学第一</h3><table><thead><tr><th>分节</th><th>原文起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#lf-1-01">慈云寺遇孔先生</a></td><td>余童年丧父，老母命弃举业学医，谓可以养生，可…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-02">九十一石五斗禄米</a></td><td>孔为余起数：县考童生，当十四名；府考七十一名…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-03">三昼夜静坐，云谷一问</a></td><td>贡入燕都，留京一年，终日静坐，不阅文字。己巳…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-04">所求在我，还是在外</a></td><td>曰：“命由我作，福自己求。诗书所称，的为明训…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-05">把预言变成对自己的追问</a></td><td>因问：“孔公算汝终身若何？”</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-06">昨日与今日之间</a></td><td>云谷曰：“岂惟科第哉。世间享千金之产者，定是…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-07">记功过与去求取之心</a></td><td>余信其言，拜而受教。因将往日之罪，佛前尽情发…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-08">改号以后，第一次三千善</a></td><td>余初号学海，是日改号了凡；盖悟立命之说，而不…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-09">日历上的朱圈</a></td><td>时方从李渐庵入关，未及回向。庚辰南还，始请性…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-10">一县减粮，善事怎样计数</a></td><td>余置空格一册，名曰《治心编》。晨起坐堂，家人…</td></tr><tr><td><a href="#lf-1-11">写给儿子的六种换位思量</a></td><td>孔公算予五十三岁有厄，余未尝祈寿，是岁竟无恙…</td></tr></tbody></table><p><a id="lf-toc-2" name="lf-toc-2"></a></p><h3 id="改过之法第二-1"><a href="#改过之法第二-1" class="headerlink" title="改过之法第二"></a>改过之法第二</h3><table><thead><tr><th>分节</th><th>原文起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#lf-2-01">从言动中察过</a></td><td>春秋诸大夫，见人言动，亿而谈其祸福，靡不验者…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-02">先有耻心</a></td><td>但改过者，第一，要发耻心。思古之圣贤，与我同…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-03">畏隐微，也畏迟暮</a></td><td>第二，要发畏心。天地在上，鬼神难欺，吾虽过在…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-04">有勇心才肯动手</a></td><td>第三，须发勇心。人不改过，多是因循退缩；吾须…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-05">从事上改</a></td><td>具是三心，则有过斯改，如春冰遇日，何患不消乎…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-06">从理上改：以杀生为例</a></td><td>善改过者，未禁其事，先明其理；如过在杀生，即…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-07">从理上改：以动怒为例</a></td><td>如前日好怒，必思曰：人有不及，情所宜矜；悖理…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-08">从心上改，兼用三层工夫</a></td><td>何谓从心而改？过有千端，惟心所造；吾心不动，…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-09">怎样看待改过的效验</a></td><td>顾发愿改过，明须良朋提醒，幽须鬼神证明；一心…</td></tr><tr><td><a href="#lf-2-10">年年复看自己的过失</a></td><td>昔蘧伯玉当二十岁时，已觉前日之非而尽改之矣。…</td></tr></tbody></table><p><a id="lf-toc-3" name="lf-toc-3"></a></p><h3 id="积善之方第三-1"><a href="#积善之方第三-1" class="headerlink" title="积善之方第三"></a>积善之方第三</h3><table><thead><tr><th>分节</th><th>原文起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#lf-3-01">积善与“馀庆”</a></td><td>易曰：“积善之家，必有馀庆。”昔颜氏将以女妻…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-02">杨家渡人：洪水中的取舍</a></td><td>杨少师荣，建宁人。世以济渡为生，久雨溪涨，横…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-03">杨自惩：劝止盛怒，分米煮粥</a></td><td>鄞人杨自惩，初为县吏，存心仁厚，守法公平。时…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-04">谢都事：核名册以免滥杀</a></td><td>昔正统间，邓茂七倡乱于福建，士民从贼者甚众；…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-05">林家老妇：三年施粉团</a></td><td>莆田林氏，先世有老母好善，常作粉团施人，求取…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-06">冯家庠生：解衣救人</a></td><td>冯琢庵太史之父，为邑庠生。隆冬早起赴学，路遇…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-07">应尚书：寄书救妇</a></td><td>台州应尚书，壮年习业于山中。夜鬼啸集，往往惊…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-08">徐栻之父：免租赈荒</a></td><td>常熟徐凤竹栻，其父素富，偶遇年荒，先捐租以为…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-09">屠公：由一狱推到天下</a></td><td>嘉兴屠康僖公，初为刑部主事，宿狱中，细询诸囚…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-10">包凭：为村寺修屋</a></td><td>嘉兴包凭，字信之，其父为池阳太守，生七子，凭…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-11">支家刑吏：平反不受私谢</a></td><td>嘉善支立之父，为刑房吏，有囚无辜陷重辟，意哀…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-12">八问辨善：怎样衡量一件善事</a></td><td>凡此十条，所行不同，同归于善而已。若复精而言…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-13">辨善一 · 真假｜所为者是谁</a></td><td>何谓真假？昔有儒生数辈，谒中峰和尚，问曰：“…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-14">辨善二 · 端曲｜济世还是媚世</a></td><td>何谓端曲？今人见谨愿之士，类称为善而取之；圣…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-15">辨善三 · 阴阳｜名声与实情</a></td><td>何谓阴阳？凡为善而人知之，则为阳善；为善而人…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-16">辨善四 · 是非｜子贡赎人与子路救人</a></td><td>何谓是非？鲁国之法，鲁人有赎人臣妾于诸侯，皆…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-17">辨善五 · 偏正｜本意与后果</a></td><td>何谓偏正？昔吕文懿公，初辞相位，归故里，海内…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-18">辨善六 · 半满｜两文钱与千金</a></td><td>何谓半满？易曰：“善不积，不足以成名；恶不积…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-19">辨善七 · 大小｜一轴奏稿的分量</a></td><td>何谓大小？昔卫仲达为馆职，被摄至冥司，主者命…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-20">辨善八 · 难易｜各从最难处看</a></td><td>何谓难易？先儒谓克己须从难克处克将去。夫子论…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-21">行善十事总目</a></td><td>随缘济众，其类至繁，约言其纲，大约有十：第一…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-22">行善一 · 与人为善｜舜在雷泽捕鱼</a></td><td>何谓与人为善？昔舜在雷泽，见渔者皆取深潭厚泽…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-23">行善二 · 爱敬存心｜亲疏之外</a></td><td>何谓爱敬存心？君子与小人，就形迹观，常易相混…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-24">行善三 · 成人之美｜让善事做得成</a></td><td>何谓成人之美？玉之在石，抵掷则瓦砾，追琢则圭…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-25">行善四 · 劝人为善｜谈话与著书</a></td><td>何谓劝人为善？生为人类，孰无良心？世路役役，…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-26">行善五 · 救人危急｜及时解围</a></td><td>何谓救人危急？患难颠沛，人所时有。偶一遇之，…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-27">行善六 · 兴建大利｜一乡一邑的公共事务</a></td><td>何谓兴建大利？小而一乡之内，大而一邑之中，凡…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-28">行善七 · 舍财作福｜从难放手处开始</a></td><td>何谓舍财作福？释门万行，以布施为先。所谓布施…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-29">行善八 · 护持正法｜修护经典与教化</a></td><td>何谓护持正法？法者，万世生灵之眼目也。不有正…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-30">行善九 · 敬重尊长｜由家庭到任职</a></td><td>何谓敬重尊长？家之父兄，国之君长，与凡年高，…</td></tr><tr><td><a href="#lf-3-31">行善十 · 爱惜物命｜从厨房到衣食</a></td><td>何谓爱惜物命？凡人之所以为人者，惟此恻隐之心…</td></tr></tbody></table><p><a id="lf-toc-4" name="lf-toc-4"></a></p><h3 id="谦德之效第四-1"><a href="#谦德之效第四-1" class="headerlink" title="谦德之效第四"></a>谦德之效第四</h3><table><thead><tr><th>分节</th><th>原文起句</th></tr></thead><tbody><tr><td><a href="#lf-4-01">从谦卦说到考场</a></td><td>易曰：“天道亏盈而益谦；地道变盈而流谦；鬼神…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-02">丁敬宇与十位同乡</a></td><td>辛未(公元1571年)计偕，我嘉善同袍凡十人…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-03">冯开之听人当面指错</a></td><td>丁丑(公元1577年)在京，与冯开之同处，见…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-04">赵裕峰带着文章求教</a></td><td>赵裕峰，光远，山东冠县人，童年举于乡，久不第…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-05">夏建所收敛浮气</a></td><td>壬辰岁(公元1592年)，予入觐，晤夏建所，…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-06">张畏岩落榜，道人发问</a></td><td>江阴张畏岩，积学工文，有声艺林。甲午(公元1…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-07">谦虚这件事要花多少钱</a></td><td>道者曰：“中全要命；命不该中，文虽工，无益也…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-08">试录缺行的梦</a></td><td>张由此折节自持，善日加修，德日加厚。丁酉(公…</td></tr><tr><td><a href="#lf-4-09">从一时兴起到立志受教</a></td><td>由此观之，举头三尺，决有神明；趋吉避凶，断然…</td></tr></tbody></table>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A610-%E4%BA%86%E5%87%A1%E5%9B%9B%E8%AE%AD/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A610-%E4%BA%86%E5%87%A1%E5%9B%9B%E8%AE%AD/"/>
    <published>2026-10-27T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="了凡四训"><a href="#了凡四训" class="headerlink" title="了凡四训"></a>了凡四训</h1><p>明 · 袁黄（号了凡）　｜　<a href="#lf-contents">分节目录</a>　·　<a href="https]]>
    </summary>
    <title>了凡四训</title>
    <updated>2026-10-27T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <category term="道家" scheme="https://licee.top/tags/%E9%81%93%E5%AE%B6/"/>
    <category term="道德经" scheme="https://licee.top/tags/%E9%81%93%E5%BE%B7%E7%BB%8F/"/>
    <category term="老子" scheme="https://licee.top/tags/%E8%80%81%E5%AD%90/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="上篇：道经（第1—37章）"><a href="#上篇：道经（第1—37章）" class="headerlink" title="上篇：道经（第1—37章）"></a><strong>上篇：道经（第1—37章）</strong></h2><h3 id="第1章"><a href="#第1章" class="headerlink" title="第1章"></a><strong>第1章</strong></h3><h4 id="原文"><a href="#原文" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道可道，非常道，名可名，非常名；无名，天地之始，有名，万物之母。故常无欲，以观其妙，常有欲，以观其徼；此两者，同出而异名，同谓之玄。玄之又玄，众妙之门。</strong></p><p><strong>可以言说的道，便不是恒常的道；可以定义命名的名，也不是恒常的名。天地开始的时候，把它叫做“无”；万物的母亲，把它叫做“有”。所以常处于无，从无的角度来观察它的妙处；常处于有，从有的角度来观察它的边界。有和无是任何事物都具有的两个方面，来源相同但名称不同，幽暗深远，叫做“玄”。玄而又玄，是一切奥妙的根本门径。</strong></p></blockquote><h4 id="注释"><a href="#注释" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>道可道，非常道：第一个“道”指万物所由的根本道理，第二个“道”作言说、表述解；能被固定说出的道，不能穷尽恒常之道。“常”不是“普通”。</strong></li><li><strong>无名／有名：依本篇句读，分别指尚未形成名称、界限的根源状态，以及万物已有形、有名的状态。“母”比喻生养万物的根本。古来另有不同断句。</strong></li><li><strong>无欲／有欲：分别从不受欲求牵引、以及面对具体事物的角度观道；不宜把“有欲”单纯理解成鼓励贪欲。</strong></li><li><strong>妙／徼（jiào）：“妙”指微细幽深之处；“徼”有边际、归结之意，王弼释为事物的终极归趋。</strong></li><li><strong>玄：幽深而难以名状。“玄之又玄”提醒人不要把“玄”本身再当作一个固定的实体或答案。</strong></li></ol><h4 id="章旨"><a href="#章旨" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章由语言和名称的限度引出“道”。无名与有名、幽微与显现，是理解万物根源的相互关联的角度；认识道，需要警惕把某一种名称或眼前形态当成全部。</strong></p><hr><h3 id="第2章"><a href="#第2章" class="headerlink" title="第2章"></a><strong>第2章</strong></h3><h4 id="原文-1"><a href="#原文-1" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下皆知美之为美，斯恶已。皆知善之为善，斯不善已。故有无相生，难易相成，长短相较，高下相倾，音声相和，前后相随。是以圣人处无为之事，行不言之教；万物作焉而不辞，生而不有，为而不恃，功成而弗居。夫唯弗居，是以不去。</strong></p><p><strong>天下都知道美是什么，丑自然就存在了；都知道什么是善，一定也知道什么是不善。所以，有和无相待而生，难和易相待而成，长和短相待而显，高和下相待而倾倚，音和声相待而和谐，前和后相待而顺序相随。所以圣人行事，顺乎自然，崇尚无为，实行不言的教诲。顺应万物自然的生长而不加干预，创造万物而不占有，施泽万物而不将这当成是倚仗、凭借的手段，有了功劳而不居功自傲。正因为他不居功自傲，所以他的功德永存不灭。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-1"><a href="#注释-1" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>美／恶：这里“恶”与“美”相对，指丑；善与不善则是另一组评价。分别确立一端时，对立的一端也随之出现。</strong></li><li><strong>有无相生：有与无、难与易等相互依存、相互显现。“相生”不只是时间上的先后产生。</strong></li><li><strong>圣人：书中理想的有道者，常兼指理想的治理者，不是专指某位历史人物。</strong></li><li><strong>无为／不言之教：不凭主观意志强制安排万物；以自身行事和适当条件促成转化，不依赖繁密说教。</strong></li><li><strong>作焉而不辞：“作”指兴起、生长；“不辞”可解为不拒绝、不阻碍万物自生。句义亦有异说。</strong></li><li><strong>不有／不恃／弗居：不占有成果、不倚仗功劳、不把功绩据为己有。“不去”指功效因不被私占而得以延续。</strong></li></ol><h4 id="章旨-1"><a href="#章旨-1" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>事物的差别和价值判断常在相互比较中成立。圣人因此不执著于单一尺度，帮助万物生长而不占有、不居功，使成就能够持续，而不变成争夺和控制的理由。</strong></p><hr><h3 id="第3章"><a href="#第3章" class="headerlink" title="第3章"></a><strong>第3章</strong></h3><h4 id="原文-2"><a href="#原文-2" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>不尚贤，使民不争；不贵难得之货，使民不为盗；不见可欲，使民心不乱。是以圣人之治，虚其心，实其腹，弱其志，强其骨。常使民无知无欲。使夫智者不敢为也。为无为，则无不治。</strong></p><p><strong>不崇尚标榜贤才，使民众不起争心；不炒作炫耀难得的货物，使民众不去做盗贼；不展现能引起人私欲的东西，使民众心不受惑乱。所以圣人的治理，使民众虚心、饱腹；减弱民众的欲望，强壮民众的身体。使民众常保持无知无欲的自然淳朴状态，那些诡计多端的人就不敢耍诈。以无为来治世，则没有治理不好的。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-2"><a href="#注释-2" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>不尚贤：“尚”是刻意推崇、抬高名位。王弼理解为反对以显名厚赏激起竞争，并非一概不用有能力的人。</strong></li><li><strong>不贵难得之货／不见可欲：“贵”是把稀有物品奉为贵重；“见”读 xiàn，意为展示，指不以炫示刺激争欲。</strong></li><li><strong>虚其心，实其腹：减少机巧争逐之心，充实基本生活；“弱其志，强其骨”与此相应，以削弱争强欲望、保全生命为旨。</strong></li><li><strong>无知无欲：王弼侧重守真、少机巧少争欲；字面也有令民少知少欲的政治意味，不能完全改写成现代个人修养。</strong></li><li><strong>智者不敢为／为无为：使以机巧谋私的人不敢妄作；治理者自身也减少强制干预，使社会趋于安定。</strong></li></ol><h4 id="章旨-2"><a href="#章旨-2" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章讨论治理与社会欲望的关系：统治者越推崇名位、珍货和竞争，越容易引发纷争。它主张保障基本生计、减轻争欲，并以少干预求治，同时保留了古代统治思想的历史局限。</strong></p><hr><h3 id="第4章"><a href="#第4章" class="headerlink" title="第4章"></a><strong>第4章</strong></h3><h4 id="原文-3"><a href="#原文-3" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道冲而用之或不盈，渊兮似万物之宗；挫其锐，解其纷，和其光，同其尘，湛兮似或存。吾不知谁之子，象帝之先。</strong></p><p><strong>道是阴阳两者相互中和，其作用无穷无尽，其渊深、渊博好像万物的宗主。它锋芒不外露，解除纷扰，在光明之处便与光融合，在尘垢之处便与尘垢同一。其深远幽暗好像无处不在。我不知它是从何而来，在象帝之前便已存在。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-3"><a href="#注释-3" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>冲／不盈：“冲”指虚空、不充塞；道的作用如虚空的容器，虽不断发挥作用，却不以填满自身为限。</strong></li><li><strong>渊／宗：“渊”是深水，喻深远难测；“宗”是本源。“似”保留了比喻和推测的意味。</strong></li><li><strong>挫其锐，解其纷：消解锋芒与纷扰；既可描述道的作用，也可启发人减少尖锐争逐。</strong></li><li><strong>和其光，同其尘：使光芒柔和，与尘世相处而不自显特殊。王弼强调同处而不失其真。</strong></li><li><strong>湛／象帝之先：“湛”指深沉清静；“象”可作“似”解，“帝”依王弼指天帝，意谓道仿佛先于天帝而存在。</strong></li></ol><h4 id="章旨-3"><a href="#章旨-3" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道被描述为虚而不竭、深而不显的根源。它不以突出自身、排拒万物来发挥力量，而在消解冲突、容纳万物之中显现作用；这些说法都是借形象逼近难以命名的道。</strong></p><hr><h3 id="第5章"><a href="#第5章" class="headerlink" title="第5章"></a><strong>第5章</strong></h3><h4 id="原文-4"><a href="#原文-4" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天地不仁，以万物为刍狗；圣人不仁，以百姓为刍狗。天地之间，其犹橐籥乎？虚而不屈，动而愈出。多言数穷，不如守中。</strong></p><p><strong>天地无所偏爱，将万物像刍狗一样平等看待；圣人没有偏私，对百姓像刍狗一样平等看待。天地就像一个大风箱，因其中间虚静才能鼓出风，越动鼓出的风越多。政令繁多会招致败亡，不如保持虚静才能恰如其分。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-4"><a href="#注释-4" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>天地不仁：依王弼的解释，天地不按人为的恩惠、偏爱安排万物，而任其自然；“不仁”在此不能只按日常的残忍无情理解。</strong></li><li><strong>刍狗（chú gǒu）：用草扎成的狗，常用于祭祀；此喻涉及万物不受永久特殊眷顾，历来对其侧重点有不同解释。</strong></li><li><strong>橐籥（tuó yuè）：通常释为鼓风器具，借其中空而能鼓动空气，比喻虚空中的生发作用。</strong></li><li><strong>虚而不屈：“屈”在这里指穷竭；内部虽空，却不会因此失去作用，运动反而带来不断的生发。</strong></li><li><strong>多言数穷，守中：“数”读 shuò，屡次；“守中”指守住虚静、不偏执的根本，不等于凡事折中。</strong></li></ol><h4 id="章旨-4"><a href="#章旨-4" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章借天地与鼓风器说明：不以主观恩惠强作安排，保持虚静，反能让生长持续。用于治理时，它要求减少自我标榜和繁密干预；“不仁”的古义与现代常用义须加区别。</strong></p><hr><h3 id="第6章"><a href="#第6章" class="headerlink" title="第6章"></a><strong>第6章</strong></h3><h4 id="原文-5"><a href="#原文-5" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>谷神不死，是谓玄牝。玄牝之门，是谓天地根。绵绵若存，用之不勤。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-5"><a href="#注释-5" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>谷神：以山谷的空虚、容纳来比喻道的神妙生发作用；王弼着重解释谷中无形、处卑而不衰的性质。</strong></li><li><strong>玄牝（pìn）：“玄”指幽深，“牝”原指雌性动物；这里借母性的生成能力，比喻万物的根源。</strong></li><li><strong>玄牝之门／天地根：“门”是万物由之而出的门户，“根”指天地得以生成、维持的本原，都是比喻。</strong></li><li><strong>绵绵若存，用之不勤：绵延不绝，似有而难见；“勤”依王弼作劳倦解，意为发挥作用而不困乏。</strong></li></ol><h4 id="章旨-5"><a href="#章旨-5" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章用山谷、母性、门户和根这些意象描述道。道的生发力量并不以刚强外露为特征，而表现为虚静、柔和、绵延；其作用可见，其本身却难以确定地描画。</strong></p><hr><h3 id="第7章"><a href="#第7章" class="headerlink" title="第7章"></a><strong>第7章</strong></h3><h4 id="原文-6"><a href="#原文-6" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天长地久。天地所以能长且久者，以其不自生，故能长生。是以圣人后其身而身先；外其身而身存。非以其无私邪，故能成其私。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-6"><a href="#注释-6" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>不自生：不专为自身而生、不把自身利益置于万物之上；王弼以“不与物争”解释天地之长久。</strong></li><li><strong>后其身而身先：愿意把自身放在后面，反而能获得信任、处于众人之前；此处是对不争结果的描述。</strong></li><li><strong>外其身而身存：不把自身私利作为一切行动的中心，反而能够保全自身。“外”不是毁弃生命。</strong></li><li><strong>无私／成其私：前者指不刻意营求一己私利，后者指自身因而得以成全。两者构成反常识的呼应。</strong></li></ol><h4 id="章旨-6"><a href="#章旨-6" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>天地长久被归因于不专为自身。圣人以此为法，把个人得失放下，反而能获得持久的安定与成全。关键在不争与无私的行事方式，而不是把无私伪装成谋取私利的手段。</strong></p><hr><h3 id="第8章"><a href="#第8章" class="headerlink" title="第8章"></a><strong>第8章</strong></h3><h4 id="原文-7"><a href="#原文-7" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>上善若水。水善利万物而不争，处众人之所恶，故几于道。居善地，心善渊，与善仁，言善信，正善治，事善能，动善时。夫唯不争，故无尤。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-7"><a href="#注释-7" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>上善若水：“上善”指最高层次的善或德行；水被用来说明有益于万物而不争先的品质。</strong></li><li><strong>处众人之所恶／几于道：“恶”读 wù，厌弃；水居低下，接近道的谦下。“几”读 jī，接近。</strong></li><li><strong>居善地，心善渊：居处善于安于适当、低下之地，内心善于保持深沉；“渊”取深广之意。</strong></li><li><strong>与善仁，言善信，正善治：交往或施与重仁厚，说话守信，治理有秩序；底本作“正”，此处按治理之义理解。</strong></li><li><strong>事善能，动善时／无尤：办事发挥能力，行动合乎时宜；“尤”指过失或怨责，不争能减少招怨的缘由。</strong></li></ol><h4 id="章旨-7"><a href="#章旨-7" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>水的可贵在于利物、不争、处下。由此推及人的居处、心境、交往、言语、治理和行动，都应兼顾真实功用与谦下态度；柔和并不排斥能力，而使能力不以争胜为目的。</strong></p><hr><h3 id="第9章"><a href="#第9章" class="headerlink" title="第9章"></a><strong>第9章</strong></h3><h4 id="原文-8"><a href="#原文-8" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>持而盈之，不如其已；揣而棁之，不可长保。金玉满堂，莫之能守；富贵而骄，自遗其咎。功遂身退，天之道。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-8"><a href="#注释-8" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>持而盈之／已：保持已有成果而又要不断充盈，容易走向过满；“已”是停止，主张知道何时收住。</strong></li><li><strong>揣而棁之：底本作“棁”；依王弼注，是把器物加工得愈加尖锐锋利，反而更易损折。有的通行文本作“揣而锐之”。</strong></li><li><strong>莫之能守：即“莫能守之”，没有谁能永远守住极多财富，强调积聚并不能保证安全。</strong></li><li><strong>自遗其咎：“遗”指留下、招致；“咎”是灾患、过失，富贵而骄容易自招祸端。</strong></li><li><strong>功遂身退：功业完成后，不继续固占其位、扩大其势；王弼以四时更替说明功成而移。</strong></li></ol><h4 id="章旨-8"><a href="#章旨-8" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>满、锐、富、贵若不断被推向极端，就会形成自身的危险。知止和功成身退，是顺应事物变化的节制：既珍惜已成之功，也承认任何优势都不能无限扩张和永久占据。</strong></p><hr><h3 id="第10章"><a href="#第10章" class="headerlink" title="第10章"></a><strong>第10章</strong></h3><h4 id="原文-9"><a href="#原文-9" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>载营魄抱一，能无离乎？专气致柔，能婴儿乎？涤除玄览，能无疵乎？爱国治民，能无知乎？天门开阖，能为雌乎？明白四达，能无为乎？生之，畜之。生而不有，为而不恃，长而不宰，是谓玄德。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-9"><a href="#注释-9" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>载营魄抱一：此句训释较多；通常从身心、魂魄的协调理解。“抱一”是守住统一而不分裂的根本状态。</strong></li><li><strong>专气致柔：“专”有专一、聚合之义，王弼释为任其自然；“致柔”是达到柔和，以婴儿比喻未被强欲损伤的状态。</strong></li><li><strong>涤除玄览：“涤除”是洗去杂染；“玄览”可理解为内心深明的观照。无疵即不受偏见遮蔽。</strong></li><li><strong>爱国治民，能无知乎：“知”在这里与智术相通，问治理能否不依赖机巧操控，不能直接解释为完全没有知识。</strong></li><li><strong>天门开阖，能为雌乎：“天门”有不同解释；王弼联系天下治乱的开合。“为雌”指保持柔静、回应而不强作主宰。</strong></li><li><strong>畜／长而不宰／玄德：“畜”读 xù，养育；“长”读 zhǎng，使成长。生养而不占有、不支配，是幽深而不自显的德。</strong></li></ol><h4 id="章旨-9"><a href="#章旨-9" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>一连串设问把身心修养与治国贯通：能否柔和、清明而不凭智术控制？章末用生养而不占有、成全而不主宰作答，指出德的深处在于帮助生命实现其自身。</strong></p><hr><h3 id="第11章"><a href="#第11章" class="headerlink" title="第11章"></a><strong>第11章</strong></h3><h4 id="原文-10"><a href="#原文-10" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>三十辐共一毂，当其无，有车之用。埏埴以为器，当其无，有器之用。凿户牖以为室，当其无，有室之用。故有之以为利，无之以为用。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-10"><a href="#注释-10" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>辐／毂（gǔ）：辐是车轮中连接轮心和轮缘的木条；毂是轮心，中间的空孔容纳车轴，使车轮能够转动。</strong></li><li><strong>埏埴（shān zhí）：和土、揉泥；“埴”是黏土。陶器有实质的器壁，也需要内部空处来盛物。</strong></li><li><strong>户牖（yǒu）：门与窗；房屋的空间和开口使人能够居住、出入并通光通气。</strong></li><li><strong>有之以为利，无之以为用：有形材料提供条件，留出的空处使功用实现。这里的“无”不是毫无意义的虚无，而与“有”相互成就。</strong></li></ol><h4 id="章旨-10"><a href="#章旨-10" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>车轮、陶器、房屋都显示：功用不只来自看得见的材料，也来自其中留出的空处。老子借日常器物说明有与无的相成关系，提醒人不要只重积聚的实体而忽略容纳和通行的条件。</strong></p><hr><h3 id="第12章"><a href="#第12章" class="headerlink" title="第12章"></a><strong>第12章</strong></h3><h4 id="原文-11"><a href="#原文-11" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>五色令人目盲，五音令人耳聋，五味令人口爽，驰骋畋猎令人心发狂，难得之货令人行妨。是以圣人为腹不为目，故去彼取此。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-11"><a href="#注释-11" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>五色／五音／五味：泛指丰富的色彩、音乐和滋味；此处批评感官刺激过度，并非逐项讨论生理损伤。</strong></li><li><strong>口爽：“爽”指差失、失去正常辨别能力，不是现代汉语的爽快、舒适。</strong></li><li><strong>驰骋畋猎：“畋”读 tián，打猎；纵马游猎在这里体现追逐刺激而令心失控。</strong></li><li><strong>行妨：“行”指行为；贪求珍货使行动受阻、偏离正当道路。</strong></li><li><strong>为腹不为目／去彼取此：重基本生命需要，不受外在炫目之物驱役；舍弃逐物的“为目”，选择养生的“为腹”。</strong></li></ol><h4 id="章旨-11"><a href="#章旨-11" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>过度追逐声色滋味和珍奇物品，会反过来支配人的感官、心志与行为。本章主张把养护生命的基本需要放在优先位置，以节制避免被物欲牵引，而非把生活的一切享受都视为错误。</strong></p><hr><h3 id="第13章"><a href="#第13章" class="headerlink" title="第13章"></a><strong>第13章</strong></h3><h4 id="原文-12"><a href="#原文-12" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>宠辱若惊，贵大患若身。何谓宠辱若惊？宠为下，得之若惊，失之若惊，是谓宠辱若惊。何谓贵大患若身？吾所以有大患者，为吾有身，及吾无身，吾有何患？故贵以身为天下，若可寄天下；爱以身为天下，若可托天下。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-12"><a href="#注释-12" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>宠辱若惊：受到宠爱或遭到羞辱都惶恐不安，因为把评价和地位置于他人手中，得失便不断牵动自身。</strong></li><li><strong>宠为下：解释有分歧；可理解为受宠者处于仰赖他人的地位，所以得宠、失宠皆惊。</strong></li><li><strong>贵大患若身：“贵”有郑重看待之意。王弼把“大患”连于荣宠及厚求生命所生的危险；全句的句法与确义历来有争论。</strong></li><li><strong>有身／无身：这里关联对自我及自身得失的执著；“无身”可从不固执一己理解，不是主张消灭肉体。</strong></li><li><strong>贵以身为天下／爱以身为天下：依王弼，是不为荣宠权位而损伤自身，如此方可托付天下；也有人侧重解释为爱惜天下如自身。</strong></li></ol><h4 id="章旨-12"><a href="#章旨-12" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章揭示荣宠和羞辱都可能成为身心的负担。能不被外在得失驱使、慎重保全生命的人，才值得托付治理重任。若干关键句训释未定，宜把握不以权位损生的整体脉络。</strong></p><hr><h3 id="第14章"><a href="#第14章" class="headerlink" title="第14章"></a><strong>第14章</strong></h3><h4 id="原文-13"><a href="#原文-13" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>视之不见名曰夷，听之不闻名曰希，搏之不得名曰微。此三者，不可致诘，故混而为一。其上不皦，其下不昧。绳绳不可名，复归于无物。是谓无状之状，无物之象，是谓惚恍。迎之不见其首，随之不见其后。执古之道，以御今之有。能知古始，是谓道纪。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-13"><a href="#注释-13" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>夷／希／微：分别为看不见、听不到、触取不得所立的名称，用来说明道不能被某一种感官对象化。</strong></li><li><strong>搏／致诘：“搏”是抓取、触摸；“致诘”指穷究追问。三者不可分割为三个具体实体。</strong></li><li><strong>皦（jiǎo）／昧：皦是明亮，昧是昏暗；道不能用上下、明暗等具体界限加以确定。</strong></li><li><strong>绳绳／惚恍：“绳绳”形容连续不绝；“惚恍”表示难以清楚定形，并非说它只是虚幻错觉。</strong></li><li><strong>执古之道，以御今之有：把握贯通古今的根本，以应对当今具体事务；“道纪”是道的纲纪、线索。</strong></li></ol><h4 id="章旨-13"><a href="#章旨-13" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道不是一种可见、可闻、可触的对象，也没有容易界定的首尾。然而它作为万物共同的根源，能成为理解现实变化的线索；把握根本，目的仍在于面对当下的具体事务。</strong></p><hr><h3 id="第15章"><a href="#第15章" class="headerlink" title="第15章"></a><strong>第15章</strong></h3><h4 id="原文-14"><a href="#原文-14" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>古之善为士者，微妙玄通，深不可识。夫唯不可识，故强为之容。豫焉若冬涉川，犹兮若畏四邻，俨兮其若容，涣兮若冰之将释，敦兮其若朴，旷兮其若谷，混兮其若浊。孰能浊以静之徐清？孰能安以久动之徐生？保此道者不欲盈，夫唯不盈，故能蔽不新成。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-14"><a href="#注释-14" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>善为士／强为之容：善于体道的人深不可测，作者只能勉强描绘其样态；“强”读 qiǎng，“容”在这里指形容、容貌。</strong></li><li><strong>豫／犹／俨：分别写谨慎、迟疑戒惧、庄重的样子；底本“俨兮其若容”的“容”有版本作“客”，整句可从作客般庄重谨慎理解。</strong></li><li><strong>涣／敦／朴：“涣”是舒散，“敦”是厚实，“朴”是未经雕琢的木材，喻质朴而未被人为分割。</strong></li><li><strong>浊以静之徐清／安以久动之徐生：浑浊之水静置渐清，安定之中适度运动又渐生变化；强调过程与时机，不求急成。</strong></li><li><strong>不欲盈：不追求自满和极盛，保留变化的余地。</strong></li><li><strong>蔽不新成：底本文字如此，王弼训“蔽”为覆盖；末句异文、解释较多，可从不自显、不强求新成理解，不宜无说明改成另一版本。</strong></li></ol><h4 id="章旨-14"><a href="#章旨-14" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以一组比喻描绘有道者的谨慎、庄敬、质朴与开阔。水由浊而清、生命由静而动，都需要从容顺势；守道者不以圆满自足为目标，因此能避免急躁强成与自我炫示。</strong></p><hr><h3 id="第16章"><a href="#第16章" class="headerlink" title="第16章"></a><strong>第16章</strong></h3><h4 id="原文-15"><a href="#原文-15" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>致虚极，守静笃。万物并作，吾以观复。夫物芸芸，各复归其根。归根曰静，是谓复命。复命曰常，知常曰明。不知常，妄作凶。知常容，容乃公，公乃全，全乃天，天乃道，道乃久，没身不殆。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-15"><a href="#注释-15" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>致虚极，守静笃：“致”是达到，“笃”是深厚、坚定；让心中的执欲趋于空明，稳固守住清静。</strong></li><li><strong>并作／观复：万物一同兴起活动，而观察者注意其回返根本的过程。“复”指返回、反复。</strong></li><li><strong>复命／常：返回生命根本的状态；“常”指贯通生长与回返的恒常规律，不是日常习惯。</strong></li><li><strong>知常容，容乃公：了解变化的根本，便能包容而减少偏私；“公”指公平、无私。</strong></li><li><strong>公乃全，全乃天：底本作“全”，王弼解释为周遍、无所不包；由公平达到周全，再与天的运行相应。</strong></li><li><strong>没身不殆：“没身”指终身，“殆”是危险；是顺道而行的理想结果，不宜当成保证不遭灾患的字面承诺。</strong></li></ol><h4 id="章旨-15"><a href="#章旨-15" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>观察万物繁盛，不只看它们向外生长，也看其归根复始。认识这种循环，能够减少妄作，使人由虚静走向包容、公平与周全，并在变化中保持较为长久的安定。</strong></p><hr><h3 id="第17章"><a href="#第17章" class="headerlink" title="第17章"></a><strong>第17章</strong></h3><h4 id="原文-16"><a href="#原文-16" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>太上，下知有之，其次，亲而誉之，其次，畏之，其次，侮之。信不足焉，有不信焉。悠兮其贵言，功成事遂，百姓皆谓：我自然。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-16"><a href="#注释-16" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>太上，下知有之：“太上”指最高层次的治理者；百姓只知道有他，却不时时感觉自己受其操纵。</strong></li><li><strong>亲而誉之／畏之／侮之：分别是亲爱赞誉、畏惧、轻侮，构成治理从较好到较坏的几个层次。</strong></li><li><strong>信不足焉，有不信焉：治理者缺乏诚信，便会招致不信任；不能单把百姓的不信归罪于百姓。</strong></li><li><strong>悠兮其贵言：从容而审慎，不轻易发号施令、许诺；“贵言”指珍惜言语，不是说话显得尊贵。</strong></li><li><strong>我自然：百姓认为事情是自己如此完成的；“自然”是自然而然、自身如此，尚不是现代“自然界”的名词。</strong></li></ol><h4 id="章旨-16"><a href="#章旨-16" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>理想的治理不以统治者不断显示功劳为标志，而在于百姓能够自主生活、成就事务。守信、慎言、减少控制，能使治理的作用融入日常，而不是靠威压或讨好维持秩序。</strong></p><hr><h3 id="第18章"><a href="#第18章" class="headerlink" title="第18章"></a><strong>第18章</strong></h3><h4 id="原文-17"><a href="#原文-17" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>大道废，有仁义；智慧出，有大伪；六亲不和，有孝慈；国家昏乱，有忠臣。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-17"><a href="#注释-17" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>大道废，有仁义：当普遍自然的秩序衰落，仁义作为补救性的规范才特别被提出、表彰；“有”在此有凸显之意。</strong></li><li><strong>智慧出，有大伪：机巧智术发展，也给欺伪提供条件；王弼着眼于人以智术相察、相避的过程。</strong></li><li><strong>六亲：亲属关系的总称；王弼列为父子、兄弟、夫妇，重点在家庭关系是否和顺。</strong></li><li><strong>有孝慈／有忠臣：孝慈与忠臣之名，往往在亲族失和、国家昏乱中格外显著，是从反面显明德目的产生背景。</strong></li></ol><h4 id="章旨-17"><a href="#章旨-17" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把受人称赞的道德名目放回失序的背景中观察：仁义、孝慈、忠臣越被特别标举，越可能说明整体关系已有裂缝。它追问如何恢复根本秩序，而不满足于表彰少数补救性的善行。</strong></p><hr><h3 id="第19章"><a href="#第19章" class="headerlink" title="第19章"></a><strong>第19章</strong></h3><h4 id="原文-18"><a href="#原文-18" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>绝圣弃智，民利百倍；绝仁弃义，民复孝慈；绝巧弃利，盗贼无有。此三者以为文不足，故令有所属：见素抱朴，少私寡欲。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-18"><a href="#注释-18" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>绝圣弃智：激烈地否定被奉为权威的圣智及其造成的分别、争逐；“绝”“弃”带有反对人为造作的力度，不宜仅化为一般谦虚。</strong></li><li><strong>绝仁弃义：与上章相连，反思外加的仁义名目能否恢复自然亲情；也不能据此简单理解为赞成不仁不义。</strong></li><li><strong>绝巧弃利：减少以技巧逐利、诱发争夺的做法；“巧”在此偏向机巧，不是对一切技艺作详细判断。</strong></li><li><strong>此三者以为文不足：王弼指出，单说三种否定还不足以说明主旨，必须给出积极的归依。</strong></li><li><strong>见素抱朴，少私寡欲：“见”读 xiàn，呈现；“素”是未染的本色，“朴”是未雕的木材，喻减少矫饰、私心与欲求。</strong></li></ol><h4 id="章旨-18"><a href="#章旨-18" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以强烈的否定语言批评圣智、仁义、巧利被制度化和功利化后的弊病，又以素朴少欲提供正面方向。其目标在恢复不矫饰的关系，而非停留在把一切价值统统取消。</strong></p><hr><h3 id="第20章"><a href="#第20章" class="headerlink" title="第20章"></a><strong>第20章</strong></h3><h4 id="原文-19"><a href="#原文-19" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>绝学无忧，唯之与阿，相去几何？善之与恶，相去若何？人之所畏，不可不畏。荒兮其未央哉﹗众人熙熙，如享太牢，如春登台。我独泊兮其未兆，如婴儿之未孩；儽儽兮若无所归。众人皆有馀，而我独若遗。我愚人之心也哉﹗沌沌兮，俗人昭昭，我独昏昏。俗人察察，我独闷闷。澹兮其若海，飂兮若无止。众人皆有以，而我独顽似鄙。我独异于人，而贵食母。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-19"><a href="#注释-19" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>绝学无忧：与第四十八章“为学日益”相参，所反思的是累增分别、追逐名誉的学习；字面批判十分强烈，不能当作普通的减压格言。</strong></li><li><strong>唯之与阿：通常解释为两种应答声或态度，恭敬与简慢的分别；具体训读有异说，重点在追问社会评价相差多大。</strong></li><li><strong>未央／太牢：“未央”是未尽、没有尽头；“太牢”本指牛羊猪齐备的祭品，这里借盛宴描写众人的兴奋满足。</strong></li><li><strong>未兆／未孩／儽儽：“未兆”是尚未显露端倪；“孩”作婴儿笑解；“儽儽”形容疲惫失意或无所归依的样子。</strong></li><li><strong>昭昭／察察／昏昏／闷闷：以众人精明分辨，与“我”的混沌、不炫智相对照；是刻意的自我描绘，不是判断智力高低。</strong></li><li><strong>澹／飂／有以：“澹”写水势深广，“飂”写飘动无定；“有以”指各有所用、各有追求。</strong></li><li><strong>贵食母：“母”指生养万物的根本即道；“食母”可理解为从根本获得养育，而不以外在荣利为养。</strong></li></ol><h4 id="章旨-19"><a href="#章旨-19" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以孤独的自述表现与世俗价值的距离。众人以热闹、精明、有所成就为满足，作者却宁守混朴、依归于道；这种反差既表达对名利之学的质疑，也显出守道者的不合时宜。</strong></p><hr><h3 id="第21章"><a href="#第21章" class="headerlink" title="第21章"></a><strong>第21章</strong></h3><h4 id="原文-20"><a href="#原文-20" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>孔德之容，惟道是从。道之为物，惟恍惟惚。惚兮恍兮，其中有象；恍兮惚兮，其中有物。窈兮冥兮，其中有精；其精甚真，其中有信。自今及古，其名不去，以阅众甫。吾何以知众甫之状哉？以此。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-20"><a href="#注释-20" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>孔德之容：“孔”常释为大，王弼则释为空；“容”指德的表现。两种解释都把德的实现联系于顺从道。</strong></li><li><strong>惟道是从：即只以道为所从；德不是脱离根本而独立堆积的行为名目。</strong></li><li><strong>恍惚／窈冥：形容道无固定形体、幽深难见；“其中有象、有物”又指出它并非与万物全无关系的空谈。</strong></li><li><strong>精／信：“精”指精微而真实的内在根据，不能径直套作现代物理学物质；“信”指可以印证的真实性。</strong></li><li><strong>众甫／以此：“甫”在这里指开始，“众甫”即万物的起始；“以此”指凭前述道与万物生成的关系加以理解。</strong></li></ol><h4 id="章旨-20"><a href="#章旨-20" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道虽恍惚难见，却能从万物的产生和成就中得到印证；德的表现正以道为根本。本章在“不可定形”与“确有作用”之间说明道，避免把它想成一个普通对象或全然空无。</strong></p><hr><h3 id="第22章"><a href="#第22章" class="headerlink" title="第22章"></a><strong>第22章</strong></h3><h4 id="原文-21"><a href="#原文-21" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>曲则全，枉则直，洼则盈，敝则新，少则得，多则惑。是以圣人抱一为天下式。不自见故明，不自是故彰，不自伐故有功，不自矜故长。夫唯不争，故天下莫能与之争。古之所谓曲则全者，岂虚言哉！诚全而归之。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-21"><a href="#注释-21" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>曲则全，枉则直：“曲”“枉”都含屈曲之意；不逞强自伸，反能保全、得直，是以反转的表达说明处世之理。</strong></li><li><strong>洼则盈，敝则新：低洼能容纳而充盈，旧敝能够转为更新；不必把眼前的低下、欠缺当作绝对不利。</strong></li><li><strong>少则得，多则惑：王弼以接近根本、远离根本解释；繁多追逐可能使人迷失，并非机械断言数量越少越好。</strong></li><li><strong>抱一为天下式：“一”是统一的根本，“式”是法式、榜样；守本而不随分别争逐。</strong></li><li><strong>自见／自是／自伐／自矜：分别指自我显扬、自以为是、自夸功劳、自高自大；不做这些，反能明、彰、有功、长久。</strong></li><li><strong>诚全而归之：“诚”是确实；依全章可理解为真正的保全由此实现，末句具体句法亦有不同解释。</strong></li></ol><h4 id="章旨-21"><a href="#章旨-21" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章反复说明：柔曲、处下、不自满，可能比强行争先更能成全自身。圣人以守本、不自彰显来处事，不把每个局面都变成胜负之争，从而获得较为完整、持久的成就。</strong></p><hr><h3 id="第23章"><a href="#第23章" class="headerlink" title="第23章"></a><strong>第23章</strong></h3><h4 id="原文-22"><a href="#原文-22" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>希言自然。故飘风不终朝，骤雨不终日。孰为此者？天地。天地尚不能久，而况于人乎？故从事于道者，道者同于道，德者同于德，失者同于失。同于道者，道亦乐得之；同于德者，德亦乐得之；同于失者，失亦乐得之。信不足焉，有不信焉。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-22"><a href="#注释-22" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>希言自然：“希言”通常作少言解；王弼还联系道之言淡而难闻。“自然”指不强作、不刻意支配的状态。</strong></li><li><strong>飘风／骤雨：“飘风”是疾风，“骤雨”是暴雨；强烈突发之势难以长久，借以反思人的急切强为。</strong></li><li><strong>从事于道者：在行动中依道而行的人；“同于道”是与其运行方式相应，不是只在口头认同。</strong></li><li><strong>德者同于德，失者同于失：人所行与所得相应；王弼以“德”通“得”，联系少则得、多则失解释，也有其他读法。</strong></li><li><strong>道亦乐得之／信不足焉：用拟人语表达相应的结果；末句仍提醒，诚信不足就会引来不信任。</strong></li></ol><h4 id="章旨-22"><a href="#章旨-22" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>疾风骤雨不能终日，说明急烈强作难以持续。人的行动也会带来与其方式相应的结果：顺道者趋于道，偏失者承受偏失。本章把少言、守信与自然长久的秩序联系起来。</strong></p><hr><h3 id="第24章"><a href="#第24章" class="headerlink" title="第24章"></a><strong>第24章</strong></h3><h4 id="原文-23"><a href="#原文-23" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>企者不立，跨者不行，自见者不明，自是者不彰，自伐者无功，自矜者不长。其在道也，曰馀食赘行。物或恶之，故有道者不处。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-23"><a href="#注释-23" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>企者不立：“企”指踮起脚跟；一味求高，反而站立不稳，借身体姿态比喻勉强拔高自身。</strong></li><li><strong>跨者不行：“跨”指步幅过大；过分伸展反妨碍正常行走，说明强求速度和优势可能损害根基。</strong></li><li><strong>自见／自是／自伐／自矜：与第二十二章对应，分别是自我显扬、自以为是、自夸功劳与自高自大。</strong></li><li><strong>馀食赘行：底本如此；可按剩余食物、多余行事理解，也有把“行”读作“形”、以赘瘤为喻的解释，皆指多余而招嫌。</strong></li><li><strong>物或恶之，不处：“恶”读 wù，厌弃；“不处”是不停留、不安于这种自我夸大的行为。</strong></li></ol><h4 id="章旨-23"><a href="#章旨-23" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>踮足、跨步都以失去稳定说明过分求进的后果。自我显示与夸功也同样可能毁坏本有的成就；有道者避免这些多余的造作，使行动保持适度，而不把心力放在拔高自身形象上。</strong></p><hr><h3 id="第25章"><a href="#第25章" class="headerlink" title="第25章"></a><strong>第25章</strong></h3><h4 id="原文-24"><a href="#原文-24" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>有物混成，先天地生。寂兮寥兮，独立而不改，周行而不殆，可以为天下母。吾不知其名，字之曰道，强为之名曰大。大曰逝，逝曰远，远曰反。故道大，天大，地大，王亦大。域中有四大，而王居其一焉。人法地，地法天，天法道，道法自然。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-24"><a href="#注释-24" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>有物混成：“物”在此只是勉强的称呼；“混成”指浑然完整、未被区分，不能直接等同某种具体物质。</strong></li><li><strong>独立不改／周行不殆：不依附其他事物而保持其根本，周遍运行而不穷竭；变化的作用与恒常的根本相联系。</strong></li><li><strong>字之曰道，强为之名曰大：因无法用固定形体命名，姑且称道、称大；“强”读 qiǎng，表明命名的勉强。</strong></li><li><strong>逝／远／反：“逝”是运行，“远”是广远，“反”通返；写道的周行与回返，不仅是直线式向外扩张。</strong></li><li><strong>王亦大：本底本作“王”，保留了人主在天地秩序中的政治位置；不能不加说明改作“人亦大”。</strong></li><li><strong>法／自然：“法”是效法、依循；“自然”意为自身如此、自然而然。“道法自然”不是说在道之外另有一个叫“自然”的最高神或实体。</strong></li></ol><h4 id="章旨-24"><a href="#章旨-24" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章较集中地描述道作为天地根源的完整性、恒常性与周遍作用，又把人及治理者放入天地关系中。人应依循更广大的秩序，最终归于不外加强制、使万物各得其自身的自然。</strong></p><hr><h3 id="第26章"><a href="#第26章" class="headerlink" title="第26章"></a><strong>第26章</strong></h3><h4 id="原文-25"><a href="#原文-25" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>重为轻根，静为躁君。是以圣人终日行不离辎重。虽有荣观，燕处超然。奈何万乘之主，而以身轻天下？轻则失本，躁则失君。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-25"><a href="#注释-25" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>重为轻根，静为躁君：“根”是根本，“君”是主导；稳重支持轻捷，安静能够主导躁动，而非一味排斥行动。</strong></li><li><strong>辎重（zī zhòng）：行军、旅行所携的车辆、粮食和物资；不离辎重，喻行动始终不失赖以维持的根本。</strong></li><li><strong>荣观／燕处超然：“荣观”是华美景象或居处；“燕”有安闲之意，即面对繁华仍能安处而不为所动。</strong></li><li><strong>万乘之主：“乘”读 shèng，兵车的计量单位；“万乘”借指大国，其主就是担负重任的统治者。</strong></li><li><strong>以身轻天下／失君：以个人的轻率对待天下重任；“失君”可指失去主导、君位，王弼取后义。</strong></li></ol><h4 id="章旨-25"><a href="#章旨-25" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>轻捷的行动需要稳重的根基，治理天下尤其不能凭个人躁动行事。圣人虽在行进、虽见繁华，仍保持不失其本的安定；本章由此直接告诫统治者慎重承担天下之责。</strong></p><hr><h3 id="第27章"><a href="#第27章" class="headerlink" title="第27章"></a><strong>第27章</strong></h3><h4 id="原文-26"><a href="#原文-26" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>善行无辙迹，善言无瑕谪；善数不用筹策；善闭无关楗而不可开，善结无绳约而不可解。是以圣人常善救人，故无弃人；常善救物，故无弃物，是谓袭明。故善人者，不善人之师；不善人者，善人之资。不贵其师，不爱其资，虽智大迷，是谓要妙。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-26"><a href="#注释-26" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>善行无辙迹：善于行动者不留下强作安排的痕迹；王弼重在因循事物自身性质，而非宣称会神奇地消除足迹。</strong></li><li><strong>瑕谪／筹策／关楗：“瑕谪”是可指摘的缺点；“筹策”是计算用的筹码；“关楗”是关门的木栓等装置。</strong></li><li><strong>善闭／善结：不用外在强制束缚，仍能达到牢固的效果；与前面的善行、善言、善数同说顺势而成。</strong></li><li><strong>无弃人／无弃物：善于帮助每个人、成全每一物，不因固定的优劣名目便轻易抛弃；这是因材与容纳的态度。</strong></li><li><strong>袭明：可理解为承继、内藏的明智，具体训释有差异；此处与不弃人、不弃物相连。</strong></li><li><strong>师／资／要妙：善人可以为师，不善者亦可成为借鉴与施教的对象；“资”指所取用、借助者，“要妙”是重要而深微的道理。</strong></li></ol><h4 id="章旨-26"><a href="#章旨-26" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>真正高明的行事依循对象自身的条件，不靠外在束缚处处留下强制痕迹。由此推及待人接物，便不轻易废弃任何人或物；善与不善之间仍有教与学、帮助与借鉴的联系。</strong></p><hr><h3 id="第28章"><a href="#第28章" class="headerlink" title="第28章"></a><strong>第28章</strong></h3><h4 id="原文-27"><a href="#原文-27" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>知其雄，守其雌，为天下谿。为天下谿，常德不离，复归于婴儿。知其白，守其黑，为天下式。为天下式，常德不忒，复归于无极。知其荣，守其辱，为天下谷，常德乃足，复归于朴。朴散则为器，圣人用之，则为官长，故大制不割。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-27"><a href="#注释-27" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>知其雄，守其雌：知道刚强、居先的力量，却安于柔和、居后的地位。雄雌在此构成处世姿态的比喻，不宜直接当作男女品性的规定。</strong></li><li><strong>谿、谷：谿同“溪”；溪谷处低而能容纳众流，比喻不争先而能容众。婴儿则象征柔弱、少机心的状态。</strong></li><li><strong>知其白，守其黑；式、忒：明白显明的一面，却不争耀眼的位置。式是范式；忒是差失；无极指不可穷尽。</strong></li><li><strong>知其荣，守其辱：知道荣耀的可贵，却肯居卑下，不以争取荣名损害自身的完整。</strong></li><li><strong>朴散则为器：朴是未经雕琢的木材，比喻未分化的本真；器是具有特定用途的器物，比喻分化后的各种职能与制度。</strong></li><li><strong>大制不割：高明的治理能统合各种职能，却不以强行割裂的方式伤害整体；并非要求完全取消官职或制度。</strong></li></ol><h4 id="章旨-27"><a href="#章旨-27" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以雄雌、白黑、荣辱三组对照说明守柔居下。懂得强与显，却不执着于它们，才能保持完整的德。治理需要分工，但应使分工服务于整体，避免用僵硬的名目割裂人的生活。</strong></p><hr><h3 id="第29章"><a href="#第29章" class="headerlink" title="第29章"></a><strong>第29章</strong></h3><h4 id="原文-28"><a href="#原文-28" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>将欲取天下而为之，吾见其不得已。天下神器，不可为也，为者败之，执者失之。故物或行或随，或歔或吹。或强或羸，或挫或隳。是以圣人去甚，去奢，去泰。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-28"><a href="#注释-28" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>取天下而为之：取得或治理天下，并以主观意志任意改造它。这里批评的重点，是把天下当成可随意操纵的对象。</strong></li><li><strong>吾见其不得已：此处通常解释为“我看他不能达到目的”；不能直接套用现代汉语“迫不得已”的意思。</strong></li><li><strong>天下神器：天下是具有复杂、自生秩序的整体。王弼以“无形以合”解释“神”，强调不能用单一固定办法强加于万物。</strong></li><li><strong>为者败之，执者失之：强作妄为会败坏事物，牢牢把持则会失去它；所反对的是违背物性的操控。</strong></li><li><strong>歔、羸、隳：歔是嘘气；羸是衰弱；隳是毁坏。行随、歔吹、强羸等对举，说明事物状态不同且会变化。</strong></li><li><strong>去甚，去奢，去泰：去除过度、奢侈和骄纵。泰在此有过分、自满之意，不是安泰。</strong></li></ol><h4 id="章旨-28"><a href="#章旨-28" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>天下并非统治者可以任意加工的材料。事物各有状态、各有进退，治理者应顺应这种差异与变化，减少过度干预和奢纵；越想牢牢控制一切，越可能破坏原有秩序。</strong></p><hr><h3 id="第30章"><a href="#第30章" class="headerlink" title="第30章"></a><strong>第30章</strong></h3><h4 id="原文-29"><a href="#原文-29" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>以道佐人主者，不以兵强天下。其事好还。师之所处，荆棘生焉。大军之后，必有凶年。善有果而已，不敢以取强。果而勿矜，果而勿伐，果而勿骄。果而不得已，果而勿强。物壮则老，是谓不道，不道早已。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-29"><a href="#注释-29" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>佐人主；以兵强天下：佐是辅佐；以兵强天下，是凭军事力量在天下逞强、迫使别人服从。</strong></li><li><strong>其事好还：常解为武力之事容易招致反击与报复。王弼则侧重有道者使事情返回无为；此句解释并不完全一致。</strong></li><li><strong>师之所处，荆棘生焉；凶年：师指军队；军队驻扎、征战会破坏生产，田地荒芜。凶年指歉收、饥荒之年。</strong></li><li><strong>善有果而已：善于用兵者，以解除危难、达到必要结果为限。果是取得结果，不是不断扩大战果。</strong></li><li><strong>勿矜、勿伐、勿骄：不要自负、夸功、骄横。“果而不得已”强调用兵是迫于情势，不应以战功作为再度逞强的理由。</strong></li><li><strong>物壮则老；不道早已：强盛到极端便趋向衰老；违背道的强暴状态不能长久。已是停止、终结。</strong></li></ol><h4 id="章旨-29"><a href="#章旨-29" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章从战乱对人民与土地的伤害，说明武力扩张为何不可持续。必要时用兵，也应以解除危难为限，成功后不逞强、不夸功。战争的结果不能成为继续征服的借口。</strong></p><hr><h3 id="第31章"><a href="#第31章" class="headerlink" title="第31章"></a><strong>第31章</strong></h3><h4 id="原文-30"><a href="#原文-30" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>夫佳兵者，不祥之器，物或恶之，故有道者不处。君子居则贵左，用兵则贵右。兵者不祥之器，非君子之器，不得已而用之，恬淡为上。胜而不美，而美之者，是乐杀人。夫乐杀人者，则不可以得志于天下矣。吉事尚左，凶事尚右。偏将军居左，上将军居右，言以丧礼处之。杀人之众，以哀悲泣之，战胜，以丧礼处之。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-30"><a href="#注释-30" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>佳兵；不祥之器：佳兵可指精良的兵器，此处连同用兵之事而言。即使兵器精良，也仍是可能带来杀伤与灾祸的工具。</strong></li><li><strong>不处：不以之为自己安身、立足之道，不把兵戈杀伐当作值得追求的常业。</strong></li><li><strong>贵左、贵右：本章以吉事尚左、丧事尚右的礼位安排，说明用兵应按凶事看待；不可据此概括古代所有礼仪。</strong></li><li><strong>恬淡为上；胜而不美：不得已作战，也应保持克制，不激起杀伐之欲；胜利后不赞美杀戮、不以杀人为荣耀。</strong></li><li><strong>偏将军、上将军：分别指副将与主将。将主将安排在右侧，是本章用来说明兵事按丧礼处理的例子。</strong></li><li><strong>以丧礼处之：对死者保持哀悼，以悲悯面对战争的伤亡，而不只庆祝己方的胜利。</strong></li></ol><h4 id="章旨-30"><a href="#章旨-30" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章将战争归于凶事，要求以克制和哀悼代替对杀戮的赞美。即使战争不得不打、最终获得胜利，也不能忘记其中众多生命的损失，更不能从胜利中培养嗜杀之心。</strong></p><hr><h3 id="第32章"><a href="#第32章" class="headerlink" title="第32章"></a><strong>第32章</strong></h3><h4 id="原文-31"><a href="#原文-31" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道常无名，朴虽小，天下莫能臣也。侯王若能守之，万物将自宾。天地相合，以降甘露，民莫之令而自均。始制有名，名亦既有，夫亦将知止，知止所以不殆。譬道之在天下，犹川谷之于江海。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-31"><a href="#注释-31" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>道常无名；朴：道不被固定名称和具体用途限定；朴是未雕琢的木材，借喻未被人为分割的本真状态。</strong></li><li><strong>天下莫能臣也；自宾：臣在此作动词，意为使之臣服、役使。自宾则是自行归附；两句分别写朴不可强制与万物自然归向。</strong></li><li><strong>甘露；民莫之令而自均：甘露是被视为祥和象征的露水。天地自然相合，比喻百姓不待繁密命令也能趋于协调。</strong></li><li><strong>始制有名：制度、官职或事物区分建立后，便产生相应名称与名分。王弼特别联系到官长的设置。</strong></li><li><strong>知止所以不殆：名分已经建立，也须知道适可而止，避免不断细分、争逐末节。殆是危险。</strong></li><li><strong>犹川谷之于江海：以川流自然归海，比喻道的感召；江海无须召令，众流便趋向它。</strong></li></ol><h4 id="章旨-31"><a href="#章旨-31" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道与朴不受固定名目拘束，治理若能守住这一根本，秩序便不必全靠命令维持。制度与名分有其需要，但也有边界；一味增加区分和规制，反会引出争夺与危险。</strong></p><hr><h3 id="第33章"><a href="#第33章" class="headerlink" title="第33章"></a><strong>第33章</strong></h3><h4 id="原文-32"><a href="#原文-32" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>知人者智，自知者明。胜人者有力，自胜者强。知足者富。强行者有志。不失其所者久。死而不亡者寿。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-32"><a href="#注释-32" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>知人者智，自知者明：了解别人是智慧，看清自己的局限、欲望与处境，则是更深一层的明察。</strong></li><li><strong>胜人、自胜：胜人是战胜他人；自胜是克服自身的偏执与欲念。这里把强的重心从对外压倒转向自我约束。</strong></li><li><strong>知足者富；强行者有志：不被无穷欲求驱赶，自能感到丰足；强行指勤勉坚持实行，并非强迫别人。</strong></li><li><strong>不失其所者久：所指应当安处的根本、位置或分际。王弼联系自察与量力而行，强调不丧失自身依据。</strong></li><li><strong>死而不亡者寿：解释有分歧。王弼以身体虽死、所守之道仍存来理解，也有侧重德业流传的解释；不应直接解作肉身永生。</strong></li></ol><h4 id="章旨-32"><a href="#章旨-32" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把自知、自胜与知足放在了解、战胜他人之上。持久的力量来自守住自身根本，而非不断扩大占有。末句又把“寿”引向超出个人形体存亡的道与价值的延续。</strong></p><hr><h3 id="第34章"><a href="#第34章" class="headerlink" title="第34章"></a><strong>第34章</strong></h3><h4 id="原文-33"><a href="#原文-33" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>大道氾兮，其可左右。万物恃之而生而不辞，功成不名有。衣养万物而不为主，常无欲，可名于小；万物归焉而不为主，可名为大。以其终不自为大，故能成其大。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-33"><a href="#注释-33" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>氾；其可左右：氾同“泛”，有广泛流行之意；可左右说明道无所不至，不局限于某一方向或一端。</strong></li><li><strong>恃之而生而不辞：万物依靠道而生，道不拒绝、不推辞，使各种生命各得其生。</strong></li><li><strong>功成不名有：成就万物，却不把成果标作自己所有。名在此有称说、归名之意。</strong></li><li><strong>衣养万物而不为主：供给、养育万物，却不以主宰者自居；衣养是照护滋养的形象说法。</strong></li><li><strong>可名于小；可名为大：无欲而不显露支配姿态，似乎微小；万物赖之生长并归向它，又可以说广大。大小在此不是固定的尺度。</strong></li><li><strong>不自为大，故能成其大：不把追求自身的伟大作为目的，反而成就普遍的生养作用。</strong></li></ol><h4 id="章旨-33"><a href="#章旨-33" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>大道处处生养万物，却不据有成果、不摆出主宰姿态。它看似微小而作用广大，说明真正的成就并不依赖自我夸大；无私生养与不求支配，是本章理解“大”的关键。</strong></p><hr><h3 id="第35章"><a href="#第35章" class="headerlink" title="第35章"></a><strong>第35章</strong></h3><h4 id="原文-34"><a href="#原文-34" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>执大象，天下往。往而不害，安平太。乐与饵，过客止。道之出口，淡乎其无味，视之不足见，听之不足闻，用之不足既。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-34"><a href="#注释-34" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>执大象：把握道所体现的整体原则。大象不是某个巨大的具体形象；王弼用能包容万物、不给万物造成伤害来解释它。</strong></li><li><strong>天下往；安平太：天下的人归向；安平太表示安定、平和、太平。强调归向之后也能免受伤害。</strong></li><li><strong>乐与饵：音乐与美食，借指能立即使感官愉悦的事物；过客因此停留。</strong></li><li><strong>道之出口，淡乎其无味：道说成言语，常显得平淡，不能像音乐美食那样立刻吸引人。</strong></li><li><strong>不足见、闻；不足既：不能靠感官捕捉到显著的形声，却用之不尽。既在这里是尽、完结，不是“已经”。</strong></li></ol><h4 id="章旨-34"><a href="#章旨-34" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章将感官的即时吸引与道的长久作用相对照。道的言说可能平淡，形声也不显著，但能使众人安定并持续受益。真正值得依归的，不一定是最容易夺人耳目的东西。</strong></p><hr><h3 id="第36章"><a href="#第36章" class="headerlink" title="第36章"></a><strong>第36章</strong></h3><h4 id="原文-35"><a href="#原文-35" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>将欲歙之，必固张之；将欲弱之，必固强之；将欲废之，必固兴之；将欲夺之，必固与之。是谓微明。柔弱胜刚强。鱼不可脱于渊，国之利器不可以示人。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-35"><a href="#注释-35" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>歙：收敛、合拢，与张开相对；弱强、废兴、夺与，也分别构成相反的变化。</strong></li><li><strong>必固：这一表达通常按“必先”来理解，“固”的具体训释有分歧。四组话可读为变化反转的描述，也可读为政治上的行事方法。</strong></li><li><strong>将欲……必固……：王弼侧重让强暴者沿其自身倾向发展，以致自败。本章确有权术意味的解释传统，不宜只改写成一般的谦让格言。</strong></li><li><strong>微明：察见细微、尚未明显的变化；由此理解柔弱为何可能胜过外表的强盛。</strong></li><li><strong>鱼不可脱于渊：鱼不能离开赖以生存的深水，比喻不可丧失自身生存与发挥作用的根本。</strong></li><li><strong>国之利器不可以示人：利器指使国家有效治理的关键手段，解释不一。王弼尤其强调依循物性、不依靠刑罚治理；他将“示人”联系于施用刑罚，并不限指秘密武器。</strong></li></ol><h4 id="章旨-35"><a href="#章旨-35" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以相反事物的转化说明柔弱之用，同时涉及如何处置强暴力量。它既可作变化规律读，也有政治策略的意味。末尾以鱼与深水设喻，强调保存根本，不以刑威强制为治。</strong></p><hr><h3 id="第37章"><a href="#第37章" class="headerlink" title="第37章"></a><strong>第37章</strong></h3><h4 id="原文-36"><a href="#原文-36" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道常无为而无不为。侯王若能守之，万物将自化。化而欲作，吾将镇之以无名之朴。无名之朴，夫亦将无欲。不欲以静，天下将自定。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-36"><a href="#注释-36" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>无为而无不为：道不凭私意强行造作，却使万物各自生成。无为针对妄作与强制，不能简单等同于什么都不做。</strong></li><li><strong>侯王若能守之：将对道的描述转入治理层面，要求统治者守住少干预、不争夺的原则。</strong></li><li><strong>自化：万物与百姓依其自身条件发生变化，不靠统治者逐项操纵。</strong></li><li><strong>化而欲作：变化中又兴起争逐、造作的欲望。欲作也可连读为欲望发动，重点在欲求扰动原有秩序。</strong></li><li><strong>镇之以无名之朴；不欲以静：以未经矫饰、没有争名的质朴使之安定；减少欲求而保持宁静，天下才可能自行安定。</strong></li></ol><h4 id="章旨-36"><a href="#章旨-36" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章概括道的无为，并把它落实到统治者的行为。治理的关键是为万物留下自行生长、调整的空间；欲望引起争逐时，应以质朴使之安定，而非继续增加新的操控。</strong></p><hr><h2 id="下篇：德经（第38—81章）"><a href="#下篇：德经（第38—81章）" class="headerlink" title="下篇：德经（第38—81章）"></a><strong>下篇：德经（第38—81章）</strong></h2><h3 id="第38章"><a href="#第38章" class="headerlink" title="第38章"></a><strong>第38章</strong></h3><h4 id="原文-37"><a href="#原文-37" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>上德不德，是以有德；下德不失德，是以无德。上德无为而无以为，下德为之而有以为。上仁为之而无以为，上义为之而有以为。上礼为之而莫之应，则攘臂而扔之。故失道而后德，失德而后仁，失仁而后义，失义而后礼。夫礼者，忠信之薄，而乱之首。前识者，道之华，而愚之始。是以大丈夫处其厚，不居其薄；处其实，不居其华。故去彼取此。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-37"><a href="#注释-37" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>上德不德；下德不失德：上德不刻意标举、把持自己的德；下德时时怕丢掉德的名目，反而显出执着。前一“德”可指德行，后一“德”有自以为有德之意。</strong></li><li><strong>无以为、有以为：没有特定的私意、目的，或有所图、有所限定。上仁虽主动施爱，尚可没有偏私；义与礼则更依赖区别、准则和回应。</strong></li><li><strong>攘臂而扔之：捋袖伸臂，拉扯别人使其服从。扔在这里是牵引，并非现代常说的投掷。</strong></li><li><strong>失道而后德……而后礼：是对道、德、仁、义、礼依次失落的价值判断，不必视为经过考证的真实历史分期。</strong></li><li><strong>忠信之薄，乱之首：礼仪若仅剩外在要求，就表明内在忠信已经衰薄，还可能因强求回应而引发争乱。</strong></li><li><strong>前识；处厚、处实：前识指自恃先见的聪明智巧；处厚、处实是守住敦厚真实的根本，不停留于华饰与表面名声。</strong></li></ol><h4 id="章旨-37"><a href="#章旨-37" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章区分自然流露的德与刻意维持的德名，并追问仁义礼制何以可能走向强制。它要求保存道与忠信的根本：如果只剩外在形式，再严密的礼仪也未必能维持人与人的和谐。</strong></p><hr><h3 id="第39章"><a href="#第39章" class="headerlink" title="第39章"></a><strong>第39章</strong></h3><h4 id="原文-38"><a href="#原文-38" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>昔之得一者，天得一以清，地得一以宁，神得一以灵，谷得一以盈，万物得一以生，侯王得一以为天下贞。其致之，天无以清将恐裂，地无以宁将恐发，神无以灵将恐歇，谷无以盈将恐竭，万物无以生将恐灭，侯王无以贵高将恐蹶。故贵以贱为本，高以下为基。是以侯王自称孤、寡、不穀。此非以贱为本邪？非乎？故致数舆无舆，不欲琭琭如玉，珞珞如石。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-38"><a href="#注释-38" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>得一：获得使事物成立、保持统一的根本。王弼把“一”理解为万物所依的根本，不只是通常计数中的数字。</strong></li><li><strong>贞；裂、发、歇、竭、蹶：贞是正、准则；其余分别表示破裂、震发、停息、枯竭、倾覆，说明失去根本后原有秩序也难以保持。</strong></li><li><strong>贵以贱为本，高以下为基：尊贵、高位需要卑下者与基层作为支撑，不能把已取得的地位当成自足的根源。</strong></li><li><strong>孤、寡、不穀：古代君主的谦称，意为孤独、少德、不善。穀在此训善，不是粮食。</strong></li><li><strong>数舆无舆：文字与句读有争议。一解为逐一列举车的部件，不能把某一件等同整车；另有以“舆”通“誉”、从荣誉角度解释的读法。</strong></li><li><strong>琭琭如玉，珞珞如石：琭琭形容玉的美好，珞珞形容石的样貌；依王弼意，不应执着于玉石等外在形质所标示的贵贱。</strong></li></ol><h4 id="章旨-38"><a href="#章旨-38" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>天、地、万物和统治者都依赖某种根本而成立，不能只守着既有成果。尊贵由卑下支撑，高位以下层为基础；忘记这种关系，便会把表面的强盛变成倾覆的原因。</strong></p><hr><h3 id="第40章"><a href="#第40章" class="headerlink" title="第40章"></a><strong>第40章</strong></h3><h4 id="原文-39"><a href="#原文-39" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>反者道之动，弱者道之用。天下万物生于有，有生于无。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-39"><a href="#注释-39" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>反者道之动：反有返回、反向的含义，道的运动表现为返本，也表现为高下、贵贱、有无之间的相互依存与转化。</strong></li><li><strong>弱者道之用：弱指柔和、能顺应而不强抗的状态，不只是力量不足。王弼重在柔弱能贯通万物而不易穷尽。</strong></li><li><strong>万物生于有：具有形体的万物，依一定的生成条件而出现；这里讨论万物形成的根源关系。</strong></li><li><strong>有生于无：具体、有形的存在以无形、未分化者为本。王弼以无为有之本；不宜把它直接当作现代科学的物质起源结论。</strong></li></ol><h4 id="章旨-39"><a href="#章旨-39" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章用很短的文字说明道的运动、作用与生成关系。返本和柔弱并非消极衰退，而是事物保持活力的条件；理解有形之物，也须看到使它成立、却不显为具体形体的根本。</strong></p><hr><h3 id="第41章"><a href="#第41章" class="headerlink" title="第41章"></a><strong>第41章</strong></h3><h4 id="原文-40"><a href="#原文-40" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>上士闻道，勤而行之；中士闻道，若存若亡；下士闻道，大笑之。不笑不足以为道。故建言有之：明道若昧，进道若退，夷道若颣，上德若谷，大白若辱，广德若不足，建德若偷，质真若渝，大方无隅，大器晚成，大音希声，大象无形，道隐无名。夫唯道，善贷且成。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-40"><a href="#注释-40" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>上士、中士、下士：依听道后的理解与实践态度区分的人，并非固定身份等级。若存若亡，是时信时疑、时行时止。</strong></li><li><strong>建言；夷、颣：建言指已有的格言。夷是平坦；颣是丝结、疵累，引申为不平顺。明道若昧等句，说明合道的状态常与外观相反。</strong></li><li><strong>建德若偷，质真若渝：德行坚定却似疏懒、不求表现；质性真实却似有所改变。偷、渝的古义和具体训释有分歧，不是提倡偷盗或失信。</strong></li><li><strong>大方无隅：极大的方正不以尖锐棱角伤物；隅是角。强调不执着于外表界限。</strong></li><li><strong>大器晚成：底本作晚成；可理解为大器难以仓促完成，也有其他传本作不同文字。这里不只是劝人等待晚年成功。</strong></li><li><strong>大音希声，大象无形；善贷且成：道不被某一声音、形象限定。贷指给予、资助；道使万物得到支持并各自成就。</strong></li></ol><h4 id="章旨-40"><a href="#章旨-40" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道往往不符合人们对显赫、迅速、巧妙的期待，所以听者反应各异。本章连续使用看似矛盾的说法，提醒读者不要以表面形式判断深层作用；道隐藏不显，却持续资助万物生成。</strong></p><hr><h3 id="第42章"><a href="#第42章" class="headerlink" title="第42章"></a><strong>第42章</strong></h3><h4 id="原文-41"><a href="#原文-41" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道生一，一生二，二生三，三生万物。万物负阴而抱阳，冲气以为和。人之所恶，唯孤、寡、不穀，而王公以为称。故物或损之而益，或益之而损。人之所教，我亦教之。强梁者不得其死，吾将以为教父。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-41"><a href="#注释-41" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>一、二、三：可理解为从统一到分化、再到万物的生成次序。常见解释以二为阴阳、三为阴阳交和；王弼则更重有无与数的展开，不能认定只有一种对应。</strong></li><li><strong>负阴而抱阳，冲气以为和：万物兼有阴阳两面，并通过气的交融形成和谐。冲有虚和、交会之意，属于古代的生成观念。</strong></li><li><strong>孤、寡、不穀：人所不喜的谦下称呼，却被王公用作自称。穀训善，呼应以卑下为根本。</strong></li><li><strong>或损之而益，或益之而损：表面减少的可能带来真实增益，表面增加的也可能造成损失，提醒人察看作用与后果。</strong></li><li><strong>强梁者不得其死：强横暴虐者难以善终，是对逞强者的警戒，而不是对每个人结局的事实预测。</strong></li><li><strong>教父：教诲的根本或起点，指将上述警戒作为教导的重要依据，并非后世宗教称谓。</strong></li></ol><h4 id="章旨-41"><a href="#章旨-41" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把万物生成的统一与分化，同人事中的谦下和不逞强联系起来。阴阳相济而成和，损益也会相互转化；统治者若只追求表面的强大，便可能反而伤害自身与他人。</strong></p><hr><h3 id="第43章"><a href="#第43章" class="headerlink" title="第43章"></a><strong>第43章</strong></h3><h4 id="原文-42"><a href="#原文-42" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下之至柔，驰骋天下之至坚。无有入无间，吾是以知无为之有益。不言之教，无为之益，天下希及之。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-42"><a href="#注释-42" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>至柔、至坚：极柔与极坚。王弼以水、气能贯通事物作说明，强调柔和而不强抗的作用。</strong></li><li><strong>驰骋：原指纵马奔行，此处比喻贯通、运行于其中，不是说柔弱一定能在任何正面对抗中获胜。</strong></li><li><strong>无有入无间：无形者能够进入没有空隙之处，以形象语言说明不受固定形体限制的通达作用。间在此指缝隙。</strong></li><li><strong>不言之教；天下希及之：以自身行为和自然感化为教，而不只靠命令、说教。希同稀，指很少有人能达到。</strong></li></ol><h4 id="章旨-42"><a href="#章旨-42" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以柔能入坚、无形能通达的形象，说明无为的益处。有效的作用未必来自硬性压制，教化也未必依赖不断发号施令；不过这种不强作的能力，真正做到的人很少。</strong></p><hr><h3 id="第44章"><a href="#第44章" class="headerlink" title="第44章"></a><strong>第44章</strong></h3><h4 id="原文-43"><a href="#原文-43" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>名与身孰亲？身与货孰多？得与亡孰病？是故甚爱必大费，多藏必厚亡，知足不辱，知止不殆，可以长久。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-43"><a href="#注释-43" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>名与身孰亲：名指声名，身指自身生命。孰亲是在追问哪一个与自己更切近，而非否认一切社会名誉。</strong></li><li><strong>身与货孰多：货是财货；多在此指分量更重、价值更大，追问生命与财物的轻重。</strong></li><li><strong>得与亡孰病：得可指取得名利，亡可指丧失自身。病是害、忧患，强调收益不能抵偿严重的生命损失。</strong></li><li><strong>甚爱必大费，多藏必厚亡：过分执爱名利要付出很大代价，过度囤积会招致沉重损失；厚在此是多、重。</strong></li><li><strong>知足、知止；殆：知道何为足够，知道在适当处停止；殆是危险。两者针对无休止的贪取，服务于保全自身。</strong></li></ol><h4 id="章旨-43"><a href="#章旨-43" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章用三个反问，让人重新衡量名利与生命的轻重。得到更多并不自动等于过得更好，过度贪爱和积聚反会增加代价；能够知足、知止，才有保持安稳与长久的可能。</strong></p><hr><h3 id="第45章"><a href="#第45章" class="headerlink" title="第45章"></a><strong>第45章</strong></h3><h4 id="原文-44"><a href="#原文-44" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>大成若缺，其用不弊。大盈若冲，其用不穷。大直若屈，其用不居。大巧若拙，其用不辍。大辩若讷，其用不差。躁胜寒，静胜热。清静为天下正。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-44"><a href="#注释-44" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>大成若缺，其用不弊：真正的成就不固守某一完满外形，所以看似有缺，而作用不会衰败。弊有败坏、衰竭之意。</strong></li><li><strong>大盈若冲：真正充实者仍像空虚的容器，能够继续容纳、给予。冲是虚，不是冲撞。</strong></li><li><strong>大直若屈，其用不居：真正的正直能随具体情势而通达，看似有所弯曲；居可理解为固着，不把直僵化为单一外在尺度。</strong></li><li><strong>大巧若拙，其用不辍：顺应事物而成就的巧，不刻意炫技，外表反似笨拙。辍是停止。</strong></li><li><strong>大辩若讷，其用不差：真正善于说明道理者不逞口舌，却不偏失。此底本有“其用不居”“其用不辍”“其用不差”三句，其他常见本往往省略。</strong></li><li><strong>躁胜寒，静胜热；清静为天下正：运动可以御寒，安静可以胜热；继而强调宁静少扰，才足以作为治理天下的准则。</strong></li></ol><h4 id="章旨-44"><a href="#章旨-44" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章说明完满、正直、巧妙与善辩，不必表现为外在的圆满、刚直、机巧和滔滔雄辩。能够随物而应、不自满固执，作用才可持续；落实到治理，就是保持清静，减少扰动。</strong></p><hr><h3 id="第46章"><a href="#第46章" class="headerlink" title="第46章"></a><strong>第46章</strong></h3><h4 id="原文-45"><a href="#原文-45" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下有道，却走马以粪。天下无道，戎马生于郊。祸莫大于不知足；咎莫大于欲得。故知足之足，常足矣。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-45"><a href="#注释-45" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>天下有道：天下得到合道的治理，统治者知足知止，不不断向外争夺。</strong></li><li><strong>却走马以粪：却是退回、不再用于征战；走马是善跑的马；粪指施肥、耕作。意思是把战马转用于农业。</strong></li><li><strong>戎马生于郊：军马在郊野生育，描写战争长期持续的状态，与马匹用于耕作形成对比。</strong></li><li><strong>不知足、欲得：不满足于已有，执意再占有更多。这里由战争追溯到贪求的根源，不只是个人生活劝诫。</strong></li><li><strong>知足之足，常足矣：由懂得适度而获得的满足，才能较为持久；单靠外物不断增加，难以终止欲望。</strong></li></ol><h4 id="章旨-45"><a href="#章旨-45" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>马匹用于田间还是用于战场，成为本章判断天下治乱的鲜明图景。战争背后常有不知足的占有欲；真正持久的丰足，需要统治者与个人都能约束无止境的贪求。</strong></p><hr><h3 id="第47章"><a href="#第47章" class="headerlink" title="第47章"></a><strong>第47章</strong></h3><h4 id="原文-46"><a href="#原文-46" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>不出户，知天下；不窥牖，见天道。其出弥远，其知弥少。是以圣人不行而知，不见而名，不为而成。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-46"><a href="#注释-46" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>不出户，知天下：强调从事物共同的根本把握天下，而不只靠向外奔逐。王弼以途径虽异、根本相通来说明。</strong></li><li><strong>牖；天道：牖是窗户；天道指天地运行的常则。此句不是说闭门即可获得一切具体知识。</strong></li><li><strong>其出弥远，其知弥少：弥是越、更加；若舍弃根本、只逐外在纷杂，走得越远反可能离理解越远。</strong></li><li><strong>不见而名：不必逐一亲见，也可据所把握的根本辨明事物。名在此有辨识、说明之意。</strong></li><li><strong>不为而成：明白事物的性质，顺势使其成就，而不以任意造作替代它自身的过程。</strong></li></ol><h4 id="章旨-46"><a href="#章旨-46" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章重视把握共同原理，提醒人别把见闻的增加直接当作理解的增长。它的重点是反对舍本逐末，而非否定观察与学习；知道根本，行动才可能简约而有效。</strong></p><hr><h3 id="第48章"><a href="#第48章" class="headerlink" title="第48章"></a><strong>第48章</strong></h3><h4 id="原文-47"><a href="#原文-47" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>为学日益，为道日损。损之又损，以至于无为。无为而无不为。取天下常以无事，及其有事，不足以取天下。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-47"><a href="#注释-47" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>为学日益：学习通常不断增加知识、技能和所习之事，益是增益。</strong></li><li><strong>为道日损：体道则要减去执着、私欲与多余的造作。损是减损，不能机械理解为消除所有知识或能力。</strong></li><li><strong>损之又损，以至于无为：持续放下主观强作，达到能顺应事物本身的状态；并非以懒惰为目标。</strong></li><li><strong>无为而无不为：没有执意干预，不等于没有结果；万物能够依各自性质成就，是这句话的关键。</strong></li><li><strong>取天下常以无事：取天下兼有取得、治理天下的意味。无事是少生事端、不用繁扰措施；有事则指主动滋生扰民的造作。</strong></li></ol><h4 id="章旨-47"><a href="#章旨-47" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章对照知识的积累与体道所需的减损。越懂得放下私欲和过度造作，越能为事物自身的发展留下空间。治理同样如此，频繁兴作并不必然带来秩序，反可能扰乱天下。</strong></p><hr><h3 id="第49章"><a href="#第49章" class="headerlink" title="第49章"></a><strong>第49章</strong></h3><h4 id="原文-48"><a href="#原文-48" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>圣人无常心，以百姓心为心。善者，吾善之；不善者，吾亦善之，德善。信者，吾信之；不信者，吾亦信之，德信。圣人在天下歙歙，为天下浑其心，百姓皆注其耳目，圣人皆孩之。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-48"><a href="#注释-48" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>无常心，以百姓心为心：不把固定的个人成见当作一切标准，而体察百姓的处境与需要；不是说没有任何原则。</strong></li><li><strong>善者吾善之……信者吾信之：善、信在后一句作动词，指善待、信任。对尚不善、不诚信者也不轻率弃绝，是本章的理想。</strong></li><li><strong>德善、德信：可解为使善与信得以成就，也有以德性之善、德性之信解释的读法；“德”常与“得”相通，句义存在讨论。</strong></li><li><strong>歙歙；浑其心：歙歙形容收敛、不自专；浑其心是使心保持浑厚，不用苛细区分处处审察别人。</strong></li><li><strong>百姓皆注其耳目：百姓各使用、专注于自身的听觉视觉与能力。另有理解为百姓注目聆听圣人的读法，此处从王弼意。</strong></li><li><strong>圣人皆孩之：使百姓如婴孩般和顺少欲，也含有治理者面对百姓的照护姿态；体现了古代治理的家长式立场。</strong></li></ol><h4 id="章旨-48"><a href="#章旨-48" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章要求统治者放下自专与苛察，以百姓为出发点，并给尚不善、不信者以转化的余地。其理想是让人各尽所能、减少防备争竞，但“皆孩之”也保留了古代家长式治理的特点。</strong></p><hr><h3 id="第50章"><a href="#第50章" class="headerlink" title="第50章"></a><strong>第50章</strong></h3><h4 id="原文-49"><a href="#原文-49" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>出生入死。生之徒，十有三；死之徒，十有三；人之生，动之死地，亦十有三。夫何故？以其生生之厚。盖闻善摄生者，陆行不遇兕虎，入军不被甲兵；兕无所投其角，虎无所措其爪，兵无所容其刃。夫何故？以其无死地。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-49"><a href="#注释-49" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>出生入死：从生的境地进入死的境地，讨论人的生死处境；不是现代汉语中专指冒险奋战的成语义。</strong></li><li><strong>十有三：王弼解释为十分之三；另有按十三、联系身体肢窍解释的传统。这里不是经过调查的死亡比例。</strong></li><li><strong>生生之厚：过分着意于养生、厚养生命，反被欲望引向危险。“生生”可理解为养护生命，“厚”表示过度。</strong></li><li><strong>摄生；兕：摄生是保养、护持生命；兕是古书所说的犀类兽。“不被甲兵”指不受兵器伤害，被有遭受之意。</strong></li><li><strong>无所投其角……无所容其刃：以猛兽和兵刃无从伤害的夸张形象，表现不以欲望招致危险的理想状态。</strong></li><li><strong>无死地：没有因过度欲求而陷入致死处境，是王弼解释的重点。经文的神异表述不是现实中可以免受伤害的保证。</strong></li></ol><h4 id="章旨-49"><a href="#章旨-49" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章指出，人可能因为过度追求生养与享受，反而走入危及生命的处境。善摄生的理想，是不以欲望损害根本；猛兽兵刃不能伤的描写，应放在这一思想语境中理解。</strong></p><hr><h3 id="第51章"><a href="#第51章" class="headerlink" title="第51章"></a><strong>第51章</strong></h3><h4 id="原文-50"><a href="#原文-50" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道生之，德畜之，物形之，势成之。是以万物莫不尊道而贵德。道之尊，德之贵，夫莫之命而常自然。故道生之，德畜之。长之育之，亭之毒之，盖之覆之。生而不有，为而不恃，长而不宰。是谓玄德。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-50"><a href="#注释-50" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>道生之，德畜之：道使万物发生，德使其得到养育。德在这里是万物从道所获得、使自身成立的作用，不能只按日常道德品行理解。</strong></li><li><strong>物形之，势成之：具体物质条件使事物形成形体，所处形势与条件使其成熟；强调生成有多方面的依据。</strong></li><li><strong>莫之命而常自然：没有谁命令万物去尊道贵德，而它们自然而然如此。自然意为自己如此，并非专指自然界。</strong></li><li><strong>亭之毒之：古语，通常连同“长之育之”理解为养育、使之安定成熟。毒在此不是毒害；具体字训与版本有讨论。</strong></li><li><strong>盖之覆之：给予覆护、荫庇，使万物得以保存其本性与形体。</strong></li><li><strong>生而不有，为而不恃，长而不宰；玄德：生养而不据有，作为而不居功，长养而不主宰；这种深远而不显露控制的德，称为玄德。</strong></li></ol><h4 id="章旨-50"><a href="#章旨-50" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章从发生、养育、成形到成熟，说明万物的成长过程，并以此描绘玄德。真正的生养不仅使对象活下来、长起来，还不把它据为己有，不让照护转变成占有和支配。</strong></p><hr><h3 id="第52章"><a href="#第52章" class="headerlink" title="第52章"></a><strong>第52章</strong></h3><h4 id="原文-51"><a href="#原文-51" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下有始，以为天下母。既得其母，以知其子，既知其子，复守其母，没身不殆。塞其兑，闭其门，终身不勤。开其兑，济其事，终身不救。见小曰明，守柔曰强。用其光，复归其明，无遗身殃，是为习常。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-51"><a href="#注释-51" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>天下母；子：母比喻万物的根本，道是其所由生；子比喻由根本展开的具体事物。不是在讨论现实亲子关系。</strong></li><li><strong>既知其子，复守其母：从根本认识各种事物之后，仍不离根本；既顾及具体差异，也不陷入逐末忘本。</strong></li><li><strong>兑、门；不勤：兑是孔窍，连同门比喻欲望与纷扰出入的通道；勤在这里是劳苦。塞、闭强调约束欲望的源头。</strong></li><li><strong>济其事，终身不救：放任欲望发动，又不断增益、忙于应付其引起的事，便难以自救；不是劝人拒绝一切正当事务。</strong></li><li><strong>见小曰明，守柔曰强：能察觉细微才是明察，能持守柔和才是真强；将力量的标准由外在强硬转向内在保持。</strong></li><li><strong>用其光，复归其明；习常：发挥明照作用而不逞苛察，再返内在清明；习常可理解为反复践行、熟习恒常的道。</strong></li></ol><h4 id="章旨-51"><a href="#章旨-51" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以母子说明本末关系：认识万物之后，仍须回到使万物成立的根本。节制欲望、察见细微、持守柔和，都是避免被外物牵引的办法；明智应当照亮生活，而非增加苛刻与纷扰。</strong></p><hr><h3 id="第53章"><a href="#第53章" class="headerlink" title="第53章"></a><strong>第53章</strong></h3><h4 id="原文-52"><a href="#原文-52" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>使我介然有知，行于大道，唯施是畏。大道甚夷，而民好径。朝甚除，田甚芜，仓甚虚；服文彩，带利剑，厌饮食，财货有馀；是为盗夸。非道也哉！</strong></p></blockquote><h4 id="注释-52"><a href="#注释-52" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>介然有知：稍有一点明白、确实有所知的意思，具体训释有差异；引出作者对合道而行的判断。</strong></li><li><strong>唯施是畏：施的解释有分歧。王弼以人为施为来解释；也有读为斜、偏离大道的说法。两者都指向对偏离正道的警惕。</strong></li><li><strong>大道甚夷，而民好径：大道平坦，人却喜走旁门捷径。夷是平；径是小路，在此比喻取巧的歧路。</strong></li><li><strong>朝甚除，田甚芜，仓甚虚：宫室修治整洁，田地却荒芜，粮仓空虚；用鲜明对照揭示统治者奢侈与民生困敝。</strong></li><li><strong>文彩；厌饮食：文彩指华美服饰；厌有饱足之意，厌饮食是饱享美食，不是讨厌吃饭。</strong></li><li><strong>盗夸：依王弼意，指不循正道取得财位而又夸耀，如同窃盗。此词有异文与异解，不能只理解成普通百姓的小偷行为。</strong></li></ol><h4 id="章旨-52"><a href="#章旨-52" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章直接批评统治阶层的奢华：宫室、服饰、饮食越是耀眼，田野与仓廪的空虚便越显刺目。所谓行大道，必须落实到民生与财物来源，不能用体面外观掩盖掠夺。</strong></p><hr><h3 id="第54章"><a href="#第54章" class="headerlink" title="第54章"></a><strong>第54章</strong></h3><h4 id="原文-53"><a href="#原文-53" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>善建者不拔，善抱者不脱，子孙以祭祀不辍。修之于身，其德乃真；修之于家，其德乃馀；修之于乡，其德乃长；修之于国，其德乃丰；修之于天下，其德乃普。故以身观身，以家观家，以乡观乡，以国观国，以天下观天下。吾何以知天下然哉？以此。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-53"><a href="#注释-53" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>善建者不拔，善抱者不脱：根基建立得牢固，就不容易被拔除；所持守的根本稳固，就不容易脱失。王弼强调先固根本、不过分贪多。</strong></li><li><strong>子孙以祭祀不辍：子孙因能延续这份根本而使祭祀不断。辍是停止；以古代宗族祭祀的延续象征家族秩序的长久。</strong></li><li><strong>修之于身、家、乡、国、天下：修养与实践由个人逐步推及更大的共同体，不能只停留于私人品行。</strong></li><li><strong>真、馀、长、丰、普：分别表现德的真实、有余、增长、丰厚、普遍，写出德的作用随实践范围而扩展。</strong></li><li><strong>以身观身……以天下观天下：从相应层次考察其效果，并以共同根本推知他者；王弼特别强调从百姓之心观察天下之道。</strong></li><li><strong>以此：指凭借前述修养、推行和观察的原则，不是借助额外的神秘知识。</strong></li></ol><h4 id="章旨-53"><a href="#章旨-53" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把个人修养与家庭、地方和天下的秩序连在一起。先使根本稳固，再逐层扩展实践，德的影响才能持久而普遍。判断其成效，也须在各个生活层次中具体观察。</strong></p><hr><h3 id="第55章"><a href="#第55章" class="headerlink" title="第55章"></a><strong>第55章</strong></h3><h4 id="原文-54"><a href="#原文-54" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>含德之厚，比于赤子。蜂虿虺蛇不螫，猛兽不据，攫鸟不搏。骨弱筋柔而握固。未知牝牡之合而全作，精之至也。终日号而不嗄，和之至也。知和曰常，知常曰明。益生曰祥。心使气曰强。物壮则老，谓之不道，不道早已。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-54"><a href="#注释-54" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>含德之厚、赤子：德性深厚而完整，如初生婴儿那样柔和、少欲。赤子是本章说明自然生命状态的比喻。</strong></li><li><strong>蜂虿虺蛇、不据、不搏：虿（chài）指蝎类毒虫，虺（huǐ）指毒蛇；据、搏指攫取、攻击。虫兽不伤的描写突出不争而保全，并非实际免受伤害的保证。</strong></li><li><strong>牝牡之合、全作：牝（pìn）、牡指雌雄，合指交合。本底本作“全作”，王弼按身体完整成长解释；另有“朘作”等异文，解作婴儿生殖器自然勃起，均用以说明未经欲念驱使的生命力。</strong></li><li><strong>终日号而不嗄：号，啼哭；嗄（shà），声音嘶哑。借婴儿啼哭的形象赞叹和气充足。</strong></li><li><strong>知和曰常，知常曰明：认识和谐、不过度的状态，才能把握生命运行的常则。</strong></li><li><strong>益生曰祥：益生，刻意增益生命、过度求生；祥在此多解为灾异的征兆。王弼认为强求增益反会损伤生命。</strong></li><li><strong>心使气曰强、物壮则老：任意用心志驱迫气息，便成为逞强；过度强盛会趋向衰老。“已”指终止、衰亡。</strong></li></ol><h4 id="章旨-54"><a href="#章旨-54" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章借赤子的柔弱、完整与和谐说明厚德，反对由欲望驱动的强求与过度增益。生命的保全在于顺其常态，而不是把柔和改变为强硬；其中的身体描写服务于这一思想比喻。</strong></p><hr><h3 id="第56章"><a href="#第56章" class="headerlink" title="第56章"></a><strong>第56章</strong></h3><h4 id="原文-55"><a href="#原文-55" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>知者不言，言者不知。塞其兑，闭其门，挫其锐，解其分，和其光，同其尘，是谓玄同。故不可得而亲，不可得而疏；不可得而利，不可得而害；不可得而贵，不可得而贱。故为天下贵。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-55"><a href="#注释-55" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>知者不言，言者不知：通晓道者不以夸说和争辩自显，执着言说者未必把握根本。此处着眼于言说的限度，并非要求绝对沉默。</strong></li><li><strong>塞其兑，闭其门：兑，孔窍；门，出入之处。借收敛感官与欲望的门户，说明不受外物纷扰牵引。</strong></li><li><strong>挫其锐，解其分：削减锋芒，解除纷争和人为分隔。“分”在此与纷乱、争端相联，其他本常作“纷”。</strong></li><li><strong>和其光，同其尘、玄同：收敛炫耀的光芒，与尘世相处而不自树特殊；玄同指消解偏执分别、与道深相契合的状态。</strong></li><li><strong>不可得而亲疏、利害、贵贱：不因外来的拉拢排斥、利益损害、抬高贬低而改变其所守。这里着重内在不受操纵，并非说客观上不会遭受伤害。</strong></li></ol><h4 id="章旨-55"><a href="#章旨-55" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把不自显、不争竞推进到不受亲疏利害摆布的境界。与世相处时收敛锋芒，并不等于随意丢掉原则，而是摆脱凭名位、得失来规定自身的执着。</strong></p><hr><h3 id="第57章"><a href="#第57章" class="headerlink" title="第57章"></a><strong>第57章</strong></h3><h4 id="原文-56"><a href="#原文-56" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>以正治国，以奇用兵，以无事取天下。吾何以知其然哉？以此。天下多忌讳，而民弥贫；民多利器，国家滋昏；人多伎巧，奇物滋起；法令滋彰，盗贼多有。故圣人云：“我无为而民自化，我好静而民自正，我无事而民自富，我无欲而民自朴。”。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-56"><a href="#注释-56" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>以正治国，以奇用兵：正，常规法度；奇，出其不意的变化。此句列出治国与用兵的办法，随后以“无事”提出更根本的治理原则。</strong></li><li><strong>以无事取天下：无事指不以繁苛政令和人为造作扰民；取天下含获得、安定天下之意。王弼强调从根本减少争端。</strong></li><li><strong>忌讳、弥贫：忌讳指禁忌、禁令；弥，更加。过多限制可能堵塞百姓正常生活的途径。</strong></li><li><strong>利器、伎巧、奇物：利器不只指兵器，王弼还解为便利自身、争夺利益的工具；伎巧指巧诈机巧，奇物指由此滋生的异巧之物。</strong></li><li><strong>法令滋彰，盗贼多有：法令越繁密显著，盗贼反而越多，是对治理反效果的批评，指出只从惩防末端用力可能助长规避与争夺。</strong></li><li><strong>自化、自正、自富、自朴：统治者减少强制干预、躁动与贪欲，百姓才有自行安定、生产和保持淳朴的余地。</strong></li></ol><h4 id="章旨-56"><a href="#章旨-56" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把贫困、机巧和盗贼的增长，与统治方式的繁苛相联系。它要求执政者先减去自身的欲望与扰动，使社会恢复自行调适的空间，不能仅把治理理解为不断增加控制。</strong></p><hr><h3 id="第58章"><a href="#第58章" class="headerlink" title="第58章"></a><strong>第58章</strong></h3><h4 id="原文-57"><a href="#原文-57" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>其政闷闷，其民淳淳；其政察察，其民缺缺。祸兮福之所倚，福兮祸之所伏。孰知其极？其无正。正复为奇，善复为妖。人之迷，其日固久。是以圣人方而不割，廉而不刿，直而不肆，光而不燿。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-57"><a href="#注释-57" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>闷闷、淳淳；察察、缺缺：闷闷指宽缓、不苛察；淳淳指厚朴。察察指严密挑剔；缺缺指民心受损、失去淳厚。两组词对比不同政治风格的后果。</strong></li><li><strong>祸兮福之所倚，福兮祸之所伏：祸福相互依存，并有转化的可能。这里强调变化难定，不是说每次灾祸都会自动带来好处。</strong></li><li><strong>其无正、正复为奇，善复为妖：正可指固定准则或正常状态；奇、妖指偏邪、反常。自以为正确的办法，也可能转成相反后果。</strong></li><li><strong>方而不割，廉而不刿：方指方正，廉含棱角、清廉之义；刿（guì），割伤。保持操守而不以自己的棱角伤人。</strong></li><li><strong>直而不肆，光而不燿：正直而不放纵逼迫，明察而不炫耀、苛照他人的隐微。“燿”与“耀”相通。</strong></li></ol><h4 id="章旨-57"><a href="#章旨-57" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>宽缓的治理使人淳厚，苛察的治理容易使人破损。本章以祸福转化提醒人警惕自以为是，提出有方正、清廉和明察，却不把这些品质变成伤害他人的工具。</strong></p><hr><h3 id="第59章"><a href="#第59章" class="headerlink" title="第59章"></a><strong>第59章</strong></h3><h4 id="原文-58"><a href="#原文-58" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>治人事天，莫若啬。夫唯啬，是谓早服；早服谓之重积德；重积德则无不克，无不克则莫知其极；莫知其极，可以有国；有国之母，可以长久；是谓深根固柢，长生久视之道。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-58"><a href="#注释-58" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>治人事天：治理百姓、承顺天道，将政治事务与对自然常则的遵循联系起来。</strong></li><li><strong>啬：通常解为节制、爱惜、蓄养，不任意耗费。王弼借农夫治田说明保全自然、从根本消除损害的做法。</strong></li><li><strong>早服、重积德：早服常解为及早服从道的常则；重积德指不断积蓄、加厚德性与根基，不追求一时锐进。</strong></li><li><strong>无不克、莫知其极：克，胜任、克服；极，限度。说明根基深厚所产生的持续作用，不宜理解为任何目标都必定成功。</strong></li><li><strong>有国之母：使国家安定的根本；母延续全书以母比喻本源的用法。</strong></li><li><strong>深根固柢、长生久视：柢（dǐ），树根。借根深固牢说明个人与政治共同体的持久，久视即长久存续。</strong></li></ol><h4 id="章旨-58"><a href="#章旨-58" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以节制和培厚根基连接修身与治国。与其急于显效、耗尽力量，不如及早回到常则，持续保存和积蓄，使个人生活与国家治理都有长久支撑。</strong></p><hr><h3 id="第60章"><a href="#第60章" class="headerlink" title="第60章"></a><strong>第60章</strong></h3><h4 id="原文-59"><a href="#原文-59" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>治大国，若烹小鲜。以道莅天下，其鬼不神；非其鬼不神，其神不伤人；非其神不伤人，圣人亦不伤人。夫两不相伤，故德交归焉。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-59"><a href="#注释-59" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>治大国，若烹小鲜：鲜指小鱼；烹小鱼不宜反复翻弄。借此说明治理大国应减少躁扰，使百姓生活得以完整。</strong></li><li><strong>莅天下：莅（lì），临、治理；以道莅天下，即依道治理天下。</strong></li><li><strong>其鬼不神：神在这里用作动词，指显现神异威力。下句立即补明：不是否认鬼神，而是说其神异不伤害人。</strong></li><li><strong>圣人亦不伤人：统治者也不凭威势扰害百姓，与鬼神不伤人并举。王弼着重解释为不用威权强加于物。</strong></li><li><strong>两不相伤，德交归焉：鬼神与圣人均不伤人，各方面的作用共同归于合道的秩序。这是古代鬼神观念中的政治表达。</strong></li></ol><h4 id="章旨-59"><a href="#章旨-59" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以烹小鱼说明治国贵在不扰，随后用鬼神与圣人皆不伤人的说法描写理想秩序。政治权力的良好作用，在于使人安然生活，而不在于不断显示威势。</strong></p><hr><h3 id="第61章"><a href="#第61章" class="headerlink" title="第61章"></a><strong>第61章</strong></h3><h4 id="原文-60"><a href="#原文-60" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>大国者下流，天下之交。天下之牝，牝常以静胜牡，以静为下。故大国以下小国，则取小国；小国以下大国，则取大国。故或下以取，或下而取。大国不过欲兼畜人，小国不过欲入事人。夫两者各得其所欲，大者宜为下。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-60"><a href="#注释-60" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>大国者下流、天下之交：下流指江河下游、汇水之处；交指交会。大国若能像江海居下，便能吸引天下归会。</strong></li><li><strong>牝常以静胜牡：借雌静雄动的古代比喻说明柔静、处下的力量，不是对人的性别能力作现实判断。</strong></li><li><strong>以下小国、以下大国：下作动词，指谦下相待。大国对小国谦下，小国对大国谦下，各有相应的关系结果。</strong></li><li><strong>取小国、取大国：依王弼注，大国使小国归附，小国获得大国接纳。这里的取不必都解为武力吞并。</strong></li><li><strong>兼畜人、入事人：大国希望兼容并蓄，小国希望进入其保护关系而奉事之，反映古代大小国关系的等级结构。</strong></li><li><strong>大者宜为下：由于大国拥有更大力量，更应主动谦退，才可能使双方各得所需。</strong></li></ol><h4 id="章旨-60"><a href="#章旨-60" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把江海居下的形象用于国家关系，认为强大者更应谦下，以容纳取代压迫。它设想大小国各有所求、各得其所，同时保留了古代归附与奉事的关系背景。</strong></p><hr><h3 id="第62章"><a href="#第62章" class="headerlink" title="第62章"></a><strong>第62章</strong></h3><h4 id="原文-61"><a href="#原文-61" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>道者万物之奥。善人之宝，不善人之所保。美言可以市，尊行可以加人。人之不善，何弃之有？故立天子，置三公，虽有拱璧以先驷马，不如坐进此道。古之所以贵此道者何？不曰以求得，有罪以免邪？故为天下贵。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-61"><a href="#注释-61" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>万物之奥：奥原指室内深处、尊贵隐蔽之地；此处比喻万物得以安处的根本。王弼着重解释为庇护之所。</strong></li><li><strong>善人之宝，不善人之所保：善人珍视道，不善的人也可依道获得保全、改变自身，不应因其一时不善就舍弃他。</strong></li><li><strong>美言可以市，尊行可以加人：市有交易、求取之义，加有施及之义。王弼联系于道解释：称述、尊行此道，比财货更有价值，其影响可以及于他人。</strong></li><li><strong>拱璧以先驷马、坐进此道：拱璧是两手合抱的大璧，驷马是四马驾车；以珍贵礼物进献，仍不及奉上此道。坐进指不必奔竞而进献。</strong></li><li><strong>以求得，有罪以免：依道而求可得，犯过者也有改过自免的可能，说明道不拒绝不善者；不可据此解释为逃避一切责任。</strong></li></ol><h4 id="章旨-61"><a href="#章旨-61" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>道的可贵，在于既为善人所珍重，也不给不善者关闭归复之门。因此，尊位、宝璧和车马都不能超过道的价值；治理者应重视人的转变，而不是轻易弃绝人。</strong></p><hr><h3 id="第63章"><a href="#第63章" class="headerlink" title="第63章"></a><strong>第63章</strong></h3><h4 id="原文-62"><a href="#原文-62" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>为无为，事无事，味无味。大小多少，报怨以德。图难于其易，为大于其细；天下难事必作于易，天下大事必作于细。是以圣人终不为大，故能成其大。夫轻诺必寡信，多易必多难。是以圣人犹难之，故终无难矣。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-62"><a href="#注释-62" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>为无为，事无事，味无味：以不强作妄为的方式行动，以不滋生纷扰的方式办事，以恬淡为滋味；三个悖论式短语共同说明去除造作。</strong></li><li><strong>大小多少：可解为把小事当作大事、把少量之事看得重要，承接下文慎重对待细微开端的意思；断句和训释另有不同意见。</strong></li><li><strong>报怨以德：用合道之德处理怨恨，使报复不再扩大。王弼还区分小怨不必报、大怨依公义处置，并不解释为一概纵容。</strong></li><li><strong>图难于其易，为大于其细：图，谋划；在事情尚容易、细小时着手，避免积累到艰难巨大之后才应付。</strong></li><li><strong>轻诺必寡信，多易必多难：轻率许诺往往难以兑现，把事情都看得容易，反而会招来困难。</strong></li><li><strong>圣人犹难之：即使有能力的人，也认真看待事情的难处，因此减少后来的困境。</strong></li></ol><h4 id="章旨-62"><a href="#章旨-62" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把无为落实为对细微开端的慎重处理。成就大事不靠夸大声势，而靠不轻忽小事、不轻许诺言；对怨恨也应从德出发，避免在报复中继续制造困难。</strong></p><hr><h3 id="第64章"><a href="#第64章" class="headerlink" title="第64章"></a><strong>第64章</strong></h3><h4 id="原文-63"><a href="#原文-63" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>其安易持，其未兆易谋。其脆易泮，其微易散。为之于未有，治之于未乱。合抱之木，生于毫末；九层之台，起于累土；千里之行，始于足下。为者败之，执者失之。是以圣人无为故无败，无执故无失。民之从事，常于几成而败之。慎终如始，则无败事。是以圣人欲不欲，不贵难得之货；学不学，复众人之所过。以辅万物之自然，而不敢为。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-63"><a href="#注释-63" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>未兆、易泮、其微：未兆指尚未显露征兆；泮（pàn），分散、消解；微指细小。事情尚未发展壮大时，较容易维护和调理。</strong></li><li><strong>为之于未有，治之于未乱：在问题未成形、秩序未混乱时处理其萌芽，强调预先照料，而不是等待危机后强行补救。</strong></li><li><strong>毫末、累土、足下：毫末为极微小的萌芽，累土为逐层积起的泥土。巨木、高台、远行都由微小处开始。</strong></li><li><strong>为者败之，执者失之：这里的为偏指强作干预，执指固执占有；与前文适时照料并不相同，关键是有无违逆事物自身的发展。</strong></li><li><strong>几成、慎终如始：几（jī），接近；到将成功时仍像开始那样慎重，避免因松懈或急于完成而失败。</strong></li><li><strong>欲不欲、学不学、复众人之所过：以少欲为所欲，学习摆脱人为机巧，返正众人过度追逐所造成的偏失。</strong></li><li><strong>辅万物之自然：辅助万物保持其本来、自然而然的状态；自然在这里不是专指山川环境。</strong></li></ol><h4 id="章旨-63"><a href="#章旨-63" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章贯通慎始、慎微与慎终：在事物萌芽时适当照料，在将成时也不急躁执取。行动的尺度，是辅助事物自行成长，而不是用过度欲望和控制强迫其符合自己的安排。</strong></p><hr><h3 id="第65章"><a href="#第65章" class="headerlink" title="第65章"></a><strong>第65章</strong></h3><h4 id="原文-64"><a href="#原文-64" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>古之善为道者，非以明民，将以愚之。民之难治，以其智多。故以智治国，国之贼，不以智治国，国之福。知此两者亦稽式。常知稽式，是谓玄德。玄德深矣，远矣，与物反矣，然后乃至大顺。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-64"><a href="#注释-64" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>非以明民，将以愚之：明与愚在此涉及统治者如何对待民众的知识和心智。王弼将明解释为多见巧诈，将愚解释为少知守真、保持淳朴。</strong></li><li><strong>民之难治，以其智多：智偏指机巧、算计和对抗性的巧诈；但原文确有使民少知、便于治理的政治立场，不能只化为个人修养之谈。</strong></li><li><strong>以智治国，国之贼：用智术操弄百姓，会刺激百姓以更细密的机巧规避统治，形成相互防范；贼指损害、祸害。</strong></li><li><strong>稽式：可供考察、遵循的法则。王弼强调古今共同、不可轻易舍弃的准则。</strong></li><li><strong>玄德、与物反、大顺：深远的德与世俗逐巧争胜的趋向相反，使人返朴，最终达到顺乎自然的状态。</strong></li></ol><h4 id="章旨-64"><a href="#章旨-64" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章反对统治者与百姓陷入智术相争，主张返朴少欲。其批评机巧的思想与限制民众智识的政治取向同时存在；阅读时既应理解古注所说的巧诈，也应保留对这种治理立场的辨析。</strong></p><hr><h3 id="第66章"><a href="#第66章" class="headerlink" title="第66章"></a><strong>第66章</strong></h3><h4 id="原文-65"><a href="#原文-65" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>江海所以能为百谷王者，以其善下之，故能为百谷王。是以欲上民，必以言下之。欲先民，必以身后之。是以圣人处上而民不重，处前而民不害。是以天下乐推而不厌，以其不争，故天下莫能与之争。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-65"><a href="#注释-65" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>百谷王：百谷指众多溪谷水流；江海为其归聚之处，故以王作比喻。</strong></li><li><strong>善下之：善于居于众流之下，以处低而容纳众水，说明谦下与包容的关系。</strong></li><li><strong>欲上民，必以言下之；欲先民，必以身后之：居于人民之上、走在人民之前的人，应在言辞上谦逊，在实际利益上把自己放在后面。</strong></li><li><strong>民不重、民不害：重，感到负担；害，受到伤害。好的领导地位不应以增加百姓负担和损害为代价。</strong></li><li><strong>乐推而不厌、不争：百姓愿意推举而不厌弃，是因为领导者不与民争利；此处把获得支持的根据放在谦下的行为上。</strong></li></ol><h4 id="章旨-65"><a href="#章旨-65" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>江海能够容纳众流，因为它处在低处。本章据此说明居上者应当谦言后身，使百姓不感到压迫和损害；被拥护的地位来自实际的让利与包容，而不只来自身份。</strong></p><hr><h3 id="第67章"><a href="#第67章" class="headerlink" title="第67章"></a><strong>第67章</strong></h3><h4 id="原文-66"><a href="#原文-66" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下皆谓我道大，似不肖。夫唯大，故似不肖。若肖，久矣其细也夫！我有三宝，持而保之。一曰慈，二曰俭，三曰不敢为天下先。慈故能勇，俭故能广，不敢为天下先，故能成器长。今舍慈且勇，舍俭且广，舍后且先，死矣！夫慈以战则胜，以守则固。天将救之，以慈卫之。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-66"><a href="#注释-66" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>似不肖：肖（xiào），相像；不肖在这里不是不孝，而是道广大得不像某一种具体事物，难以用固定形象比拟。</strong></li><li><strong>三宝：慈、俭、不敢为天下先：慈是爱护、不忍伤害；俭是节约、不过度耗费；不敢为先是谦退而不抢占争夺。</strong></li><li><strong>慈故能勇：因爱护而能承担危险，勇气有其所守；区别于轻率逞强、好斗杀伐。</strong></li><li><strong>俭故能广、成器长：节俭使资源不致匮乏，故能广施；谦后使众物愿意归附，故能成为众器、众事之长。</strong></li><li><strong>舍慈且勇、舍俭且广、舍后且先：且在这里可解为取；只要勇、广、先的结果，却抛掉其根本，会走向危险。</strong></li><li><strong>以慈卫之：以慈爱作为守护的根基；本章用“天将救之”表达对这一原则的肯定，并非给出战争必胜的现实保证。</strong></li></ol><h4 id="章旨-66"><a href="#章旨-66" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章把道的实践凝聚为慈、俭、谦退三项根本。勇敢、宽广和领导地位都应从这些根本产生；若抛开慈爱与节制，只追逐强大和领先，结果反而危险。</strong></p><hr><h3 id="第68章"><a href="#第68章" class="headerlink" title="第68章"></a><strong>第68章</strong></h3><h4 id="原文-67"><a href="#原文-67" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>善为士者不武，善战者不怒，善胜敌者不与，善用人者为之下，是谓不争之德，是谓用人之力，是谓配天古之极。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-67"><a href="#注释-67" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>善为士者不武：士在此依王弼解释为将帅；武偏指逞武力、凌压别人。善于统兵者不靠好斗显示本领。</strong></li><li><strong>善战者不怒：不由愤怒驱动战争，避免把冲动当作判断；王弼强调应变而不主动挑起争端。</strong></li><li><strong>善胜敌者不与：与指争斗、争竞；善于胜敌的人不执着于与对方正面逞强。</strong></li><li><strong>善用人者为之下：能让他人发挥力量者，先谦下待人，使他人愿意合作，而不单凭身份驱使。</strong></li><li><strong>不争之德、配天古之极：不争是这些行为共同的德性；配天指与天道相合，古之极指古来所推重的最高原则。</strong></li></ol><h4 id="章旨-67"><a href="#章旨-67" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以统兵、作战、胜敌和用人说明不争的力量。能力越强，越不必以怒气和压迫证明自己；谦下、自制与善于应变，才是力量得以充分发挥的条件。</strong></p><hr><h3 id="第69章"><a href="#第69章" class="headerlink" title="第69章"></a><strong>第69章</strong></h3><h4 id="原文-68"><a href="#原文-68" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>用兵有言：“吾不敢为主而为客，不敢进寸而退尺。”是谓行无行，攘无臂，扔无敌，执无兵。祸莫大于轻敌，轻敌几丧吾宝。故抗兵相加，哀者胜矣。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-68"><a href="#注释-68" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>为主而为客、进寸而退尺：主指先发起行动者，客指应对者；宁可谨慎退让，也不轻率进攻，强调用兵不得已的立场。</strong></li><li><strong>行无行：后一个行（háng）指行阵；摆开行阵却不显逞兵争胜之态。下列三个无字句，同样以反常措辞说明不争。</strong></li><li><strong>攘无臂、扔无敌、执无兵：攘指举臂，扔古有牵引之义，兵指兵器；字面像无臂可举、无敌可引、无兵可执。王弼以谦退哀慈、不先挑衅贯通这些句子。</strong></li><li><strong>轻敌几丧吾宝：几，几乎；吾宝承接慈、俭、不敢为先，尤其强调慈。轻侮对手而逞强，便可能丧失这些根本。</strong></li><li><strong>抗兵相加，哀者胜：抗兵指双方举兵相对；哀者指怀哀悯、惜人命而不得已用兵者。王弼重在相互爱惜，不单指情绪悲伤的一方。</strong></li></ol><h4 id="章旨-68"><a href="#章旨-68" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章要求在冲突中保持退让和慎重，尤其反对因轻敌而放弃慈爱。所谓哀者胜，重在不以杀伐为乐、珍惜生命的立场，延续全书对穷兵与逞强的批评。</strong></p><hr><h3 id="第70章"><a href="#第70章" class="headerlink" title="第70章"></a><strong>第70章</strong></h3><h4 id="原文-69"><a href="#原文-69" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>吾言甚易知，甚易行。天下莫能知，莫能行。言有宗，事有君。夫唯无知，是以不我知。知我者希，则我者贵。是以圣人被褐怀玉。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-69"><a href="#注释-69" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>甚易知，甚易行；莫能知，莫能行：道的原则并不繁难，但人常被躁欲与荣利牵引，因而难以理解和实行。王弼用这种差别解释前后反差。</strong></li><li><strong>言有宗，事有君：宗是根本，君是主宰。言论与行为有共同的根本原则，不是彼此零散、任意而发。</strong></li><li><strong>不我知：即不知我，否定句中宾语前置；这里的知我，更指理解说话者所表达的道。</strong></li><li><strong>知我者希，则我者贵：希，稀少。此句一说能效法我的人可贵；王弼则偏重理解者越少，越显此道深远、难与俗同。</strong></li><li><strong>被褐怀玉：被（pī），通披；褐是粗布衣。外表朴素、内藏宝玉，比喻不显露自己而保存内在的真德。</strong></li></ol><h4 id="章旨-69"><a href="#章旨-69" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章感叹道虽简易，却常因世人追逐名利而不被理解。它用被褐怀玉说明真正的价值可以藏在平常外表之中，理解言行须追问其根本，而不只看外在显赫。</strong></p><hr><h3 id="第71章"><a href="#第71章" class="headerlink" title="第71章"></a><strong>第71章</strong></h3><h4 id="原文-70"><a href="#原文-70" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>知不知上，不知知病。夫唯病病，是以不病。圣人不病，以其病病，是以不病。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-70"><a href="#注释-70" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>知不知上：通常断作“知不知，上”，意为知道自己有所不知，是高明的状态。王弼的注释也提醒人认识知识不足以任恃的一面。</strong></li><li><strong>不知知病：通常断作“不知知，病”，意为不知却自以为知，是认识上的毛病。病在这里主要是缺失、弊病，并非身体疾病。</strong></li><li><strong>病病、不病：前一个病作动词，指把毛病当作毛病、认真警惕它；后一个病是被警惕的过失。能够觉察并防止自以为知，才可能免于这种弊病。</strong></li></ol><h4 id="章旨-70"><a href="#章旨-70" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以极简短的反复说明认识自身限度的重要。所谓圣人不病，并非天生无所不知，而是能觉察、自省并防止自己的认识缺失，不把不知道伪装成知道。</strong></p><hr><h3 id="第72章"><a href="#第72章" class="headerlink" title="第72章"></a><strong>第72章</strong></h3><h4 id="原文-71"><a href="#原文-71" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>民不畏威，则大威至。无狎其所居，无厌其所生。夫唯不厌，是以不厌。是以圣人自知不自见，自爱不自贵；故去彼取此。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-71"><a href="#注释-71" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>民不畏威，则大威至：当百姓已不能承受威压而不再畏惧，统治者将面对更大的危险。王弼把它联系于上下关系的崩溃。</strong></li><li><strong>无狎其所居，无厌其所生：狎可解为侵逼，厌可通压；通常理解为不侵扰百姓居处、不压迫其生计。王弼还把居、生联系于清静、谦退的生活状态。</strong></li><li><strong>夫唯不厌，是以不厌：依前述通常读法，前一厌为压迫，后一厌为厌弃；不压迫百姓，才不被百姓厌弃。此句也有从自身生活态度立说的古注。</strong></li><li><strong>自知不自见：了解自己，却不以炫示自己的见识来树立威势；见在此有显现之义。</strong></li><li><strong>自爱不自贵、去彼取此：珍惜自身而不自抬身价；去掉炫显、自贵，保留自知、自爱。</strong></li></ol><h4 id="章旨-71"><a href="#章旨-71" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章警告统治者，持续压迫会使威权失效，甚至招来更大危机。它把不扰害人民与不炫耀、自抬的修养连在一起，要求掌权者从自身克制开始减少威压。</strong></p><hr><h3 id="第73章"><a href="#第73章" class="headerlink" title="第73章"></a><strong>第73章</strong></h3><h4 id="原文-72"><a href="#原文-72" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>勇于敢则杀，勇于不敢则活。此两者，或利或害。天之所恶，孰知其故？是以圣人犹难之。天之道，不争而善胜，不言而善应，不召而自来，𦈎然而善谋。天网恢恢，疏而不失。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-72"><a href="#注释-72" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>勇于敢、勇于不敢：前者偏于冒进强为，后者是有勇气克制而不妄动。杀、活说明两种勇的不同后果，不能把勇敢只等同于冒险。</strong></li><li><strong>天之所恶，孰知其故：恶（wù），厌恶；什么会招致天道的否定，人很难自信地尽知，故圣人也谨慎对待。</strong></li><li><strong>不争而善胜、不言而善应：借天道说明不靠争夺和号令，也能产生相应作用；回应并不都采取人为意志的形式。</strong></li><li><strong>𦈎然而善谋：𦈎（chǎn）是“繟”的类推简化字，指宽缓、从容的样子；善谋指运行周密而不显急迫。（<a href="https://www.zdic.net/hans/%F0%A6%88%8E">字形参考：汉典</a>）</strong></li><li><strong>天网恢恢，疏而不失：恢恢，广大；以疏朗的网比喻天道虽不苛密，却有不可任意违背的常则，是本章的思想比喻。</strong></li></ol><h4 id="章旨-72"><a href="#章旨-72" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章区分冒进的勇与能够克制的勇，并以天道的从容、无争说明后者。对于后果和常则，人应保有敬慎；不必因一时没有明显约束，就以为可以任意强为。</strong></p><hr><h3 id="第74章"><a href="#第74章" class="headerlink" title="第74章"></a><strong>第74章</strong></h3><h4 id="原文-73"><a href="#原文-73" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>民不畏死，奈何以死惧之？若使民常畏死，而为奇者，吾得执而杀之，孰敢？常有司杀者杀，夫代司杀者杀，是谓代大匠斲。夫代大匠斲者，希有不伤其手矣。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-73"><a href="#注释-73" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>民不畏死，奈何以死惧之：当百姓连死亡都不畏惧时，死亡威胁就失去作用，揭出严刑威慑所依赖的前提。</strong></li><li><strong>若使民常畏死：若是条件语气。只有人民仍珍惜生活、生存有可留恋之处，刑杀的威胁才可能产生效果。</strong></li><li><strong>为奇者：奇指怪异、违常的行为；王弼解为扰乱群体秩序者，不是说具有新想法的人都应受罚。</strong></li><li><strong>司杀者：主管杀戮或生死者，历来有天道、自然之常或专司刑杀者等解释。王弼从残暴逆道者为众人憎恶来说明其意。</strong></li><li><strong>代大匠斲：斲（zhuó），砍削木材。越过本应掌握生杀的准则而任意杀人，如冒替高明木匠动斧，容易反伤自己。</strong></li></ol><h4 id="章旨-73"><a href="#章旨-73" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章先质疑在民不畏死时滥用刑杀的效用，再以代大匠斲警告任意操弄生杀的危险。它把统治的难题从加重恐吓，转回人民为何不再珍惜生存以及权力应受何种约束。</strong></p><hr><h3 id="第75章"><a href="#第75章" class="headerlink" title="第75章"></a><strong>第75章</strong></h3><h4 id="原文-74"><a href="#原文-74" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>民之饥，以其上食税之多，是以饥。民之难治，以其上之有为，是以难治。民之轻死，以其上求生之厚，是以轻死。夫唯无以生为者，是贤于贵生。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-74"><a href="#注释-74" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>其上食税之多：上指统治者；食税指依靠赋税供养。百姓饥饿，与上层过多征取、消费民财有关。</strong></li><li><strong>其上之有为：有为在此指统治者繁苛干预、强作多事，致使百姓生活失常而难以治理。</strong></li><li><strong>其上求生之厚：本底本有“上”字，指统治者过分追求自身奉养、厚生，逼使百姓轻视死亡；其他传本有无“上”字的差别，解释也随之不同。</strong></li><li><strong>无以生为者：不把刻意厚养、执着求生作为一切行为的中心，并非要求不爱惜生命。</strong></li><li><strong>贤于贵生：贤于，胜过；贵生在此偏指过度贵重自己的生命、奉养。与前三句相连，尤其批评统治者以百姓为代价保全自身。</strong></li></ol><h4 id="章旨-74"><a href="#章旨-74" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章直接把民众的饥饿、难治和轻死归因于上层的重税、多事与厚养自身。它要求反省统治者的生活方式和政策，使政治批评落在具体的负担与生存处境上。</strong></p><hr><h3 id="第76章"><a href="#第76章" class="headerlink" title="第76章"></a><strong>第76章</strong></h3><h4 id="原文-75"><a href="#原文-75" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>人之生也柔弱，其死也坚强。万物草木之生也柔脆，其死也枯槁。故坚强者死之徒，柔弱者生之徒。是以兵强则不胜，木强则兵。强大处下，柔弱处上。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-75"><a href="#注释-75" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>柔弱、柔脆；坚强、枯槁：用活人、活草木的柔韧与死亡后的僵硬枯干作对照。坚强在这里偏指强硬僵化，与现代赞美意志坚定的用法不同。</strong></li><li><strong>死之徒、生之徒：徒指同类、所属一边，说明僵硬与衰亡、柔韧与生机之间的联系。</strong></li><li><strong>兵强则不胜：依王弼注，是凭强兵横暴于天下便招致反抗；不宜抽成军力越弱越容易获胜的规则。</strong></li><li><strong>木强则兵：兵可指刀斧等兵器，通常解为木材坚强易遭砍伐；另有传本作“木强则折”，本篇保留所据底本。</strong></li><li><strong>强大处下，柔弱处上：王弼以树根、粗干在下，柔嫩枝条在上解释形象，进一步颠倒世俗只尊强大的评价。</strong></li></ol><h4 id="章旨-75"><a href="#章旨-75" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章从生命的柔韧与死亡的僵硬切入，说明强硬不等于长久，柔弱也不等于无力。政治与用兵若只知横暴逞强，便会失去顺应变化、保存生机的余地。</strong></p><hr><h3 id="第77章"><a href="#第77章" class="headerlink" title="第77章"></a><strong>第77章</strong></h3><h4 id="原文-76"><a href="#原文-76" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天之道，其犹张弓与？高者抑之，下者举之；有馀者损之，不足者补之。天之道，损有馀而补不足。人之道则不然，损不足以奉有馀。孰能有馀以奉天下？唯有道者。是以圣人为而不恃，功成而不处，其不欲见贤。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-76"><a href="#注释-76" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>其犹张弓与：与通欤，是疑问语气；以调节弓的高低、张力比喻有余与不足之间的调整。</strong></li><li><strong>高者抑之，下者举之：抑是压低，举是抬高，强调通过调整达到适当状态。</strong></li><li><strong>损有馀而补不足：减去过剩、补给欠缺，是本章对天道作用的描述，也是下文评价人间分配的尺度。</strong></li><li><strong>损不足以奉有馀：奉，供养。贫乏者继续被取用，富有者反而获得更多，点出社会财富和资源分配的不平。</strong></li><li><strong>有馀以奉天下：有道者愿把自身有余的部分供给天下，使不足得到补益。</strong></li><li><strong>为而不恃，功成而不处、不欲见贤：有所作为却不据以自恃，成事不占其功，也不借帮助他人来显示自己的贤能。</strong></li></ol><h4 id="章旨-76"><a href="#章旨-76" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章以张弓调节的形象，对照天道补不足与人间奉有余的相反倾向。它要求有道者将自身余裕用于天下，同时不以施予抬高自己，把分配的正当性与不居功联系起来。</strong></p><hr><h3 id="第78章"><a href="#第78章" class="headerlink" title="第78章"></a><strong>第78章</strong></h3><h4 id="原文-77"><a href="#原文-77" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>天下莫柔弱于水，而攻坚强者，莫之能胜，其无以易之。弱之胜强，柔之胜刚，天下莫不知莫能行。是以圣人云：“受国之垢，是谓社稷主；受国不祥，是为天下王。”正言若反。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-77"><a href="#注释-77" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>莫柔弱于水、攻坚强：水柔而能长期侵蚀、穿透坚硬之物，用以说明柔弱可能具有持续作用。</strong></li><li><strong>其无以易之：易，替换；没有别的东西能够替代水这类柔弱而有作用的特性。</strong></li><li><strong>莫不知莫能行：道理似乎人人知道，真正照此行事的人却少，突出实践比口头认同更难。</strong></li><li><strong>受国之垢、受国不祥：垢指污辱，不祥指灾祸。能够承担国家的屈辱与困境，不只占有荣耀，才配为治理者。</strong></li><li><strong>社稷主：社是土神，稷是谷神，社稷借指国家；主即承担国家事务的君主。</strong></li><li><strong>正言若反：真正合道的话常与世俗尊强、争荣的习惯相反，所以乍听似乎颠倒。</strong></li></ol><h4 id="章旨-77"><a href="#章旨-77" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章由水的柔弱转到治理者的责任：真正的力量包括承担屈辱、承受灾患，而不只是争取荣耀。知柔弱胜刚强不难，能在实际处境中谦退承当，才是要点。</strong></p><hr><h3 id="第79章"><a href="#第79章" class="headerlink" title="第79章"></a><strong>第79章</strong></h3><h4 id="原文-78"><a href="#原文-78" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>和大怨，必有馀怨，安可以为善？是以圣人执左契，而不责于人。有德司契，无德司彻。天道无亲，常与善人。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-78"><a href="#注释-78" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>和大怨，必有馀怨：和是调解；深重怨恨即使暂时和解，往往仍留创伤，所以更应重视不使怨恨形成。</strong></li><li><strong>执左契，而不责于人：契是分持、用于核验约定的凭据，左契为其一半；责有索取、追究之义。借持契而不苛索说明守约自持。</strong></li><li><strong>有德司契：司，主管、看守；有德者着重遵守约定、预防怨端，先尽自己应尽之责。</strong></li><li><strong>无德司彻：王弼把彻解释为察人的过失，指只着意追究别人；另有把彻联系于征税、索取的解释。</strong></li><li><strong>天道无亲，常与善人：亲指偏爱，与你我之私情无关；与指帮助、相应。意在说合于善的行为与天道相合，不是说某人凭身份受到特殊眷顾。</strong></li></ol><h4 id="章旨-78"><a href="#章旨-78" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章认为事后和解难以完全消除深怨，因此重在守信、自责而少苛索。持有可以追责的凭据，并不意味着必须把权利使用到极处；防止怨恨滋长比炫耀平怨更根本。</strong></p><hr><h3 id="第80章"><a href="#第80章" class="headerlink" title="第80章"></a><strong>第80章</strong></h3><h4 id="原文-79"><a href="#原文-79" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>小国寡民，使有什伯之器而不用，使民重死而不远徙。虽有舟舆，无所乘之；虽有甲兵，无所陈之。使人复结绳而用之，甘其食，美其服，安其居，乐其俗。邻国相望，鸡犬之声相闻，民至老死，不相往来。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-79"><a href="#注释-79" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>小国寡民：国家规模小、人口少，是本章设想的理想共同体，用以突出生活简朴、欲望有限和彼此少扰。</strong></li><li><strong>什伯之器：什、伯即十、百；有解释为效率相当于十倍百倍的器具，也有军用器械等说法。重点在有器而不急于使用、扩张。</strong></li><li><strong>重死而不远徙：重死即重视生命、不轻冒死亡风险；人安于居处，不因贪欲或动荡远迁。</strong></li><li><strong>舟舆、甲兵：舟与车、铠甲与兵器；虽有这些工具，却没有必须远行和作战的需求。</strong></li><li><strong>复结绳而用之：回到结绳记事的简约方式，表现对繁复制度与机巧生活的反思，也带有返古理想的色彩。</strong></li><li><strong>甘其食，美其服，安其居，乐其俗：甘、美、安、乐都有以之为满足之意，重在民众认可自身生活，而不不断羡慕外物。</strong></li><li><strong>不相往来：描写少欲自足、不向外争求的社会；这是古代的政治理想图景，包含对流动、交流与扩张的克制。</strong></li></ol><h4 id="章旨-79"><a href="#章旨-79" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>本章描绘小国寡民、安居少欲的理想社会，以不远徙、不用兵、各安其俗反衬争夺与动荡。它肯定生活自足，也带有返古、限制交流和技术使用的取向，应连同这一背景理解。</strong></p><hr><h3 id="第81章"><a href="#第81章" class="headerlink" title="第81章"></a><strong>第81章</strong></h3><h4 id="原文-80"><a href="#原文-80" class="headerlink" title="原文"></a><strong>原文</strong></h4><blockquote><p><strong>信言不美，美言不信。善者不辩，辩者不善。知者不博，博者不知。圣人不积，既以为人己愈有，既以与人己愈多。天之道，利而不害；圣人之道，为而不争。</strong></p></blockquote><h4 id="注释-80"><a href="#注释-80" class="headerlink" title="注释"></a><strong>注释</strong></h4><ol><li><strong>信言不美，美言不信：信是真实可信；美偏指刻意修饰、悦人耳目的言辞。此处以对举突出真实比华饰重要，不是说语言优美必定虚假。</strong></li><li><strong>善者不辩，辩者不善：真正有善德者不专务争胜的辩说；着力巧辩者未必合于善。辩的重点在逞辞争胜。</strong></li><li><strong>知者不博，博者不知：知指通晓根本，博偏指杂多知识的夸示。王弼强调归于根本，批评以广杂代替理解。</strong></li><li><strong>圣人不积：不把财物、功德或利益据为私有并不断囤积，而愿意用于他人。</strong></li><li><strong>既以为人己愈有，既以与人己愈多：为人是帮助他人，与人是给予他人；王弼从受到尊重、众人归附来解释所得增加，不宜只当作钱财必然回报。</strong></li><li><strong>利而不害、为而不争：有益于万物而不伤害，有所作为而不争夺占有，收束全书关于道与圣人行为的思考。</strong></li></ol><h4 id="章旨-80"><a href="#章旨-80" class="headerlink" title="章旨"></a><strong>章旨</strong></h4><p><strong>终章以真实、朴素和施予收束全书。通道不在华辞与夸博，成事不在据有与争夺；理想的行动能够帮助他人，又不把所得转成占有、炫耀和伤害。</strong></p><hr>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A63-%E9%81%93%E5%BE%B7%E7%BB%8F/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A63-%E9%81%93%E5%BE%B7%E7%BB%8F/"/>
    <published>2026-10-27T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="上篇：道经（第1—37章）"><a href="#上篇：道经（第1—37章）" class="headerlink" title="上篇：道经（第1—37章）"></a><strong>上篇：道经（第1—37章）</strong></h2><h3 id="第1章"]]>
    </summary>
    <title>道德经</title>
    <updated>2026-10-27T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="般若波罗蜜多心经"><a href="#般若波罗蜜多心经" class="headerlink" title="般若波罗蜜多心经"></a>般若波罗蜜多心经</h1><p>唐 · 玄奘译　｜　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b7ae953db0d4.aspx">古文岛原文</a></p><p>通称《心经》。题中的“心”有核心、精要之意。以下依原网页的五个自然段排印，小标题、白话串讲、词注和段评为本次整理所加。</p><p><a href="#xj-1">照见五蕴</a>　·　<a href="#xj-2">色与空</a>　·　<a href="#xj-3">无所得与无挂碍</a>　·　<a href="#xj-4">三世诸佛与般若</a>　·　<a href="#xj-5">般若心咒</a></p><p><a id="xj-1" name="xj-1"></a></p><h2 id="照见五蕴"><a href="#照见五蕴" class="headerlink" title="照见五蕴"></a>照见五蕴</h2><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">观自在菩萨，行深般若波罗蜜多时，照见五蕴皆空，度一切苦厄。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">观自在菩萨深入修习般若智慧的时候，看清了构成身心的五蕴都依种种条件而起，没有哪一蕴能独立自存。凭这样的观照，菩萨得以渡过一切苦难。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">观自在菩萨，即观世音菩萨。般若（bō rě），指洞察事物实相的智慧。波罗蜜多，常译作“到彼岸”，也有圆满成就之意。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">五蕴，是佛教分析身心经验的五类。色指身体等物质现象，受指苦、乐等感受，想指辨认事物的形象与特征，行包括意志、造作等活动，识指对所缘对象的了别。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头的“行”“照见”“度”写出修习、看清与渡过的次序。后面解释“空”的句子，都可以回过头来对照这里所说的苦。</font></blockquote></div><p><a id="xj-2" name="xj-2"></a></p><h2 id="色与空"><a href="#色与空" class="headerlink" title="色与空"></a>色与空</h2><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舍利子，色不异空，空不异色，色即是空，空即是色，受想行识亦复如是。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舍利子，形体与物质现象都依条件而有，这便是说色无自性。所谓空，也就在这些具体的现象之中。感受、辨认、意志活动和识别，同样都依条件而起。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">舍利子，又称舍利弗，是佛陀的弟子。经中两次呼唤他的名字，以下都是对他说的话。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">空，指事物没有独立、恒定的自性。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">经文先从“色”说到“空”，随即又从“空”说回“色”。譬如眼前的花，离开种子、水土和生长过程，哪里能找到一朵独立自成的花？</font></blockquote></div><p><a id="xj-3" name="xj-3"></a></p><h2 id="无所得与无挂碍"><a href="#无所得与无挂碍" class="headerlink" title="无所得与无挂碍"></a>无所得与无挂碍</h2><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舍利子，是诸法空相，不生不灭，不垢不净，不增不减。是故空中无色，无受想行识，无眼耳鼻舌身意，无色声香味触法，无眼界乃至无意识界，无无明亦无无明尽，乃至无老死，亦无老死尽，无苦集灭道，无智亦无得，以无所得故。菩提萨埵，依般若波罗蜜多故，心无挂碍；无挂碍故，无有恐怖，远离颠倒梦想，究竟涅槃。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">舍利子，从诸法的空性来看，生与灭、染污与清净、增多与减少，都不能被认定为诸法自身固定的属性。以这种眼光看，五蕴、眼、耳等六根，六根所对的境，以及由此生起的种种识，都找不到独立不变的自性。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">从无明到老死，无论说这些因缘如何生起，还是说它们如何止息，道理也一样。苦、苦的成因、苦的止息、通往止息的道路，乃至修行的智慧和所证的成果，也都不可执取。菩萨依般若而行，无所得，心便没有挂碍。心无挂碍，便无所恐惧，远离颠倒迷妄，究竟解脱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">六根、六境、六识。以耳为例，耳是根，声音是境，听到声音时生起耳识。眼、耳、鼻、舌、身、意各有相应的境与识，合称十八界。“乃至”表示中间各项从略。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">无明，指对事理的根本迷惑。经文以“无明”和“老死”举出十二因缘的首尾。“无明尽”“老死尽”的“尽”是止息。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">苦、集、灭、道合称四谛。菩提萨埵是“菩萨”的全称。涅槃指烦恼止息的解脱。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读这一长段，可以从末尾回看那一连串“无”：就连用来理解苦的教法，也没有一样可以据为己有。经文随后写到的变化，落在心中少了什么牵挂、什么恐惧。</font></blockquote></div><p><a id="xj-4" name="xj-4"></a></p><h2 id="三世诸佛与般若"><a href="#三世诸佛与般若" class="headerlink" title="三世诸佛与般若"></a>三世诸佛与般若</h2><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">三世诸佛，依般若波罗蜜多故，得阿耨多罗三藐三菩提。故知般若波罗蜜多，是大神咒，是大明咒，是无上咒，是无等等咒，能除一切苦，真实不虚。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">过去、现在、未来的一切佛，都依般若智慧而成就无上正等正觉。因此，经文用四个称号赞叹般若，说它有不可思议的力量，能破除蒙昧，无上而无可比拟，能够解除一切苦，这话真实不虚。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">三世，即过去、现在、未来。阿耨多罗三藐三菩提，是梵语音译，通常意译为“无上正等正觉”。无等等，没有什么可以与之相比。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上一段说“无所得”，这里却说诸佛“得”觉悟。把两个“得”连起来读：觉悟可以成就，却无法像一件属于自己的东西那样被占有。</font></blockquote></div><p><a id="xj-5" name="xj-5"></a></p><h2 id="般若心咒"><a href="#般若心咒" class="headerlink" title="般若心咒"></a>般若心咒</h2><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">故说般若波罗蜜多咒，即说咒曰：揭谛揭谛，波罗揭谛，波罗僧揭谛，菩提萨婆诃。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#518564;margin:6px 0 0;"><font color="#518564">于是，经文宣说般若波罗蜜多咒，以一段音译的咒语收束全经。依传统的一种释读，反复的“揭谛”可领会为“去、渡”，随后说到彼岸、一同渡到彼岸，以觉悟与成就作结。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#af9100;margin:6px 0 0;"><font color="#af9100">揭谛等字在这里用来记音。法藏《般若波罗蜜多心经略疏》既记诵持原音的传统，也列出解释咒义的一种读法。“菩提”意为觉悟。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;color:#0f0f0f;margin:6px 0 0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头用一个“度”字写菩萨渡过苦厄，结尾以反复的咒音收束。沿着“渡到彼岸”的读法重读，首尾便有了呼应。</font></blockquote></div><p>古注参阅　<a href="https://deerpark.app/cbeta/T1712">唐·法藏《般若波罗蜜多心经略疏》</a></p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A68-%E5%BF%83%E7%BB%8F/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A68-%E5%BF%83%E7%BB%8F/"/>
    <published>2026-10-27T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="般若波罗蜜多心经"><a href="#般若波罗蜜多心经" class="headerlink" title="般若波罗蜜多心经"></a>般若波罗蜜多心经</h1><p>唐 · 玄奘译　｜　<a href="https://www.guwendao.net/gu]]>
    </summary>
    <title>心经</title>
    <updated>2026-10-27T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="读书" scheme="https://licee.top/categories/reading/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="易传"><a href="#易传" class="headerlink" title="易传"></a>易传</h1><p><a href="#yz-pairs">六十四卦彖象对读</a>　·　<a href="#yz-rest">文言、系辞等章目</a>　·　<a href="https://www.guwendao.net/guwen/book_adb08001c74f.aspx">古文岛《易传》原书</a></p><p>《易传》有七种传文，分作十篇，合称“十翼”。《彖传》解释一卦整体的卦义；《象传》先以“大象”从卦象说到人的行事，再以“小象”解释各爻。以下依古文岛目录排录，小标题保留网页题名，每则附自撰白话串讲、词注与段评。</p><p><a href="#yz-g01">彖传上</a>　·　<a href="#yz-g02">彖传下</a>　·　<a href="#yz-g03">象传上</a>　·　<a href="#yz-g04">象传下</a>　·　<a href="#yz-g05">文言传</a></p><p><a href="#yz-g06">系辞传上</a>　·　<a href="#yz-g07">系辞传下</a>　·　<a href="#yz-g08">说卦传</a>　·　<a href="#yz-g09">序卦传</a>　·　<a href="#yz-g10">杂卦传</a></p><p>此版《象传上》收至恒卦，《象传下》从遯卦开始。题名中的“乾第六十五”等是本站条目序号；查某一卦时，可用书末按卦序排列的对读表。</p><p><a id="yz-g01" name="yz-g01"></a></p><h2 id="彖传上"><a href="#彖传上" class="headerlink" title="彖传上"></a>彖传上</h2><p><a id="yz-001" name="yz-001"></a></p><h3 id="乾第一"><a href="#乾第一" class="headerlink" title="乾第一"></a>乾第一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大哉乾元、万物资始，乃统天。云行雨施，品物流形。大明终始，六位时成，时乘六龙以御天。乾道变化，各正性命，保合太和，乃利贞。首出庶物，万国咸宁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾的创始之力何其广大，万物凭它开始，天的运行由它贯通。云行雨降，万物各自生成形貌。明察事物的起点与终局，便能看出六个爻位各有其时，像驾驭六龙那样因时而行。乾道流行变化，使万物各得其性命，保全彼此的和谐，因而有利于守正。能居先引领万物，万国也就各得安宁。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">元，创始、本原。六龙，借乾卦六个阳爻写一事发展的不同时位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“始”写万物共同的来处，“各”字则点出长成以后各有各的形态。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5f3454cfdbc9.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-065">乾卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-002" name="yz-002"></a></p><h3 id="坤第二"><a href="#坤第二" class="headerlink" title="坤第二"></a>坤第二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">至哉坤元，万物资生，乃顺承天。坤厚载物，德合无疆。含弘光大，品物咸亨。牝马地类，行地无疆，柔顺利贞。君子攸行，先迷失道，後顺得常。西南得朋，乃与类行；东北丧朋，乃终有庆。安贞之吉，应地无疆。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">坤的大德在生养，万物靠它长成，它顺承天的运行。大地深厚，广大包容，万物都得通达。母马能柔顺而持久地行于大地，是坤的取象。君子若抢在前面会迷路，随后承接便得其常道。往西南得同伴，是与同类同行；往东北虽离散，最终仍有喜庆。安处守正的吉，与大地的宽广相应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">牝（pìn），雌性。攸行，所往之处。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">乾说万物“资始”，坤说万物“资生”，两卦特地用不同的字写开端与养育。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4dafb366ae4b.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-066">坤卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-003" name="yz-003"></a></p><h3 id="屯第三"><a href="#屯第三" class="headerlink" title="屯第三"></a>屯第三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">屯，刚柔始交而难生，动乎险中，大亨贞。雷雨之动满盈，天造草昧，宜建侯而不宁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚柔刚开始相交，困难也随之出现，这就是屯。身在险中仍有发动的力量，因而可以大通而守正。雷雨蓄势充满天地，万事初创、秩序未明，此时宜建立主持事务的诸侯，还不能安坐无忧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">屯，此卦读 zhūn，萌生之初的艰难。草昧，事物初生尚未分明。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">雷将动而雨未畅达，解释了为何同一卦既有生机又难以安宁。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f3e0217a213e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-067">屯卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-004" name="yz-004"></a></p><h3 id="蒙第四"><a href="#蒙第四" class="headerlink" title="蒙第四"></a>蒙第四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蒙，山下有险，险而止，蒙。蒙亨，以亨行时中也。匪我求童蒙，童蒙求我，志应也。初筮告，以刚中也。再三渎，渎则不告，渎蒙也。蒙以养正，圣功也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山下有险，遇险而停，是蒙昧的处境。开蒙可以亨通，要在合宜的时候做合宜的引导。不是老师追着蒙童去教，是蒙童自己求教，彼此意愿相应。初次诚心问筮，便可凭刚健得中的判断回答。再三轻慢追问，便不再回答，以免滋长蒙昧。趁初学之时养成正直，是成就圣德的工夫。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">筮（shì），用蓍草问占。刚中，指阳爻居下卦中位，本卦为九二。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这场问答先看是谁想问，再看问者怎样问，回答的分寸便从这里出来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e18f6303d14d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-068">蒙卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-005" name="yz-005"></a></p><h3 id="需第五"><a href="#需第五" class="headerlink" title="需第五"></a>需第五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">需，须也，险在前也，刚健而不陷，其义不困穷矣。需有孚，光亨贞吉，位乎天位，以正中也。利涉大川，往有功也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">需要等待，是因前方有险。自身刚健，能等候而不贸然陷入，因此不至困穷。怀着诚信，便能光明通达，守正得吉。卦中九五处尊位而中正，所以渡大河、往前办事也能有功。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">需，等待。天位，六爻中第五位，常用来象征君位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面说等，末尾却说渡河；等待保存了有条件时再往前走的能力。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9bdab6b9d7e1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-069">需卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-006" name="yz-006"></a></p><h3 id="讼第六"><a href="#讼第六" class="headerlink" title="讼第六"></a>讼第六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">讼，上刚下险，险而健，讼。讼，有孚、窒、惕、中吉，刚来而得中也。终凶，讼不可成也。利见大人，尚中正也。不利涉大川，入于渊也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上卦刚健，下卦有险，身涉险而争胜，便会起讼。有诚信却受阻，懂得戒惧、适可而止可得吉，这由刚爻来到中位说明。把争讼坚持到头则凶，不能以争到底为成就。宜见持中守正的大人裁断；此时去涉大川，反会陷入深渊。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">窒，阻塞。惕，警惕戒惧。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“中吉”与“终凶”只隔几字，区别在争端发展到哪里肯停。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8dd1491506ef.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-070">讼卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-007" name="yz-007"></a></p><h3 id="师第七"><a href="#师第七" class="headerlink" title="师第七"></a>师第七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">师，众也；贞，正也。能以众正，可以王矣。刚中而应，行险而顺，以此毒天下，而民从之，吉又何咎矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">师是众人，贞在这里解释为正。能使众人循正道，就有成就王业的可能。刚爻居中又有呼应，处险事而能顺人心。即便役使民众、使他们承受劳苦，仍有人愿意跟从，才谈得上吉而无咎。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">刚中而应，指九二居中，与六五呼应。毒，古注有劳役、使人劳苦之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">传文没有跳过动员给百姓带来的劳苦，结论的条件正在“民从之”三字。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c93215f5528e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-071">师卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-008" name="yz-008"></a></p><h3 id="比第八"><a href="#比第八" class="headerlink" title="比第八"></a>比第八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">比，吉也；比，辅也。下顺从也。原筮，元永贞，无咎，以刚中也。不宁方来，上下应也。後夫凶，其道穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">比是亲近、相助，众人从下顺从，因而吉。推原其情再作占问，看能否长久守正，才可无咎；卦中刚爻居中，正是众人归附的中心。不安的人正在前来，上下彼此呼应。迟来而失去亲比时机的人，已走进穷境。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">比，读 bǐ，此处指亲近辅佐。原筮，推原审察而占问，也有再筮之解。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“方来”和“後夫”相对，足见亲近能否成立也关乎时机。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_476a23ccebc8.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-072">比卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-009" name="yz-009"></a></p><h3 id="小畜第九"><a href="#小畜第九" class="headerlink" title="小畜第九"></a>小畜第九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">小畜，柔得位而上下应之，曰小畜。健而巽，刚中而志行，乃亨。密云不雨，尚往也。自我西郊，施未行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柔爻处在合宜的位置，上下各爻都与它呼应，这种有限的蓄聚和牵制叫小畜。内有健行之力，外能谦顺，阳爻得中，志向可以推行，故能亨通。云聚得虽密还没有落雨，是气势仍在上行；说云从西郊而来，是施泽还没普及。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">畜，在这里读 xù，有蓄聚、畜止之义。巽，顺入。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">云已经看得见，雨还没有落下来，两件事之间便是“小畜”的分量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e5e791e97369.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-073">小畜卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-010" name="yz-010"></a></p><h3 id="履第十"><a href="#履第十" class="headerlink" title="履第十"></a>履第十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履，柔履刚也。说而应乎乾，是以履虎尾，不咥人，亨。刚中正，履帝位而不疚，光明也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">履卦写柔者跟在刚强者之后行走。下卦和悦，能与上面的乾健相应，所以虽像踩在虎尾上，也能免遭咬伤，得以通行。九五阳刚而中正，践居君位没有过失，体现了光明之德。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">履，践、踩，也有依礼而行之意。咥（dié），咬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“履”先写落脚虎尾，再写践居君位，危险与责任都落在怎样行走上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bac028a07779.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-074">履卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-011" name="yz-011"></a></p><h3 id="泰第十一"><a href="#泰第十一" class="headerlink" title="泰第十一"></a>泰第十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泰，小往大来，吉，亨。则是天地交而万物通也，上下交而其志同也。内阳而外阴，内健而外顺，内君子而外小人，君子道长，小人道消也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">象征阴的小者往外，象征阳的大者来到内卦，故吉而通。天地交感，万物得以通畅；上下交往，彼此的意向能够相通。内卦为阳刚、外卦为阴柔，内里刚健而对外柔顺。用到人事，便是君子在内任事，小人在外，君子之道日长，小人之道日消。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">内、外，分别指下卦和上卦。泰，交通、安泰。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">卦辞只说一往一来，传文则接连让天地、上下和用人三层相互照应。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_fb4f1df4b64b.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-075">泰卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-012" name="yz-012"></a></p><h3 id="否第十二"><a href="#否第十二" class="headerlink" title="否第十二"></a>否第十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">否之匪人，不利君子贞，大往小来。则是天地不交而万物不通也，上下不交而天下无邦也。内阴而外阳，内柔而外刚，内小人而外君子。小人道长，君子道消也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">否是人事闭塞、不能相通的处境，不利于君子坚持正道。阳刚的大者外往，阴柔的小者内来。天地不交则万物不通，上下不交便连国家秩序也无从维系。内阴柔、外阳刚，用到人事，就是小人在内、君子在外，小人之道日长，君子之道日消。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">否，此处读 pǐ，闭塞。“无邦”形容上下隔绝以致国不成国。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">与泰卦对读，六个爻依然有阴有阳，改变局面的却是它们所在的位置。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0ea2c2b8d709.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-076">否卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-013" name="yz-013"></a></p><h3 id="同人第十三"><a href="#同人第十三" class="headerlink" title="同人第十三"></a>同人第十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">同人，柔得位得中，而应乎乾，曰同人。同人曰「同人于野，亨。利涉大川。」乾行也。文明以健，中正而应，君子正也。唯君子为能通天下之志。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柔爻居中得位，与上卦乾相应，这叫同人。在旷野与人会同，可以亨通，也利于渡大河，体现乾的健行。内有明德，外能健行，中正而彼此呼应，是君子交往的正道。君子能使天下各人的志向相通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">野，旷远开阔之地。柔得位得中，指六二。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“野”的开阔读到“天下之志”，会同所能容纳的人逐渐增多。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8e39036d4982.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-077">同人卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-014" name="yz-014"></a></p><h3 id="大有第十四"><a href="#大有第十四" class="headerlink" title="大有第十四"></a>大有第十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大有，柔得尊位，大中而上下应之，曰大有。其德刚健而文明，应乎天而时行，是以元亨。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柔爻居在尊位，得中而受上下呼应，所以叫大有。内有刚健之德，外有文明之德，顺应天的运行，在合适的时候行动，因此大为亨通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">尊位，指第五爻。此卦六五为全卦唯一阴爻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">富有的根据先从上下能否响应说起，接着才问居尊位者怎样行动。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_07df8e4f9377.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-078">大有卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-015" name="yz-015"></a></p><h3 id="谦第十五"><a href="#谦第十五" class="headerlink" title="谦第十五"></a>谦第十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">谦亨，天道下济而光明，地道卑而上行。天道亏盈而益谦，地道变盈而流谦，鬼神害盈而福谦，人道恶盈而好谦。谦尊而光，卑而不可逾，君子之终也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">谦能亨通。天的作用向下施予而显光明，大地居卑，其作用却能向上。天道使盈满的减损，使谦下的得到增益；地上高处会改变，水往低处流。传文又说，鬼神损盈福谦，人也厌恶自满、喜欢谦逊。君子居尊能谦，德更光显；居卑仍有不可超越处，因此能够善终。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">下济，向下施益。亏盈，损减盈满。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">水往低处流这一件眼前事，帮助读者理解后面几层“益谦”的比拟。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3c34e814ea2e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-079">谦卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-016" name="yz-016"></a></p><h3 id="豫第十六"><a href="#豫第十六" class="headerlink" title="豫第十六"></a>豫第十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">豫，刚应而志行，顺以动，豫。豫顺以动，故天地如之，而况建侯行师乎？天地以顺动，故日月不过而四时不忒；圣人以顺动，则刑罚清而民服。豫之时义大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚爻得到响应，志向因而能推行，行动又顺应情势，便有和乐。天地运行也合乎这种顺动，何况封建诸侯、动员民众？天地顺其节律而动，日月不越轨，四季不差错。圣人顺势施政，刑罚清明，百姓也服从。豫卦在其时所含的道理很深。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">豫，和乐。忒（tè），差错。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">说到和乐时，传文给出的例子却是四季准时、刑罚清明，可见豫也关乎秩序。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5464aef56fd0.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-080">豫卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-017" name="yz-017"></a></p><h3 id="随第十七"><a href="#随第十七" class="headerlink" title="随第十七"></a>随第十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">随，刚来而下柔，动而说，随。大亨贞无咎，而天下随时。随时之义大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚者来到柔者之下，内卦发动，外卦和悦，形成随从。能守正，便可大通而无过。天下之事都要顺应其时，懂得何时随、怎样随，意义很大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">说，通“悦”，指上卦兑的和悦。下柔，自处于柔者之下。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">起句就让刚者居下，值得回想是谁先改变了自己的位置。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d5d2a92596ee.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-081">随卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-018" name="yz-018"></a></p><h3 id="蛊第十八"><a href="#蛊第十八" class="headerlink" title="蛊第十八"></a>蛊第十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蛊，刚上而柔下，巽而止，蛊。蛊元亨，而天下治也。利涉大川，往有事也。先甲三日，後甲三日，终则有始，天行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚爻上行、柔爻下行，内巽顺、外止住，形成积弊待整的蛊。能整治积弊，便有重新亨通、天下复治的可能。渡大河象征主动去承担事务。把甲日前后三天都列入考虑，是说终结旧事还要开启新事，如同天时循环。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蛊，事物败坏而须整饬。甲，十天干之首，可用来标记新一轮的起点。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">传文没有把改过的时刻孤立起来，特意给动手之前、之后都留下了日子。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_14a4760263f1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-082">蛊卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-019" name="yz-019"></a></p><h3 id="临第十九"><a href="#临第十九" class="headerlink" title="临第十九"></a>临第十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">临，刚浸而长，说而顺，刚中而应，大亨以正，天之道也。至于八月有凶，消不久也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阳刚力量渐渐增长，内和悦而外柔顺，刚爻居中又有呼应，所以能以正道大为亨通，这是天的运行之理。至于八月将有凶险，是提醒人增长之后，消退的时节也不远了。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">浸，逐渐。临卦底部两阳相连，呈渐长之势。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">在讲“长”的卦里先把“消”提出来，传文看的不止眼前这一刻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_141d4b00e731.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-083">临卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-020" name="yz-020"></a></p><h3 id="观第二十"><a href="#观第二十" class="headerlink" title="观第二十"></a>观第二十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大观在上，顺而巽，中正以观天下。观，盥而不荐，有孚颙若，下观而化也。观天之神道，而四时不忒；圣人以神道设教，而天下服矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">居上位的人足以让人仰观，下顺上巽，又能以中正观察天下。祭礼中刚盥洗、尚未进献时，那份诚敬已经使仰观者肃然，受其感化。天的妙用可以从四季不差失看出来；圣人也以这种潜移默化的方式施教，使天下信服。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">盥（guàn），祭前洁手，这里也有指灌祭之说。颙（yóng）若，肃然仰望的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个“观”既是居上者观察天下，又是天下人看他如何行事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_27284aff311c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-084">观卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-021" name="yz-021"></a></p><h3 id="噬嗑第二十一"><a href="#噬嗑第二十一" class="headerlink" title="噬嗑第二十一"></a>噬嗑第二十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颐中有物，曰噬嗑。噬嗑而亨，刚柔分，动而明，雷电合而章。柔得中而上行，虽不当位，利用狱也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">口中卡了东西，必须咬开，牙齿才能合拢，这就是噬嗑。刚柔分明，内能发动、外能照察，如雷声与闪电相合，事情由此显明。柔爻向上居中，虽未居与它相配的爻位，却适宜审理狱事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">颐，上下颌。狱，在这里指诉讼、刑狱之事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">咬开的目的是让上下重新合拢，读到“用狱”时，这两步要一起看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7217cfdf4e29.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-085">噬嗑卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-022" name="yz-022"></a></p><h3 id="贲第二十二"><a href="#贲第二十二" class="headerlink" title="贲第二十二"></a>贲第二十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">贲，亨，柔来而文刚，故亨；分刚上而文柔，故小利有攸往。刚柔交错，天文也；文明以止，人文也。观乎天文，以察时变；观乎人文，以化成天下。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柔爻来装饰刚爻，刚爻也分出而向上装饰柔爻，所以贲能亨通，稍有利于前往。刚柔相间，构成天的纹理；人的文采有所节制，构成人的礼文。观察天的纹理，可以辨别时序变化；考察人的礼文，可以施行教化，养成风俗。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">贲（bì），文饰。文，纹理、文采，也引申为礼文。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">由观天推知时变，再由观人思考教化，“文”字在两层之间转接。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_47a21079ff1f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-086">贲卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-023" name="yz-023"></a></p><h3 id="剥第二十三"><a href="#剥第二十三" class="headerlink" title="剥第二十三"></a>剥第二十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">剥，剥也，柔变刚也。不利有攸往，小人长也。顺而止之，观象也。君子尚消息盈虚，天行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">剥是剥落，阴柔渐渐侵替阳刚，小人之势增长，此时不利向前。下卦坤顺、上卦艮止，观察这样的卦象，便知应顺势停步。君子重视衰长与盈虚，因为天道正按这套变化运行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">消息，消退和生长。此卦五阴在下，一阳尚存在上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“止”对应的是眼下剥落的势头，末句把目光放到有消也有长的整个过程。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c951bb9c0f75.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-087">剥卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-024" name="yz-024"></a></p><h3 id="复第二十四"><a href="#复第二十四" class="headerlink" title="复第二十四"></a>复第二十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">复亨，刚反，动而以顺行，是以出入无疾，朋来无咎。反复其道，七日来复，天行也。利有攸往，刚长也。复，其见天地之心乎？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">复之所以通，在于阳刚返回。内动而外顺，因此出入没有阻碍，同伴前来也无过失。经过一轮往复，七日又归来，经文把它看作天时的运行。前行有利，缘于阳气开始增长。观察这一点新生的力量，或许便能窥见天地生物之心。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">反，返回。复卦一阳在下，五阴在上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句没有改作断语，而是从卦底初生的一爻提出一个问题。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_86c4e9155ed8.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-088">复卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-025" name="yz-025"></a></p><h3 id="无妄第二十五"><a href="#无妄第二十五" class="headerlink" title="无妄第二十五"></a>无妄第二十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">无妄，刚自外来，而为主於内。动而健，刚中而应，大亨以正，天之命也。其匪正有眚，不利有攸往，无妄之往，何之矣？天命不佑，行矣哉？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚爻从外而来，成了内卦的主爻。内动而外健，阳刚居中又有呼应，能大为亨通而合于正，是天所命。若行为失正，就会有灾，不宜前往。无妄之时若还执意妄动，能往哪里？得不到天命庇佑，又怎能行得通？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">无妄，这里着眼于不虚妄、不妄动。眚（shěng），灾咎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头并不排斥行动；末尾两次反问追究的是这一步是否合乎正道。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_37b6eed182cc.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-089">无妄卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-026" name="yz-026"></a></p><h3 id="大畜第二十六"><a href="#大畜第二十六" class="headerlink" title="大畜第二十六"></a>大畜第二十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大畜，刚健笃实辉光，日新其德，刚上而尚贤。能止健，大正也。不家食吉，养贤也。利涉大川，应乎天也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚健而厚实，其光彩发于外，德行因积蓄而日有更新。刚者居上，也有尊崇贤者的意思。能够节止强健的力量，需要大而正的道理。在外受供养而不在自家谋食之所以吉，体现了养贤。宜渡大河，则因行动与天相应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">大畜，广有蓄养，也有畜止强健之意。不家食，贤者出而受养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一个“畜”字，上半与积德、节制相连，下半又用来解释怎样供养贤者。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_02e4473eeb3d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-090">大畜卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-027" name="yz-027"></a></p><h3 id="颐第二十七"><a href="#颐第二十七" class="headerlink" title="颐第二十七"></a>颐第二十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">颐贞吉，养正则吉也。观颐，观其所养也；自求口实，观其自养也。天地养万物，圣人养贤以及万民。颐之时大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">颐卦守正得吉，因为养人养己都应走正道。要看一个人把供养给了谁，也要看他怎样求取食物来养活自己。天地生养万物，圣人供养贤者，又借他们让众民得到养护。遇到颐这样的处境，所关涉的何等广大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">颐，本指人的下颌，由进食引申为养。口实，此处指入口的食物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同是谈“养”，一个问题向外看供养谁，另一个问题向内看怎样自养。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ba0790256dfd.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-091">颐卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-028" name="yz-028"></a></p><h3 id="大过第二十八"><a href="#大过第二十八" class="headerlink" title="大过第二十八"></a>大过第二十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大过，大者过也。栋桡，本末弱也。刚过而中，巽而说行，利有攸往，乃亨。大过之时大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大过是阳刚过盛。两端薄弱，屋栋就会弯曲。卦中虽刚强过盛，仍有阳爻居中，能以谦顺、和悦的态度行事，所以有所前往，才有通达的机会。应付这种非同寻常的局势，能否应时而动尤其要紧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">栋桡（náo），栋梁弯曲。本末，两端，在卦中指初爻和上爻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">承重的中段很强，两端却无力，屋梁的形象说明了力量多也可能失衡。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_47e22c224e96.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-092">大过卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-029" name="yz-029"></a></p><h3 id="坎第二十九"><a href="#坎第二十九" class="headerlink" title="坎第二十九"></a>坎第二十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">习坎，重险也。水流而不盈，行险而不失其信，维心亨，乃以刚中也。行有尚，往有功也。天险不可升也，地险山川丘陵也，王公设险以守其国。险之时用大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上下都是坎，这是险中又有险。水流经险处，不断向前，不因险阻而漫溢，也不失它运行的常性。心中能通，因为险中仍有阳刚居中。行动值得嘉许，在于前往能有功。高天难以攀升，是天险；山川丘陵是地险。王公也凭险要护国。合时运用险阻，作用很大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">习坎，重叠的坎。尚，在“行有尚”中指嘉许、推重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半从水怎样走过险处来说，后半却问险处本身能起什么作用。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_19bde5773772.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-093">坎卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-030" name="yz-030"></a></p><h3 id="离第三十"><a href="#离第三十" class="headerlink" title="离第三十"></a>离第三十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">离，丽也；日月丽乎天，百谷草木丽乎土，重明以丽乎正，乃化成天下。柔丽乎中正，故亨，是以畜牝牛吉也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">离是附丽。日月依于天，百谷草木依于土。两重光明有所依附，依附的又是正道，便能教化天下。柔者依于中正，所以亨通。母牛驯顺，卦辞借畜养母牛来说明这份吉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">丽，在这里是依附。重明，离下离上，两重明象。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“依于什么”贯穿日月、草木和人的行动，使“明”也有了着落。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2a43661a83dd.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-094">离卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-g02" name="yz-g02"></a></p><h2 id="彖传下"><a href="#彖传下" class="headerlink" title="彖传下"></a>彖传下</h2><p><a id="yz-031" name="yz-031"></a></p><h3 id="咸第三十一"><a href="#咸第三十一" class="headerlink" title="咸第三十一"></a>咸第三十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">咸，感也。柔上而刚下，二气感应以相与。止而说，男下女，是以亨利贞，取女吉也。天地感而万物化生，圣人感人心而天下和平。观其所感，而天地万物之情可见矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">咸是感通。柔在上、刚在下，两气相应而亲与。内能止、外和悦，男子自居女子之下，按古代婚礼取象，所以婚娶守正能通而得吉。天地感应，万物化生；圣人感动人心，天下趋于和平。看各自与什么相感，可以体察天地万物的实情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">取女，娶妻，“取”通“娶”。下女，此处指男子以谦下之态相求。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一句“相与”点出关系有两端，后文说化生与和平时都承接了它。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_53d12a100fe1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-095">咸卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-032" name="yz-032"></a></p><h3 id="恒第三十二"><a href="#恒第三十二" class="headerlink" title="恒第三十二"></a>恒第三十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">恒，久也。刚上而柔下，雷风相与，巽而动，刚柔皆应，恒。恒亨无咎利贞，久于其道也。天地之道，恒久而不已也。利有攸往，终则有始也。日月得天，而能久照。四时变化，而能久成。圣人久于其道，而天下化成。观其所恒，而天地万物之情可见矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">恒是持久。刚上柔下，雷风相助，内能顺入、外能发动，各爻刚柔相应，所以能恒。长久走在合宜的道上，便能通而无咎，利于守正。天地运行不息，一终又生一起，故还可向前。日月循行而长照，四时更替而常有所成，圣人持守其道，使天下渐受教化。看万物凭什么持续，就能了解它们的实情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">恒，久。“刚柔皆应”指初与四、二与五、三与上三组爻皆一刚一柔。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“终则有始”写进恒卦，提醒人仔细看持续与变化是怎样连在一起的。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_25717a825930.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-096">恒卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-033" name="yz-033"></a></p><h3 id="遯第三十三"><a href="#遯第三十三" class="headerlink" title="遯第三十三"></a>遯第三十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">遯亨，遯而亨也。刚当位而应，与时行也。小利贞，浸而长也。遯之时义大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">遯能亨通，恰是因为肯退。阳刚居在合宜的位置又有所应，能够依时决定进退。卦辞说小者利于守正，因为阴柔正在逐步增长。看出这一点而知何时退避，意义很大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">遯（dùn），退避。浸而长，阴爻从下方渐渐增长。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本可凭位置与响应继续行事，却看见另一股力量正在长，这才有了“遯”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_98ea7c1242e0.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-097">遯卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-034" name="yz-034"></a></p><h3 id="大壮第三十四"><a href="#大壮第三十四" class="headerlink" title="大壮第三十四"></a>大壮第三十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大壮，大者壮也。刚以动，故壮。大壮利贞，大者正也。正大，而天地之情可见矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大壮是阳刚壮盛。内具刚健之德，外能发动，所以壮。壮盛时利于守正，讲的是强大之力也要从正。由正而大，可以体察天地的实情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">大者，在此指阳刚。卦象下乾上震，分别取健与动。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先说明力量从哪里来，再问这股力量凭什么算得上“大”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b9ecf83d95d5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-098">大壮卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-035" name="yz-035"></a></p><h3 id="晋第三十五"><a href="#晋第三十五" class="headerlink" title="晋第三十五"></a>晋第三十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">晋，进也，明出地上，顺而丽乎大明，柔进而上行，是以康侯用锡马蕃庶，昼日三接也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">晋是进升。光明从大地上升起，下顺而上附于大明，柔爻向上进。以此解释卦辞：安国的诸侯获赐众多马匹，一天之中多次受到接见。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">锡，通“赐”。蕃庶，众多。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">赏马、接见都是令人看得见的礼遇，对应卦象中逐渐显露的光明。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d2ec150c6d5e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-099">晋卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-036" name="yz-036"></a></p><h3 id="明夷第三十六"><a href="#明夷第三十六" class="headerlink" title="明夷第三十六"></a>明夷第三十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明入地中，明夷。内文明而外柔顺，以蒙大难，文王以之。利艰贞，晦其明也。内难而能正其志，箕子以之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">光亮进入地中，像受到遮蔽或损伤，是明夷。内心明达而外表柔顺，因而能承受大难，传文以文王说明。艰难中守正有利，需暂时藏起自己的光。箕子身处统治集团内部的患难，仍能端正心志，正是另一例。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">明夷，光明受伤。晦其明，把自己的明察暂且藏住。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">文王与箕子两例，各自把明与晦、内与外放在一起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1ca694222e0e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-100">明夷卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-037" name="yz-037"></a></p><h3 id="家人第三十七"><a href="#家人第三十七" class="headerlink" title="家人第三十七"></a>家人第三十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">家人，女正位乎内，男正位乎外。男女正，天地之大义也。家人有严君焉，父母之谓也。父父、子子、兄兄、弟弟、夫夫、妇妇，而家道正。正家，而天下定矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文用柔爻在内、刚爻在外的正位，说明古代家庭中男女的角色与责任，并以之比拟天地秩序。父母是家中有威严的主事者。父与子、兄与弟、夫与妇各尽本分，家道就端正；它由正家进一步推到安定天下。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">女正位乎内，指六二。男正位乎外，指九五。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一称呼连说两次，是要追问有了这个名分的人是否尽到了相应的责任。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_40db6c7edbf7.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-101">家人卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-038" name="yz-038"></a></p><h3 id="睽第三十八"><a href="#睽第三十八" class="headerlink" title="睽第三十八"></a>睽第三十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">睽，火动而上，泽动而下。二女同居，其志不同行。说而丽乎明，柔进而上行，得中而应乎刚，是以小事吉。天地睽而其事同也，男女睽而其志通也，万物睽而其事类也。睽之时用大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">火焰向上，泽水趋下；两女虽同居，意向未必相同，这就是睽。内和悦、外附于光明，柔爻上进，得中又应刚，因此小事可得吉。天地各异却合成化育之事，男女有别而心意能通，万物虽异也会有相类的活动。在分歧之时找出可相通之处，是睽卦的作用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">睽（kuí），相异、乖离。二女，取上离中女、下兑少女之象。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同处一室还可能志向不同，天地相隔却共同化生，这一反一正值得对读。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6ecf3912d4ed.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-102">睽卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-039" name="yz-039"></a></p><h3 id="蹇第三十九"><a href="#蹇第三十九" class="headerlink" title="蹇第三十九"></a>蹇第三十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">蹇，难也，险在前也。见险而能止，知矣哉。蹇利西南，往得中也。不利东北，其道穷也。利见大人，往有功也。当位贞吉，以正邦也。蹇之时用大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">蹇是难行，前面有险。看见危险便知道停下，就是明智。往西南有利，被解释为前往能得中；往东北不利，是因道路已穷。去见大人可有功，身居合宜之位而守正，可使邦国归正。处境艰难时，知止与择路都很要紧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蹇（jiǎn），行走困难。此卦上坎下艮，分别取险与止。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宜停、宜行、宜见人分别回答眼前不同的问题，三者一起才解释了这一卦。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b40919a45c42.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-103">蹇卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-040" name="yz-040"></a></p><h3 id="解第四十"><a href="#解第四十" class="headerlink" title="解第四十"></a>解第四十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">解，险以动，动而免乎险，解。解利西南，往得众也。其来复吉，乃得中也。有攸往夙吉，往有功也。天地解而雷雨作，雷雨作而百果草木皆甲坼。解之时大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">内有险而外能动，通过行动摆脱险境，就叫解。往西南能得众相助。事解而返回正轨，能得中而吉；还有事要办的，及早行动可有功。天地间的闭结一松，雷雨兴起，草木和果实的种子破壳萌发。解除困境的时机意义很大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">夙，早。甲坼（chè），种子的外壳裂开。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">险难解除后的第一幅图是种子破壳，把“解”写成了新事物得以生长的机会。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_27b9a60c4d7c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-104">解卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-041" name="yz-041"></a></p><h3 id="损第四十一"><a href="#损第四十一" class="headerlink" title="损第四十一"></a>损第四十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">损，损下益上，其道上行。损而有孚，元吉无咎，可贞，利有攸往。曷之用二簋，可用享。二簋应有时，损刚益柔有时。损益盈虚，与时偕行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">损是下有所减、上有所增，力量向上流动。减省时若心怀诚信，便能大吉而无咎，可以守正，也可以往前办事。祭享用什么？即使只有两簋食物也能行礼。用薄礼要合时，减刚益柔也要合时，所有的减增盈虚，都得与时势一道变化。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">簋（guǐ），盛黍稷等熟食的礼器。享，在此指进献祭品。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两簋是看得见的减省，传文紧接着就问在什么情形下它才合宜。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_784b739ab52d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-105">损卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-042" name="yz-042"></a></p><h3 id="益第四十二"><a href="#益第四十二" class="headerlink" title="益第四十二"></a>益第四十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">益，损上益下，民说无疆。自上下下，其道大光。利有攸往，中正有庆。利涉大川，木道乃行。益动而巽，日进无疆。天施地生，其益无方。凡益之道，与时偕行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">减损上方而增益下方，百姓便十分喜悦。居上者甘居下而惠及在下者，这条路会更光明。中正而行，有所前往便有福庆。木舟能派上用场，所以利于渡河。内能动、外能顺入，便可日有进益。天施生机，大地养育，所利不限一方。施益也要因时而行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">木道，指用木材为舟渡水。下下，上一个“下”作动词，表示居于人下或施及在下者。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">与上一卦对读，只把力量流动的方向调转，“民说”便成了开头首先要说的事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0c560288b9f7.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-106">益卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-043" name="yz-043"></a></p><h3 id="夬第四十三"><a href="#夬第四十三" class="headerlink" title="夬第四十三"></a>夬第四十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夬，决也，刚决柔也。健而说，决而和。扬于王庭，柔乘五刚也。孚号有厉，其危乃光也。告自邑不利即戎，所尚乃穷也。利有攸往，刚长乃终也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">夬是决去，五个刚爻决去上面一个柔爻。内健而外悦，要求决断仍能保持和合。将事情公开于王庭，因为柔爻凌驾于五刚之上。诚信地呼告，同时知道有危险，事情才能显明。先告知自己的邑众，不宜诉诸武力，专崇武力终会走到穷处。有所前往有利，阳刚的增长才得完成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">夬（guài），决断、决去。即戎，诉诸兵事。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“决”字听来果断，后文却随即配上公开、告诫和勿轻动兵的限制。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_92a00b39f6e3.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-107">夬卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-044" name="yz-044"></a></p><h3 id="姤第四十四"><a href="#姤第四十四" class="headerlink" title="姤第四十四"></a>姤第四十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">姤，遇也，柔遇刚也。勿用取女，不可与长也。天地相遇，品物咸章也。刚遇中正，天下大行也。姤之时义大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">姤是相遇，一柔与众刚相遇。卦辞告诫不宜娶此女为妻，着眼于这段结合难以长久。相遇也有它的另一面：天地相遇，各种事物才昭然显现；阳刚遇到中正的位置，道也能广行天下。因此，相遇的时机很要紧。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">姤（gòu），遇。品物咸章，各类事物都显现出来。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头的一次相遇不能持久，中段的天地相遇却能化生万物，要看怎样相遇、与谁相遇。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9b487a987862.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-108">姤卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-045" name="yz-045"></a></p><h3 id="萃第四十五"><a href="#萃第四十五" class="headerlink" title="萃第四十五"></a>萃第四十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">萃，聚也。顺以说，刚中而应，故聚也。王假有庙，致孝享也。利见大人亨，聚以正也。用大牲吉，利有攸往，顺天命也。观其所聚，而天地万物之情可见矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">萃是聚集。内顺外悦，刚爻居中又有响应，众人才得以会聚。王来到宗庙，以祭享表达孝思。宜见大人而通，是因为聚合须有正道。用丰厚的牲礼为吉，前往办事也有利，都是合乎此时天命。看万物在何处、因何相聚，就能体察它们的实情。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">假，至、到。大牲，祭礼中所用的大牲畜。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">宗庙之祭写出一种具体的相聚，后面的“聚以正”则追问相聚为了什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_25d1f974679a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-109">萃卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-046" name="yz-046"></a></p><h3 id="升第四十六"><a href="#升第四十六" class="headerlink" title="升第四十六"></a>升第四十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柔以时升，巽而顺，刚中而应，是以大亨。用见大人勿恤，有庆也。南征吉，志行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">柔者随着时机上升，内能顺入、外能顺承，刚爻居中又与上呼应，所以大为亨通。宜见大人，无须忧虑，会有福庆；向南前进为吉，是说志向可以施行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">升，上升、进升。恤，忧虑。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本卦一开始说的是柔者上升，升进也可由顺势和呼应促成。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f49ef6ca5f4c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-110">升卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-047" name="yz-047"></a></p><h3 id="困第四十七"><a href="#困第四十七" class="headerlink" title="困第四十七"></a>困第四十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">困，刚揜也。险以说，困而不失其所亨，其唯君子乎。贞大人吉，以刚中也。有言不信，尚口乃穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">困是阳刚受到遮蔽。身处险境还能保持和悦，受困仍不丢失内在可通之道，大概只有君子做得到。大人守正得吉，凭的是阳刚居中。此时说话难取信，单凭口舌只能越说越窘。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">揜，同“掩”。尚口，专靠言辞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">外在路被挡住、内心尚可亨通，这个区分在末句的口舌困境中尤其清楚。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b970c3af86f7.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-111">困卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-048" name="yz-048"></a></p><h3 id="井第四十八"><a href="#井第四十八" class="headerlink" title="井第四十八"></a>井第四十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">巽乎水而上水，井。井，养而不穷也。改邑不改井，乃以刚中也。汔至亦未繘井，未有功也。羸其瓶，是以凶也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">伸入水中，再把水汲上来，这就是井。井养人而不尽。聚落可以迁移，井仍在原地，传文以阳刚居中说明这种恒常。水已快汲上来，井绳却没把水送到井口，就还谈不上有功。若此时再弄坏水瓶，便是凶。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">汔（qì），将近。繘（jú），汲水的井绳。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">井水能养人，可是对正在打水的人而言，差最后一提仍算不得完成。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a0a32f044e1b.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-112">井卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-049" name="yz-049"></a></p><h3 id="革第四十九"><a href="#革第四十九" class="headerlink" title="革第四十九"></a>革第四十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">革，水火相息，二女同居，其志不相得，曰革。巳日乃孚，革而信之。文明以说，大亨以正。革而当，其悔乃亡。天地革，而四时成。汤武革命，顺乎天而应乎人。革之时大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">水与火相互消长，两女同居却意向不相合，局面于是有变革的需要。变革实行到一定时候，才得到信任。内有文明而外能使人心悦，守正就可大通。改得恰当，后悔才会消去。天地变革而成四时；商汤、周武王更换王朝，传文解释为顺天应人。变革的时机极其重要。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">本页作“巳日乃孚”，《周易正义》卦辞作“己日乃孚”，古注有变革以后方取信的解释。革命，此处指更易天命、改朝换代。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“革而当”比只说“革”多了一重判断，结尾的汤武之事也用这重条件来衡量。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3808c7a46ab1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-113">革卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-050" name="yz-050"></a></p><h3 id="鼎第五十"><a href="#鼎第五十" class="headerlink" title="鼎第五十"></a>鼎第五十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鼎，象也。以木巽火，亨饪也。圣人亨以享上帝，而大亨以养圣贤。巽而耳目聪明，柔进而上行，得中而应乎刚，是以元亨。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鼎卦取象于烹饪之鼎。木薪送入火中，便能把食物烹熟。圣人烹制祭品敬奉上帝，又丰备饮食来奉养圣贤。内能顺入，耳聪目明，柔爻上进而得中，且与刚爻呼应，因此大为亨通。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“亨饪”的“亨”通“烹”，末尾“元亨”的“亨”指通达。巽，此处兼取木与入之象。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一口鼎，一处通向祭礼，一处通向养贤，器物的用途带出了卦义。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9dce24c077d5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-114">鼎卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-051" name="yz-051"></a></p><h3 id="震第五十一"><a href="#震第五十一" class="headerlink" title="震第五十一"></a>震第五十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">震亨，震来虩虩，恐致福也。笑言哑哑，后有则也。震惊百里，惊远而惧迩也。[不丧匕鬯]，出可以守宗庙社稷，以为祭主也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">震可以亨通。震动来时感到惊惧，这份戒惧能使人趋向福。后来能安然谈笑，是因为举止已有准则。雷声震及百里，远近的人都感到警醒。在震动中仍没有失落祭礼用的器物和香酒，说明主事者有能力守护宗庙社稷，主持祭祀。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">虩虩（xì xì），惊惧之状。网页用方括号标出“不丧匕鬯”；匕为取祭肉之匙，鬯为祭祀用的香酒。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有没有惊惧是一层，经了惊惧能否把眼前的职责守住，是另一层。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_618281df810f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-115">震卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-052" name="yz-052"></a></p><h3 id="艮第五十二"><a href="#艮第五十二" class="headerlink" title="艮第五十二"></a>艮第五十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">艮，止也。时止则止，时行则行，动静不失其时，其道光明。艮其止，止其所也。上下敌应，不相与也。是以不获其身，行其庭不见其人，无咎也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">艮是止。该停就停，该行就行，动静都不失时，道才光明。所谓止，是停在该停的地方。上下两卦相对的爻同性，彼此不相应、不相求，所以引出忘其自身、走过庭院也不见其人的形容，归于无咎。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">其所，应止之处。敌应，指对应位置上的爻同阴或同阳，不能相应。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头定义“止”，第二句却已经说到“行”，可见判断的关键是时机和所在。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ac0b361955a2.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-116">艮卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-053" name="yz-053"></a></p><h3 id="渐第五十三"><a href="#渐第五十三" class="headerlink" title="渐第五十三"></a>渐第五十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">渐，之进也，女归吉也。进得位，往有功也。进以正，可以正邦也。其位，刚得中也。止而巽，动不穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">渐是循序而进。女子依礼出嫁为吉，体现了进有其序。前进而取得合适的位置，所往便有功；进得正，也能使邦国归正。就爻位看，阳刚得中。内能止、外能顺入，所以行进不至困穷。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">归，在“女归”中指出嫁。刚得中，卦中九五阳刚居上卦中位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“进”字反复出现，却都要问它的次序、落脚处和方式。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c8d7bd2b9158.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-117">渐卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-054" name="yz-054"></a></p><h3 id="归妹第五十四"><a href="#归妹第五十四" class="headerlink" title="归妹第五十四"></a>归妹第五十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">归妹，天地之大义也。天地不交，而万物不兴。归妹，人之终始也。说以动，所归妹也。征凶，位不当也。无攸利，柔乘刚也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">归妹说少女出嫁，传文以婚姻延续世代，比拟天地交合而万物生长，说明它关系到人的终始。内有喜悦而外发动，是本卦的婚嫁之象。向前却有凶，是因为爻位多有不当；说无所利，是因为柔爻凌乘刚爻。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">归妹，嫁女，此处妹指少女。乘刚，阴爻位于阳爻之上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头肯定婚姻的意义，后半又说此次前往不利，恒常的大义还须落实在具体处境里。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_69e33a90bd75.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-118">归妹卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-055" name="yz-055"></a></p><h3 id="丰第五十五"><a href="#丰第五十五" class="headerlink" title="丰第五十五"></a>丰第五十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">丰，大也。明以动，故丰。王假之，尚大也。勿忧宜日中，宜照天下也。日中则昃，月盈则食，天地盈虚，与时消息，而况于人乎，况于鬼神乎？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">丰是盛大。内能明察，外能行动，因而丰盛。王者达到丰盛，是推崇广大。此时不必忧虑，应像日正当中那样照临天下。然而日过中天便西斜，月到圆满也会亏蚀。天地尚且随时盈虚消长，何况人事和鬼神？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">假，至、达到。昃（zè），太阳偏西。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个正午，先说明最宜普照的时机，下一句又让人看见它即将过去。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7f6fb8ee6527.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-119">丰卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-056" name="yz-056"></a></p><h3 id="旅第五十六"><a href="#旅第五十六" class="headerlink" title="旅第五十六"></a>旅第五十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">旅，小亨，柔得中乎外，而顺乎刚，止而丽乎明，是以小亨旅贞吉也。旅之时义大矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">行旅在外，只能求小的亨通。柔爻在外卦得中，能顺从阳刚，内有所止，又依附光明。客居者能如此守正，便可小有亨通而得吉。行旅这种境遇自有它的分寸。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">旅，寄居在外。丽，依附，指上卦离。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“得中乎外”的“外”字既写爻位，也切合旅人离开本处的境况。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_366512e6074d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-120">旅卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-057" name="yz-057"></a></p><h3 id="巽第五十七"><a href="#巽第五十七" class="headerlink" title="巽第五十七"></a>巽第五十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">重巽以申命，刚巽乎中正而志行。柔皆顺乎刚，是以小亨，利有攸往，利见大人。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">上下两重巽，有反复申明命令之象。阳刚能以谦入之道守住中正，志向遂能施行；柔爻也都能顺承刚爻，故可小有亨通，宜前往，宜见大人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">重巽，上下卦同为巽。申命，再三申明命令。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">命令如何传达与柔者怎样承接同时入文，所求的是上下之间真的通达。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c2d3f5548776.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-121">巽卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-058" name="yz-058"></a></p><h3 id="兑第五十八"><a href="#兑第五十八" class="headerlink" title="兑第五十八"></a>兑第五十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">兑，说也。刚中而柔外，说以利贞，是以顺乎天，而应乎人。说以先民，民忘其劳。说以犯难，民忘其死。兑之大，民劝矣哉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">兑是悦。阳刚居中，阴柔表现在外，悦而能守正，便能顺天应人。先以和悦之道引领百姓，百姓会忘记辛劳；以这样的心情面对困难，甚至能忘却死亡。兑的作用在于人们受到鼓舞、愿意奋勉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">说，通“悦”。劝，在这里指受到鼓励而勉力。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句用的是“劝”，衡量和悦之道，要看百姓内心是否愿意行动。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_156b55aedcf2.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-122">兑卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-059" name="yz-059"></a></p><h3 id="涣第五十九"><a href="#涣第五十九" class="headerlink" title="涣第五十九"></a>涣第五十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">涣亨，刚来而不穷，柔得位乎外，而上同。王假有庙，王乃在中也。利涉大川，乘木有功也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">涣能亨通，阳刚来到内卦而不困穷，柔爻在外卦得位，又同心于上。王来到宗庙，显出他在众人会聚的中心。宜渡大河，因为可以乘木为舟，有所成就。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">涣，散。乘木，乘坐木舟，卦中取巽木在坎水之上。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">面对离散，传文写了宗庙中可以会聚的人群，又写水上能载人同行的舟。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5b858106654f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-123">涣卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-060" name="yz-060"></a></p><h3 id="节第六十"><a href="#节第六十" class="headerlink" title="节第六十"></a>节第六十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">节亨，刚柔分而刚得中。苦节不可贞，其道穷也。说以行险，当位以节，中正以通。天地节，而四时成。节以制度，不伤财，不害民。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">节制能通，因为刚柔分明、刚爻居中。把节制弄得过于苛苦，就不能长久坚持，道也会走穷。内心和悦而能涉险，位置合宜而有所节制，中正便能通。天地有节度，四季才各有其时。制度也须有尺度，才能既不耗伤财物，又不伤害百姓。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">苦节，苛苦过度的节制。节，既是限度，也有按节律行事的意思。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">传文评价制度，最后特意落在财用和百姓身上，两头都有检验的标准。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0a8ff823fd4a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-124">节卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-061" name="yz-061"></a></p><h3 id="中孚第六十一"><a href="#中孚第六十一" class="headerlink" title="中孚第六十一"></a>中孚第六十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">中孚，柔在内而刚得中，说而巽，孚乃化邦也。豚鱼吉，信及豚鱼也。利涉大川，乘木舟虚也。中孚以利贞，乃应乎天也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">中孚说内在诚信。中间两爻为柔，两卦的中位又都有阳刚。内和悦，外顺入，诚信才能感化邦国。说到小猪和鱼也吉，是说诚信所及连这些生物也包括在内。利于渡河，取木舟中空能载人的形象。中孚利在守正，这才与天相应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">豚，小猪。舟虚，舟中空虚，因而能够容载。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">中间柔虚与木舟中空在卦中互相照应，把“内心可信”写成了可见的形状。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3f2841826113.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-125">中孚卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-062" name="yz-062"></a></p><h3 id="小过第六十二"><a href="#小过第六十二" class="headerlink" title="小过第六十二"></a>小过第六十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">小过，小者过而亨也。过以利贞，与时行也。柔得中，是以小事吉也。刚失位而不中，是以不可大事也。有飞鸟之象焉，飞鸟遗之音，不宜上宜下大吉，上逆而下顺也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">小过是小者有所超过而仍可通。略过通常尺度，须能守正并合乎时势。柔爻居中，故小事吉。刚爻不得中且有失位，难以承担大事。卦形像飞鸟，鸟飞而留下声音。此时不宜向上，宜向下方能大吉，因为上行违逆，下行顺势。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">小者，在本卦指阴柔。遗之音，飞过去而留下声音。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">卦名说“过”，传文却不主张一味往上；小事大事、上行下行都另作分辨。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f075bd586a3e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-126">小过卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-063" name="yz-063"></a></p><h3 id="既济第六十三"><a href="#既济第六十三" class="headerlink" title="既济第六十三"></a>既济第六十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">既济亨，小者亨也。利贞，刚柔正而位当也。初吉，柔得中也。终止则乱，其道穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">既济是已经渡过，连小的方面也得以亨通。守正有利，是因刚柔各居适当位置。起初为吉，柔爻居中；到了结尾若停滞不前，便会转为混乱，因为这种做法已走到尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">既济，已经渡过，引申为事已成。位当，此卦阳居奇位、阴居偶位。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">爻位全都恰当，仍不能保证一直安定，结尾把隐患放在完成以后的停步上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a1db98007e2f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-127">既济卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-064" name="yz-064"></a></p><h3 id="未济第六十四"><a href="#未济第六十四" class="headerlink" title="未济第六十四"></a>未济第六十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">未济亨，柔得中也。小狐汔济，未出中也。濡其尾，无攸利，不续终也。虽不当位，刚柔应也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">未济虽未渡过，却有亨通的可能，因为柔爻居中。小狐狸几乎过河，仍未完全脱离险中，最后打湿了尾巴，先前的努力没能接续到终点，便无所利。全卦六爻虽都未居相配的位置，上下相对的刚柔却能够呼应。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">汔，几乎、将近。濡，沾湿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">与既济并看：那一卦爻位全当，仍须防备事成后的停滞；这一卦爻位未当，上下却仍能呼应。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a6294a2cceed.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-128">未济卦 · 象传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-g03" name="yz-g03"></a></p><h2 id="象传上"><a href="#象传上" class="headerlink" title="象传上"></a>象传上</h2><p><a id="yz-065" name="yz-065"></a></p><h3 id="乾第六十五"><a href="#乾第六十五" class="headerlink" title="乾第六十五"></a>乾第六十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天行健；君子以自强不息。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天的运行刚健不止，君子由此勉励自己，持续奋发。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">潜龙勿用，阳在下也。见龙在田，德施普也。终日乾乾，反复道也。或跃在渊，进无咎也。飞龙在天，大人造也。亢龙有悔，盈不可久也。用九，天德不可为首也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">潜藏的龙暂不施用，是阳爻还在最下。龙出现在田野，德泽便能广施。整天勤勉，是一再依道而行。在深渊试着跃起，前进也无过失。飞龙在天，有德有位者兴起。龙升得太高而有悔，因为盈满难以长久。用九所说的，是有天之德也不可争着居首。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">乾乾，健行不懈的样子。用九，乾卦六爻之外专论阳爻的一条辞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“潜”读到“亢”，同一条龙处在不同位置，是否宜进也随时而变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8c2d6cf852bb.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-001">乾卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-066" name="yz-066"></a></p><h3 id="坤第六十六"><a href="#坤第六十六" class="headerlink" title="坤第六十六"></a>坤第六十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">地势坤；君子以厚德载物。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">大地厚实柔顺，君子由此增厚德行，承载万物。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履霜坚冰，阴始凝也。驯致其道，至坚冰也。六二之动，直以方也。不习无不利，地道光也。含章可贞，以时发也。或从王事，知光大也。括囊无咎，慎不害也。黄裳元吉，文在中也。龙战于野，其道穷也。用六永贞，以大终也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">踩到霜，说明寒气刚凝结，沿着这条路逐渐发展，便会结成坚冰。六二举动正直方正，不待反复学习也无不利，地道由此显明。把才华含藏在内而能守正，是待时再发挥。参与王事，智慧得以光大。扎紧袋口而无过，是谨慎能免受害。黄裳大吉，是文采蕴于内。群龙在野外相争，说明原有的道路已经走尽。用六要求长久守正，最终得以成就其大。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">驯，渐次。括囊，把袋口扎紧，借指谨言。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头以大地说明承载之德，后面的袋口、衣裳则从日常器物写如何收敛和守中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ec9c1576e342.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-002">坤卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-067" name="yz-067"></a></p><h3 id="屯第六十七"><a href="#屯第六十七" class="headerlink" title="屯第六十七"></a>屯第六十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云雷，屯；君子以经纶。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云雷聚集，是万物初生、艰难未解的屯象。君子着手梳理纷乱的头绪。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">虽磐桓，志行正也。以贵下贱，大得民也。六二之难，乘刚也。十年乃字，反常也。即鹿无虞，以从禽也。君子舍之，往吝穷也。求而往，明也。屯其膏，施未光也。泣血涟如，何可长也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">暂时徘徊，志向仍正。地位尊贵而能屈己下人，因而赢得民心。六二居阳刚之爻上，处境为难，十年后终于婚配，生活恢复常态。无人引路却去逐鹿，只是跟着猎物跑。君子宁可放弃，继续追逐将陷入困境。应着对方的请求而往，是明智的决定。恩泽积住不下，施惠自然有限。到了泣血不止的地步，这种情形怎能持久？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">经纶，本指整理丝缕。虞，掌山林、通晓地形而可作向导的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同是停步，起初的徘徊保全正志，追鹿时的放手则免于穷途。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_935c7368e950.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-003">屯卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-068" name="yz-068"></a></p><h3 id="蒙第六十八"><a href="#蒙第六十八" class="headerlink" title="蒙第六十八"></a>蒙第六十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山下出泉，蒙；君子以果行育德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山下流出泉水，象征蒙昧初开。君子果断地践行所学，培育德行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">利用刑人，以正法也。子克家，刚柔接也。勿用取女，行不顺也。困蒙之吝，独远实也。童蒙之吉，顺以巽也。利用御寇，上下顺也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以惩戒启发蒙昧，要旨在使法度端正。儿子能担起家事，是刚柔能相接相济。“勿用取女”按爻辞中的婚事立说，原因在行为失其常序。受蒙蔽而困窘，是孤处而远离充实可依的人。童蒙得吉，在其柔顺而能受教。守御侵害，上下心意相顺。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">果行，使行动果决。取女，娶妻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">泉水刚出山，后面的几爻便分别问：人愿不愿受教，身边又有没有可以请益的人？</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9df98b2b71d7.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-004">蒙卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-069" name="yz-069"></a></p><h3 id="需第六十九"><a href="#需第六十九" class="headerlink" title="需第六十九"></a>需第六十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">云上于天，需；君子以饮食宴乐。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">云已升到天上，雨尚待其时。君子安然饮食宴乐。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">需于郊，不犯难行也。利用恒无咎，未失常也。需于沙，衍在中也。虽小有言，以终吉也。需于泥，灾在外也。自我致寇，敬慎不败也。需于血，顺以听也。酒食贞吉，以中正也。不速之客来，敬之终吉。虽不当位，未大失也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">在郊外等待，没有硬闯险地，能持久便守住了常道。在沙地等待，居中而尚有余地，虽有些议论，终能获吉。在泥中等待，危险近在外面。若因自己的行动招来侵扰，仍须戒慎才不致败坏。在流血的险境中，宜顺势听从。饮酒进食而守正得吉，因所居中正。未邀的客人来到，恭敬接待便能善终，虽位置未当，也没有大失。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">需，等待。速，邀请，“不速之客”即未受邀请而来的人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从郊、沙到泥，看三处地点离水多远，也就看见了三种等待有多大余地。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3886e30eab24.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-005">需卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-070" name="yz-070"></a></p><h3 id="讼第七十"><a href="#讼第七十" class="headerlink" title="讼第七十"></a>讼第七十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天与水违行，讼；君子以作事谋始。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天向上运行，水向下流，方向相违，象征争讼。君子在办事之初便想好安排。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不永所事，讼不可长也。虽小有言，其辩明也。不克讼，归逋窜也。自下讼上，患至掇也。食旧德，从上吉也。复即命渝，安贞不失也。讼元吉，以中正也。以讼受服，亦不足敬也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">不把争执拖久，因为官司不能一直打下去。虽有几句争辩，曲直终可辨明。争讼不胜便退归逃避，以下与上争，祸患容易由自己招来。凭原有的禄养生活，随从在上者可吉。回到应守的分际而改变争心，安于正便无失。居中得正，断讼可大吉。纵靠争讼得到命服，也不足以赢得尊敬。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">逋，逃避。服，这里指象征身份的命服。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">篇首先问起初如何免争，篇末又问即便赢了，所得值不值得尊敬。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_76f1b3cd1336.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-006">讼卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-071" name="yz-071"></a></p><h3 id="师第七十一"><a href="#师第七十一" class="headerlink" title="师第七十一"></a>师第七十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">地中有水，师；君子以容民畜众。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">地中蓄水，象征人众汇聚成师。君子由此容纳百姓，蓄养大众。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">师出以律，失律凶也。在师中吉，承天宠也。王三锡命，怀万邦也。师或舆尸，大无功也。左次无咎，未失常也。长子帅师，以中行也。弟子舆尸，使不当也。大君有命，以正功也。小人勿用，必乱邦也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">军队出动须有纪律，乱了纪律便凶。统军者居中得吉，是承受君命。君王多次赐命，意在安抚各邦。用车载尸而返，事情大败无功。暂且退驻并无过失，合乎行师常法。由长子统率，是行事得中；任用不当，只落得用车载尸。君主颁命，须核定功劳。小人不可委以治国之任，否则必乱邦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">锡，赐予。次，驻止。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两次提到载尸，第一次写惨状，第二次把原因追到了用人上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_aeadc14c8195.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-007">师卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-072" name="yz-072"></a></p><h3 id="比第七十二"><a href="#比第七十二" class="headerlink" title="比第七十二"></a>比第七十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">地上有水，比；先王以建万国，亲诸侯。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">水聚在大地上，是亲比相连的形象。先王分建诸国，与诸侯相亲。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">比之初六，有它吉也。比之自内，不自失也。比之匪人，不亦伤乎？外比于贤，以从上也。显比之吉，位正中也。舍逆取顺，失前禽也。邑人不诫，上使中也。比之无首，无所终也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初六一开始便以诚信亲人，还会得到意外的吉庆。从内心生出亲近之意，自己便有所持守。若亲近了不合宜的人，怎能不受伤害？向外亲近贤者，是顺从在上有德之人。公开亲比而吉，因身居中正。狩猎时舍去逆向而去的猎物，取顺向而来的，容许前方的猎物逃走。邑人不必互相戒告，缘于在上者用心有节。亲比失了开端，便难有好的结局。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">比，亲近、结交。禽，猎物。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">狩猎留出一面，让亲近者有来去自由，为“比”字划出分寸。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5f5bb1c05577.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-008">比卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-073" name="yz-073"></a></p><h3 id="小畜第七十三"><a href="#小畜第七十三" class="headerlink" title="小畜第七十三"></a>小畜第七十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">风行天上，小畜；君子以懿文德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风行天上，力量还在积蓄。君子修美自己的文德。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">复自道，其义吉也。牵复在中，亦不自失也。夫妻反目，不能正室也。有孚惕出，上合志也。有孚挛如，不独富也。既雨既处，德积载也。君子征凶，有所疑也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">依自己当行的道路返回，于义为吉。受牵连而一同返回，仍能守中，不失自己。夫妻反目，说明家内的关系没有理顺。心存诚信而能摆脱忧惧，是与在上者同心。因诚信紧密相系，便能与人分享富足。终于降雨，事势安定，是德已积聚到足以承载。此时还要前往，已有可疑可忧之处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">懿，美，这里指使文德更美。挛如，牵连紧密的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读到“既雨”，再回看开头天上的风，就能看到积蓄逐渐有了结果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b1489292e5e5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-009">小畜卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-074" name="yz-074"></a></p><h3 id="履第七十四"><a href="#履第七十四" class="headerlink" title="履第七十四"></a>履第七十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上天下泽，履；君子以辩上下，定民志。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天在上、泽在下，各有其位。君子辨明上下的分际，使人心有所安定。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">素履之往，独行愿也。幽人贞吉，中不自乱也。眇能视，不足以有明也。跛能履，不足以与行也。咥人之凶，位不当也。武人为于大君，志刚也。愬愬终吉，志行也。夬履贞厉，位正当也。元吉在上，大有庆也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">朴素地前行，是独自践履心愿。幽居者守正得吉，因内心没有自乱。眼力不全仍能看，却谈不上明察；跛足能走，却难与常人并行。走到被虎咬，是位置不当。武人想做君主，显示其志过刚。怀着戒惧而终于得吉，是志向得以实行。果决行事虽正仍有危险，恰因为正处在须负重责的位置。到了最上获大吉，是全程有了值得庆贺的结果。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">履，践行、行走。咥，咬。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">眼和脚的例子都承认“能”，紧接着却要细问，这份本领到底有多少。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c78e73a84ed5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-010">履卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-075" name="yz-075"></a></p><h3 id="泰第七十五"><a href="#泰第七十五" class="headerlink" title="泰第七十五"></a>泰第七十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地交，泰；后以财成天地之道，辅相天地之宜，以左右民。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地的气息相交，是通泰的形象。君主依天地的运行加以裁成，顺着适宜的时机协助生养，以扶助百姓。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">拔茅征吉，志在外也。包荒得尚于中行，以光大也。无往不复，天地际也。翩翩不富，皆失实也。不戒以孚，中心愿也。以祉元吉，中以行愿也。城复于隍，其命乱也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">拔草连根而起，前往得吉，是志在向外做事。能包容荒远之处而与行中道者相配，其志光大。有去就有回转，是天地交接的道理。轻快而下、不恃富有，众阴都不以充实自居；未经告诫就互相信任，是出于真心。因福祉而大吉，是守中实现了心愿。城墙塌回壕沟，表示政令已经混乱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">财成，“财”通“裁”，指裁量成就。隍，没有水的城壕。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">全卦以“交”写通达，末爻却留下城墙崩塌的画面，通泰也有尽时。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_19ce5dd980d4.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-011">泰卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-076" name="yz-076"></a></p><h3 id="否第七十六"><a href="#否第七十六" class="headerlink" title="否第七十六"></a>否第七十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地不交，否；君子以俭德辟难，不可荣以禄。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地之气不相交，是闭塞。君子收敛德才以避祸，不因禄位而显耀。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">拔茅贞吉，志在君也。大人否亨，不乱群也。包羞，位不当也。有命无咎，志行也。大人之吉，位正当也。否终则倾，何可长也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">拔草连类而出，守正获吉，因志仍在君上。大人处闭塞仍可道通，因为不肯混入乱群。包藏羞耻，与位置失当有关。受正当之命而无咎，志向得以施行。大人获吉，在于位置中正得当。闭塞到了终点便会倾覆，怎能永远延续？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">否，读 pǐ，闭塞不通。俭德，收敛德才。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前面用收敛保全自身，到后面才谈受命而行。处境改变，举动也跟着改变。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c673bf0f2eb0.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-012">否卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-077" name="yz-077"></a></p><h3 id="同人第七十七"><a href="#同人第七十七" class="headerlink" title="同人第七十七"></a>同人第七十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天与火，同人；君子以类族辨物。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天与向上燃烧的火形势相亲，叫作同人。君子辨别族类和事物，使人知所会合。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">出门同人，又谁咎也。同人于宗，吝道也。伏戎于莽，敌刚也。三岁不兴，安行也。乘其墉，义弗克也。其吉，则困而反则也。同人之先，以中直也。大师相遇，言相克也。同人于郊，志未得也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">出门与人相同，有谁会怪罪？只同本宗的人相亲，路就窄了。藏兵草莽，是因对手刚强，三年仍未能起事，又怎能前行？登上墙头，终于因义理不许而不攻，受困而能回到准则，所以获吉。从先前号哭说起，是因内心正直；大队人马终于相遇，说明已克服阻隔。在郊外与人会合，原先的志愿仍未充分实现。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">族，类别或宗族，随上下文取义。墉，墙。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“门”“宗”“郊”各划出一个交往的范围，可以循着地点去看谁能真正相遇。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9ab07af0f625.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-013">同人卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-078" name="yz-078"></a></p><h3 id="大有第七十八"><a href="#大有第七十八" class="headerlink" title="大有第七十八"></a>大有第七十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">火在天上，大有；君子以遏恶扬善，顺天休命。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">火在天上普照，是大有。君子抑恶扬善，以顺承上天的美好使命。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大有初九，无交害也。大车以载，积中不败也。公用亨于天子，小人害也。匪其彭无咎，明辨皙也。厥孚交如，信以发志也。威如之吉，易而无备也。大有上吉，自天祐也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初爻还未与祸害相交。大车能装载，所积聚的东西放得安稳。公侯能向天子进献，小人处在这种位置却会为害。能够不夸耀盛势而无过，是辨别得明。诚信使上下相交，因为信能感发彼此心志。举止有威而吉，正在于平易坦然，不靠处处提防。最上之爻得吉，传文说是受到天助。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">休，美好。亨于天子，此处依“享”义，指进献。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一篇从拥有得多讲起，写到车载、进献、交信，所考量的是人怎样承当手中已有的东西。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8cd5a91ad4fd.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-014">大有卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-079" name="yz-079"></a></p><h3 id="谦七十九"><a href="#谦七十九" class="headerlink" title="谦七十九"></a>谦七十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">地中有山，谦；君子以裒多益寡，称物平施。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山藏在地中，是谦的形象。君子减有余、补不足，衡量实际情形，使分配得平。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">谦谦君子，卑以自牧也。鸣谦贞吉，中心得也。劳谦君子，万民服也。无不利撝谦，不违则也。利用侵伐，征不服也。鸣谦，志未得也。可用行师，征邑国也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">谦而又谦，是以谦卑自我涵养。谦德闻于人而守正得吉，因心中确有所得。有劳绩又谦让，众人便信服。施展谦德无不利，在于举动未违准则。文中把对不服者的征讨也纳入职责。谦声虽传而志未尽伸，末爻所举可动用军众的范围是自己的邑国。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">裒，取出、减少。自牧，自我修养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">山本来很高却在地的下面，传文由这个反差说到了实实在在的增减与分配。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c2a78759ae5d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-015">谦卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-080" name="yz-080"></a></p><h3 id="豫第八十"><a href="#豫第八十" class="headerlink" title="豫第八十"></a>豫第八十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷出地奋，豫；先王以作乐崇德，殷荐之上帝，以配祖考。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷从地下奋起，是豫的形象。先王制乐以彰显德行，盛大地献祭上帝，并请先祖配享。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初六鸣豫，志穷凶也。不终日贞吉，以中正也。盱豫有悔，位不当也。由豫大有得，志大行也。六五贞疾，乘刚也。恒不死，中未亡也。冥豫在上，何可长也？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初六把欢愉张扬出来，志意已穷，故凶。未等一天过去就能见机守正而吉，是因为居中得正。眼巴巴仰望别人带来的欢乐，以致后悔，缘于位置不当。众人由之而豫，大有所得，因志向得以广行。六五长期有疾，是柔爻居刚爻之上，能长久不死，又因中位未失。居最上而沉迷于豫，怎能长久？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">殷荐，隆重进献祭品。盱，张目仰视。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">祭礼中的乐能联结众人，同一个“豫”字到了末尾，却写出沉迷。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f37d18e8288c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-016">豫卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-081" name="yz-081"></a></p><h3 id="随第八十一"><a href="#随第八十一" class="headerlink" title="随第八十一"></a>随第八十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽中有雷，随；君子以向晦入宴息。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽中有雷潜伏，象征随时而动。君子见天色向晚，就回去安寝休息。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">官有渝，从正吉也。出门交有功，不失也。系小子，弗兼与也。系丈夫，志舍下也。随有获，其义凶也。有孚在道，明功也。孚于嘉吉，位正中也。拘系之，上穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">所守之职有所变动，只要从正便吉；出门交往而有成效，是没有失掉应守的分寸。系恋年轻人，就不能同时结交另一方；系恋年长者，也意味着放下在下者。因人随从自己而有所得，处境中含着危险；若持诚信、行正道，功便昭然。对美善之事有信而吉，在于居中得正。最后紧紧系住，说明相随已到了尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">向晦，临近黄昏。宴息，安歇。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从傍晚休息说到出门结交，同一个“随”字，一处随时，一处须选择所从的人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0c39461359a6.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-017">随卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-082" name="yz-082"></a></p><h3 id="蛊第八十二"><a href="#蛊第八十二" class="headerlink" title="蛊第八十二"></a>蛊第八十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山下有风，蛊；君子以振民育德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风在山下，是蛊的形象。君子由此振作人心，培育德行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">干父之蛊，意承考也。干母之蛊，得中道也。干父之蛊，终无咎也。裕父之蛊，往未得也。干父用誉，承以德也。不事王侯，志可则也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">整治父辈留下的积弊，本意是承继先父的事业。整治母辈留下的问题，以得中为宜。处理父辈的积弊，纵有小悔，终究无过。若只是姑息宽纵，向前便难有所得。能使前人的事业得誉，是以德承继。最上之人不去事奉王侯，其独立的志向也可以取法。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">干，在这里指承担、整治。考，已故的父亲。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“干”和“裕”对看，就能看清承继一份事业时，动手纠弊与姑息旧弊之间的距离。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6903e6f6b706.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-018">蛊卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-083" name="yz-083"></a></p><h3 id="临第八十三"><a href="#临第八十三" class="headerlink" title="临第八十三"></a>临第八十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上有地，临；君子以教思无穷，容保民无疆。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽的上方是地，象征居高临下。君子教人时用心不尽，包容护持百姓也不设边界。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">咸临贞吉，志行正也。咸临吉无不利，未顺命也。甘临，位不当也。既忧之，咎不长也。至临无咎，位当也。大君之宜，行中之谓也。敦临之吉，志在内也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">相感而来、守正得吉，因为志向走在正道上。再说相感而临，无所不利，其力量并非来自一味顺从命令。以甜言临人源于位置不当，若已知忧虑，过失便不会长留。亲身到来没有过失，因为所处恰当。大君应有的举止，是行事守中。敦厚地临人所以吉，在于身居上位而心系在下者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">甘临，以甜言悦色对待在下的人。敦临，以诚厚之心临人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把“甘临”和“敦临”并读：外表都和悦，传文却要求进一步看是否真的关心对方。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0a0a43466bb4.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-019">临卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-084" name="yz-084"></a></p><h3 id="观第八十四"><a href="#观第八十四" class="headerlink" title="观第八十四"></a>观第八十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">风行地上，观；先王以省方观民设教。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风行大地，象征遍观。先王巡视各方，察看民情，再据此施教。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初六童观，小人道也。窥观女贞，亦可丑也。观我生进退，未失道也。观国之光，尚宾也。观我生，观民也。观其生，志未平也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初六像孩童一样看事，所见浅近。从门缝向外看，爻辞虽许以当时女子守内之常，在这里仍被指出有局限。观察自己的行为来决定进退，尚能守道。看到一国的光采，也见出那里尊重宾贤。君主观察自己的施为，要看百姓的生活与风俗。到最上仍须审察自身，心志还不能自安。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">省方，巡视各地。观我生，察看自己的作为及其所生的影响。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开篇让治理者去看百姓，后来“观我生”又将百姓的状况当作观察自己的依据。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7928e1ca4c60.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-020">观卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-085" name="yz-085"></a></p><h3 id="噬嗑第八十五"><a href="#噬嗑第八十五" class="headerlink" title="噬嗑第八十五"></a>噬嗑第八十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷电，噬嗑；先王以明罚勅法。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷与电同至，象征咬开阻隔。先王明示刑罚，整饬法令。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">屦校灭趾，不行也。噬肤灭鼻，乘刚也。遇毒，位不当也。利艰贞吉，未光也。贞厉无咎，得当也。何校灭耳，聪不明也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">脚上戴小刑具以至脚趾被遮住，使人不能再向前走错。咬进软肉连鼻子也陷进去，是柔爻压在刚爻之上。咬到有毒之物，因位置不当。须艰苦守正才能吉，说明事情还没有光明畅达。知危而能守正，方可免过，因其处理得宜。扛着沉重的刑具遮住了耳朵，传文追究到以前听不进告诫。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">校，古代木制刑具。何校，“何”读作“荷”，指负着刑具。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">第一爻写脚趾，末爻写耳朵，两件刑具一轻一重，正呼应开头的明罚。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d327e6f6be10.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-021">噬嗑卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-086" name="yz-086"></a></p><h3 id="贲第八十六"><a href="#贲第八十六" class="headerlink" title="贲第八十六"></a>贲第八十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山下有火，贲；君子以明庶政，无敢折狱。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山下有火，光照出纹理，象征文饰。君子用明察处理各项政务，断狱则格外慎重。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">舍车而徒，义弗乘也。贲其须，与上兴也。永贞之吉，终莫之陵也。六四，当位疑也。匪寇婚媾，终无尤也。六五之吉，有喜也。白贲无咎，上得志也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">舍车步行，是按义不该乘车。修饰胡须，要随上方的脸一同动作。长守正道所以吉，最终无人能欺凌。六四虽在适当的位置，心里仍有疑惧；等到知道来者求婚而非行劫，终于没有过失。六五能吉，有可喜之事。最上归于素白的文饰而无过，志愿得遂。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">贲，读 bì，文饰。折狱，判断、裁决案件。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头是火光照山，最后却落在“白贲”：文饰走到尽处，素净也可以自成其美。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c0c55c99f90a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-022">贲卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-087" name="yz-087"></a></p><h3 id="剥第八十七"><a href="#剥第八十七" class="headerlink" title="剥第八十七"></a>剥第八十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山附于地，剥；上以厚下安宅。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山依附大地，是剥落的形象。居上者厚待在下的人，自己的居处才稳固。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">剥床以足，以灭下也。剥床以辨，未有与也。剥之无咎，失上下也。剥床以肤，切近灾也。以宫人宠，终无尤也。君子得舆，民所载也。小人剥庐，终不可用也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">剥蚀先及床脚，是根基已受损。剥到床的连接处，尚无人相助。六三在剥落中独能无过，因未与上下群阴同流。床被剥蚀到皮肤跟前，祸患已近身。像率领宫人依序得宠，终于没有过失。君子得到车乘，是民众愿意承载他；小人连庇身的屋顶都剥掉，终究不可任用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">辨，古注多指床身与床足相接的部位。舆，车。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头说“厚下安宅”，其后从床脚剥起，一张床便写出了失去支撑的后果。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_23d3fd6afe63.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-023">剥卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-088" name="yz-088"></a></p><h3 id="复第八十八"><a href="#复第八十八" class="headerlink" title="复第八十八"></a>复第八十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷在地中，复；先王以至日闭关，商旅不行，后不省方。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷潜伏地下，象征阳气重新萌生。先王在冬至闭关，商旅停行，君主也暂停巡行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不远之复，以修身也。休复之吉，以下仁也。频复之厉，义无咎也。中行独复，以从道也。敦复无悔，中以自考也。迷复之凶，反君道也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">走得不远便回来，是修养自身。美好地回返所以吉，因为肯亲近有仁德的人。反复出错又反复回返虽有危险，按义还可免过。同行中独自回返，是遵从正道。敦厚地返回而无悔，是从内心省察、成就自己。迷失而不知返以致凶险，是违背了君主应行的道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">至日，此处指冬至。休复，美善的返回。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">几种“复”都承认人可能走错，彼此的差别在于走了多远、靠什么转身。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8280e855e3af.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-024">复卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-089" name="yz-089"></a></p><h3 id="无妄第八十九"><a href="#无妄第八十九" class="headerlink" title="无妄第八十九"></a>无妄第八十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下雷行，物与无妄；先王以茂对时育万物。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下雷动，万物各顺时生长，是无妄。先王顺应时节，尽力养育万物。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">无妄之往，得志也。不耕获，未富也。行人得牛，邑人灾也。可贞无咎，固有之也。无妄之药，不可试也。无妄之行，穷之灾也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以无妄之心前行，志愿能实现。不先计较耕作后的收获，表示并未以致富为心。过路人得到牛，村里人却平白蒙灾。可以守正免过，因正固原是自身已有的。对于无妄而致的病，爻辞说不可妄试药物。到了路穷还要贸然往前，灾患就在穷极之处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">与，这里读作参与、应和。指万物一同应时而动。无妄，有真实无妄之义，也可指无端遭遇。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">丢牛的故事让人看见，人的处境有时受别人的行动影响，不能把一切归因于当事者的用心。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f683c3cf2368.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-025">无妄卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-090" name="yz-090"></a></p><h3 id="大畜第九十"><a href="#大畜第九十" class="headerlink" title="大畜第九十"></a>大畜第九十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天在山中，大畜；君子以多识前贤往行，以畜其德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天在山中，象征大的蓄积。君子广记前贤的往事与行迹，以涵养德行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有厉利已，不犯灾也。舆说輹，中无尤也。利有攸往，上合志也。六四元吉，有喜也。六五之吉，有庆也。何天之衢，道大行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">前面有危险便应停下，这是不去触犯灾难。车轴下的部件脱落而止车，能守中便无过。可以前往，因与在上者志同。六四大吉，事情可喜；六五得吉，有值得庆贺的成效。到了天上大道敞通之时，道就可以广为实行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">畜，蓄积。网页此处作“多识前贤往行”，常见本作“多识前言往行”。“识”读 zhì，记取。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一卦先说蓄，爻辞里却屡见停住的车，能不冒进，也是使力量得以保存的条件。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_78b831d9fe1e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-026">大畜卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-091" name="yz-091"></a></p><h3 id="颐第九十一"><a href="#颐第九十一" class="headerlink" title="颐第九十一"></a>颐第九十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山下有雷，颐；君子以慎言语，节饮食。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山下有雷，是颐养的形象。君子慎重出言，节制饮食。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">观我朵颐，亦不足贵也。六二征凶，行失类也。十年勿用，道大悖也。颠颐之吉，上施光也。居贞之吉，顺以从上也。由颐厉吉，大有庆也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">只看别人怎样吃、自己便动起腮帮，并不可贵。六二出行得凶，是走失了本应相与的一类。十年都不可任用，因与养道严重相背。颠倒常位去求养而吉，是在上者终能广施养育。居处守正而吉，是柔顺地跟从上位。天下由其得养，虽处危位而吉，实有大庆。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">朵颐，腮颊动起来，形容有食欲。颠颐，颠倒通常的上下关系以求养。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">话从口出、食从口入，开头把这两件事放在一处，才见出“养”的范围。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_34e3344c052a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-027">颐卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-092" name="yz-092"></a></p><h3 id="大过第九十二"><a href="#大过第九十二" class="headerlink" title="大过第九十二"></a>大过第九十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽灭木，大过；君子以独立不惧，遁世无闷。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽水淹过树木，是过甚的形象。君子独自站立也不畏惧，退离人世也不烦闷。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">藉用白茅，柔在下也。老夫女妻，过以相与也。栋桡之凶，不可以有辅也。栋隆之吉，不桡乎下也。枯杨生华，何可久也。老妇士夫，亦可丑也。过涉之凶，不可咎也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用柔软的白茅垫在下面，是慎重承物。老年男子娶年轻女子，被解作不同年龄相配。屋脊弯曲所以凶，是缺乏可以借助的支撑。屋脊隆起所以吉，是不向下弯。枯杨虽又开花，哪能维持很久？传文以当时眼光对年老妇人与年轻男子的婚配表示非议。涉水太深虽有凶险，却不能据此责怪涉水者。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">灭木，水漫过树木。栋桡，承重的屋脊弯曲，“桡”读 náo。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末句并列“凶”与“不可咎”，事情后果危险，做这件事的人却未必应受责备。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7634b2ee7b44.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-028">大过卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-093" name="yz-093"></a></p><h3 id="坎第九十三"><a href="#坎第九十三" class="headerlink" title="坎第九十三"></a>坎第九十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">水洊至，习坎；君子以常德行，习教事。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">水又一次次涌来，是重坎。君子使德行有恒，反复练习教人之事。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">习坎入坎，失道凶也。求小得，未出中也。来之坎坎，终无功也。樽酒簋贰，刚柔际也。坎不盈，中未大也。上六失道，凶三岁也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">重险之中再陷坑里，是失了道路，所以凶。只能谋求小有所得，因还在险中未能脱身。来去都陷于险境，终于无功。一樽酒、两簋食这样简薄的礼仍可相交，是因刚柔之间有承接。坑里的水还未盈满，居中者的作用还不能充分施展。上六走失正道，爻辞以三年之凶表示困厄深久。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">洊，再、接连。簋，古代盛食物的器具。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">流水反复到来可以取象为险，也提醒人日常德行与教习同样要反复用功。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_70e7ee3e7622.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-029">坎卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-094" name="yz-094"></a></p><h3 id="离第九十四"><a href="#离第九十四" class="headerlink" title="离第九十四"></a>离第九十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明两作，离；大人以继明照于四方。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">两重光明相继升起，是离的形象。大人使光明接续，照临四方。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履错之敬，以辟咎也。黄离元吉，得中道也。日昃之离，何可久也？突如其来如，无所容也。六五之吉，离王公也。王用出征，以正邦也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初行之际足迹交错，心存敬慎可避过失。黄色的光明所以大吉，因其得中。太阳西斜时的光，哪里能长久？突如其来而凌犯于人，便没有容身处。六五的吉，在于附丽在王公之位。君王出征，传文以端正邦国秩序来说明其意。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">离，有附丽之义，取象为火、为明。日昃，太阳偏西。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">日光将尽和两重明光相继，一处提醒有限，一处讲怎样接续。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0f34e24123f0.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-030">离卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-095" name="yz-095"></a></p><h3 id="咸第九十五"><a href="#咸第九十五" class="headerlink" title="咸第九十五"></a>咸第九十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山上有泽，咸；君子以虚受人。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上有泽，象征感应。君子虚心，使自己能够容受别人。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">咸其拇，志在外也。虽凶居吉，顺不害也。咸其股，亦不处也。志在随人，所执下也。贞吉悔亡，未感害也。憧憧往来，未光大也。咸其脢，志末也。咸其辅颊舌，滕口说也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">感动先在脚拇趾，志意已向外。小腿一动就随之而动有凶，安居则吉，能顺其理便无害。大腿也动，不能安处，意在追随别人，所执便低了。守正则吉而悔消，因未受不当感应之害。心思忙着来往盘算，还不够光大。感应只到背肉，心志所及浅末。最后只动腮颊和舌头，便成了逞口舌。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">脢，脊柱两旁的肉。滕口说，此处指以口舌求取感应。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一卦从脚趾写到舌头，身体哪一处被触动，正好照出人究竟怎样回应别人。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b9d6eca27621.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-031">咸卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-096" name="yz-096"></a></p><h3 id="恒第九十六"><a href="#恒第九十六" class="headerlink" title="恒第九十六"></a>恒第九十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷风，恒；君子以立不易方。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷与风相随，象征恒久。君子立身保持方向。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">浚恒之凶，始求深也。九二悔亡，能久中也。不恒其德，无所容也。久非其位，安得禽也。妇人贞吉，从一而终也。夫子制义，从妇凶也。振恒在上，大无功也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚开始便要求太深，这样求恒反而凶。九二能长久居中，所以悔意消失。不能常守其德，便难有立足之地。长久待在不合适的位置，哪里能捕获猎物？六五的爻解沿用古代男女分工，把女子从一而终视为吉，要求男子按义裁断，认为照搬同一种顺从会得凶。到了最上还不停振动求变，终究没有大功。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">浚，挖深，借指一开始便过度求深。方，方向、准则。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“久非其位”尤其值得重读：即便坚持了很久，也不能省掉合不合其位这个问题。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a7a8bd12c72e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-032">恒卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-g04" name="yz-g04"></a></p><h2 id="象传下"><a href="#象传下" class="headerlink" title="象传下"></a>象传下</h2><p><a id="yz-097" name="yz-097"></a></p><h3 id="遯第九十七"><a href="#遯第九十七" class="headerlink" title="遯第九十七"></a>遯第九十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下有山，遯；君子以远小人，不恶而严。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天在上，山在下，取其相远为遯。君子与小人保持距离，态度庄重，也不以怨恶相加。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">遯尾之厉，不往何灾也？执用黄牛，固志也。系遯之厉，有疾惫也。畜臣妾吉，不可大事也。君子好遯，小人否也。嘉遯贞吉，以正志也。肥遯无不利，无所疑也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">退避却落在最后，有危险，这时若不强行前往，又从何招灾？用黄牛皮缚牢，比喻心志坚固。受牵系而退，身心疲困，只宜照料近人的小事，难以担当大事。君子能舍所好而退，小人做不到。退得合宜，是志向端正；退得宽裕自在，是因为心中已无疑虑。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">遯，通“遁”，退避。肥遯，形容退得宽裕从容。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">退同样的几步，有人被牵住，有人从容无疑，六爻关心的是还有什么放不下。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_35fb2c268130.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-033">遯卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-098" name="yz-098"></a></p><h3 id="大壮第九十八"><a href="#大壮第九十八" class="headerlink" title="大壮第九十八"></a>大壮第九十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷在天上，大壮；君子以非礼弗履。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷响在天上，声势壮盛。君子有力量，行事仍以礼为界。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">壮于趾，其孚穷也。九二贞吉，以中也。小人用壮，君子罔也。藩决不羸，尚往也。丧羊于易，位不当也。不能退不能遂，不详也。艰则吉，咎不长也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚起步就以脚趾逞强，势必要走到尽头；九二居中，守正则吉。小人仗着力气，君子看见的却是会把自己困住的网。篱笆已开，角不再受困，便能够前进。丢了羊，传文从爻位不当来解释。到了不能退也不能进的境地，是先前欠了审慎；若知道处境艰难，过失便不至于延续。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">藩，篱笆。“罔”有不同读法，王弼一系以罗网为喻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本卦以雷势开篇，到羊角卡在篱笆时，“强”究竟帮了谁，已有了具体的检验。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_07f96e02fe7a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-034">大壮卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-099" name="yz-099"></a></p><h3 id="晋第九十九"><a href="#晋第九十九" class="headerlink" title="晋第九十九"></a>晋第九十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明出地上，晋；君子以自昭明德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">太阳从地上升起，是晋。君子由此自明其德。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">晋如摧如，独行正也。裕无咎，未受命也。受兹介福，以中正也。众允之志，上行也。鼫鼠贞厉，位不当也。失得勿恤，往有庆也。维用伐邑，道未光也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">前进受挫仍独自守正，从容而无过，是还未受命而有余地。得到大福，因六二居中得正；众人信任，前进的志向才得以实现。九四以鼫鼠为象，守在不当的位上仍有危险。放下对得失的忧虑，再往前便有喜庆。到了要靠征伐本邑来整顿的地步，所行之道还不够光明。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">介福，大福。鼫（shí）鼠，古书中的鼠名。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头说自行昭明德行，末句偏说“未光”，篇首与篇末共同衡量前进的方式。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2546d9e6cf1a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-035">晋卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-100" name="yz-100"></a></p><h3 id="明夷第一百"><a href="#明夷第一百" class="headerlink" title="明夷第一百"></a>明夷第一百</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">明入地中，明夷；君子以莅众，用晦而明。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">光明没入地下，是明夷。君子治理众人，能把明察藏在不炫耀的外表之中。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君子于行，义不食也。六二之吉，顺以则也。南狩之志，乃大得也。入于左腹，获心意也。箕子之贞，明不可息也。初登于天，照四国也。后入于地，失则也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">君子出行，宁可依义忍饥；六二得吉，在于柔顺而有准则。南狩的意愿得以实现；深入对方腹地，才摸清内情。箕子处难仍守正，说明内心的光明息灭不了。一度高居天上，光照四方，后来落入地下，是因为丢失了应守的准则。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">夷，在“明夷”中取受伤之义。莅众，临民、治理众人。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同是光入地中，可以是暂时收敛锋芒，也可以是自己失则而坠落，要看写的是哪一爻。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_973d4c685c06.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-036">明夷卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-101" name="yz-101"></a></p><h3 id="家人第一百零一"><a href="#家人第一百零一" class="headerlink" title="家人第一百零一"></a>家人第一百零一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">风自火出，家人；君子以言有物而行有恒。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风由火而出，是家人。君子说话有切实内容，做事能持之以恒。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">闲有家，志未变也。六二之吉，顺以巽也。家人嗃嗃，未失也。妇子嘻嘻，失家节也。富家大吉，顺在位也。王假有家，交相爱也。威如之吉，反身之谓也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">治家及早立下规矩，要在人心尚未改变时着手。六二以柔顺谦逊得吉。家人严肃相待，规矩还在；若只顾嬉戏，便失了节度。使家庭富足是居其位、尽其分的结果。王道推到家中，根基在彼此相爱。能有威信而吉，还得回到自身的行为上。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">闲，防范、立界限。嗃嗃，严厉的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从“言有物”读到“反身”，就能看出家中立规矩的人也在规矩之内。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0bd53a9a88af.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-037">家人卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-102" name="yz-102"></a></p><h3 id="睽第一百零二"><a href="#睽第一百零二" class="headerlink" title="睽第一百零二"></a>睽第一百零二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上火下泽，睽；君子以同而异。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">火在上，泽在下，趋向各异，是睽。君子和人相处，在共同处之外也容得下差异。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">见恶人，以辟咎也。遇主于巷，未失道也。见舆曳，位不当也。无初有终，遇刚也。交孚无咎，志行也。厥宗噬肤，往有庆也。遇雨之吉，群疑亡也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">见不投合的人，是为了避过；在小巷遇到主人，也没有因此失道。车被拖住，起初处位不当，后来遇到刚爻，才有好的结局。相互信任使志向得行。同宗之人像咬破软肉那样易于合拢，前往有喜。最后以遇雨为吉，种种疑心终于消释。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">睽，背离、分歧。交孚，彼此信任。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">六爻中既有相见又有怀疑，“遇雨”一笔要到疑心消散时才显出它的好处。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f3827a4a4d18.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-038">睽卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-103" name="yz-103"></a></p><h3 id="蹇第一百零三"><a href="#蹇第一百零三" class="headerlink" title="蹇第一百零三"></a>蹇第一百零三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山上有水，蹇；君子以反身修德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上有水，行路艰难，是蹇。君子遇阻，先反求诸己、修养德行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">往蹇来誉，宜待也。王臣蹇蹇，终无尤也。往蹇来反，内喜之也。往蹇来连，当位实也。大蹇朋来，以中节也。往蹇来硕，志在内也。利见大人，以从贵也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">向前遇难而回来有誉，是宜于等待。王臣屡涉艰险，是在尽职，终无可责。返回原处，内部的人欢迎他；回身联合，是所处之位相称而有依托。大难时朋友来助，是居中守节。退回来得到大的收获，因为志在安定内部；宜见大人，是要跟随能担当的人。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蹇（jiǎn），行走困难，引申为险阻。来、往在爻辞中常对举。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">几次“来”各自带出称誉、联结、援助，山路受阻并没有把全部行动都堵死。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_470243ac3d88.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-039">蹇卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-104" name="yz-104"></a></p><h3 id="解第一百零四"><a href="#解第一百零四" class="headerlink" title="解第一百零四"></a>解第一百零四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷雨作，解；君子以赦过宥罪。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷雨兴起，郁结得到舒解。君子宽免过失，减轻罪罚。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">刚柔之际，义无咎也。九二贞吉，得中道也。负且乘，亦可丑也。自我致戎，又谁咎也？解而拇，未当位也。君子有解，小人退也。公用射隼，以解悖也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚柔相接，于义无过；九二能守正得吉，因为居中。背负东西的人又坐着车，惹来非议；若危险因自己的做法而起，又怨得了谁？解开与脚拇指的牵连，是那处关系原本不合其位。君子能解除不当的牵系，小人便退。末爻用射隼来比喻清除悖乱。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">宥（yòu），宽减刑罚。戎，这里指兵患、侵犯。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头讲宽宥，末尾讲解除悖乱；要读懂“解”，须看每次需要解开的具体是什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ee7e0e0637d6.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-040">解卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-105" name="yz-105"></a></p><h3 id="损第一百零五"><a href="#损第一百零五" class="headerlink" title="损第一百零五"></a>损第一百零五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山下有泽，损；君子以惩忿窒欲。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山下有泽，是损。君子抑制怒气，节制欲望。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">巳事遄往，尚合志也。九二利贞，中以为志也。一人行，三则疑也。损其疾，亦可喜也。六五元吉，自上祐也。弗损益之，大得志也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">办完手上的事便赶去相助，着眼于彼此的志向能合。九二以中为志，守正有利。一人前行可以得到伙伴，三人反而容易生疑。能减去自己的毛病，值得欣喜。六五大吉，是得到上方的帮助。到了不使人受损而能增益于人的地步，志向得到了充分施展。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">遄（chuán），迅速。窒，止住、节制。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">问每一句减去的是什么，会发现“损其疾”的损失恰是当事人的收获。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3faaa7205d68.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-041">损卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-106" name="yz-106"></a></p><h3 id="益第一百零六"><a href="#益第一百零六" class="headerlink" title="益第一百零六"></a>益第一百零六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">风雷，益；君子以见善则迁，有过则改。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风雷相助，是益。君子看见善行便向它靠拢，有过错便改。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">元吉无咎，下不厚事也。或益之，自外来也。益用凶事，固有之也。告公从，以益志也。有孚惠心，勿问之矣。惠我德，大得志也。莫益之，偏辞也。或击之，自外来也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">地位在下而要担当大事，须做到大吉才无可责。有人前来增益，帮助由外而至。在凶险之事中得到磨炼，也能把益处保存在自己身上。向公侯报告而获听从，因为志在使人受益。真诚施惠，自然无须占问；别人以德回应，志向得以实现。到末爻，一味从自己一面说话，没人肯来增益，外面反而有人来打击。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">迁，迁移，此指改变自己而趋向善。偏辞，只顾一面的说辞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">第二爻和末爻都写“自外来”，前者有人送来帮助，后者等来的却是打击。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ece3f4af5416.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-042">益卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-107" name="yz-107"></a></p><h3 id="夬第一百零七"><a href="#夬第一百零七" class="headerlink" title="夬第一百零七"></a>夬第一百零七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上于天，夬；君子以施禄及下，居德则忌。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">水泽高积于天上，是夬。君子把俸禄恩惠分给下属，警惕积德自居。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不胜而往，咎也。有戎勿恤，得中道也。君子夬夬，终无咎也。其行次且，位不当也。闻言不信，聪不明也。中行无咎，中未光也。无号之凶，终不可长也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">力不能胜仍要往，会有过失；遇到警报能不忧乱，是得了中道。君子果断决去所当决的，终能免咎。行走踌躇，因位置不当；听到话却不信，可见听觉虽在而判断不明。循中道虽无咎，德光还不够显著。到末爻连呼告也无用，其势已不能长久。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">夬（guài），决断。次且，行走迟疑不前的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从听到警报写到听而不信，再到呼号无应，几爻借声音写出决断得时与失时之别。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_21fba15f725f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-043">夬卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-108" name="yz-108"></a></p><h3 id="姤第一百零八"><a href="#姤第一百零八" class="headerlink" title="姤第一百零八"></a>姤第一百零八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天下有风，姤；后以施命诰四方。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下有风，无处不到，是姤。君主发布命令，使四方都能听到。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">系于金柅，柔道牵也。包有鱼，义不及宾也。其行次且，行未牵也。无鱼之凶，远民也。九五含章，中正也。有陨自天，志不舍命也。姤其角，上穷吝也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">系在金属车闸上，好比柔爻的行动受到牵制。包里有鱼，不宜拿给宾客；步履踌躇，还没有受到牵引。包中无鱼而凶，说明与民众疏远。九五内含美质，因能守中得正；机缘仿佛从天而降，其志始终不离天命。到最高处只遇到坚硬的角，已走到尽头，难免困窘。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">姤（gòu），相遇。柅（nǐ），止车的器具。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同样写有没有鱼，一处能保有，一处却落空；传文把后一种处境追到与人的距离上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4fb5585137f7.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-044">姤卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-109" name="yz-109"></a></p><h3 id="萃第一百零九"><a href="#萃第一百零九" class="headerlink" title="萃第一百零九"></a>萃第一百零九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上于地，萃；君子以除戎器，戒不虞。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽水汇集在地面，是萃。君子整修器备，防范不测。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乃乱乃萃，其志乱也。引吉无咎，中未变也。往无咎，上巽也。大吉无咎，位不当也。萃有位，志未光也。赍咨涕洟，未安上也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">时而紊乱、时而聚合，因心志未定。有人引导相聚则吉，因居中的心意未变。前往可免咎，是上位者能谦顺相接。位置不当，须有大吉之实才可免咎。虽已有聚众之位，志向还没有显明；到了上位仍叹息流泪，可见未能安处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">萃，聚集。除，整治、修治。赍咨，叹息。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">有人、有位，还可能流泪不安。传文把外面的聚集同人心是否安定分开来看。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ca2938e885af.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-045">萃卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-110" name="yz-110"></a></p><h3 id="升第一百一十"><a href="#升第一百一十" class="headerlink" title="升第一百一十"></a>升第一百一十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">地中生木，升；君子以顺德，积小以高大。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">树木从地中生长，是升。君子顺着德性用功，把微小的积累养成高大。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">允升大吉，上合志也。九二之孚，有喜也。升虚邑，无所疑也。王用亨于岐山，顺事也。贞吉升阶，大得志也。冥升在上，消不富也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">起步能得到信任而升，是与上方志向相合。九二的诚意带来喜悦；升进空邑，没有阻碍疑难。王在岐山举行祭享，是顺势而事。守正而登阶，志愿大得实现。若已在高处仍不辨方向地求升，只会耗损，不能再充实。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">亨于岐山，“亨”取祭享义。冥升，不顾明暗地一味上升。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">树木长高要从地下开始；读到最后一爻，还可以追问它何时该停下来。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d68bea703ee1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-046">升卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-111" name="yz-111"></a></p><h3 id="困第一百一十一"><a href="#困第一百一十一" class="headerlink" title="困第一百一十一"></a>困第一百一十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽无水，困；君子以致命遂志。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽中无水，是困。君子身在困境，仍愿以生命履行志向。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">入于幽谷，幽不明也。困于酒食，中有庆也。据于蒺藜，乘刚也。入于其宫不见其妻，不祥也。来徐徐，志在下也。虽不当位，有与也。劓刖，志未得也。乃徐有说，以中直也。利用祭祀，受福也。困于葛藟，未当也。动悔有悔，吉行也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">入幽谷，眼前不明；困于饮食，居中仍有可庆之处。坐在蒺藜上，取象于柔爻凌乘刚爻；回家见不到妻子，也是不祥。来得迟缓，是心里牵挂下方，位置虽不合适，还有相助者。受刑受制时志不得伸，靠中直才逐渐解脱，诚心祭祀可以受福。最后如被藤蔓缠住，处境不当；能悔悟而行动，出路才转吉。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">藟（lěi），藤蔓一类的植物。说，在“徐有说”中可按解脱来读。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">爻辞接连写谷底、荆棘和藤蔓，让“困”有了不同的来由，因此每一处的出路也不尽相同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_018ebde2173c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-047">困卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-112" name="yz-112"></a></p><h3 id="井第一百一十二"><a href="#井第一百一十二" class="headerlink" title="井第一百一十二"></a>井第一百一十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">木上有水，井；君子以劳民劝相。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">木上有水，取井水上行之象。君子慰劳百姓，劝人相互帮助。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">井泥不食，下也。旧井无禽，时舍也。井谷射鲋，无与也。井渫不食，行恻也。求王明，受福也。井甃无咎，修井也。寒泉之食，中正也。元吉在上，大成也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">井底有泥不能饮，旧井连禽鸟也不来，已为时人舍弃。水只漏向小鱼，说明无人与它相接。井已淘净却无人饮，路人也会惋惜；若得明察者使它见用，大家便可受益。井壁砌好，修治有功；寒泉能供饮用，是中正之效。到了上爻，井水充分供人取用，功用才算大成。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">渫（xiè），清除井泥。甃（zhòu），以砖石砌井壁。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从井底读到井口，判断一口好井的标准逐步显出：水清了，还得有人喝得到。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_6ac1a1053f88.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-048">井卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-113" name="yz-113"></a></p><h3 id="革第一百一十三"><a href="#革第一百一十三" class="headerlink" title="革第一百一十三"></a>革第一百一十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽中有火，革；君子以治历明时。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽中有火，是革。君子校治历法，让时序清楚可循。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">巩用黄牛，不可以有为也。巳日革之，行有嘉也。革言三就，又何之矣。改命之吉，信志也。大人虎变，其文炳也。君子豹变，其文蔚也。小人革面，顺以从君也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">用黄牛皮缚牢，表示起初尚不可行动。到合宜的日子再改，行动才有可称之处。变革之议反复斟酌而确定，还要往别处求什么？改命之所以吉，在于志向被人信任。大人改变如虎纹鲜明，君子改变如豹纹繁盛，普通人则先改变外在态度，顺从新的安排。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">革，更改、变革。炳、蔚，都写花纹显著。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">历法、言论、衣毛的花纹接连出现：变化有时机，也须有能让人看见的凭据。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_36e963853d89.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-049">革卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-114" name="yz-114"></a></p><h3 id="鼎第一百一十四"><a href="#鼎第一百一十四" class="headerlink" title="鼎第一百一十四"></a>鼎第一百一十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">木上有火，鼎；君子以正位凝命。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">木上有火，像以薪火烹煮的鼎。君子端正自己的位置，使所受之命稳固。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">鼎颠趾，未悖也。利出否，以从贵也。鼎有实，慎所之也。我仇有疾，终无尤也。鼎耳革，失其义也。覆公餗，信如何也。鼎黄耳，中以为实也。玉铉在上，刚柔节也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">鼎暂时倒置并未违理，可以倒出陈物，以承新贵。鼎中有实，须慎其所往；与我相对的人有疾，终无可责。鼎耳发生变化，提举之用便受损。若把公家的食物打翻，还怎么取信？黄耳对应居中而有实，最上面的玉铉象征刚柔配合有节。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">餗（sù），鼎中烹煮的食物。铉（xuàn），举鼎时穿过鼎耳的横杠。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">鼎腹能装、鼎耳能提、鼎足能立，读爻辞时可顺着这些部件看每一次得失。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_7d7146a67337.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-050">鼎卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-115" name="yz-115"></a></p><h3 id="震第一百一十五"><a href="#震第一百一十五" class="headerlink" title="震第一百一十五"></a>震第一百一十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">洊雷，震；君子以恐惧修省。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷声接连而来，是震。君子受惊便修身自省。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">震来虩虩，恐致福也。笑言哑哑，后有则也。震来厉，乘刚也。震苏苏，位不当也。震遂泥，未光也。震往来厉，危行也。其事在中，大无丧也。震索索，中未得也。虽凶无咎，畏邻戒也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">开始因雷声而战栗，这份戒惧能带来福；后来可以谈笑，因为行为已有准则。有的爻因乘刚而感到危险，有的因位置不当而恍惚失措，有的陷在泥里难以显出力量。往来虽有险，把事情守在中道，便不至于大失。末爻惶惶，心还没有安定；若从邻人的震惊中及早生出警觉，虽面临凶险仍可免咎。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">洊（jiàn），接连、再次。虩虩（xì xì），恐惧的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末爻的震动还在邻处，这使“修省”有了一个早于自身受害的起点。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_48360c89766e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-051">震卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-116" name="yz-116"></a></p><h3 id="艮第一百一十六"><a href="#艮第一百一十六" class="headerlink" title="艮第一百一十六"></a>艮第一百一十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">兼山，艮；君子以思不出其位。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">两山相重，是艮。君子思考事情不越出自己所当处的位置。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">艮其趾，未失正也。不拯其随，未退听也。艮其限，危熏心也。艮其身，止诸躬也。艮其辅，以中正也。敦艮之吉，以厚终也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先使脚趾止住，尚未失正。小腿不能挽救它所跟随的部分，上面并未退让听从。强使腰部停止，危险如火熏心。止住自己的身躯，是从自身做起。约束口颊的言语，取其中正。最后能敦厚地守住该停的地方，是以厚道善终。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">艮（gèn），止。限，腰际。辅，颊部，这里与发言有关。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">由趾、腿、腰到身和口，“止”落在不同部位上，有的合宜，有的却十分危险。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5f51f80efa66.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-052">艮卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-117" name="yz-117"></a></p><h3 id="渐第一百一十七"><a href="#渐第一百一十七" class="headerlink" title="渐第一百一十七"></a>渐第一百一十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山上有木，渐；君子以居贤德善俗。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上有木，渐渐生长。君子安居贤德，逐步改善风俗。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">小子之厉，义无咎也。饮食衎衎，不素饱也。夫征不复，离群丑也。妇孕不育，失其道也。利用御寇，顺相保也。或得其桷，顺以巽也。终莫之胜吉，得所愿也。其羽可用为仪吉，不可乱也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">年轻人起步有危险，按其情理未必有过。能安然饮食，因为所得并非白吃。丈夫出征不归，是离了同类；女子怀孕而未能生育，是失其常道。相互守护则有利。树上偶得可栖的平枝，是能顺势而处。到后来障碍终于不能取胜，于是得偿所愿。鸿羽可作礼仪之饰，取其行列有序。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">衎衎（kàn kàn），和乐自得。桷（jué），方椽，此处借指平稳可栖的枝条。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">山木渐长，鸿雁渐进，两幅图景共同要求安顿好当下这一站。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b87846eaef24.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-053">渐卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-118" name="yz-118"></a></p><h3 id="归妹第一百一十八"><a href="#归妹第一百一十八" class="headerlink" title="归妹第一百一十八"></a>归妹第一百一十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上有雷，归妹；君子以永终知敝。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽上有雷，是归妹。君子想到长久的结局，及早察觉关系里可能生出的弊端。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">归妹以娣，以恒也。跛能履吉，相承也。利幽人之贞，未变常也。归妹以须，未当也。愆期之志，有待而行也。帝乙归妹，不如其娣之袂良也。其位在中，以贵行也。上六无实，承虚筐也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">女子以娣的身份陪嫁，是古制中的常例；跛而能行，取其尚能相承。幽居者守正，未改常志。待嫁而处位不合，有人延迟婚期，是要等合宜时机再行。帝乙嫁妹，主妇的衣袖反不及娣的华美，因她居中，本有尊贵可凭。最后捧着空筐，只有外在仪节而没有实物。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">归妹，女子出嫁。娣（dì），古代随同出嫁的女子。袂，衣袖。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">贵者的衣袖可以朴素，行礼的筐却不能是空的：礼仪之中哪些在表、哪些在实，由此可见。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_03346ab9ed39.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-054">归妹卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-119" name="yz-119"></a></p><h3 id="丰第一百一十九"><a href="#丰第一百一十九" class="headerlink" title="丰第一百一十九"></a>丰第一百一十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷电皆至，丰；君子以折狱致刑。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷电一同到来，是丰。君子由雷的威严、电的明照，想到审断案件、落实刑罚。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">虽旬无咎，过旬灾也。有孚发若，信以发志也。丰其沛，不可大事也。折其右肱，终不可用也。丰其蔀，位不当也。日中见斗，幽不明也。遇其夷主，吉行也。六五之吉，有庆也。丰其屋，天际翔也。窥其户阒其无人，自藏也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">势力相当可以相遇无咎，越过分寸便有灾。真诚能够感发别人的心志。遮蔽深重就难任大事，折了右臂更难施展。位置不当，才会像被遮住一般，大白天竟看见北斗；遇到地位相应的人，则可以吉行。六五可庆，最上爻却空有高大屋宇，门内寂无人声，是自己把自己藏了起来。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">折狱，断案。蔀（bù），遮光的覆盖物。阒（qù），寂静。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先看闪电照亮四周，再看日中见斗、深宅无人的景象，就能体会盛大与遮蔽何以同写。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3c98ae0539bc.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-055">丰卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-120" name="yz-120"></a></p><h3 id="旅第一百二十"><a href="#旅第一百二十" class="headerlink" title="旅第一百二十"></a>旅第一百二十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山上有火，旅；君子以明慎用刑，而不留狱。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上有火，是旅。君子办案要明察而慎用刑罚，也不能久拖案件不结。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">旅琐琐，志穷灾也。得童仆贞，终无尤也。旅焚其次，亦以伤矣。以旅与下，其义丧也。旅于处，未得位也。得其资斧，心未快也。终以誉命，上逮也。以旅在上，其义焚也。丧牛于易，终莫之闻也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">旅人一味计较琐碎小事，志向困窘，会招致灾祸。得到可靠的童仆，终无可责。旅舍失火，自己受伤，以客居之身不善待下人，又失了应守的道义。暂有落脚处不等于已经安居，拿到钱财用具，心里仍不痛快。后来得赞许与任命，是声誉上达。以旅人自居高处，终有焚毁之忧；牛已丢失，最后连消息也听不到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">次，临时住宿的地方。留狱，积压案件，使人久系不决。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">旅舍、随从、行资都可能失去，传文一项项点出旅人究竟靠什么安身。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ab71da33acf1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-056">旅卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-121" name="yz-121"></a></p><h3 id="巽第一百二十一"><a href="#巽第一百二十一" class="headerlink" title="巽第一百二十一"></a>巽第一百二十一</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">随风，巽；君子以申命行事。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风相继而至，是巽。君子反复申明命令，使事情得以实行。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">进退，志疑也。利武人之贞，志治也。纷若之吉，得中也。频巽之吝，志穷也。田获三品，有功也。九五之吉，位正中也。巽在床下，上穷也。丧其资斧，正乎凶也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">进退无定，起于心志疑惑，若有武人般的坚定则心志可定。事虽纷繁，居中仍可得吉。一再屈从以至难堪，是计无所出。田猎获三类猎物，说明已有功效。九五的吉来自位正而居中。到了上爻还屈伏床下，退让已到尽头，连资财用具也丢了，再执持下去便凶。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">申命，反复说明命令。田，田猎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">卑下的姿态在篇中不止出现一次，须连同所居的位置看，才能明白为什么结局不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_adc296b25807.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-057">巽卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-122" name="yz-122"></a></p><h3 id="兑第一百二十二"><a href="#兑第一百二十二" class="headerlink" title="兑第一百二十二"></a>兑第一百二十二</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">丽泽，兑；君子以朋友讲习。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">两泽相连，是兑。君子与朋友相互讲说、切磋所学。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">和兑之吉，行未疑也。孚兑之吉，信志也。来兑之凶，位不当也。九四之喜，有庆也。孚于剥，位正当也。上六引兑，未光也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">和悦所以吉，是行动并无疑忌；以诚相悦，是所信发于真心。为讨好别人而来，则因所处不当而有凶。九四的喜悦有可庆之事。九五居正位，若竟信任侵蚀正道者，更须留意。上六一味牵引别人取悦自己，还称不上光明。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">丽泽，相附的两片水泽。兑，在这里有喜悦之义。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">朋友讲习能彼此受益，篇末却写到以悦牵人。两种喜悦，须从交往的用心区别。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_168d535e784b.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-058">兑卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-123" name="yz-123"></a></p><h3 id="涣第一百二十三"><a href="#涣第一百二十三" class="headerlink" title="涣第一百二十三"></a>涣第一百二十三</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">风行水上，涣；先王以享于帝，立庙。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风行水面，水纹散开，是涣。先王祭天、建立宗庙，使人心在离散中有所归。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初六之吉，顺也。涣奔其机，得愿也。涣其躬，志在外也。涣其群元吉，光大也。王居无咎，正位也。涣其血，远害也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初六顺势相助而吉。奔向可凭靠的几案，是找到所愿的依托。能放下对自身的拘守，志已及于外人；能消解小团体的界限，胸襟便光大。君王安在其位而无咎，是居位得正。最终得以远离伤害，正是涣散危险的结果。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">机，同“几”，可依凭的小桌。享于帝，向天帝献祭。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">水上起风的图景说“散”，祭天立庙却使人重新会合，这两个方向要连着读。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ed2dba05ed5f.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-059">涣卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-124" name="yz-124"></a></p><h3 id="节第一百二十四"><a href="#节第一百二十四" class="headerlink" title="节第一百二十四"></a>节第一百二十四</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上有水，节；君子以制数度，议德行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">泽上有水，容量自有界限，是节。君子制订数量与尺度，也议论德行怎样合度。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不出户庭，知通塞也。不出门庭凶，失时极也。不节之嗟，又谁咎也？安节之亨，承上道也。甘节之吉，居位中也。苦节贞凶，其道穷也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">留在户庭，是知道何时可通、何时受阻。到了该行动的时候仍不出门，却会因为错过时机而凶。自己不加节制，事后叹息，能怪谁？能安于节度便通，因能承接上方的正道；觉得节制甘美则吉，因为所居适中。严苛到让人痛苦，仍要坚持不改，路便走到了尽头。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">数度，可据以衡量的制度和尺度。甘节、苦节，以甘苦比喻节制的感受与程度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前两爻看起来都没有出门，结果不同；分寸不仅关于多少，也关乎早晚。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_608f1ad0b463.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-060">节卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-125" name="yz-125"></a></p><h3 id="中孚第一百二十五"><a href="#中孚第一百二十五" class="headerlink" title="中孚第一百二十五"></a>中孚第一百二十五</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">泽上有风，中孚；君子以议狱缓死。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">风吹泽上，是中孚。君子从内在诚信出发审议案件，对死刑从缓处决。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初九虞吉，志未变也。其子和之，中心愿也。或鼓或罢，位不当也。马匹亡，绝类上也。有孚挛如，位正当也。翰音登于天，何可长也？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">初九能安定而吉，是志向未被改变。鹤鸣而幼鹤相和，回应来自内心。忽然击鼓、忽然停下，是处位不当而随人变动。舍去匹马，是离开原来的同伴而向上相从。诚信使人相系，是所处正当。鸡鸣之声竟想直上天际，徒凭声势，又能维持多久？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">孚，诚、信。挛如，联结紧密的样子。翰音，指鸡鸣。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">鹤鸣有人相和，鸡鸣则问其能否长久。两处都说声音，差别在能不能得到真实回应。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e7d62f08776a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-061">中孚卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-126" name="yz-126"></a></p><h3 id="小过第一百二十六"><a href="#小过第一百二十六" class="headerlink" title="小过第一百二十六"></a>小过第一百二十六</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">山上有雷，小过；君子以行过乎恭，丧过乎哀，用过乎俭。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">山上有雷，是小过。君子宁肯待人恭敬些，居丧哀痛些，日用节俭些。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">飞鸟以凶，不可如何也。不及其君，臣不可过也。从或戕之，凶如何也？弗过遇之，位不当也。往厉必戒，终不可长也。密云不雨，已上也。弗遇过之，已亢也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">飞鸟一味高飞，凶险已难挽回。臣没有越过君主，因为分际不可僭越。若疏于防备，跟在后面的人反可能加害，后果可想而知。不超越而恰相遇，是爻位不当时的选择；再向前有险，须及时警觉。密云上升却不下雨，是升得过高。到了最高处，越过而不能相遇，是已经太过。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">过，在此卦有稍稍超过常度之意。戕，伤害。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">恭、哀、俭都只许略过。到了飞鸟高举、云升不雨，“过”的方向和程度已经变了。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_590a23a3e0ac.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-062">小过卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-127" name="yz-127"></a></p><h3 id="既济第一百二十七"><a href="#既济第一百二十七" class="headerlink" title="既济第一百二十七"></a>既济第一百二十七</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">水在火上，既济；君子以思患而豫防之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">水在火上，是既济。事情有了成就，君子便想到可能发生的祸患，预作防备。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">曳其轮，义无咎也。七日得，以中道也。三年克之，惫也。终日戒，有所疑也。东邻杀牛，不如西邻之时也。实受其福，吉大来也。濡其首厉，何可久也？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">拖住车轮、缓住脚步，于义无过。丢了东西而七日复得，是居中有其道。历三年才取胜，也表明已相当疲惫。终日戒备，是还看见有可忧之处。东邻杀牛厚祭，不如西邻献祭合时，后者才实受其福。末了连头都沾湿，已经危险，怎能长久？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">豫，预先。濡，浸湿。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">既济之时先见车轮被拉住，最后见水漫上头顶，开头的谨慎因而显得格外切实。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_4b047bc71df2.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-063">既济卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-128" name="yz-128"></a></p><h3 id="未济第一百二十八"><a href="#未济第一百二十八" class="headerlink" title="未济第一百二十八"></a>未济第一百二十八</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">火在水上，未济；君子以慎辨物居方。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">火在水上，各有趋向，是未济。君子仔细辨别事物，让它们各处其所。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">濡其尾，亦不知极也。九二贞吉，中以行正也。未济征凶，位不当也。贞吉悔亡，志行也。君子之光，其晖吉也。饮酒濡首，亦不知节也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">弄湿尾巴，是没有看清界限。九二居中而能行正，守正得吉。事情未成就急于前往，因位置不当而凶。能守正，原有的悔恨也可消除，志向得以施行。君子的光辉带来吉善。若纵酒以至连头都湿了，终究还是不知节制。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">居方，安置于合宜的位置。晖，光辉。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">既济与未济都以湿了头作结，换了卦名，也没有消除对分寸的要求。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_250881af01af.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-064">未济卦 · 彖传</a>　·　<a href="#yz-pairs">六十四卦对读表</a></p><p><a id="yz-g05" name="yz-g05"></a></p><h2 id="文言传"><a href="#文言传" class="headerlink" title="文言传"></a>文言传</h2><p><a id="yz-129" name="yz-129"></a></p><h3 id="乾文言第一百二十九"><a href="#乾文言第一百二十九" class="headerlink" title="乾文言第一百二十九"></a>乾文言第一百二十九</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“元”者，善之长也；“亨”者，嘉之会也；“利”者，义之和也；“贞”者，事之干也。君子体仁足以长人，嘉会足以合礼，利物足以和义，贞固足以干事。君子行此四德者，故曰：“乾，元亨利贞。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">本篇把乾卦的四个字读作四德。元是众善的开端，亨是美好的事物相聚，利是使所行各得其宜，贞是成事的主干。君子体现仁德便足以领导众人，使美好相聚便能合礼，使万物受益便能合义，坚持正道便能任事。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初九曰：“潜龙勿用。”何谓也？子曰：“龙德而隐者也，不易乎世，不成乎名，遯世无闷，不见是而无闷，乐则行之，忧则违之，确乎其不可拔，潜龙也。”九二曰：“见龙在田，利见大人。”何谓也？子曰：“龙德而正中者也。庸言之信，庸行之谨，闲邪存其诚，善世而不伐，德博而化，《易》曰‘见龙在田，利见大人’。君德也。”九三曰：“君子终日乾乾，夕惕若厉，无咎。”何谓也？子曰：“君子进德修业。忠信所以进德也。修辞立其诚，所以居业也。知至至之，可与几也。知终终之，可与存义也。是故居上位而不骄，在下位而不忧，故乾乾因其时而惕，虽危无咎矣。”九四曰：“或跃在渊，无咎。”何谓也？子曰：“上下无常，非为邪也。进退无恒，非离群也。君子进德修业，欲及时也，故无咎。”九五曰：“飞龙在天，利见大人。”何谓也？子曰：“同声相应，同气相求。水流湿，火就燥。云从龙，风从虎。圣人作而万物覩。本乎天者亲上，本乎地者亲下。则各从其类也。”上九曰：“亢龙有悔。”何谓也？子曰：“贵而无位，高而无民，贤人在下位而无辅，是以动而有悔也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文接着逐爻发问。初九的潜龙，是有德而尚在隐处的人。他不随世风改变，也不急于求名，无人赏识也不烦闷。九二的龙出现在田野，比喻有德而守中，平日言语可信、举止谨慎，防住邪念，让诚意留得住，虽造福世人也不夸功。九三写处危位的人终日勤勉，夜间仍警醒。他以忠信增进德行，说话务求诚实，使所修的事业立得住。知道何时可进、何时当止，居高不骄，居下不忧。九四的龙在渊边试跃，进退尚未定，是在察看时机。九五以同声相应、同气相求说飞龙在天：水就湿，火就燥，云随龙、风随虎，圣人兴起，万物也各循其类而应。上九的龙升得过高，徒有尊贵却失了相称的位置，民众与贤者都不能为助，一动就有悔。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“潜龙勿用”，下也；“见龙在田”，时舍也；“终日乾乾”，行事也；“或跃在渊”，自试也；“飞龙在天”，上治也；“亢龙有悔”，穷之灾也；乾元“用九”，天下治也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">同一组六爻，再从处境读一遍：由处下潜藏，到暂居田野、勤勉办事，再到亲身试跃、居上治理，最后走到穷极。用九贯通六个阳爻，传文以天下得治来解释它。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“潜龙勿用”，阳气潜藏；“见龙在田”，天下文明；“终日乾乾”，与时偕行；“或跃在渊”，乾道乃革；“飞龙在天”，乃位乎天德；“亢龙有悔”，与时偕极；乾元“用九”，乃见天则。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">若从时序看，潜伏、显现、勤行、转变、当位、到极处，一步步写阳气的变化。能随时处置这一切，“用九”所显的便是天的法则。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾“元”者，始而亨者也；“利贞”者，性情也。乾始能以美利利天下，不言所利，大矣哉，大哉乾乎，刚健中正，纯粹精也。六爻发挥，旁通情也，时乘六龙，以御天也。云行雨施，天下平也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾开辟万物而使之通达，以各得其宜、持守其正成全万物的性情。它使天下受益，却没有专指哪一物该获利。乾的刚健、中正、纯一，借六个爻位展开为不同境况。像驾驭六龙一样顺时而行，遂有云行雨降、天下安平。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">君子以成德为行，日可见之行也。“潜”之为言也，隐而未见，行而未成，是以君子弗用也。君子学以聚之，问以辩之，宽以居之，仁以行之。《易》曰：“见龙在田，利见大人。”君德也。九三重刚而不中，上不在天，下不在田，故乾乾因其时而惕，虽危“无咎”矣。九四重刚而不中，上不在天，下不在田，中不在人，故“或”之，或之者，疑之也。故“无咎”。夫“大人”者，与天地合其德，与日月合其明，与四时合其序，与鬼神合其吉凶。先天而天弗违，后天而奉天时，天且弗违，而况于人乎！况于鬼神乎！“亢”之为言也，知进而不知退，知存而不知亡，知得而不知丧，其唯圣人乎！知进退存亡而不失其正者，其唯圣人乎！</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">篇末又把爻位收到人的修养上。潜龙的德行尚未显达，君子在这时无须急着施展。到了九二，要广学以积累，发问以明辨，用宽厚涵容所学，以仁心实行。九三、九四都不居中，前者故须警惕，后者的“或”字写出须审慎选择。九五的大人，德行、明察和举措的先后都与天地、日月、四时相合。到上九便要问，若只知进、存、得，怎能免于走到极端？能兼知进退、存亡而不失其正，才是圣人的境界。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">闲邪，防范邪僻，“闲”有设防之意。用九，乾卦六爻之后另列的用爻之辞，不能当作高于上九的第七个位置。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">最值得对读的是九三与九四。两者都在过渡处，一处写夜里还知道警醒，一处只说“或跃”，连跳不跳也留给当时判断。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_0919dbb2c038.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-130" name="yz-130"></a></p><h3 id="坤文言第一百三十"><a href="#坤文言第一百三十" class="headerlink" title="坤文言第一百三十"></a>坤文言第一百三十</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">坤至柔而动也刚，至静而德方，后得主而有常，含万物而化光。坤道其顺乎，承天而时行。积善之家必有余庆，积不善之家必有余殃。臣弑其君，子弑其父，非一朝一夕之故，其所由来者渐矣。由辩之不早辩也。《易》曰：“履霜，坚冰至。”盖言顺也。“直”其正也，“方”其义也。君子敬以直内，义以方外，敬义立而德不孤。“直方大，不习无不利。”则不疑其所行也。阴虽有美，“含”之以从王事，弗敢成也。地道也，妻道也，臣道也。地道“无成”而代“有终”也。天地变化，草木蕃，天地闭，贤人隐。《易》曰：“括囊，无咎无誉。”盖言谨也。君子“黄”中通理，正位居体，美在其中，而畅于四支，发于事业，美之至也！阴疑于阳必战，为其嫌于无阳也。故称“龙”焉犹未离其类也，故称“血”焉。夫“玄黄”者，天地之杂也，天玄而地黄。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">坤极柔顺，运行起来却有坚实的力量。它极安静，所成就的事物却有规矩。随从在后而得其主，依时承天，容纳万物，使生长变化显出光彩。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">积善或积恶，都会把后果留给后来的人。臣弑君、子弑父之类的祸事有逐渐形成的过程，问题在于开头没有辨明。脚下初见霜，传文已经看到随后的坚冰。它又用“直”讲内在端正，用“方”讲处事合宜。心存敬使内心正直，行动合义使外事有则，两者立住，德行便不孤，做起事来也不疑惧。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文把六三的“含”读作蕴藏美德，参与君王的事业而不抢着居功，并用古代妻、臣之道比拟大地代天完成生养。天地相通时草木繁茂，闭塞时贤者退隐，像束紧袋口，不招责怪也不求称誉。居中守正的人，内在的美德会自然流露到身体举止，见于做事的成效。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阴盛到足与阳抗衡，就出现相争的局面。末爻以“龙”提示争中有阳，以“血”提示阴仍未离其类。玄是天色，黄是地色，两色相混，把阴阳相争写成可见的图景。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">括囊，扎住袋口，比喻言行谨慎。玄黄，传文分别以玄、黄为天、地之色。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">坤的“顺”分别落在几件不同的事上：早辨霜兆，遇闭塞知道收敛，做成事不争功。逐爻看，比把它笼统读成服从更清楚。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e7df59ae6733.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-g06" name="yz-g06"></a></p><h2 id="系辞传上"><a href="#系辞传上" class="headerlink" title="系辞传上"></a>系辞传上</h2><p><a id="yz-131" name="yz-131"></a></p><h3 id="第一章"><a href="#第一章" class="headerlink" title="第一章"></a>第一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天尊地卑，乾坤定矣。卑高以陈，贵贱位矣。动静有常，刚柔断矣。方以类聚，物以群分，吉凶生矣。在天成象，在地成形，变化见矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故刚柔相摩，八卦相荡，鼓之以雷霆，润之以风雨；日月运行，一寒一暑。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾道成男，坤道成女。乾知大始，坤作成物。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾以易知，坤以简能；易则易知，简则易从；易知则有亲，易从则有功；有亲则可久，有功则可大；可久则贤人之德，可大则贤人之业。易简而天下之理得矣。天下之理得，而成位乎其中矣。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文从仰见天高、俯见地低说起。乾坤的位置由此确立，卦中也有高低之位。自然有动静，爻有刚柔；事物依类而聚，彼此关系不同，便出现吉凶。在天显作可观的景象，在地凝成具体的形体，其间可以看到变化。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">刚柔相互摩荡，八卦彼此激发，传文用雷霆的振动、风雨的润泽、日月交替和寒暑来往形容它。它又借男女说明乾坤的生成之功：乾主持发端，坤承接而使万物成形。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾的作用坦易，坤的作用简约。坦易就让人容易了解，从而可以相亲而持久；简约就让人容易遵行，从而可以成事而扩充。贤者的德与业，从这种能长久、能广大的实践中形成。人领会了易简之理，就能在天地之间确立自己的位置。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">乾知大始，“知”在此有主持之意。易简，这里的“易”读作平易，与“难”相对。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开篇的乾坤远在天地，末段的检验却很近：说出来，人能不能懂；做起来，人能不能跟得上。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_bb689e6439c3.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-132" name="yz-132"></a></p><h3 id="第二章"><a href="#第二章" class="headerlink" title="第二章"></a>第二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人设卦观象，系辞焉而明吉凶，刚柔相推而生变化。是故吉凶者，失得之象也；悔吝者，忧虞之象也；变化者，进退之象也；刚柔者，昼夜之象也。六爻之动，三极之道也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故君子所居而安者，《易》之序也；所乐而玩者，爻之辞也。是故君子居则观其象而玩其辞，动则观其变而玩其占，是以自天佑之，吉无不利。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人设立卦画，观察它们呈现的象，再附上文辞辨明吉凶。刚爻柔爻相推，卦才有变化。吉凶呈现行事的得失，悔吝标出可忧可惜之处，变化显出进退，刚柔则像昼夜交替。六爻的运动把天、地、人的道理放在一卦之中。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">君子平居时从《易》的次序找到安顿，反复品味爻辞。到了要行动时，再看具体的变化，体察占断的意思。传文据此来说明何以能得到天助、趋吉得利。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">系辞，把说明性的辞句附在卦爻之下。三极，指天、地、人三才。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“居”与“动”前后照应。平日读出的次序，到了行动关头仍要拿来和眼前的变局对照。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ee671638f6bb.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-133" name="yz-133"></a></p><h3 id="第三章"><a href="#第三章" class="headerlink" title="第三章"></a>第三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">彖者，言乎象者也；爻者，言乎变者也。吉凶者，言乎其失得也；悔吝者，言乎其小疵也。无咎者，善补过者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故列贵贱者存乎位，齐小大者存乎卦，辩吉凶者存乎辞，忧悔吝者存乎介，震无咎者存乎悔。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故卦有小大，辞有险易；辞也者，各指其所之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">彖辞就全卦的象立论，爻辞说明一个位置上的变化。“吉凶”评得失，“悔吝”点出已经冒头的小缺失，“无咎”则可能是看见过错后善于补救的结果。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">辨贵贱要看位置，辨小大要看卦，辨吉凶要读辞。若忧心走到悔吝，就要在细微的分界处留意；想振作而免于过咎，要从知道悔改做起。卦有大小之别，辞有险易之异，每句都指向相应的去处。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">介，细微的分际。咎，过错或由此而来的责咎。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章留给行动者的余地，藏在“补过”二字里。爻辞说无咎，也可能是因为人及时做了什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b3877e3d11ea.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-134" name="yz-134"></a></p><h3 id="第四章"><a href="#第四章" class="headerlink" title="第四章"></a>第四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》与天地准，故能弥纶天地之道。仰以观于天文，俯以察于地理，是故知幽明之故；原始反终，故知死生之说；精气为物，游魂为变，是故知鬼神之情状。与天地相似，故不违；知周乎万物，而道济天下，故不过；旁行而不流，乐天知命，故不忧；安土敦乎仁，故能爱。范围天地之化而不过，曲成万物而不遗，通乎昼夜之道而知，故神无方而《易》无体。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">作者认为《易》取则于天地，因而能贯通天地运行的道理。向上观天象，向下察地势，可以考察幽隐与显明；追溯事物的开头，再看它的终结，可以理解生死。这里用精气聚而成物、魂气离散而有变，来讲古人眼中的鬼神。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">能体会这些变化，行事就不与天地相违；认知遍及万物，所行能济天下，就能免于偏过。能旁通而不随波逐流，知所安命便少忧，安于所处又厚于仁便能爱人。既把握变化的范围，也让各种生命各得其成，由昼夜的相通去体会神妙。神妙的作用没有定在一方，《易》的变化也没有固定的形体。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">弥纶，包举而贯通。曲成，顺着各自的情况，使万物得到成全。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“仰观”“俯察”“原始”“反终”给出了不同的观察方向，开头的“天地”由这些动作变得可以体察。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2609fad629d1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-135" name="yz-135"></a></p><h3 id="第五章"><a href="#第五章" class="headerlink" title="第五章"></a>第五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">一阴一阳之谓道。继之者善也，成之者性也。仁者见之谓之仁，知者见之谓之知，百姓日用而不知，故君子之道鲜矣。显诸仁，藏诸用，鼓万物而不与圣人同忧，盛德大业至矣哉！富有之谓大业，日新之谓盛德。生生之谓易，成象之谓乾，效法之谓坤，极数知来之谓占，通变之谓事，阴阳不测之谓神。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">阴阳交替运行称作道。承接这份生意的是善，各物在生成中禀成的是性。仁者从中看见仁，智者从中看见智，百姓天天运用却常常无从指出，所以能自觉行君子之道者很少。它在生养万物的恩惠中显现，深藏于实际作用之中，鼓动万物生长，并没有圣人料理世事时的忧虑。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">容纳丰厚广大的万有，叫大业；日日更新，叫盛德；生命相续生成，是“易”；显现形象，是“乾”；承受而成其形，是“坤”。推究数而问来事叫占，通晓变化去办理叫事，阴阳运行中难以测度的妙处叫神。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">知者，“知”通“智”。生生，前后相续、不断有所生成。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一个道，仁者和智者看见的各有侧重。这给后面一串不同名称留下了位置：它们分别从发生、成形、推算、办事来看变化。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_39373e2c179d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-136" name="yz-136"></a></p><h3 id="第六章"><a href="#第六章" class="headerlink" title="第六章"></a>第六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫《易》广矣大矣，以言乎远则不御，以言乎迩则静而正，以言乎天地之间则备矣。夫乾，其静也专，其动也直，是以大生焉。夫坤，其静也翕，其动也辟，是以广生焉。广大配天地，变通配四时，阴阳之义配日月，易简之善配至德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》的范围极广。说远，远到难有止境；说近，近处也有安静正定的条理；就天地之间看，万物的情状都可以纳入。乾静时专一，动时径直，由此见生成之大。坤静时收合，动时开展，由此见承载生养之广。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》的广大与天地相配，变通与四季相配，阴阳之义与日月相配，平易简约的善则与至德相配。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">御，这里有止住、限制之意。翕，收合；辟，打开。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">“静”在乾坤那里有两种样子：一种是专一，一种是收合。连到下一句各自怎样发动，区别就明白了。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ecf30ca2254e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-137" name="yz-137"></a></p><h3 id="第七章"><a href="#第七章" class="headerlink" title="第七章"></a>第七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：《易》，其至矣乎！夫《易》，圣人所以崇德而广业也。知崇礼卑，崇效天，卑法地。天地设位，而《易》行乎其中矣。成性存存，道义之门。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文引孔子之言赞叹《易》能使圣人增进德行、扩大事业。智慧要高远，礼在践行中要谦下；高远效法天，谦下取法地。天地各就其位，而《易》的道理运行于二者之间。使已有的善性得以成就，时时存养，道与义便由这里展开。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">知崇，“知”通“智”。存存，反复用“存”字，写存养不息。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一高一低的两个动作落在同一个人身上：眼界要打开，行礼待人时仍能俯身。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_31b4d3191af6.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-138" name="yz-138"></a></p><h3 id="第八章"><a href="#第八章" class="headerlink" title="第八章"></a>第八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人有以见天下之赜，而拟诸其形容，像其物宜，是故谓之象。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">圣人有以见天下之动，而观其会通，以行其典礼，系辞焉以断其吉凶，是故谓之爻。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">言天下之至赜而不可恶也。言天下之至动而不可乱也。拟之而后言，议之而后动，拟议以成其变化。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“鸣鹤在阴，其子和之。我有好爵，吾与尔靡之。”子曰：“君子居其室，出其言善，则千里之外应之，况其迩者乎？居其室，出其言不善，则千里之外违之，况其迩者乎？言出乎身，加乎民；行发乎迩，见乎远。言行，君子之枢机。枢机之发，荣辱之主也。言行，君子之所以动天地也，可不慎乎！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《同人》：先号啕而后笑。子曰：“君子之道，或出或处，或默或语。二人同心，其利断金。同心之言，其臭如兰。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">初六，藉用白茅，无咎。子曰：“苟错诸地而可矣，藉之用茅，何咎之有？慎之至也。夫茅之为物薄，而用可重也。慎斯术也以往，其无所失矣。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">劳谦，君子有终，吉。子曰：“劳而不伐，有功而不德，厚之至也。语以其功下人者也。德言盛，礼言恭；谦也者，致恭以存其位者也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">亢龙有悔。子曰：“贵而无位，高而无民，贤人在下位而无辅，是以动而有悔也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不出户庭，无咎。子曰：“乱之所生也，则言语以为阶。君不密则失臣，臣不密则失身，几事不密则害成。是以君子慎密而不出也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“作《易》者，其知盗乎？《易》曰‘负且乘，致寇至。’负也者，小人之事也。乘也者，君子之器也。小人而乘君子之器，盗思夺之矣。上慢下暴，盗思伐之矣。慢藏诲盗，冶容诲淫。《易》曰：‘负且乘，致寇至。’盗之招也。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天下事理错综，圣人比拟它们的形貌，选取相宜的事物来表现，便称为“象”。天下的行动也很纷繁，圣人察看它们相会相通之处，使行为合于常礼，再附辞论断吉凶，便有了“爻”。面对深隐复杂之事不厌弃，面对剧变也不紊乱，开口前先作比拟，行动前先作商议。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">章中接连举例。荫蔽处的鹤鸣能得到回应，借说人在屋内说的话、在近处做的事，也能远及千里。同人先哭后笑，则说明出仕或退处、说话或沉默虽有不同，同心的人仍可相契。把东西放在地上已经可行，再垫上轻薄的白茅，则显出极谨慎的诚意。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">劳而能谦，意思是有功也不夸耀，以谦恭待人。高亢之龙有悔，则因高处无人相助。不出庭户也可以没有过错，是提醒人守住机密，君臣和事都可能因言语不慎而受害。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">末了引背负货物却又乘车招来寇盗的爻辞。传文以当时车乘与身份的关系，说明失当的行为可能招来争夺，又把侮慢上者、暴待下者、疏于收存等列作警戒。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">赜（zé），深奥繁复。臭在“其臭如兰”中读 xiù，指气味。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">一束轻薄的白茅便足以说明“拟”：物品本来放得稳，垫上一层之后，读者看见的是放置者多出的一分郑重。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_f0d597fa5039.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-139" name="yz-139"></a></p><h3 id="第九章"><a href="#第九章" class="headerlink" title="第九章"></a>第九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天一，地二；天三，地四；天五，地六；天七，地八；天九，地十。天数五，地数五，五位相得而各有合；天数二十有五，地数三十，凡天地之数五十有五，此所以成变化而行鬼神也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">大衍之数五十，其用四十有九。分而为二以像两，挂一以像三，揲之以四以象四时，归奇于扐以象闰；五岁再闰，故再扐而后挂。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《乾》之策二百一十有六，《坤》之策百四十有四，凡三百六十，当期之日。二篇之策，万有一千五百二十，当万物之数也。是故四营而成《易》，十有八变而成卦，八卦而小成。引而伸之，触类而长之，天下之能事毕矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">显道神德行，是故可与酬酢，可与佑神矣。子曰：“知变化之道者，其知神之所为乎。”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文把一至十的奇数配天、偶数配地，两组各有五数，奇数相加为二十五，偶数相加为三十，合计五十五，用以说明变化的数理。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">说到大衍筮法，取数五十，实际运用四十九。把蓍草分作两份以象天地，另挂一根以象三才，四根一组揲数以象四季，把余数夹在指间以象闰月。两次收余后再重新分挂，取象五年间两次置闰。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾的策数为二百一十六，坤为一百四十四，合三百六十，用来配一年日数。上下经合计的策数为一万一千五百二十，用来象征万物。四个操作环节构成一变，十八变得一组六爻，八个三画卦则是较小的完成。由这些基本次序向外推展，便能按类探求更多变化。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">在传文看来，这样可以使道理显现、使德行的妙用可知，足以应对事物，也能参与古人所谓神妙的作用。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">揲（shé），把蓍草分组数过。策，用来计数的蓍草，也指由此推得的数目。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">本章有两组容易看混的总数。五十五来自前十个整数相加，五十与四十九则出现在另起一层的筮法叙述中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1ca83cdce872.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-140" name="yz-140"></a></p><h3 id="第十章"><a href="#第十章" class="headerlink" title="第十章"></a>第十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》有圣人之道四焉：以言者尚其辞，以动者尚其变，以制器者尚其象，以卜筮者尚其占。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是以君子将有为也，将有行也，问焉而以言，其受命也如响。无有远近幽深，遂知来物。非天下之至精，其孰能与于此。参伍以变，错综其数。通其变，遂成天下之文；极其数，遂定天下之象。非天下之至变，其孰能与于此。《易》无思也，无为也，寂然不动，感而遂通天下之故。非天下之至神，其孰能与于此。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫《易》，圣人之所以极深而研几也。唯深也，故能通天下之志；唯几也，故能成天下之务；唯神也，故不疾而速，不行而至。子曰：“《易》有圣人之道四焉”者，此之谓也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》有四种取用之道：用来说话的人重它的辞，要行动的人重它的变，制作器物的人重它的象，求卜问筮的人重它的占。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文形容君子临行动前发问，得到的回答像回声应声。远近深隐的事都可以借此推求，作者赞为至精。将数字错综参互以推变，变化成纹理，数推到尽头而卦象得以确定，作者赞为至变。《易》本身无思无为，静寂不动，一经感发便与天下事理相通，又赞为至神。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人藉此探到深处，研究变化的苗头。看得深，便可理解天下人的心意；认得苗头，便可以办理事务；领会感通之妙，仿佛不急也快、不走也到。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">参伍，交互参校、推求数的变化。几，事物初动的微小迹象。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">对照前一章的蓍策和下一章的制器，道理便具体起来：在本章所列的四种读者手里，同一本书会被拿来做不同的事。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8d70fae1ca1d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-141" name="yz-141"></a></p><h3 id="第十一章"><a href="#第十一章" class="headerlink" title="第十一章"></a>第十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“夫《易》何为者也？夫《易》开物成务，冒天下之道，如斯而已者也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故圣人以通天下之志，以定天下之业，以断天下之疑。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故蓍之德圆而神，卦之德方以知，六爻之义易以贡。圣人以此洗心，退藏于密，吉凶与民同患。神以知来，知以藏往，其孰能与于此哉！古之聪明睿知，神武而不杀者夫。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是以明于天之道，而察于民之故，是兴神物以前民用。圣人以此斋戒，以神明其德夫。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故阖户谓之坤，辟户谓之乾，一阖一辟谓之变，往来不穷谓之通，见乃谓之象，形乃谓之器，制而用之谓之法，利用出入，民咸用之谓之神。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故《易》有太极，是生两仪。两仪生四象。四象生八卦。八卦定吉凶，吉凶生大业。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故法象莫大乎天地；变通莫大乎四时；县象着明莫大乎日月；崇高莫大乎富贵；备物致用，立成器以为天下利，莫大乎圣人。探赜索隐，钩深致远，以定天下之吉凶，成天下之亹亹者，莫大乎蓍龟。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故天生神物，圣人则之；天地变化，圣人效之；天垂象，见吉凶，圣人像之；河出图，洛出书，圣人则之。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》有四象，所以示也。系辞焉，所以告也；定之以吉凶，所以断也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》用来做什么？传文引孔子的话说，它开启人对事物的理解，使事务得以完成，广泛涵盖天下之道。圣人因此沟通民意，确定事业，裁断疑难。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">蓍草的运用圆转难测，所得卦象有定形而可以辨认，六爻变动而有所呈示。圣人借此洗清心念，退藏深密之处，仍与百姓一同忧虑吉凶。古代明察而有威仪的人能察天道、知民情，设立蓍筮等事引导人用，先斋戒以郑重其心。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">把门关上比作坤，推开比作乾，开合相继就是变，往来不尽就是通。显露出端倪成为象，落实为具体形态成为器，制器并使人使用便有法，百姓日用而得其便，见出神妙。再从结构说，太极生两仪、四象、八卦，由八卦判断吉凶，作成事业。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文接着问，人从何处观察这些道理？天地给人最大的法象，四季显示变通，日月悬示光明。尊位与财富使人得以有所作为，圣人备物制器以利天下，蓍龟则在古人的占问中用来探索深隐、决断吉凶，使人勉力行事。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人取法天生之物、天地变化和天象，又取法传说中的河图、洛书。章末归到阅读上：象用来显示，文辞用来告知，吉凶的判断让人有据可决。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蓍（shī），古代筮占用的草。亹亹（wěi wěi），努力不倦的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">门开、门关，是这一长章里最容易反复观察的一件小事。顺着它可以分清一个动作的改变与往来长久不停有什么不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b685c6df3b74.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-142" name="yz-142"></a></p><h3 id="第十二章"><a href="#第十二章" class="headerlink" title="第十二章"></a>第十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》曰：“自天佑之，吉无不利。”子曰：“佑者，助也。天之所助者，顺也；人之所助者，信也。履信思乎顺，又以尚贤也。是以『自天佑之，吉无不利』也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“书不尽言，言不尽意。”然则圣人之意，其不可见乎？子曰：“圣人立象以尽意，设卦以尽情伪，系辞焉以尽其言。变而通之以尽利，鼓之舞之以尽神。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾坤，其《易》之蕴邪？乾坤成列，而《易》立乎其中矣。乾坤毁，则无以见《易》。《易》不可见，则乾坤或几乎息矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故形而上者谓之道，形而下者谓之器。化而裁之谓之变，推而行之谓之通，举而错之天下之民谓之事业。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故夫象，圣人有以见天下之赜，而拟诸其形容，像其物宜，是故谓之象。圣人有以见天下之动，而观其会通，以行其典礼，系辞焉以断其吉凶，是故谓之爻。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">极天下之赜者存乎卦，鼓天下之动者存乎辞；化而裁之存乎变；推而行之存乎通；神而明之存乎其人；默而成之，不言而信，存乎德行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“自天佑之”怎样理解？传文引孔子的话说，天所助的是顺，人与人相助靠信。践履诚信、顺理而行、尊重贤者，才有得助的条件。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">文字写不尽言语，言语又说不尽心意，人怎样知道圣人想表达什么？答以立象传意、设卦反映真情与伪饰，再附以文辞说明；通过变化而实际运用，作用才能充分显现。乾坤是《易》的蕴藏，二者相对而立，变化就可被看见。若毁去这对基本关系，《易》无从显现，乾坤的作用也几乎无从表明。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">从已成形的具体事物向上追问其所以然，便说到道；落实于形体，便是器。对变化加以裁处叫变，推而实行叫通，付诸百姓的生活便成为事业。圣人观察纷繁事物，取相宜的形貌立象；察看行动相通之处，再用爻辞判断得失。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">最后把作用一一归位：探究复杂的情形可从卦入手，启发行动可从辞入手，裁断在变，施行在通，能使这一切明白而有神妙之用的仍是其人。无须反复宣告就能成事、使人信服，凭的是德行。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蕴，积藏。举而错之，“错”通“措”，指把它施用于实际。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">章首担心语言不能尽意，末句却谈到不用言语也能取得信任。连接两处的，正是象、辞怎样在人身上化为行动。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_c407096a9760.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-g07" name="yz-g07"></a></p><h2 id="系辞传下"><a href="#系辞传下" class="headerlink" title="系辞传下"></a>系辞传下</h2><p><a id="yz-143" name="yz-143"></a></p><h3 id="第一章-1"><a href="#第一章-1" class="headerlink" title="第一章"></a>第一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">八卦成列，像在其中矣；因而重之，爻在其中矣；刚柔相推，变在其中焉；系辞焉而命之，动在其中矣。吉凶悔吝者，生乎动者也；刚柔者，立本者也；变通者，趋时者也。吉凶者，贞胜者也；天地之道，贞观者也；日月之道，贞明者也；天下之动，贞夫一者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫乾，确然示人易矣；夫坤，隤然示人简矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">爻也者，效此者也。象也者，像此者也；爻象动乎内，吉凶见乎外，功业见乎变，圣人之情见乎辞。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地之大德曰生，圣人之大宝曰位。何以守位？曰仁。何以聚人？曰财。理财正辞、禁民为非曰义。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">八卦排定，就可以观象。两卦相叠，就有上下六个爻位。刚柔推移使变化显现，附上辞句说明它们，才说得清怎样行动。吉、凶、悔、吝由行动而起；刚柔奠定基本结构，变通则是为了合乎时宜。在纷繁吉凶之间，传文看重能守其正而经得住变化。天地运行有恒而可以观察，日月持续照明，天下的活动虽多也有贯通之处。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾坚实有力，示人以平易；坤柔顺舒缓，示人以简约。爻仿效这些变化，象描摹这些形态。卦中的爻象一动，便可据以观察外在事物的得失，变化中显出事业，辞句中可见圣人的用心。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地最大的德在于生养，治世者可贵的是能造福众人的位置。怎样守住这个位置？靠仁。怎样使众人相聚？要有维持生活的财用。管理财用、端正言辞、阻止不当的行为，就是治理中所说的义。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">重，读 chóng，指将两组三画卦重叠。隤然，柔顺平易的样子。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">开头讲位置怎样排，末尾问位置怎样守。说到人所居的政治位置，卦画的排列就让位给一个更具体的问题：人靠什么生活。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_8ca55f0ea23d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-144" name="yz-144"></a></p><h3 id="第二章-1"><a href="#第二章-1" class="headerlink" title="第二章"></a>第二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古者伏羲氏之王天下也，仰则观象于天，俯则观法于地，观鸟兽之文与地之宜，近取诸身，远取诸物，于是始作八卦，以通神明之德，以类万物之情。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">作结绳而为网罟，以佃以渔，盖取诸离。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">伏羲氏没，神农氏作，斫木为耜，揉木为耒，耒耨之利，以教天下，盖取诸《益》。日中为市，致天下之民，聚天下之货，交易而退，各得其所，盖取诸《噬嗑》。神农氏没，黄帝、尧、舜氏作，通其变，使民不倦，神而化之，使民宜之。《易》穷则变，变则通，通则久。是以“自天佑之，吉无不利”。黄帝、尧、舜垂衣裳而天下治，盖取诸乾、坤。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">刳木为舟，剡木为楫，舟楫之利，以济不通，致远以利天下，盖取诸涣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">服牛乘马，引重致远，以利天下，盖取诸随。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">重门击柝，以待暴客，盖取诸豫。断木为杵，掘地为臼，杵臼之利，万民以济，盖取诸小过。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">弦木为弧，剡木为矢，弧矢之利，以威天下，盖取诸睽。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上古穴居而野处，后世圣人易之以宫室，上栋下宇，以待风雨，盖取诸大壮。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">古之葬者，厚衣之以薪，葬之中野，不封不树，丧期无数。后世圣人易之以棺椁，盖取诸大过。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">上古结绳而治，后世圣人易之以书契，百官以治，万民以察，盖取诸夬。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">传文追述伏羲作卦：向上看天象，向下察地势，看鸟兽纹理与土地所宜，近处观察身体，远处观察外物，于是画出八卦，用来沟通神妙的生化之理、按类把握万物。文章随即把古代器物和制度与卦象相联系，说结绳成网、用于田猎和捕鱼，大概得意于《离》。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">神农削木做耜、弯木为耒，教人耕作，取象于《益》。正午开市，把人和货物聚到一起交易，取象于《噬嗑》。到黄帝、尧、舜，旧办法走到尽头便加以改变，使人用得适宜，事情于是得通而能长久。衣裳垂下而天下有序，传文将它与乾、坤并举。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">凿木为舟，削木为桨，使隔绝的地方可达，取象于《涣》。役牛驾马，运重物到远处，取象于《随》。重门与巡夜的梆声用来防备来犯者，对应《豫》；杵臼便于加工谷物，对应《小过》；弓箭用来威慑，对应《睽》。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">后人从穴居野处转向营造有栋有檐的房屋，以遮风雨，取象《大壮》。从以柴薪包裹遗体、葬在野外而无固定丧期，转向使用内外棺，取象《大过》。从结绳记事转向文字契据，使官员可以治理、百姓可以查验，取象《夬》。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">耒（lěi）、耜（sì），古代翻土的农具或其部件。盖取诸，意为大概取意于某卦，保留了推想的口气。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">每件器物先回答一个生活上的难题，然后才配卦。跟着网、舟、屋和书契来读，更容易辨认这是传文用卦象解释文明起源的一种方式。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b5f6590e21c0.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-145" name="yz-145"></a></p><h3 id="第三章-1"><a href="#第三章-1" class="headerlink" title="第三章"></a>第三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故《易》者，象也；象也者，像也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">彖者，材也；爻也者，效天下之动者也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故吉凶生而悔吝著也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》借助象来说理，象便是对事物形态的摹拟。彖辞揭示一卦具有怎样的性质和材质，各爻则仿效天下事情发生变动的种种情状。由此得以辨别吉凶，也看出哪里会产生遗憾或困窘。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">材，指一卦所具的性质、才质。效，仿效、摹写。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这一小章把“象”说成“像”，提醒人读到具体比喻时去找它究竟摹写了哪一种情形。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_334184de9714.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-146" name="yz-146"></a></p><h3 id="第四章-1"><a href="#第四章-1" class="headerlink" title="第四章"></a>第四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">阳卦多阴，阴卦多阳，其故何也？阳卦奇，阴卦偶。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其德行何也？阳一君而二民，君子之道也。阴二君而一民，小人之道也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">为什么称为阳卦的反而多阴爻，称为阴卦的反而多阳爻？这里说的是乾坤所生的六个三画卦：震、坎、艮各有一阳二阴，巽、离、兑各有一阴二阳。传文用奇偶说明它们的分别。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">接着，它借当时的君民秩序作比，把一阳二阴比为一个君主统合两民，称作君子之道；把一阴二阳比为两君争领一民，称作小人之道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">奇、偶，奇数与偶数。按一种古注，阳爻画作一个整段，阴爻画作两个短段，前一组每卦共五段，后一组每卦共四段。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">不妨各画一个震卦和巽卦，分别数爻和数线段，两种数法便不会混在一起。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3f62482e18de.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-147" name="yz-147"></a></p><h3 id="第五章-1"><a href="#第五章-1" class="headerlink" title="第五章"></a>第五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》曰“憧憧往来，朋从尔思。”子曰：“天下何思何虑？天下同归而殊途，一致而百虑。天下何思何虑？日往则月来，月往则日来，日月相推而明生焉。寒往则暑来，暑往则寒来，寒暑相推而岁成焉。往者屈也，来者信也，屈信相感而利生焉。尺蠖之屈，以求信也；龙蛇之蛰，以存身也。精义入神，以致用也；利用安身，以崇德也。过此以往，未之或知也；穷神知化，德之盛也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》曰：“困于石，据于蒺藜，入于其宫，不见其妻，凶。”子曰：“非所困而困焉，名必辱。非所据而据焉，身必危。既辱且危，死期将至，妻其可得见耶！”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》曰：“公用射隼于高墉之上，获之，无不利。”子曰：“隼者，禽也；弓矢者，器也；射之者，人也。君子藏器于身，待时而动，何不利之有？动而不括，是以出而有获，语成器而动者也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“小人不耻不仁，不畏不义，不见利不劝，不威不惩。小惩而大诫，此小人之福也。《易》曰：‘履校灭趾，无咎。’此之谓也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">“善不积不足以成名，恶不积不足以灭身。小人以小善为无益而弗为也，以小恶为无伤而弗去也，故恶积而不可掩，罪大而不可解。《易》曰：‘何校灭耳，凶。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“危者，安其位者也；亡者，保其存者也；乱者，有其治者也。是故君子安而不忘危，存而不忘亡，治而不忘乱，是以身安而国家可保也。《易》曰：‘其亡其亡，系于苞桑。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“德薄而位尊，知小而谋大，力少而任重，鲜不及矣。《易》曰：‘鼎折足，覆公餗，其形渥，凶。’言不胜其任也。”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“知几其神乎！君子上交不谄，下交不渎，其知几乎？几者，动之微，吉之先见者也。君子见几而作，不俟终日。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》曰：‘介于石，不终日，贞吉。’介如石焉，宁用终日？断可识矣。君子知微知彰，知柔知刚，万夫之望。” 子曰：“颜氏之子，其殆庶几乎？有不善未尝不知，知之未尝复行也。《易》曰：‘不远复，无祗悔，元吉。’”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地氤氲，万物化醇。男女构精，万物化生。《易》曰：‘三人行则损一人，一人行则得其友。’言致一也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“君子安其身而后动，易其心而后语，定其交而后求。君子修此三者，故全也。危以动，则民不与也；惧以语，则民不应也；无交而求，则民不与也；莫之与，则伤之者至矣。《易》曰：‘莫益之，或击之，立心勿恒，凶。’”</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">本章借一连串爻辞讲人在变化中怎样行动。先从《咸》的往来发问：天下可以由不同道路走向同一处，从各样思虑达到一致，何必心神不定地盘算？日去月来而有光明，寒退暑至而成一年，屈与伸相感才产生作用。尺蠖先弯身再伸展，龙蛇蛰居以保存生命。人深入辨析义理是为了应用，妥善应用并安顿自身，又能增进德行。变化更深的地方，不能轻言全已知晓。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《困》写受困于石、倚靠蒺藜，回家不见妻。传文借以说困在不当困的地方会受辱，靠着不该靠的东西会遇险。《解》写人在高墙上射中了隼，所取的意思是人先有本领、有合用之器，再等待可以行动的时机。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《噬嗑》两条爻辞前后相照。脚带刑具遮住脚趾，是小惩使人知戒的例子；累积小恶而不改，终于重枷遮耳，便是小过酿成重罪。保住国家与自身，也要在安稳时想到危险、存续时想到灭亡、治平时想到动乱，正如《否》以反复自警与根深的桑树并说。若德薄位尊、智小谋大、力少任重，便如鼎足折断，把本该献上的食物泼翻。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">知道事物初动的微兆，贵在及时。对上不谄媚、对下不轻慢，见到端倪即可行动。《豫》以坚介如石说明不必等到一日结束再判断。颜回稍有不善便能发现，发现后不再重犯，传文以《复》的回头未远说明这种本领。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天地二气交融，万物形成；男女相合，生命延续。《损》说三人行要减去一人，一人独行反而得友，这里取的是专一相合的意思。最后又借《益》说，与人往来要先安顿自己再行动，平定心绪再说话，建立交情再有所求。身陷危险还急着行动，怀着惧意还要出言，没有交情却有所强求，都难得到响应，甚至可能引来伤害。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">信，在“屈信”中通“伸”。几，行动刚露出的微小迹象，文中以识微见著说明它。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">尺蠖的屈身与颜回的不贰过，都是动得很小、后果却不同的动作。它们让“知几”有了可以观察的尺度。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_e805a4a67035.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-148" name="yz-148"></a></p><h3 id="第六章-1"><a href="#第六章-1" class="headerlink" title="第六章"></a>第六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">子曰：“乾坤，其《易》之门耶？”</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾，阳物也；坤，阴物也。阴阳合德，而刚柔有体。以体天地之撰，以通神明之德。其称名也，杂而不越。于稽其类，其衰世之意邪？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫《易》，彰往而察来，而微显阐幽，开而当名辨物，正言断辞，则备矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其称名也小，其取类也大。其旨远，其辞文，其言曲而中，其事肆而隐。因贰以济民行，以明失得之报。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾、坤好比进入《易》的门户。乾属阳，坤属阴，阴阳的功用相合，刚柔才有具体形态，可以借来体察天地所成的事物和神妙的作用。卦爻所称引的事物繁杂，各有所归，并未超出相应的类别；考察这些比喻，也可以推想其中有处在衰世的忧思。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》阐明已往之事，又用以观察将来；既发掘显事中的细微处，也使幽隐处得到说明。它分辨名实，让事情各得其称，用恰当的言辞作判断。名称可以很细小，所比拟的范围却很大；意旨深远，措辞有文采，话说得委曲却能说中，事情摆在眼前又含深意。人在两可之间拿不定主意时，它用得失的后果帮助人行事。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">稽，考察、核对。贰，这里指犹疑、两可的处境。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读到小物象，不妨同时问两件事：它眼前所指有多小，又凭哪一种相似关系说到更大的事情。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_499415055f7a.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-149" name="yz-149"></a></p><h3 id="第七章-1"><a href="#第七章-1" class="headerlink" title="第七章"></a>第七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》之兴也，其于中古乎？作《易》者，其有忧患乎？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故履，德之基也；谦，德之柄也；复，德之本也；恒，德之固也；损，德之修也；益，德之裕也；困，德之辨也；井，德之地也；巽，德之制也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履，和而至。谦，尊而光；复，小而辨于物；恒，杂而不厌；损，先难而后易；益，长裕而不设；困，穷而通；井，居其所而迁；巽，称而隐。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履以和行，谦以制礼，复以自知，恒以一德，损以远害，益以兴利，困以寡怨，井以辨义，巽以行权。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》的兴起大概在中古吧？作《易》的人也许深有忧患。传文由此选出九卦，说明人在处境之中怎样修德。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《履》是基础，讲和顺而行为周到，用来调和行动。《谦》是把柄，谦下反能受尊而发光，用来节制礼仪。《复》是根本，虽从细微处开始，却能辨清人与物的分别，用来反观自己。《恒》使德行牢固，能在纷杂中不厌倦，用来持守如一。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《损》用于修治自身，先难后易，懂得减省可以远害。《益》使德行充裕，增长而无需繁设，可以兴利。《困》是辨验德行之处，在困穷中仍能求通，所以少怨。《井》是立德的处所，井自居其地，其用却能及人，用来辨义。《巽》使德行得到合宜的裁处，称量细微而不露痕迹，用来因事权衡。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">柄，把柄，借指操持、运用德行的凭借。行权，依具体处境权衡轻重。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">九个卦名连续出现三遍，各次读法不同：先说它给德行提供什么，再看它怎样起作用，最后才问能拿来做什么。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a6d210a6844c.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-150" name="yz-150"></a></p><h3 id="第八章-1"><a href="#第八章-1" class="headerlink" title="第八章"></a>第八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》之为书也！不可远，为道也屡迁，变动不居，周流六虚，上下无常，刚柔相易，不可为典要，唯变所适。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">其出入以度，外内使知惧。又明于忧患与故。无有师保，如临父母。初率其辞而揆其方，既有典常。苟非其人，道不虚行。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》是不可疏远的书。它所说的道随时迁移，变化不停，流行于六个爻位之间。刚柔互换，没有一个位置永远只属于某一爻，所以不能执为死法，只能看变化所宜。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">然而进出也有尺度，处内处外都有该知道戒惧的地方。它把忧患及其缘由说明白，使人即使没有师长在旁，仍像面对父母那样郑重。起初循着卦爻辞去推量它所指的方向，便能看见贯穿变化的常则。道理最终要靠适当的人去实践。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">六虚，六个可由阴阳爻居处的位置。揆，推量、衡度。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先说不能执成死法，后面又说有常则。读到同一局面时，还得说清判断的尺度为何适用。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ffaa165c0ea1.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-151" name="yz-151"></a></p><h3 id="第九章-1"><a href="#第九章-1" class="headerlink" title="第九章"></a>第九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》之为书也，原始要终，以为质也。六爻相杂，唯其时物也。其初难知，其上易知，本末也。初辞拟之，卒成之终。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">若夫杂物撰德，辩是与非，则非其中爻不备。噫！亦要存亡吉凶，则居可知矣。知者观其彖辞，则思过半矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">二与四同功而异位，其善不同；二多誉，四多惧，近也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">柔之为道，不利远者；其要无咎。其用柔中也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">三与五同功而异位，三多凶，五多功，贵贱之等也。其柔危，其刚胜耶？</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》推究开头、综括结局，用这两端构成全卦的骨架。六爻相杂，各写当时相应的事。初爻的局势尚在萌芽，较难看清；到了上爻，事情已接近结局，较易判断。开头的辞先拟出可能的方向，最后一爻显出它怎样完成。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">要分辨事物交错的形态、表现的性质和实际是非，还得看中间诸爻。想从总体上把握存亡吉凶，善读者看了彖辞，思路便已通了一大半。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">第二、第四位同属偶位，能做相近的事，处境却不同。二往往得誉，四靠近尊位，往往有所戒惧。柔爻原不利于远离所依，居二却能用柔而得中，关键就在免于过失。第三、第五位同属奇位，第三多凶，第五多功，也是高下不同所致。传文末尾再问：处在这类位置，柔弱者或有危险，刚健者或能胜任吗？</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">要终，概括、把握其结局。中爻，在这里泛指初、上之间的爻。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">第二爻和第四爻都是偶位，同样一个“柔”，居中还是近君，解释已经不同。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_d02a57f2d772.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-152" name="yz-152"></a></p><h3 id="第十章-1"><a href="#第十章-1" class="headerlink" title="第十章"></a>第十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》之为书也，广大悉备。有天道焉，有人道焉，有地道焉。兼三才而两之，故六。六者非它也，三材之道也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">道有变动，故曰爻；爻有等，故曰物；物相杂，故曰文；文不当，故吉凶生焉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》的范围包括天道、人道与地道。把天、地、人三方面各分两位，便有全卦的六位；六位所呈现的，正是三才之道。因为事理有变动，所以称爻。爻有等级和位置的不同，就各有其所代表的事物。这些要素交错，形成可辨的纹理；交错的关系有合宜与不合宜，吉凶的判断也从这里产生。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">三才，天、地、人，下一句的“三材”同义。文，诸要素交错而成的纹理。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先从“三”数到“六”，后半章就不再数数，而是问不同位置之间搭配得怎样。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_978c2063e4a5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-153" name="yz-153"></a></p><h3 id="第十一章-1"><a href="#第十一章-1" class="headerlink" title="第十一章"></a>第十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《易》之兴也，其当殷之末世，周之盛德耶？当文王与纣之事耶？</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故其辞危。危者使平，易者使倾。其道甚大，百物不废。惧以终始，其要无咎，此之谓《易》之道也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">《易》兴起，莫非在殷商接近末年、周人德业渐盛之时？莫非正值文王与纣王相遇的那段历史？传文以疑问追溯其处境，再由此解释卦爻辞为什么常有危惧之语。处在危局而知惕惧，反可逐渐安定；自以为容易、轻忽以对，反会倾覆。它说的道理广大，种种事物都在考虑之内。从头到尾保持警惕，所求的是免于过咎，这便是这里所说的《易》道。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">危，前指言辞中警惕危患的意味。易，在“易者使倾”中指轻忽、以为容易。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">两个“耶”让历史背景以推想的口气出现，紧接着那句“其辞危”，才是作者要说明的文本特征。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_acf5cb0c6a2b.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-154" name="yz-154"></a></p><h3 id="第十二章-1"><a href="#第十二章-1" class="headerlink" title="第十二章"></a>第十二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫乾，天下之至健也，德行恒易以知险。夫坤，天下之至顺也，德行恒简以知阻。能说诸心，能研诸侯之虑，定天下之吉凶，成天下之亹亹者。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">是故变化云为，吉事有祥。象事知器，占事知来。天地设位，圣人成能。人谋鬼谋，百姓与能。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">八卦以象告，爻彖以情言，刚柔杂居，而吉凶可见矣。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">变动以利言，吉凶以情迁。是故爱恶相攻而吉凶生，远近相取而悔吝生，情伪相感而利害生。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">凡《易》之情，近而不相得则凶，或害之，悔且吝。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">将叛者其辞惭，中心疑者其辞枝，吉人之辞寡，躁人之辞多，诬善之人其辞游，失其守者其辞屈。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾至健，其运行坦易而能知险；坤至顺，其运行简约而能知阻。《易》能使人心悦服，研求诸侯所忧虑的事，裁断吉凶，勉励人不懈行事。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">行动与言语会随情势改变，吉事也有先兆。观察事物之象，可以体会器物之用；占问其事，是古人推察来事的方法。天地提供位置，圣人使它们的功能得以实现。人事上的商议与占问并举，百姓也能一同参与。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">八卦以象告知，爻辞和彖辞说出实际情状。刚柔交错而见吉凶。说到变动，要看它是否有利；说到吉凶，要看实情怎样转移。爱憎相冲，吉凶由此而生；远近相引，悔吝随之而起；真情与虚假相互感应，利害也显出来。相近而不能相得，可能彼此伤害，以至悔恨困窘。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">篇末从卦象说到言辞。传文观察到，有意背离者说话带愧，心里犹疑者言辞分岔，心地安善者话少，急躁者话多，诬陷善人者游移其词，失去操守者言辞理屈。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">说，在“能说诸心”中通“悦”。其辞枝，指说话生出枝节，显出犹豫。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">末段的六种言辞又应回“以情言”：辞的长短、曲折值得听，更要结合前面所说的远近、爱恶和相处的实情来辨。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_9f7bbd36ca78.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-g08" name="yz-g08"></a></p><h2 id="说卦传"><a href="#说卦传" class="headerlink" title="说卦传"></a>说卦传</h2><p><a id="yz-155" name="yz-155"></a></p><h3 id="第一章-2"><a href="#第一章-2" class="headerlink" title="第一章"></a>第一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔者，圣人之作易也，幽赞神明而生蓍。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">参天两地而倚数，观变於阴阳，而立卦；发挥於刚柔，而生爻；和顺於道德，而理於义；穷理尽性，以至於命。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">古人制作《易》，探求神明幽微的作用，运用蓍草取数。以天配三、地配二来建立数的关系，观察阴阳变化而立卦，推展刚柔的交互而成爻。借此顺应道德，辨明事理上何为合宜，一直推究到万物的性与命。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">蓍（shī），古人用于筮占的草。参天两地，“参”作三，“两”作二，其数理有不同解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">蓍、数、卦、爻依次出现，到末句问题才落在人怎样理解自身与万物。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2345d6531ef4.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-156" name="yz-156"></a></p><h3 id="第二章-2"><a href="#第二章-2" class="headerlink" title="第二章"></a>第二章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">昔者圣人之作易也，将以顺性命之理。是以立天之道，曰阴与阳；立地之道，曰柔与刚；立人之道，曰仁与义。兼三才而两之，故易六画而成卦。分阴分阳，迭用柔刚，故易六位而成章。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">圣人作《易》，为的是顺应性命的条理。天道用阴与阳来说明，地道用柔与刚来说明，人道用仁与义来说明。天、地、人为三才，每一层各有二，合起来一卦便有六画。阴阳分别、刚柔交替，六个位置因而显出条理。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">三才，天、地、人。画，构成卦象的横线。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">六画是能数出来的形式，本章还要解释为什么用它来说人所处的天地。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_93abbfafe647.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-157" name="yz-157"></a></p><h3 id="第三章-2"><a href="#第三章-2" class="headerlink" title="第三章"></a>第三章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">天地定位，山泽通气，雷风相薄，水火不相射，八卦相错，数往者顺，知来者逆；是故，易逆数也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">天和地各有其位，山与泽气息相通，雷和风相互激荡，水和火各有其用而不相害。八卦交错相配。追数已经发生的事，可以顺着来路去看；欲知将来，则要从当下反推未显的变化，这便是这里所说的“逆数”。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">薄，迫近、相激。射，在“水火不相射”中有相侵害的解释。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">先把四组卦象配好，再区分回顾和推想两个方向，“逆”便有了具体所指。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_453af28b69c5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-158" name="yz-158"></a></p><h3 id="第四章-2"><a href="#第四章-2" class="headerlink" title="第四章"></a>第四章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">雷以动之，风以散之，雨以润之，日以烜之，艮以止之，兑以说之，乾以君之，坤以藏之。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">雷使万物发动，风使它们散布，雨给它们润泽，太阳把它们晒暖。艮使之止，兑使之悦，乾主其运行，坤收而藏之。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">烜（xuǎn），晒暖、照热。说，在兑卦的语境中读如“悦”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前四项直接写雷风雨日，后四项换用卦名，八个动词才是贯串全章的线索。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2dd46cd40579.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-159" name="yz-159"></a></p><h3 id="第五章-2"><a href="#第五章-2" class="headerlink" title="第五章"></a>第五章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">帝出乎震，齐乎巽，相见乎离，致役乎坤，说言乎兑，战乎乾，劳乎坎，成言乎艮。万物出乎震，震东方也。齐乎巽，巽东南也，齐也者，言万物之洁齐也。离也者，明也，万物皆相见，南方之卦也，圣人南面而听天下，向明而治，盖取诸此也。坤也者地也，万物皆致养焉，故曰致役乎坤。兑正秋也，万物之所说也，故曰说；言乎兑。战乎乾，乾西北之卦也，言阴阳相薄也。坎者水也，正北方之卦也，劳卦也，万物之所归也，故曰劳乎坎。艮东北之卦也，万物之所成，终而所成始也，故曰成言乎艮。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">万物的生长以震为出发，震居东方。到东南的巽，万物整齐生长；到南方的离，光明使万物彼此可见，圣人面南听政也取向明之意。坤以地养万物，故说万物在此得到养育。兑应正秋，万物欣悦。乾居西北，阴阳在这里相迫相争。坎是水，居正北，万物劳而归息。艮在东北，事物在这里成就终局，也在这里开启下一轮。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">帝，这里指主宰生化的天帝。致役乎坤，联系下文“致养”读，指地尽其养育之功。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">从东方的震走到东北的艮，“终”和“始”在同一处相接，所以方位也可以读成时序。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_720da4487131.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-160" name="yz-160"></a></p><h3 id="第六章-2"><a href="#第六章-2" class="headerlink" title="第六章"></a>第六章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">神也者，妙万物而为言者也。动万物者，莫疾乎雷；桡万物者，莫疾乎风；燥万物者，莫熯乎火；说万物者，莫说乎泽；润万物者，莫润乎水；终万物始万物者，莫盛乎艮。故水火相逮，雷风不相悖，山泽通气，然后能变化，既成万物也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">“神”是就万物变化之微妙而言。要说发动，没有比雷更迅疾的；摇动无过于风，干燥无过于火，悦物无过于泽，润物无过于水。能使万物终而又始，以艮最为显著。水与火能够相及，雷与风彼此不相违逆，山与泽气息相通，由此发生变化而成就万物。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">桡，使弯曲、摇动。熯（hàn），烘干、使干燥。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">前半章分别写各种力量怎样作用，后半章接着问它们怎样相互配合。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_613addc0345e.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-161" name="yz-161"></a></p><h3 id="第七章-2"><a href="#第七章-2" class="headerlink" title="第七章"></a>第七章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾，健也；坤，顺也；震，动也；巽，入也；坎，陷也；离，丽也；艮，止也；兑，说也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾的特性是健行，坤是顺承，震是发动，巽是进入，坎是陷入险中，离是附丽，艮是静止，兑是欣悦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">丽，这里指依附、附着。说，通“悦”。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">这八个短小的解释可作读卦时的对照，尤其要留意“离”字在这里取附着之义。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_a6f92252c875.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-162" name="yz-162"></a></p><h3 id="第八章-2"><a href="#第八章-2" class="headerlink" title="第八章"></a>第八章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾为马，坤为牛，震为龙，巽为鸡，坎为豕，离为雉，艮为狗，兑为羊。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">以动物比配八卦，乾取马，坤取牛，震取龙，巽取鸡，坎取猪，离取野鸡，艮取狗，兑取羊。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">豕（shǐ），猪。雉（zhì），野鸡。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">上一章给每卦一个动词，这一章给出一个动物。两张表可以对读，不必把动物的每个特征都附会上去。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_3929b92c79de.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-163" name="yz-163"></a></p><h3 id="第九章-2"><a href="#第九章-2" class="headerlink" title="第九章"></a>第九章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾为首，坤为腹，震为足，巽为股，坎为耳，离为目，艮为手，兑为口。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">就人体取象，乾为头，坤为腹，震为脚，巽为大腿，坎为耳，离为眼，艮为手，兑为口。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">股，大腿。首，头。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">看到古文中“股”和“足”并列，便能分清这里所指的两个部位。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_31a53a0dfb70.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-164" name="yz-164"></a></p><h3 id="第十章-2"><a href="#第十章-2" class="headerlink" title="第十章"></a>第十章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾天也，故称父，坤地也，故称母；震一索而得男，故谓之长男；巽一索而得女，故谓之长女；坎再索而得男，故谓之中男；离再索而得女，故谓之中女；艮三索而得男，故谓之少男；兑三索而得女，故谓之少女。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾象天，称父；坤象地，称母。以求得阴阳之爻的位置分列子女：初次所得为震、巽，喻长男、长女；第二次为坎、离，喻中男、中女；第三次为艮、兑，喻少男、少女。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">索，求取。三爻卦的爻位由下向上数，初、中、上三个位置与这里的长、中、少相应。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">把震、坎、艮排在一起看，唯一的阳爻逐卦升高；巽、离、兑的阴爻也有同样的次序。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_1209fa67db6d.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-165" name="yz-165"></a></p><h3 id="第十一章-2"><a href="#第十一章-2" class="headerlink" title="第十一章"></a>第十一章</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乾为天、为圜、为君、为父、为玉、为金、为寒、为冰、为大赤、为良马、为老马、为瘠马、为驳马、为木果。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾的取象有天、圆、君、父、玉、金，以及寒、冰、深红。说到马，既可取良马、老马，也取瘦马和毛色斑驳的马；说到植物，则有树上的果实。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">坤为地、为母、为布、为釜、为吝啬、为均、为子母牛、为大舆、为文、为众、为柄、其於地也为黑。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">坤的取象有地、母、布帛、锅釜，以及吝啬、均平。它也象征母子牛、大车、纹理、众多和柄。在土色上取黑。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">震为雷、为龙、为玄黄、为敷、为大涂、为长子、为决躁、为苍筤竹、为萑苇。其于马也，为善鸣、为馵足，为作足，为的颡。其于稼也，为反生。其究为健，为蕃鲜。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">震象雷和龙，又取玄黄、铺展、大路、长子、急决、青竹与芦苇。马的善鸣、白足、举足、白额，庄稼的萌生反出，直到刚健、繁盛鲜明，都在本段所举之列。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">巽为木、为风、为长女、为绳直、为工、为白、为长、为高、为进退、为不果、为臭。其於人也，为寡发、为广颡、为多白眼、为近利市三倍。其究为躁卦。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">巽象木与风，又象长女、取直的绳、工匠，兼有白、长、高、进退、迟疑与气味的联想。取象于人，列有发少、额广、眼白多以及趋近利市而获厚利；推至极处又见急躁。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">坎为水、为沟渎、为隐伏、为矫輮、为弓轮。其於人也，为加忧、为心病、为耳痛、为血卦、为赤。其於马也，为美脊、为亟心、为下首、为薄蹄、为曳。其於舆也，为多眚。为通、为月、为盗。其於木也，为坚多心。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">坎象水、沟渠、隐藏、矫直揉曲、弓与轮。在人身上引申到忧虑、心疾、耳痛、血与红色。取象于马，有背美、心急、低头、蹄薄、拖行；取象于车，有多故障。又取贯通、月、盗，以及内里坚实的树木。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">离为火、为日、为电、为中女、为甲胄、为戈兵。其於人也，为大腹，为乾卦。为鳖、为蟹、为蠃、为蚌、为龟。其於木也，为科上槁。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">离象火、太阳、闪电和中女，也取铠甲、兵器、大腹和干燥。鳖、蟹、螺、蚌、龟都有可取之象；在树木则有内空、上部枯槁的形象。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">艮为山、为径路、为小石、为门阙、为果苽、为阍寺、为指、为狗、为鼠、为黔喙之属。其於木也，为坚多节。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">艮象山、小径、石块、门阙、果实瓜类，以及守门人、手指、狗、鼠和黑嘴的动物。树木取坚实而多节者。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">兑为泽、为少女、为巫、为口舌、为毁折、为附决。其於地也，为刚卤。为妾、为羊。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">兑象泽、少女、巫、口舌，也象毁折或附着后脱落。土地取坚硬盐碱者，又有妾和羊的比配。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">“为”在这张表中是取象、比配。坎段的“矫輮”指矫直与揉曲；离段“为乾卦”的“乾”依干燥之义读。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">同一匹马可以按善鸣归入震，也可按低头归入坎。检索这张象表时，除了问“是什么”，还要问“取它哪一点”。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_2066d5e2cf33.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-g09" name="yz-g09"></a></p><h2 id="序卦传"><a href="#序卦传" class="headerlink" title="序卦传"></a>序卦传</h2><p><a id="yz-166" name="yz-166"></a></p><h3 id="上篇"><a href="#上篇" class="headerlink" title="上篇"></a>上篇</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有天地，然后万物生焉。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">盈天地之间者唯万物，故受之以《屯》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《屯》者，盈也；物之始生也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物生必蒙，故受之以《蒙》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《蒙》者，蒙也；物之稚也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物稚不可不养也，故受之以《需》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《需》者，饮食之道也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">饮食必有讼，故受之以《讼》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">讼必有众起，故受之以《师》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《师》者，众也。众必有所比，故受之以《比》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《比》者，比也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">比必有所畜，故受之以《小畜》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物畜然后有礼，故受之以《履》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">履而泰然后安，故受之以《泰》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《泰》者，通也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">先有天地，万物才得以产生。天地之间充满了初生之物，于是乾、坤之后接屯。初生时蒙昧，继以蒙；幼小需要养育，继以与饮食相关的需。饮食分配可能起争讼，讼使众人兴起，便说到师。众人需要亲附，便到比；亲比而后有所积蓄，是小畜。物资积聚，需要礼来安排，便到履。履行得宜，通泰而安，便到泰。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终通，故受之以《否》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终否，故受之以《同人》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">与人同者物必归焉，故受之以《大有》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有大者不可以盈，故受之以《谦》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有大而能谦必豫，故受之以《豫》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">豫必有随，故受之以《随》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">以喜随人者必有事，故受之以《蛊》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《蛊》者，事也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有事而后可大，故受之以《临》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《临》者，大也。物大然后可观，故受之以《观》。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">通畅不能永远持续，转而闭塞，便是否。处境也不能永远闭塞，须与人同心，所以接同人。众人归附，才可能大有。所有虽多，不可自满，故接谦。能谦则豫悦，悦则有人随从。以悦随人而有所事，便要面对蛊所指的事务。任事而能壮大，是临；壮大而可供观看，是观。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">可观而后有所合，故受之以《噬嗑》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">嗑者，合也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可苟合而已，故受之以《贲》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《贲》者，饰也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">致饰然后亨则尽矣，故受之以《剥》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《剥》者，剥也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终尽，剥，穷上反下，故受之以《复》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">复则不妄矣，故受之以《无妄》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有无妄然后可畜，故受之以《大畜》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物畜然后可养，故受之以《颐》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《颐》者，养也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">不养则不可动，故受之以《大过》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终过，故受之以《坎》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《坎》者，陷也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">陷必有所丽，故受之以《离》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《离》者，丽也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">可观而后有所结合，接噬嗑；结合不能草率，还需文饰，接贲。文饰到了尽头会剥落，接剥。剥到上面穷尽，又从下面返回，接复。复归正轨便不妄，接无妄。能不妄才可有更大的蓄积，接大畜。有所蓄积才可供养，接颐。养而后能动，遂接大过。不能一直过越，于是陷入坎；既陷，便须有所依附，终以取附丽之义的离相接。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">受之以，接下来用某卦承接。否在卦名中读 pǐ，指闭塞。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">读到“离”可回看“坎”：这里用身在险中要找依托，解释了为什么上篇以这两卦作结。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_5cd550a89e58.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-167" name="yz-167"></a></p><h3 id="下篇"><a href="#下篇" class="headerlink" title="下篇"></a>下篇</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有天地，然后有万物；有万物，然后有男女；有男女，然后有夫妇；有夫妇，然后有父子；有父子，然后有君臣；有君臣，然后有上下；有上下，然后礼义有所错。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">夫妇之道，不可以不久也，故受之以《恒》。《恒》者，久也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以久居其所，故受之以《遁》。《遁》者，退也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终遁，故受之以《大壮》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终壮，故受之以《晋》。《晋》者，进也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">晋必有所伤，故受之以《明夷》。夷者，伤也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">伤于外者必反其家，故受之以《家人》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">家道穷必乖，故受之以《睽》。《睽》者，乖也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">乖必有难，故受之以《蹇》。《蹇》者，难也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终难，故受之以《解》。《解》者，缓也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">从天地、万物说到男女、夫妇，继而说到父子、君臣、上下及礼义的安顿，以此展开下篇。夫妇之道须能长久，由咸而继以恒。事物不能久久停在一地，便有遁退；不能永退，便有大壮；不能永壮，便有晋进。向前可能受伤，接明夷；在外受伤，回到家中，接家人。家道困顿会生乖离，接睽；分歧生难，接蹇；艰难终要舒解，接解。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">缓必有所失，故受之以《损》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">损而不已必益，故受之以《益》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">益而不已必决，故受之以《夬》。《夬》者，决也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">决必有所遇，故受之以《姤》。《姤》者，遇也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物相遇而后聚，故受之以《萃》。《萃》者，聚也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">聚而上者谓之升，故受之以《升》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">升而不已必困，故受之以《困》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">困乎上者必反下，故受之以《井》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">井道不可不革，故受之以《革》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">革物者莫若鼎，故受之以《鼎》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">主器者莫若长子，故受之以《震》。《震》者，动也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">松缓会有损失，接损；损极转益，接益；益到极处须决，接夬；决开之后有所遇，接姤；相遇而聚集，接萃；聚而上行，接升；不断求升终会受困，接困。上方受困便向下求水，所以接井。井也需要除旧更新，接革；能变化生食为熟食的器具，首推鼎，因而接鼎。主掌礼器常由长子担任，长子取象为震，所以继以震。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终动，止之，故受之以《艮》。《艮》者，止也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终止，故受之以《渐》。《渐》者，进也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">进必有所归，故受之以《归妹》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">得其所归者必大，故受之以《丰》。《丰》者，大也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">穷大者必失其所居，故受之以《旅》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">旅而无所容，故受之以《巽》。《巽》者，入也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">入而后说之，故受之以《兑》。《兑》者，说也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">说而后散之，故受之以《涣》。《涣》者，离也。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可以终离，故受之以《节》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">节而信之，故受之以《中孚》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有信者必行之，故受之以《小过》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">有过物者必济，故受之以《既济》。</font></p><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">物不可穷也，故受之以《未济》终焉。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">动不能不止，便有艮；止也不能永久，须渐次前进，便有渐。进而有所归，接归妹；得到归处而日益丰大，接丰；盛大至极又会失去居所，接旅；羁旅求容，希望能够进入，接巽；进入而相悦，接兑；悦后舒散，接涣。离散不能无穷，需要约束，接节。行事有节使人信服，接中孚；有信而付诸行动，接小过；能越过事物的阻隔，接既济。然而变化不能就此穷尽，全书便以未济收束。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">错，这里作安置讲。“主器”关乎承继、主持祭祀。本页的“遁”与目录的“遯”指同一卦。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">既已渡过，为什么还要另写未济？最后两句把这一串卦名从终点又带回变化之中。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_ecc59b6622a5.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-g10" name="yz-g10"></a></p><h2 id="杂卦传"><a href="#杂卦传" class="headerlink" title="杂卦传"></a>杂卦传</h2><p><a id="yz-168" name="yz-168"></a></p><h3 id="全文"><a href="#全文" class="headerlink" title="全文"></a>全文</h3><div style="box-sizing:border-box;background-color:#f0efe2;padding:8px 14px;overflow-wrap:anywhere;"><p title="原文" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;"><font color="#0f0f0f">《乾》刚《坤》柔，《比》乐《师》忧。《临》、《观》之义，或与或求。《屯》见而不失其居，《蒙》杂而著。《震》，起也。《艮》，止也。《损》、《益》盛衰之始也。《大畜》时也。 《无妄》灾也。《萃》聚而《升》不来也。《谦》轻而《豫》怠也。《噬嗑》食也，《贲》无色也。《兑》见而《巽》伏也。《随》无故也，《蛊》则饬也。《剥》烂也，《复》反也。《晋》昼也。《明夷》诛也。《井》通而《困》相遇也。《咸》速也。《恒》久也。《涣》离也。《节》止也。《解》缓也。《蹇》难也。《睽》外也。《家人》内也。《否》、《泰》反其类也。《大壮》则止，《遁》则退也。《大有》众也。《同人》亲也。《革》去故也。《鼎》取新也。《小过》过也。《中孚》信也。《丰》多故也。亲寡《旅》也。《离》上而《坎》下也。《小畜》寡也。《履》不处也。《需》不进也。《讼》不亲也。《大过》颠也。《姤》遇也，柔遇刚也，《渐》女归待男行也。《颐》养正也。《既济》定也。《归妹》女之终也。《未济》男之穷也。《夬》决也，刚决柔也，君子道长，小人道忧也。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">乾取刚，坤取柔；比显亲附的喜悦，师显动众的忧虑。临与观可从给予、求取两面来看。屯初生而守住其所，蒙在纷杂中渐有显发。震起，艮止；损益可看作盛衰转换的起点。大畜有待其时，无妄也会遭到意外之灾。萃是聚，升则向上而不返。谦把自己放轻，豫悦容易松懈。噬嗑关乎咬合、食用，贲却说到无色。兑显在外，巽潜入内。随不拘旧，蛊着手整治。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">剥是剥烂，复是返回；晋如白昼，明夷见伤。井能通用，困则有所遭遇。咸感应迅速，恒保持长久。涣离散，节止限，解松缓，蹇艰难；睽相疏于外，家人相亲于内。否与泰的情状相反。大壮须知止，遁则退；大有是所有众多，同人是彼此相亲。革去旧，鼎取新；小过说越过，中孚说诚信。丰盛时事端繁多，旅人则少有亲近者。</font></p><p title="白话串讲" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#518564;margin:0;"><font color="#518564">离火上炎，坎水下行。小畜所蓄尚少，履行而不停处；需等待而未进，讼争执而不亲。大过有倾颠之象。姤是相遇，柔与刚相遇；渐用女子出嫁、等待男方依礼而行作比。颐是以正道养育，既济是事情已定。归妹说女子出嫁有归，未济说男子处境尚困。夬是决，一组刚爻决去柔爻，篇末以君子之道增长、小人之道可忧来解释这一卦。</font></p><p title="词注" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#af9100;margin:0;"><font color="#af9100">饬，整顿、修治。故在“随无故”“革去故”中与故旧、既有事物相关。</font></p><blockquote title="段评" style="font-family:'Microsoft YaHei','PingFang SC',sans-serif;font-size:16px;font-weight:400;line-height:2;text-indent:2em;text-align:justify;overflow-wrap:anywhere;color:#0f0f0f;margin:0;background-color:#e9e8dc;border:0;border-radius:2px;margin:12px 0 4px;padding:10px 15px;"><font color="#0f0f0f">《序卦》用前后相承来读卦，这里却让卦义彼此映照。把“革去故”和“鼎取新”放在一处，便能看到同一次变化的两面。</font></blockquote></div><p><a href="https://www.guwendao.net/guwen/bookv_b64fdc9b38d6.aspx">本则原文</a>　·　<a href="#yz-rest">返回章目</a></p><p><a id="yz-pairs" name="yz-pairs"></a></p><h2 id="六十四卦彖象对读"><a href="#六十四卦彖象对读" class="headerlink" title="六十四卦彖象对读"></a>六十四卦彖象对读</h2><table><thead><tr><th align="right">卦序</th><th>卦名</th><th>读卦义</th><th>读卦象与爻象</th></tr></thead><tbody><tr><td align="right">1</td><td>乾</td><td><a href="#yz-001">彖传上</a></td><td><a href="#yz-065">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">2</td><td>坤</td><td><a href="#yz-002">彖传上</a></td><td><a href="#yz-066">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">3</td><td>屯</td><td><a href="#yz-003">彖传上</a></td><td><a href="#yz-067">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">4</td><td>蒙</td><td><a href="#yz-004">彖传上</a></td><td><a href="#yz-068">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">5</td><td>需</td><td><a href="#yz-005">彖传上</a></td><td><a href="#yz-069">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">6</td><td>讼</td><td><a href="#yz-006">彖传上</a></td><td><a href="#yz-070">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">7</td><td>师</td><td><a href="#yz-007">彖传上</a></td><td><a href="#yz-071">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">8</td><td>比</td><td><a href="#yz-008">彖传上</a></td><td><a href="#yz-072">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">9</td><td>小畜</td><td><a href="#yz-009">彖传上</a></td><td><a href="#yz-073">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">10</td><td>履</td><td><a href="#yz-010">彖传上</a></td><td><a href="#yz-074">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">11</td><td>泰</td><td><a href="#yz-011">彖传上</a></td><td><a href="#yz-075">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">12</td><td>否</td><td><a href="#yz-012">彖传上</a></td><td><a href="#yz-076">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">13</td><td>同人</td><td><a href="#yz-013">彖传上</a></td><td><a href="#yz-077">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">14</td><td>大有</td><td><a href="#yz-014">彖传上</a></td><td><a href="#yz-078">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">15</td><td>谦</td><td><a href="#yz-015">彖传上</a></td><td><a href="#yz-079">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">16</td><td>豫</td><td><a href="#yz-016">彖传上</a></td><td><a href="#yz-080">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">17</td><td>随</td><td><a href="#yz-017">彖传上</a></td><td><a href="#yz-081">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">18</td><td>蛊</td><td><a href="#yz-018">彖传上</a></td><td><a href="#yz-082">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">19</td><td>临</td><td><a href="#yz-019">彖传上</a></td><td><a href="#yz-083">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">20</td><td>观</td><td><a href="#yz-020">彖传上</a></td><td><a href="#yz-084">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">21</td><td>噬嗑</td><td><a href="#yz-021">彖传上</a></td><td><a href="#yz-085">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">22</td><td>贲</td><td><a href="#yz-022">彖传上</a></td><td><a href="#yz-086">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">23</td><td>剥</td><td><a href="#yz-023">彖传上</a></td><td><a href="#yz-087">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">24</td><td>复</td><td><a href="#yz-024">彖传上</a></td><td><a href="#yz-088">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">25</td><td>无妄</td><td><a href="#yz-025">彖传上</a></td><td><a href="#yz-089">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">26</td><td>大畜</td><td><a href="#yz-026">彖传上</a></td><td><a href="#yz-090">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">27</td><td>颐</td><td><a href="#yz-027">彖传上</a></td><td><a href="#yz-091">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">28</td><td>大过</td><td><a href="#yz-028">彖传上</a></td><td><a href="#yz-092">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">29</td><td>坎</td><td><a href="#yz-029">彖传上</a></td><td><a href="#yz-093">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">30</td><td>离</td><td><a href="#yz-030">彖传上</a></td><td><a href="#yz-094">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">31</td><td>咸</td><td><a href="#yz-031">彖传下</a></td><td><a href="#yz-095">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">32</td><td>恒</td><td><a href="#yz-032">彖传下</a></td><td><a href="#yz-096">象传上</a></td></tr><tr><td align="right">33</td><td>遯</td><td><a href="#yz-033">彖传下</a></td><td><a href="#yz-097">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">34</td><td>大壮</td><td><a href="#yz-034">彖传下</a></td><td><a href="#yz-098">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">35</td><td>晋</td><td><a href="#yz-035">彖传下</a></td><td><a href="#yz-099">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">36</td><td>明夷</td><td><a href="#yz-036">彖传下</a></td><td><a href="#yz-100">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">37</td><td>家人</td><td><a href="#yz-037">彖传下</a></td><td><a href="#yz-101">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">38</td><td>睽</td><td><a href="#yz-038">彖传下</a></td><td><a href="#yz-102">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">39</td><td>蹇</td><td><a href="#yz-039">彖传下</a></td><td><a href="#yz-103">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">40</td><td>解</td><td><a href="#yz-040">彖传下</a></td><td><a href="#yz-104">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">41</td><td>损</td><td><a href="#yz-041">彖传下</a></td><td><a href="#yz-105">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">42</td><td>益</td><td><a href="#yz-042">彖传下</a></td><td><a href="#yz-106">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">43</td><td>夬</td><td><a href="#yz-043">彖传下</a></td><td><a href="#yz-107">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">44</td><td>姤</td><td><a href="#yz-044">彖传下</a></td><td><a href="#yz-108">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">45</td><td>萃</td><td><a href="#yz-045">彖传下</a></td><td><a href="#yz-109">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">46</td><td>升</td><td><a href="#yz-046">彖传下</a></td><td><a href="#yz-110">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">47</td><td>困</td><td><a href="#yz-047">彖传下</a></td><td><a href="#yz-111">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">48</td><td>井</td><td><a href="#yz-048">彖传下</a></td><td><a href="#yz-112">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">49</td><td>革</td><td><a href="#yz-049">彖传下</a></td><td><a href="#yz-113">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">50</td><td>鼎</td><td><a href="#yz-050">彖传下</a></td><td><a href="#yz-114">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">51</td><td>震</td><td><a href="#yz-051">彖传下</a></td><td><a href="#yz-115">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">52</td><td>艮</td><td><a href="#yz-052">彖传下</a></td><td><a href="#yz-116">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">53</td><td>渐</td><td><a href="#yz-053">彖传下</a></td><td><a href="#yz-117">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">54</td><td>归妹</td><td><a href="#yz-054">彖传下</a></td><td><a href="#yz-118">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">55</td><td>丰</td><td><a href="#yz-055">彖传下</a></td><td><a href="#yz-119">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">56</td><td>旅</td><td><a href="#yz-056">彖传下</a></td><td><a href="#yz-120">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">57</td><td>巽</td><td><a href="#yz-057">彖传下</a></td><td><a href="#yz-121">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">58</td><td>兑</td><td><a href="#yz-058">彖传下</a></td><td><a href="#yz-122">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">59</td><td>涣</td><td><a href="#yz-059">彖传下</a></td><td><a href="#yz-123">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">60</td><td>节</td><td><a href="#yz-060">彖传下</a></td><td><a href="#yz-124">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">61</td><td>中孚</td><td><a href="#yz-061">彖传下</a></td><td><a href="#yz-125">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">62</td><td>小过</td><td><a href="#yz-062">彖传下</a></td><td><a href="#yz-126">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">63</td><td>既济</td><td><a href="#yz-063">彖传下</a></td><td><a href="#yz-127">象传下</a></td></tr><tr><td align="right">64</td><td>未济</td><td><a href="#yz-064">彖传下</a></td><td><a href="#yz-128">象传下</a></td></tr></tbody></table><p><a id="yz-rest" name="yz-rest"></a></p><h2 id="文言、系辞等章目"><a href="#文言、系辞等章目" class="headerlink" title="文言、系辞等章目"></a>文言、系辞等章目</h2><h3 id="文言传-1"><a href="#文言传-1" class="headerlink" title="文言传"></a>文言传</h3><p><a href="#yz-129">乾文言第一百二十九</a>　·　<a href="#yz-130">坤文言第一百三十</a></p><h3 id="系辞传上-1"><a href="#系辞传上-1" class="headerlink" title="系辞传上"></a>系辞传上</h3><p><a href="#yz-131">第一章</a>　·　<a href="#yz-132">第二章</a>　·　<a href="#yz-133">第三章</a>　·　<a href="#yz-134">第四章</a>　·　<a href="#yz-135">第五章</a>　·　<a href="#yz-136">第六章</a>　·　<a href="#yz-137">第七章</a>　·　<a href="#yz-138">第八章</a>　·　<a href="#yz-139">第九章</a>　·　<a href="#yz-140">第十章</a>　·　<a href="#yz-141">第十一章</a>　·　<a href="#yz-142">第十二章</a></p><h3 id="系辞传下-1"><a href="#系辞传下-1" class="headerlink" title="系辞传下"></a>系辞传下</h3><p><a href="#yz-143">第一章</a>　·　<a href="#yz-144">第二章</a>　·　<a href="#yz-145">第三章</a>　·　<a href="#yz-146">第四章</a>　·　<a href="#yz-147">第五章</a>　·　<a href="#yz-148">第六章</a>　·　<a href="#yz-149">第七章</a>　·　<a href="#yz-150">第八章</a>　·　<a href="#yz-151">第九章</a>　·　<a href="#yz-152">第十章</a>　·　<a href="#yz-153">第十一章</a>　·　<a href="#yz-154">第十二章</a></p><h3 id="说卦传-1"><a href="#说卦传-1" class="headerlink" title="说卦传"></a>说卦传</h3><p><a href="#yz-155">第一章</a>　·　<a href="#yz-156">第二章</a>　·　<a href="#yz-157">第三章</a>　·　<a href="#yz-158">第四章</a>　·　<a href="#yz-159">第五章</a>　·　<a href="#yz-160">第六章</a>　·　<a href="#yz-161">第七章</a>　·　<a href="#yz-162">第八章</a>　·　<a href="#yz-163">第九章</a>　·　<a href="#yz-164">第十章</a>　·　<a href="#yz-165">第十一章</a></p><h3 id="序卦传-1"><a href="#序卦传-1" class="headerlink" title="序卦传"></a>序卦传</h3><p><a href="#yz-166">上篇</a>　·　<a href="#yz-167">下篇</a></p><h3 id="杂卦传-1"><a href="#杂卦传-1" class="headerlink" title="杂卦传"></a>杂卦传</h3><p><a href="#yz-168">全文</a></p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/27/%E8%AF%BB%E4%B9%A69-%E6%98%93%E7%BB%8F/"/>
    <published>2026-10-27T02:00:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="易传"><a href="#易传" class="headerlink" title="易传"></a>易传</h1><p><a href="#yz-pairs">六十四卦彖象对读</a>　·　<a href="#yz-rest">文言、系辞等章目</a>　·　<]]>
    </summary>
    <title>易经</title>
    <updated>2026-10-27T02:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C++" scheme="https://licee.top/categories/cpp/"/>
    <category term="C++ 11" scheme="https://licee.top/tags/C-11/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="1-共享智能指针"><a href="#1-共享智能指针" class="headerlink" title="1.共享智能指针"></a>1.共享智能指针</h2><p><strong>智能指针：模板类。</strong></p><h3 id="1-1初始化"><a href="#1-1初始化" class="headerlink" title="1.1初始化"></a>1.1初始化</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">:_num(x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(int x) : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">     &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(string str)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(string str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.开辟堆内存初始化</span></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">ptr1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">44</span> &#125;)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>[]&gt; <span class="title">ptr2</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>[<span class="number">5</span>]&#123; <span class="number">44</span> &#125;)</span></span>; <span class="comment">// 注意c++11不支持数组，无法全部进行析构的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr1的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">1.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 1</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr2的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">2.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 1</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.拷贝构造</span></span><br><span class="line">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr3 = ptr1;</span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>[]&gt; <span class="title">ptr4</span><span class="params">(ptr2)</span></span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr1的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">1.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr2的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">2.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr3的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr4的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">4.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.1移动构造(右值进行初始化)</span></span><br><span class="line">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr5 = <span class="built_in">move</span>(ptr3);</span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>[]&gt; <span class="title">ptr6</span><span class="params">(move(ptr4))</span></span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr1的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">1.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr2的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">2.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr3的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 0</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr4的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">4.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 0</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr5的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">5.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr6的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">6.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 2</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.make_share 模板函数</span></span><br><span class="line">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr7 = <span class="built_in">make_shared</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">55</span>);   </span><br><span class="line">shared_ptr&lt;test&gt; ptr8 = <span class="built_in">make_shared</span>&lt;test&gt;(<span class="number">6</span>);  <span class="comment">// 只需要类型，然后构造函数需要的参数类型。</span></span><br><span class="line">shared_ptr&lt;test&gt; ptr9 = <span class="built_in">make_shared</span>&lt;test&gt;(<span class="string">&quot;cccccccccc&quot;</span>);</span><br><span class="line">shared_ptr&lt;test&gt; ptr10 = <span class="built_in">make_shared</span>&lt;test&gt;();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr10的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">10.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 1</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.reset方法。释放自己的所有权。可以管理新的内存。</span></span><br><span class="line">ptr<span class="number">10.</span><span class="built_in">reset</span>();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr10的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">10.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 0</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">ptr<span class="number">10.</span><span class="built_in">reset</span>(<span class="keyword">new</span> <span class="built_in">test</span>(<span class="string">&quot;licher&quot;</span>));</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ptr10的引用计数:&quot;</span> &lt;&lt; ptr<span class="number">10.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 1</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="1-2使用"><a href="#1-2使用" class="headerlink" title="1.2使用"></a>1.2使用</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">:_num(x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(int x) : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(string str)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(string str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;hello test&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">ptr1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test(<span class="number">10</span>))</span></span>;</span><br><span class="line">shared_ptr&lt;test&gt; ptr2 = <span class="built_in">make_shared</span>&lt;test&gt;(<span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.取出原始地址(当做对象使用)</span></span><br><span class="line">test* p = ptr<span class="number">1.</span><span class="built_in">get</span>();</span><br><span class="line">p-&gt;<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.当做指针使用(直接当做指针使用)</span></span><br><span class="line">ptr1-&gt;<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="1-3-指定删除器"><a href="#1-3-指定删除器" class="headerlink" title="1.3 指定删除器"></a>1.3 指定删除器</h3><p><strong>为什么需要删除器，因为数组类型无法全部进行析构。</strong></p><p><strong>构造对象的时候，需要一个匿名函数或者默认的函数。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">:_num(x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(int x) : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(string str)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(string str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;hello test&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 单个类型随便用</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//shared_ptr&lt;test&gt; ppp(new test(100), [](test* t)&#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//cout &lt;&lt; &quot;------------&quot; &lt;&lt; endl;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//delete t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//&#125;);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 数组类型需要自定义删除器函数</span></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">ppp</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test[<span class="number">5</span>], [](test* t) &#123;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;------------&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function"><span class="keyword">delete</span>[] t;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#125;)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">ppp2</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test[<span class="number">5</span>], [](test* t) &#123;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;------------&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function"><span class="keyword">delete</span>[] t;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#125;)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 默认删除函数</span></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">p1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>[<span class="number">10</span>] &#123;<span class="number">0</span>&#125;, default_delete&lt;<span class="type">int</span>[]&gt;())</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">p2</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test[<span class="number">10</span>], default_delete&lt;test[]&gt;())</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="1-4-总结"><a href="#1-4-总结" class="headerlink" title="1.4 总结"></a>1.4 总结</h3><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">1.智能指针：模板类，这样子就可以管理任意类型的指针指向的内存。</span><br><span class="line">2.初始化，需要开辟堆内存。可以赋值或者拷贝。</span><br><span class="line">3.c++11管理数组需要指定删除函数。</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="2-独享智能指针"><a href="#2-独享智能指针" class="headerlink" title="2.独享智能指针"></a>2.独享智能指针</h2><h3 id="2-1初始化"><a href="#2-1初始化" class="headerlink" title="2.1初始化"></a>2.1初始化</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.初始化</span></span><br><span class="line"><span class="function">unique_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">ptr1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">33</span> &#125;)</span></span>; <span class="comment">// 堆内存初始化</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.移动方式。将亡值，纯右值。</span></span><br><span class="line"><span class="function">unique_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">ptr2</span><span class="params">(move(ptr1))</span></span>;</span><br><span class="line">unique_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; ptr3 = <span class="built_in">move</span>(ptr2);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.reset方法</span></span><br><span class="line">ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">reset</span>(); <span class="comment">// 释放资源了</span></span><br><span class="line">ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">reset</span>(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">555</span> &#125;);  <span class="comment">// 重新初始化资源</span></span><br><span class="line">ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">reset</span>(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">444</span> &#125;);  <span class="comment">// 再一次重新初始化资源</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 原始指针</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* p = ptr<span class="number">3.</span><span class="built_in">get</span>();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; *p &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 输出444</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; *ptr3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="2-2指定删除器"><a href="#2-2指定删除器" class="headerlink" title="2.2指定删除器"></a>2.2指定删除器</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">:_num(x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(int x) : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(string str)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(string str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;hello test&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> ptrFunc = <span class="built_in">void</span>(*)(test*);</span><br><span class="line"><span class="function">unique_ptr&lt;test,ptrFunc&gt; <span class="title">ptr</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test(<span class="string">&quot;cccc&quot;</span>), [](test* t) &#123;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function"> cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;-----1&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function"> <span class="keyword">delete</span> t;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#125;)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">unique_ptr&lt;test, function&lt;<span class="type">void</span>(test*)&gt;&gt; <span class="built_in">ptr2</span>(<span class="keyword">new</span> <span class="built_in">test</span>(<span class="string">&quot;cccc&quot;</span>), [=](test* t) &#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;-----2&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">delete</span> t;</span><br><span class="line">&#125;);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 独占指针，能够管理数组</span></span><br><span class="line"><span class="function">unique_ptr&lt;test[]&gt; <span class="title">ptr3</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test[<span class="number">3</span>])</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 在c++11不支持管理数组类型的地址，C++11以后才支持的。</span></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test[]&gt; <span class="title">ptr3</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test[<span class="number">3</span>])</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="1-3-总结"><a href="#1-3-总结" class="headerlink" title="1.3 总结"></a>1.3 总结</h3><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">1.同共享智能指针。</span><br><span class="line">2.C++11就可以管理数组了的。</span><br><span class="line">3.不支持拷贝赋值和拷贝构造。</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-弱引用智能指针"><a href="#3-弱引用智能指针" class="headerlink" title="3.弱引用智能指针"></a>3.弱引用智能指针</h2><p><strong>弱引用指针只是用来观测共享指针的。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.shared_ptr管理this对象</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.循环引用</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 初始化</span></span><br><span class="line">    <span class="function">shared_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">sp</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">55</span> &#125;)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    weak_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; wp1;</span><br><span class="line">    <span class="function">weak_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">wp2</span><span class="params">(wp1)</span></span>;</span><br><span class="line">    <span class="function">weak_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">wp3</span><span class="params">(sp)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    weak_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; wp4;</span><br><span class="line">    wp4 = sp;</span><br><span class="line">    weak_ptr&lt;<span class="type">int</span>&gt; wp5;</span><br><span class="line">    wp5 = wp3;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;Hello world&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">t1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">weak_ptr&lt;test&gt; t2 = t1;</span><br><span class="line"><span class="function">weak_ptr&lt;test&gt; <span class="title">t3</span><span class="params">(t1)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (<span class="keyword">auto</span> p = t<span class="number">2.l</span>ock()) <span class="comment">// 引用计数+1;</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; p.<span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">p-&gt;<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;对象已经不存在了&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; t<span class="number">1.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; t<span class="number">2.</span><span class="built_in">expired</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// </span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; t<span class="number">3.</span><span class="built_in">expired</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">TA</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">TB</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">TA</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">//shared_ptr&lt;TB&gt; bptr;</span></span><br><span class="line">    weak_ptr&lt;TB&gt; bptr;</span><br><span class="line">    ~<span class="built_in">TA</span>()</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~TA&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">TB</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    shared_ptr&lt;TA&gt; aptr;</span><br><span class="line">    ~<span class="built_in">TB</span>()</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~TB&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;   </span><br><span class="line">    <span class="function">shared_ptr&lt;TA&gt; <span class="title">ap</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> TA)</span></span>;</span><br><span class="line">    <span class="function">shared_ptr&lt;TB&gt; <span class="title">bp</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> TB)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;TA USE_COUNT : &quot;</span> &lt;&lt; ap.<span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;TB USE_COUNT : &quot;</span> &lt;&lt; bp.<span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    ap-&gt;bptr = bp;</span><br><span class="line">    bp-&gt;aptr = ap;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;TA USE_COUNT : &quot;</span> &lt;&lt; ap.<span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;TB USE_COUNT : &quot;</span> &lt;&lt; bp.<span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;memory&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span>: <span class="keyword">public</span> enable_shared_from_this&lt;test&gt;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">getSharePtr</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">//return shared_ptr&lt;test&gt;(this);</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// 返回共享当前对象所有权的 shared_ptr</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="built_in">shared_from_this</span>(); <span class="comment">// 返回弱引用。外面已经有共享指针保存了。才能正确返回的。</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    ~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;   </span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.erro 原始地址初始化多次智能指针。会析构两次。两个智能指针同时管一块空间的。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//int* p = new int&#123; 22 &#125;;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//shared_ptr&lt;int&gt; ptr1(p);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//shared_ptr&lt;int&gt; ptr2(p);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//test* t = new test;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//shared_ptr&lt;test&gt; ptr3(t);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//shared_ptr&lt;test&gt; ptr4(t);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.我们已经用 shared_ptr 管理了一个对象，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 现在希望在对象自己的成员函数内部，再返回一个指向自己的 shared_ptr。</span></span><br><span class="line">    <span class="function">shared_ptr&lt;test&gt; <span class="title">sp1</span><span class="params">(<span class="keyword">new</span> test)</span></span>;</span><br><span class="line">    shared_ptr&lt;test&gt; sp2 = sp1-&gt;<span class="built_in">getSharePtr</span>();  <span class="comment">// sp1初始化sp2</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; sp<span class="number">1.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 计数是1</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; sp<span class="number">2.</span><span class="built_in">use_count</span>() &lt;&lt; endl; <span class="comment">// 计数是1</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="4-POD类型"><a href="#4-POD类型" class="headerlink" title="4 POD类型"></a>4 POD类型</h2><p><strong>平凡类型：类的默认六大函数 + 没有虚函数 + 没有虚基类(虚继承的对象)。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1平凡类型：默认的六大函数。平凡的pod类型。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.1平凡的构造和析构函数。       (默认的)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.2平凡的拷贝构造和移动构造函数 (默认的)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.3平凡的拷贝赋值和移动赋值运算 (默认的)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.4不包含虚函数和虚基类(多重继承的时候，虚继承(virtual继承)。)</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;type_traits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">  <span class="built_in">test</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">  ~<span class="built_in">test</span>() = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">  <span class="built_in">test</span>(<span class="type">const</span> test&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">  <span class="built_in">test</span>(test&amp;&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">  test&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> test&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">  test&amp; <span class="keyword">operator</span>=(test&amp;&amp;) = <span class="keyword">default</span>;</span><br><span class="line">  </span><br><span class="line">   <span class="comment">// 1.没有虚函数</span></span><br><span class="line">   <span class="comment">// 2.没有虚基类(继承的时候，虚继承的基类)</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">  cout&lt;&lt; <span class="string">&quot;test 平凡pod类型 &quot;</span> &lt;&lt; is_trivial&lt;test&gt;::value &lt;&lt;endl; <span class="comment">// 对象的里面的成员属性。</span></span><br><span class="line">  <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>标准布局类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Base</span> &#123; <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> a; &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Child</span> : <span class="keyword">public</span> Base &#123; <span class="type">int</span> b; &#125;; <span class="comment">// pod类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Base1</span> &#123; <span class="type">int</span> a; &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Child2</span> : <span class="keyword">public</span> Base &#123; <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> b; &#125;; <span class="comment">// pod类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Child3</span> : <span class="keyword">public</span> Base, <span class="keyword">public</span> Base1 &#123; <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> d; &#125;; <span class="comment">// pod类型</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Child4</span> : <span class="keyword">public</span> Base1 &#123; <span class="type">int</span> d; &#125;; <span class="comment">// 不是pod类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 两个基类同时出现非静态成员</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Child4</span> : <span class="keyword">public</span> Base1, <span class="keyword">public</span> Child</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> num;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2标准布局</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.1--所有的非静态成员有相同的权限。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.2继承关系的时候，基类和派生类只能一个出现非静态成员。多重继承也只能一个出现非静态成员。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//    非静态成员只能出现在基类或者派生。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//    非静态成员不能够出现在多个基类里面的。多重继承。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.3派生类的第一个类型不是基类的类型</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.4无虚函数，虚基类。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">```</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">**模板函数的测试**</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">```c++</span><br><span class="line">#include &lt;iostream&gt;</span><br><span class="line">#include &lt;type_traits&gt;    </span><br><span class="line">using namespace std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">struct Base &#123; static int a; &#125;;</span><br><span class="line">struct Child : public Base &#123; int b; &#125;; // pod类型</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">struct Base1 &#123;  int a; &#125;;</span><br><span class="line">struct Child2 : public Base &#123; static int b; &#125;; // pod类型</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">struct Child3 : public Base, public Base1 &#123; static int d; &#125;; // pod类型</span><br><span class="line">struct Child4 : public Base1 &#123; int d; &#125;; // 不是pod类型</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">class test</span><br><span class="line">&#123;  </span><br><span class="line">    // 六大函数都是默认的</span><br><span class="line">    test() = default;</span><br><span class="line">    test(int x)&#123;&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">int main()</span><br><span class="line">&#123;   </span><br><span class="line">    // 平凡类型</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; &quot;test是不是平凡的POD类型 : &quot; &lt;&lt; is_trivial&lt;test&gt;::value &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    // 标准布局</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; &quot;标准布局类型 : &quot; &lt;&lt; is_standard_layout&lt;Base&gt;::value &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    return 0;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="5-default-和-delete"><a href="#5-default-和-delete" class="headerlink" title="5 default 和 delete"></a>5 default 和 delete</h2><p><strong>default ：只能是对象的六大函数。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">A</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>() = <span class="keyword">default</span>;   <span class="comment">// 默认的构造函数        </span></span><br><span class="line">~<span class="built_in">A</span>() = <span class="keyword">default</span>;  <span class="comment">// 默认的析构函数        </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>(<span class="type">const</span> A&amp;) = <span class="keyword">default</span>;      <span class="comment">// 默认的拷贝构造   </span></span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>(A&amp;&amp;) <span class="keyword">noexcept</span> = <span class="keyword">default</span>;  <span class="comment">// 默认的移动构造   </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">A&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> A&amp;) = <span class="keyword">default</span>;      <span class="comment">// 默认的拷贝赋值（拷贝赋值运算符）</span></span><br><span class="line">A&amp; <span class="keyword">operator</span>=(A&amp;&amp;) <span class="keyword">noexcept</span> = <span class="keyword">default</span>;  <span class="comment">// 默认的移动赋值（移动赋值运算符）</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>delete : 删除默认函数</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">A</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>() = <span class="keyword">default</span>;   <span class="comment">// 默认的构造函数        </span></span><br><span class="line">~<span class="built_in">A</span>() = <span class="keyword">default</span>;  <span class="comment">// 默认的析构函数        </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>(<span class="type">const</span> A&amp;) = <span class="keyword">delete</span>;      <span class="comment">// 默认的拷贝构造   </span></span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>(A&amp;&amp;) <span class="keyword">noexcept</span> = <span class="keyword">delete</span>;  <span class="comment">// 默认的移动构造   </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">A&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> A&amp;) = <span class="keyword">delete</span>;      <span class="comment">// 默认的拷贝赋值（拷贝赋值运算符）</span></span><br><span class="line">A&amp; <span class="keyword">operator</span>=(A&amp;&amp;) <span class="keyword">noexcept</span> = <span class="keyword">delete</span>;  <span class="comment">// 默认的移动赋值（移动赋值运算符）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span> num)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;num : &quot;</span> &lt;&lt; num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">char</span> ch)</span> </span>= <span class="keyword">delete</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>().<span class="built_in">print</span>(<span class="number">22</span>);</span><br><span class="line"><span class="comment">//A().print(&#x27;a&#x27;);  防止隐士类型的转换</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="6-友元"><a href="#6-友元" class="headerlink" title="6 友元"></a>6 友元</h2><p><strong>c++11 声明类的时候，可以减少class关键字。</strong></p><p><strong>友元可以使用别名了的。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Tom</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> Honey = Tom;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Jack</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">friend</span> Tom;</span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">string name = <span class="string">&quot;jack&quot;</span>;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;my name is &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Lucy</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">friend</span> Honey;</span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">string name = <span class="string">&quot;lucy&quot;</span>;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;my name is &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Tom</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; j.name &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; l.name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">j.<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line">l.<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">Jack j;</span><br><span class="line">Lucy l;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Tom t;</span><br><span class="line">t.<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Rectangle</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">friend</span> T;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Rectangle</span>(<span class="type">int</span> width, <span class="type">int</span> height)</span><br><span class="line">:_width(width)</span><br><span class="line">,_height(height)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _width;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _height;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Circle</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">friend</span> T;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Circle</span>(<span class="type">int</span> radius)</span><br><span class="line">:_radius(radius)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _radius;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 第三个类校验前面两个类的信息</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">verify</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">verify</span>(<span class="type">int</span> w, <span class="type">int</span> h, Rectangle&lt;verify&gt;&amp; r)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (r._width &gt; w &amp;&amp; r._height &gt; h)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;矩形的宽度和高度符合要求&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;矩形的宽度和高度不不符合要求&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">verify</span>(<span class="type">int</span> r, Circle&lt;verify&gt;&amp; c)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (c._radius &lt; r)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;圆的半径符合要求&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;圆的半径不符合要求&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">Rectangle&lt;verify&gt; <span class="title">rect</span><span class="params">(<span class="number">100</span>, <span class="number">100</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">Circle&lt;verify&gt; <span class="title">circle</span><span class="params">(<span class="number">90</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">verify</span>(<span class="number">100</span>, <span class="number">200</span>, rect);</span><br><span class="line"><span class="built_in">verify</span>(<span class="number">50</span>, circle);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="7强类型枚举"><a href="#7强类型枚举" class="headerlink" title="7强类型枚举"></a>7强类型枚举</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 缺陷：就是可见的范围太大了。C++需要空间指定。</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">enum</span> <span class="title class_">test</span>&#123; Red, Green, Blue &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">enum</span> <span class="title class_">Color1</span>&#123; Red2, Green2, Blue2 &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">enum class</span> <span class="title class_">Color2</span> &#123; Red, Green, Blue &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">enum struct</span> <span class="title class_">Color3</span> &#123; Red, Green, Blue &#125;; <span class="comment">// 指定作用域</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.强作用域</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.禁止隐士类型转换，需要自己显示的类型转换。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.指定类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">enum struct</span> <span class="title class_">Color4</span> : <span class="type">char</span> &#123; Red, Green, Blue &#125;; <span class="comment">// 指定类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">//cout &lt;&lt; &quot;Red : &quot; &lt;&lt; Red &lt;&lt; endl;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//cout &lt;&lt; &quot;Green : &quot; &lt;&lt; Green &lt;&lt; endl;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;Color2::Red2 : &quot;</span> &lt;&lt; (<span class="type">int</span>)Color2::Red &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;Color2 size :&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">sizeof</span>(Color2::Red) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;Color4 size :&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">sizeof</span>(Color4::Red) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">union</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 不允许非pod类型作为数据成员 c98</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//string str;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//Base b;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 不允许出现静态成员(成员属性和成员方法) c98</span></span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">int</span> num;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num2;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">num = <span class="number">999</span>;</span><br><span class="line">&#125;  <span class="comment">// 只能访问静态成员属性。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 不允许出现引用,c11 也不行</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> test::num = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 静态成员属性</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">test::<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">test t1;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span>num2 = <span class="number">222</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;static int num : &quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">1.</span>num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int num2 : &quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">1.</span>num2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">test t2;</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span>num2 = <span class="number">444</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;static int num : &quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">2.</span>num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int num2 : &quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">2.</span>num2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>定位放置new 解决非 POD类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">settest</span><span class="params">(string s)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">_name = s;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">string _name;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">union</span> <span class="title class_">Student</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">Student</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">new</span> (&amp;_name)string;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">~<span class="built_in">Student</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _id;</span><br><span class="line">string _name;</span><br><span class="line">test t;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"> <span class="comment">// 1.定位放置new可以是堆栈</span></span><br><span class="line"> <span class="comment">// 2.已经存在的内存</span></span><br><span class="line"> <span class="comment">// 3.自定调用对象的构造函数，无参构造</span></span><br><span class="line"> <span class="comment">// 4.内存的重复创建和销毁</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">Student s;</span><br><span class="line">s._name = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>;</span><br><span class="line">s.t.<span class="built_in">settest</span>(<span class="string">&quot;lic2&quot;</span>);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s._name:&quot;</span> &lt;&lt; s._name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Foreigner</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Foreigner</span>(string a, string b)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">addr</span>(a)</span><br><span class="line">,<span class="built_in">phone</span>(b)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line">string addr;</span><br><span class="line">string phone;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">person</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="keyword">enum class</span> <span class="title class_">category</span> : <span class="type">char</span> &#123;student, local, fore&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">person</span>(<span class="type">int</span> num)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">number</span>(num)</span><br><span class="line">,<span class="built_in">c</span>(category::student)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">person</span>(string str)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">idnum</span>(str)</span><br><span class="line">,<span class="built_in">c</span>(category::local)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">person</span>(string a, string b)</span><br><span class="line">:fore(a,b)</span><br><span class="line">,<span class="built_in">c</span>(category::fore)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">switch</span> (c)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">case</span> category::student:</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">case</span> category::local:</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">case</span> category::fore:</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">person</span>()</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="keyword">union</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> number;</span><br><span class="line">string idnum;</span><br><span class="line">Foreigner fore;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line">category c;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="8-处理时间的库"><a href="#8-处理时间的库" class="headerlink" title="8 处理时间的库"></a>8 处理时间的库</h2><h3 id="8-1-duration"><a href="#8-1-duration" class="headerlink" title="8.1  duration"></a>8.1  duration</h3><p><strong>时间库 chrono:    时间间隔， 时钟， 时间点。</strong></p><p><strong>duration的基本定义</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> chrono;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.duration模板类。时间间隔，时间周期。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1小时</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">3600</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">hour</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">hours <span class="title">h</span><span class="params">(<span class="number">4</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1分钟</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">60</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">min</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">minutes <span class="title">m</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1秒</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">minn</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">seconds <span class="title">s</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.毫秒</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>,<span class="number">1000</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">min2</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">milliseconds <span class="title">msec</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1微秒</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>,<span class="number">1000000</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">min3</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">microseconds <span class="title">mirco</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.纳秒</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>,<span class="number">1000000000</span>&gt;&gt;  <span class="built_in">min4</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"><span class="function">nanoseconds <span class="title">nana</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">duration&lt;<span class="type">double</span>&gt; <span class="title">sec1</span><span class="params">(<span class="number">2.5</span>)</span></span>;  <span class="comment">// 2.5秒</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;时间周期：&quot;</span> &lt;&lt; sec<span class="number">1.</span><span class="built_in">count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;时间周期：&quot;</span> &lt;&lt; h.<span class="built_in">count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>duration的重载方法。</strong></p><p><strong>分组最大公约数，分母最小的公倍数。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> chrono;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.duration模板类。时间间隔，时间周期。</span></span><br><span class="line"><span class="function">minutes <span class="title">m1</span><span class="params">(<span class="number">9</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">minutes <span class="title">m2</span><span class="params">(<span class="number">8</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">m1++;</span><br><span class="line">m2--;</span><br><span class="line">minutes m3 = m1 - m2; <span class="comment">// 3</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">60</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt; <span class="built_in">t1</span>(<span class="number">60</span>); <span class="comment">// 最大公约数，最小公倍数。</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt; <span class="built_in">t2</span>(<span class="number">60</span>);</span><br><span class="line"><span class="comment">//auto t3 = t1 - t2;</span></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">int</span>, ratio&lt;<span class="number">1</span>, <span class="number">1</span>&gt;&gt; t3 = t1 - t2;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">double</span>, ratio&lt;<span class="number">9</span>, <span class="number">7</span>&gt;&gt; <span class="built_in">d1</span>(<span class="number">3</span>);</span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">double</span>, ratio&lt;<span class="number">6</span>, <span class="number">5</span>&gt;&gt; <span class="built_in">d2</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">duration&lt;<span class="type">double</span>, ratio&lt;<span class="number">3</span>, <span class="number">35</span>&gt;&gt; d3 = d1 - d2; <span class="comment">// </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;时钟周期:&quot;</span> &lt;&lt; d<span class="number">3.</span><span class="built_in">count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="8-2-system-clock"><a href="#8-2-system-clock" class="headerlink" title="8.2  system_clock"></a>8.2  system_clock</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> chrono;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">fun</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 创建一个时间点对象</span></span><br><span class="line">system_clock::time_point epoch; <span class="comment">// </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">hours <span class="title">h</span><span class="params">(<span class="number">10</span> * <span class="number">24</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">system_clock::time_point epoch1 = epoch + h;</span><br><span class="line"><span class="function">system_clock::time_point <span class="title">epoch2</span><span class="params">(epoch + h)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 当前时间</span></span><br><span class="line">system_clock::time_point nowtime = system_clock::<span class="built_in">now</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 时间点转换时间段(秒)</span></span><br><span class="line"><span class="type">time_t</span> allsec = system_clock::<span class="built_in">to_time_t</span>(nowtime);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;当前时间：&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">ctime</span>(&amp;allsec); <span class="comment">// 格式化时间</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">system_clock::time_point tp = system_clock::<span class="built_in">from_time_t</span>(allsec);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 时间点+时间段。</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">fun</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> chrono;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">fun</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> p1 = steady_clock::<span class="built_in">now</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">1000</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> p2 = steady_clock::<span class="built_in">now</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> d1 = p2 - p1;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;count:&quot;</span> &lt;&lt; d<span class="number">1.</span><span class="built_in">count</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// high_resolution_clock</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">fun</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="8-3转换函数"><a href="#8-3转换函数" class="headerlink" title="8.3转换函数"></a>8.3转换函数</h3><h2 id="9-C11线程"><a href="#9-C11线程" class="headerlink" title="9 C11线程"></a>9 C11线程</h2><h3 id="9-1-this-thread"><a href="#9-1-this-thread" class="headerlink" title="9.1 this_thread"></a>9.1 this_thread</h3><p><strong>获取线程id</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;子线程id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;主线程id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t</span><span class="params">(func)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t.<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>阻塞线程</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 创建，就绪，运行，阻塞，退出。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">10</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="number">1</span>)); <span class="comment">// 参数:duration类型</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;i : &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是主线，id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t</span><span class="params">(func)</span></span>;</span><br><span class="line">t.<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 创建，就绪，运行，阻塞，退出。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">10</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">//this_thread::sleep_for(chrono::seconds(1)); // 参数:duration类型，睡眠持续多久。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> now = chrono::system_clock::<span class="built_in">now</span>();</span><br><span class="line"><span class="function">chrono::seconds <span class="title">sec</span><span class="params">(<span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_until</span>(now + sec); <span class="comment">// 睡眠到多久</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">yield</span>(); <span class="comment">// 让出CUP的时间</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;i : &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是主线，id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t</span><span class="params">(func)</span></span>;</span><br><span class="line">t.<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="9-2-thread"><a href="#9-2-thread" class="headerlink" title="9.2 thread"></a>9.2 thread</h3><p><strong>创建线程对象</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func1</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是子线程，叫做lic1 ,id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func2</span><span class="params">(string name, <span class="type">int</span> age)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;name : &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;age : &quot;</span> &lt;&lt; age &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程i：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"> &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.构造函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 空构造，移动构造，函数，拷贝构造(不允许，被删除了的)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">thread t1; <span class="comment">// 空对象，无参构造</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(func1)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t3</span><span class="params">(func2, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">22</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t4</span><span class="params">([](<span class="type">int</span> id)</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#123;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程i：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::get_id() &lt;&lt; endl;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#125;, <span class="number">1001</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">thread&amp;&amp; t5 = <span class="built_in">move</span>(t4);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t2 id :&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">2.</span><span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl; </span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t3 id :&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">3.</span><span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t4 id :&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">4.</span><span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t5 id :&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">5.</span><span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程分离了，子线程退出了，主线程不需要回收子线程的资源。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//t2.detach();</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//t3.detach();</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//t5.detach();</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 不能够调用子线程的API了。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line">t<span class="number">3.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line">t<span class="number">5.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>子线程关系判断</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func1</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是子线程，叫做lic1 ,id:&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func2</span><span class="params">(string name, <span class="type">int</span> age)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;name : &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;age : &quot;</span> &lt;&lt; age &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程i：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"> &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.构造函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 空构造，移动构造，函数，拷贝构造(不允许，被删除了的)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">thread t1; <span class="comment">// 空对象，无参构造</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(func1)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t3</span><span class="params">(func2, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">22</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t4</span><span class="params">([](<span class="type">int</span> id)</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#123;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程i：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::get_id() &lt;&lt; endl;</span></span></span><br><span class="line"><span class="params"><span class="function">&#125;, <span class="number">1001</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 主线程和子线程是否相关</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t1:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">1.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t2:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">2.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t3:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">3.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t4:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">4.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line">t<span class="number">3.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line">t<span class="number">4.</span><span class="built_in">join</span>(); <span class="comment">// 主线程，等待子线程执行完毕。阻塞主线程。执行完毕，解除阻塞。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t1:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">1.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t2:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">2.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t3:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">3.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t4:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">4.</span><span class="built_in">joinable</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>静态方法</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; thread::<span class="built_in">hardware_concurrency</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>对象的成员函数</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">showMsg</span><span class="params">(string name, <span class="type">int</span> id)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;name:&quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; <span class="string">&quot;:&quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;id:&quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">messgae</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;至德者沉默，闻道者言说&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1静态方法属于对象</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;test::messgae)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2属于某个具体的对象</span></span><br><span class="line">test t;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;test::showMsg, &amp;t, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">22</span>)</span></span>; <span class="comment">// 可以取地址</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t3</span><span class="params">(&amp;test::showMsg, t, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">23</span>)</span></span>;  <span class="comment">// 可以实例</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// bind</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t4</span><span class="params">(bind(&amp;test::showMsg, &amp;t, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">24</span>))</span></span>; <span class="comment">// 可以取地址</span></span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t5</span><span class="params">(bind(&amp;test::showMsg, t, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>, <span class="number">25</span>))</span></span>; <span class="comment">// 可以实例</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">3.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">4.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">5.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>call_once函数</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程都能够看见的</span></span><br><span class="line">once_flag flag; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">do_once</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">int</span> b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;b:&quot;</span> &lt;&lt; b &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">do_something</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, string name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id:&quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;name:&quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="built_in">call_once</span>(flag, do_once, <span class="number">1</span>, <span class="number">3</span>);  <span class="comment">// 只会调用一次的。</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(do_something, <span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;lic1&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(do_something, <span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t3</span><span class="params">(do_something, <span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;lic3&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">3.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">once_flag flag;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>(<span class="type">const</span> Base&amp; obj) = <span class="keyword">delete</span>;</span><br><span class="line">Base&amp; <span class="keyword">operator</span>=(<span class="type">const</span> Base&amp; obj) = <span class="keyword">delete</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> Base* <span class="title">getInstanc</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">call_once</span>(flag, [&amp;]()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">obj = <span class="keyword">new</span> Base;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;创建实例对象&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> obj;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">set</span><span class="params">(string name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">_name = name;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">string <span class="title">get</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> _name;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> Base* obj;</span><br><span class="line">string _name;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">Base* Base::obj = <span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(string name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Base::<span class="built_in">getInstanc</span>()-&gt;<span class="built_in">set</span>(name);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;name:&quot;</span> &lt;&lt; Base::<span class="built_in">getInstanc</span>()-&gt;<span class="built_in">get</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(func, <span class="string">&quot;lic1&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(func, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t3</span><span class="params">(func, <span class="string">&quot;lic3&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t4</span><span class="params">(func, <span class="string">&quot;lic4&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">3.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">4.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="9-3-线程互斥"><a href="#9-3-线程互斥" class="headerlink" title="9.3 线程互斥"></a>9.3 线程互斥</h3><p><strong>独占锁</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.互斥锁保护共享资源</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">increment</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">lock</span>(); <span class="comment">// 独占，自己加锁自己解锁。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num++;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;increment _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">unlock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">decrement</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">lock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num--;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;decrement _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">unlock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">yield</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line">mutex _mutex;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Base b;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;Base::increment, &amp;b, <span class="number">100</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;Base::decrement, &amp;b, <span class="number">100</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>守护锁</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.互斥锁保护共享资源</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">increment</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;mutex&gt; <span class="title">gurad</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num++;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;increment _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">decrement</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;mutex&gt; <span class="title">gurad</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num--;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;decrement _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">yield</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line">mutex _mutex;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Base b;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;Base::increment, &amp;b, <span class="number">10</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;Base::decrement, &amp;b, <span class="number">10</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>递归锁</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.互斥锁保护共享资源</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">increment</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">lock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num++;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;increment _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">unlock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">decrement</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;recursive_mutex&gt; <span class="title">gurad</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">increment</span>(<span class="number">2</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num--;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;decrement _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">yield</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line">recursive_mutex _mutex;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Base b;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;Base::increment, &amp;b, <span class="number">10</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;Base::decrement, &amp;b, <span class="number">10</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>超时互斥锁</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.互斥锁保护共享资源</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">increment</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">lock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num++;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;increment _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_mutex.<span class="built_in">unlock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">decrement</span><span class="params">(<span class="type">int</span> count)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;recursive_mutex&gt; <span class="title">gurad</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">increment</span>(<span class="number">2</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_num--;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;decrement _num:&quot;</span> &lt;&lt; _num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">yield</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">work</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span> (<span class="literal">true</span>)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (_tmutex.<span class="built_in">try_lock_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">100</span>)))</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">count++;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程抢到互斥锁 线程id：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">_tmutex.<span class="built_in">unlock</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程没有抢到互斥锁 线程id：&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">milliseconds</span>(<span class="number">500</span>));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _num = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> count = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">recursive_mutex _mutex;</span><br><span class="line">timed_mutex _tmutex;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Base b;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;Base::work, &amp;b)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;Base::work, &amp;b)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="9-4线程同步"><a href="#9-4线程同步" class="headerlink" title="9.4线程同步"></a>9.4线程同步</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;condition_variable&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;queue&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.生产者消费者模型。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.条件变量:可以放行多个线程。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.线程阻塞，等待资源。生产者：数据满了。消费者：数据空了。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.任务队列需要保护起来的。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">task</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">// 放数据</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">put</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">unique_lock&lt;mutex&gt; <span class="title">locker</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span>(taskQueue.<span class="built_in">size</span>() == _maxSize)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">notfull.<span class="built_in">wait</span>(locker);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">taskQueue.<span class="built_in">push</span>(x);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程id&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; <span class="string">&quot; 添加任务：&quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">notempty.<span class="built_in">notify_one</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 拿数据</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">take</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">unique_lock&lt;mutex&gt; <span class="title">locker</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span> (taskQueue.<span class="built_in">empty</span>())</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">notempty.<span class="built_in">wait</span>(locker);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num = taskQueue.<span class="built_in">front</span>();</span><br><span class="line">taskQueue.<span class="built_in">pop</span>();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;线程id&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; <span class="string">&quot; 消费任务：&quot;</span> &lt;&lt; num &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">notfull.<span class="built_in">notify_one</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">bool</span> <span class="title">isFull</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;mutex&gt; <span class="title">locker</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (taskQueue.<span class="built_in">size</span>() == _maxSize)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">bool</span> <span class="title">isEmpty</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;mutex&gt; <span class="title">locker</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (taskQueue.<span class="built_in">size</span>() == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">taskSize</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="function">lock_guard&lt;mutex&gt; <span class="title">locker</span><span class="params">(_mutex)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> taskQueue.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _maxSize = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">queue&lt;<span class="type">int</span>&gt; taskQueue;</span><br><span class="line">mutex _mutex;   <span class="comment">// 保护任务队列</span></span><br><span class="line">condition_variable notfull; </span><br><span class="line">condition_variable notempty;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.任务队列。存放任务。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.条件变量阻塞一类线程。这一类线程也必须使用互斥锁。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">thread t1[<span class="number">5</span>];</span><br><span class="line">thread t2[<span class="number">5</span>];</span><br><span class="line">task taskqueue;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">5</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">t1[i] = <span class="built_in">thread</span>(&amp;task::put, &amp;taskqueue, <span class="number">100</span> + i);</span><br><span class="line">t2[i] = <span class="built_in">thread</span>(&amp;task::take, &amp;taskqueue);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">5</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">t1[i].<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t2[i].<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>wait方法带回调函数。</strong></p><h2 id="10-原子对象"><a href="#10-原子对象" class="headerlink" title="10 原子对象"></a>10 原子对象</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;atomic&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 读数据：磁盘 内存 缓存。。。。 CPU</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 写数据：CPU 缓存。。。。 内存 磁盘</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 原子操作：这三步不能够被拆分的。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// atomic:模板类。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> age;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 存储整型数据,初始化数据</span></span><br><span class="line">atomic&lt;<span class="type">int</span>&gt; t1;</span><br><span class="line"><span class="function">atomic&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">t2</span><span class="params">(<span class="number">22</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">atomic&lt;<span class="type">char</span>&gt; <span class="title">t3</span><span class="params">(<span class="string">&#x27;a&#x27;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">atomic_char <span class="title">t4</span><span class="params">(<span class="string">&#x27;b&#x27;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//atomic_init(&amp;t1, 44);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 修改数据</span></span><br><span class="line"><span class="function">atomic&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">t5</span><span class="params">(<span class="number">55</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">t5 = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line">t<span class="number">5.</span><span class="built_in">store</span>(<span class="number">33</span>);</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> c  = t<span class="number">5.</span><span class="built_in">exchange</span>(<span class="number">22</span>); <span class="comment">// 返回值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 取数据</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t5:&quot;</span> &lt;&lt; t5 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;c:&quot;</span> &lt;&lt; c &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t5.loacd:&quot;</span> &lt;&lt; t<span class="number">5.l</span>oad() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">base b&#123; <span class="number">1</span>, <span class="string">&#x27;c&#x27;</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="function">atomic&lt;base*&gt; <span class="title">tt</span><span class="params">(&amp;b)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">base* temp = tt.<span class="built_in">load</span>();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;base 1 :&quot;</span> &lt;&lt; temp-&gt;age &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;base 2 :&quot;</span> &lt;&lt; temp-&gt;ch &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;atomic&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 读数据：磁盘 内存 缓存。。。。 CPU</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 写数据：CPU 缓存。。。。 内存 磁盘</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 原子操作：这三步不能够被拆分的。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// atomic:模板类。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">increment</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">10000</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">++number;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;increment number:&quot;</span> &lt;&lt; number &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">decrement</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">10000</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">--number;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;decrement number:&quot;</span> &lt;&lt; number &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">//int number = 100;</span></span><br><span class="line">atomic_int number = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">test t;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t1</span><span class="params">(&amp;test::increment, &amp;t)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="function">thread <span class="title">t2</span><span class="params">(&amp;test::decrement, &amp;t)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">t<span class="number">1.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">t<span class="number">2.</span><span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;atomic&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;mutex&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.编译器可能对二进制指令进行重排</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.CPU可能对二进制指令进行重排</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.线程每次执行二进制的顺序不一样</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="11-线程异步"><a href="#11-线程异步" class="headerlink" title="11 线程异步"></a>11 线程异步</h2><p><img src="/../picture/image-20261108124847570.png" alt="image-20261108124847570"></p><p><img src="/../picture/image-20261108124903873.png" alt="image-20261108124903873"></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;future&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A---等待线程B  阻塞：等待。 线程同步。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A做事情---顺便等待线程B。 做自己的事情，线程异步。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// future存储返回值。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// prromise赋值</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// packaged_task赋值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;子线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="number">3</span>));</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.启动异步线程执行函数</span></span><br><span class="line">future&lt;<span class="type">int</span>&gt; fur = <span class="built_in">async</span>(launch::async, add, <span class="number">33</span>, <span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;主线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是主线程&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.等待异步线程完成任务。</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> result = fur.<span class="built_in">get</span>(); <span class="comment">// 会阻塞的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt;  <span class="string">&quot;result:&quot;</span> &lt;&lt; result &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;future&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A---等待线程B  阻塞：等待。 线程同步。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A做事情---顺便等待线程B。 做自己的事情，线程异步。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// future存储返回值。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// prromise赋值</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// packaged_task赋值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;子线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="number">3</span>));</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.启动异步线程执行函数</span></span><br><span class="line">future&lt;<span class="type">int</span>&gt; fur = <span class="built_in">async</span>(launch::async, add, <span class="number">33</span>, <span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;主线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是主线程&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.等待异步线程完成任务</span></span><br><span class="line">fur.<span class="built_in">wait</span>();</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> result = fur.<span class="built_in">get</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;result : &quot;</span> &lt;&lt; result &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;future&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;chrono&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A---等待线程B  阻塞：等待。 线程同步。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 线程A做事情---顺便等待线程B。 做自己的事情，线程异步。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// future存储返回值。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// prromise赋值</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// packaged_task赋值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;子线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">this_thread::<span class="built_in">sleep_for</span>(chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="number">3</span>));</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.启动异步线程执行函数</span></span><br><span class="line">future&lt;<span class="type">int</span>&gt; fur = <span class="built_in">async</span>(launch::async, add, <span class="number">33</span>, <span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;主线程&quot;</span> &lt;&lt; this_thread::<span class="built_in">get_id</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;我是主线程&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.等待异步线程完成任务</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> status = fur.<span class="built_in">wait_for</span>(chrono::<span class="built_in">seconds</span>(<span class="number">10</span>));</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (status == future_status::ready)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; fur.<span class="built_in">get</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(status == future_status::timeout)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;任务还没有执行完&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(status == future_status::deferred)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;任务尚未执行，属于延迟执行&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;future&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">worker</span><span class="params">(promise&lt;<span class="type">int</span>&gt; p)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> result = <span class="number">10</span> + <span class="number">20</span>;</span><br><span class="line">    p.<span class="built_in">set_value</span>(result);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    promise&lt;<span class="type">int</span>&gt; p;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 获取关联的 future</span></span><br><span class="line">    future&lt;<span class="type">int</span>&gt; fut = p.<span class="built_in">get_future</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// promise 不可复制，只能移动</span></span><br><span class="line">    <span class="function">thread <span class="title">t</span><span class="params">(worker, move(p))</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 等待子线程传递结果</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; fut.<span class="built_in">get</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    t.<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;future&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;thread&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">int</span> b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> a + b;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="function">packaged_task&lt;<span class="title">int</span><span class="params">(<span class="type">int</span>, <span class="type">int</span>)</span>&gt; <span class="title">task</span><span class="params">(add)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    future&lt;<span class="type">int</span>&gt; fut = task.<span class="built_in">get_future</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function">thread <span class="title">t</span><span class="params">(move(task), <span class="number">10</span>, <span class="number">20</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; fut.<span class="built_in">get</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    t.<span class="built_in">join</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="12-万能引用"><a href="#12-万能引用" class="headerlink" title="12 万能引用"></a>12 万能引用</h2><p><strong>万能引用</strong></p><ol><li>模板类型推导</li><li>引用折叠（Reference Collapsing）</li></ol><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(T&amp;&amp; value)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; value &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">10</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(std::<span class="built_in">move</span>(a));</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>&amp; b = a;</span><br><span class="line">    b = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(std::<span class="built_in">move</span>(b));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>完美转发</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span>&amp; value)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int&amp;:&quot;</span> &lt;&lt; value &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span>&amp;&amp; value)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;int&amp;&amp;:&quot;</span> &lt;&lt; value &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(T&amp;&amp; value)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// print(value);</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(forward&lt;T&gt;(value));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>(a);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>(<span class="number">22</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>无论变量声明时的类型是左值引用还是右值引用，只要它是有名字的变量，作为表达式使用时就是左值。</strong></p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/19/C++11-2/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/19/C++11-2/"/>
    <published>2026-10-19T02:10:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="1-共享智能指针"><a href="#1-共享智能指针" class="headerlink" title="1.共享智能指针"></a>1.共享智能指针</h2><p><strong>智能指针：模板类。</strong></p>
<h3 id="1-1初始化"]]>
    </summary>
    <title>C++ 11</title>
    <updated>2026-10-19T02:10:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="Linux" scheme="https://licee.top/categories/linux/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="1-C-代码的四个编译步骤"><a href="#1-C-代码的四个编译步骤" class="headerlink" title="1 C++ 代码的四个编译步骤"></a>1 C++ 代码的四个编译步骤</h1><figure class="highlight bash"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">g++ -E main.cpp -o main.i</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">g++ -S main.i -o main.s</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">g++ -c main.s -o main.o</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">g++ main.o -o a.out</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>E: Expand 展开</strong></p><p><strong>S : assembly  只编译到汇编</strong></p><p><strong>c : complie 编译 + 汇编</strong></p><p><strong>总结 ESc选项 和 iso 后缀</strong></p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/10/16/linux15_%E9%9A%8F%E6%89%8B/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/10/16/linux15_%E9%9A%8F%E6%89%8B/"/>
    <published>2026-10-16T14:53:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h1 id="1-C-代码的四个编译步骤"><a href="#1-C-代码的四个编译步骤" class="headerlink" title="1 C++ 代码的四个编译步骤"></a>1 C++ 代码的四个编译步骤</h1><figure class="highlight]]>
    </summary>
    <title>Linux 日常总结</title>
    <updated>2026-10-16T14:53:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C++" scheme="https://licee.top/categories/cpp/"/>
    <category term="C++ 11" scheme="https://licee.top/tags/C-11/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="1-1字符串原始字面量"><a href="#1-1字符串原始字面量" class="headerlink" title="1.1字符串原始字面量"></a>1.1字符串原始字面量</h2><p><strong>为了解决字符的转义和续行。 语法： “tag()tag” 注意 tag必须一样。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 原始字符串就是为了解决c/c++字符的转义和续行</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// R&quot;tag(字符串)tag&quot;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">string str1 = <span class="string">&quot;lichermionex\r\n\t111&quot;</span>;</span><br><span class="line">string str2 = <span class="string">R&quot;(lichermionex\r\n\t111)&quot;</span>;</span><br><span class="line">string str3 = <span class="string">R&quot;name(lichermionex\r\n\t111)name&quot;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str1 : &quot;</span> &lt;&lt; str1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str1 : &quot;</span> &lt;&lt; str2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str1 : &quot;</span> &lt;&lt; str3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>运行结果</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">str1 : lichermionex</span><br><span class="line">        111</span><br><span class="line">str1 : lichermionex\r\n\t111</span><br><span class="line">str1 : lichermionex\r\n\t111</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1-2-Long-Long"><a href="#1-2-Long-Long" class="headerlink" title="1.2 Long Long"></a>1.2 Long Long</h2><p><strong>C++ 11 的新数据类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// long long c++11引入的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1有符号</span></span><br><span class="line"><span class="type">long</span> <span class="type">long</span> num1 = <span class="number">100LL</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">//long long int </span></span><br><span class="line"><span class="comment">//signed long long </span></span><br><span class="line"><span class="comment">//signed long long int</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2无符号</span></span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> num2 = <span class="number">100ULL</span>; <span class="comment">// 建议大写</span></span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> <span class="type">int</span> num22 = <span class="number">100ULL</span>; <span class="comment">// 建议大写</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//内存大小必须最少八个字节</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;long long max:&quot;</span> &lt;&lt; LLONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;long long min:&quot;</span> &lt;&lt; LLONG_MIN &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;unsigned long long max:&quot;</span> &lt;&lt; ULLONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// char short int long longlong</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// unsigned: char short int long longlong</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 低等级到高等级的转换</span></span><br><span class="line"><span class="type">char</span> c = <span class="number">6</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">long</span> <span class="type">long</span> d = c;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 低等级到高等级的转换</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> aa = <span class="number">-1</span>; <span class="comment">// 有符号到无符号的</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; aa &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>三个关键的宏：LLONG_MAX, LLONG_MIN, ULLONG_MAX。</strong></p><p><strong>补充知识: 整型家族的宏值</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;climits&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;SHRT_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; SHRT_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;SHRT_MIN:&quot;</span> &lt;&lt; SHRT_MIN &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;USHRT_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; USHRT_MAX &lt;&lt; endl &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;INT_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; INT_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;INT_MIN:&quot;</span> &lt;&lt; INT_MIN &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;UINT_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; UINT_MAX &lt;&lt; endl &lt;&lt;endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;LONG_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; LONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;LONG_MIN:&quot;</span> &lt;&lt; LONG_MIN &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ULONG_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; ULONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;LLONG_MAX:&quot;</span> &lt;&lt; LLONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;LLONG_MIN:&quot;</span> &lt;&lt; LLONG_MIN &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ULLONG_MIN:&quot;</span> &lt;&lt; ULLONG_MAX &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;CHAR_BIT:&quot;</span> &lt;&lt; CHAR_BIT &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>运行结果</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">SHRT_MAX:32767</span><br><span class="line">SHRT_MIN:-32768</span><br><span class="line">USHRT_MAX:65535</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">INT_MAX:2147483647</span><br><span class="line">INT_MIN:-2147483648</span><br><span class="line">UINT_MAX:4294967295</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">LONG_MAX:2147483647</span><br><span class="line">LONG_MIN:-2147483648</span><br><span class="line">ULONG_MAX:4294967295</span><br><span class="line">LLONG_MAX:9223372036854775807</span><br><span class="line">LLONG_MIN:-9223372036854775808</span><br><span class="line">ULLONG_MIN:18446744073709551615</span><br><span class="line">CHAR_BIT:8</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1-3-初始化列表"><a href="#1-3-初始化列表" class="headerlink" title="1.3 初始化列表"></a>1.3 初始化列表</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">base</span>(<span class="type">int</span> num)</span><br><span class="line">        :<span class="built_in">a</span>(num) </span><br><span class="line">        &#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 非静态属性</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">double</span> b = <span class="number">2.3</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch = <span class="string">&#x27;c&#x27;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 初始化列表</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a2&#123;<span class="number">3</span>&#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">double</span> b2&#123; <span class="number">2.4</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch2&#123;<span class="string">&#x27;c&#x27;</span>&#125;;</span><br><span class="line">string str&#123; <span class="string">&quot;licher&quot;</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 静态属性</span></span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">int</span> c1;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">const</span> <span class="type">double</span> c2;</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* c3;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">()</span> <span class="type">const</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a &quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 静态属性，只能在类外初始化</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> base::c1 = <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">double</span> base::c2 = <span class="number">22.5</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* base::c3 = <span class="string">&quot;lic&quot;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">base b&#123; <span class="number">1</span> &#125;;</span><br><span class="line">b.<span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1-4-final-和-override"><a href="#1-4-final-和-override" class="headerlink" title="1.4 final 和 override"></a>1.4 final 和 override</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// final:修饰虚函数。此虚函数不能够被重写了。 写在虚函数的后面</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// final:修饰对象，此对象不能够被继承了。 写在类的后面</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">virtual</span> <span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;base&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">child</span> <span class="keyword">final</span> : <span class="keyword">public</span> base  <span class="comment">// 修饰对象，此对象不能够被继承下去了的</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span> <span class="keyword">final</span> <span class="keyword">override</span>  <span class="comment">// 此虚函数不能够被从写了。</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;child&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">child c;</span><br><span class="line">c.<span class="built_in">test</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>final 修饰虚函数，此虚函数被继承下去后不能够被重写了。</strong></p><p><strong>final 修饰对象，此对象不能够被继承了。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 虚函数一旦为虚，后续整个继承链中始终为虚；override 不会取消 virtual，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 只有 final 可以禁止继续重写。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">virtual</span> <span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;base&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">child</span> : <span class="keyword">public</span> base</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">test</span><span class="params">()</span> <span class="keyword">override</span>  <span class="comment">// 检查虚函数是否被重写成功了的</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;child&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>检查继承下来的虚函数是否被重写了。</strong></p><h2 id="1-5右尖括号的对其"><a href="#1-5右尖括号的对其" class="headerlink" title="1.5右尖括号的对其"></a>1.5右尖括号的对其</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">const</span> T&amp; t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> it = t.<span class="built_in">begin</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span> (it != t.<span class="built_in">end</span>())</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; it-&gt;first &lt;&lt; <span class="string">&quot;:&quot;</span> &lt;&lt; it-&gt;second &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">++it;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">map&lt;<span class="type">int</span>, string&gt; m;</span><br><span class="line">m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span>));</span><br><span class="line">m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;two&quot;</span>));</span><br><span class="line">m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;three&quot;</span>));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">base&lt;map&lt;<span class="type">int</span>, string&gt;&gt; c; <span class="comment">// c11之前是 右移操作符</span></span><br><span class="line">c.<span class="built_in">print</span>(m);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>自动类型推导</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 模板的模型类型</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T </span>= <span class="type">long</span>, <span class="keyword">class</span> <span class="title class_">U</span> = <span class="type">int</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="built_in">print</span>(T t = <span class="string">&#x27;A&#x27;</span>, U u = <span class="string">&#x27;B&#x27;</span>)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;t : &quot;</span> &lt;&lt; t &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;u : &quot;</span> &lt;&lt; u &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 可以自动推导，指定的实参推导</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(<span class="string">&#x27;a&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;b&#x27;</span>);</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>&lt;<span class="type">char</span>&gt;(<span class="string">&#x27;a&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;b&#x27;</span>);</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>&lt;<span class="type">int</span>, <span class="type">char</span>&gt;(<span class="string">&#x27;a&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;b&#x27;</span>);</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>&lt;<span class="type">char</span>, <span class="type">int</span> &gt;(<span class="string">&#x27;a&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;b&#x27;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 使用默认的</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>运行结果</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">t : a u : b</span><br><span class="line">t : a u : b</span><br><span class="line">t : 97 u : b</span><br><span class="line">t : a u : 98</span><br><span class="line">t : 65 u : 66</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>没有指定需要推导的。默认的参数不能进行推导。</strong></p><h2 id="1-6静态断言"><a href="#1-6静态断言" class="headerlink" title="1.6静态断言"></a>1.6静态断言</h2><p><strong>动态断言</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;cassert&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 动态断言：运行期间判断</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">char</span>* <span class="title">createArray</span><span class="params">(<span class="type">int</span> size)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">assert</span>(size &gt; <span class="number">0</span>);</span><br><span class="line"><span class="type">char</span>* array = <span class="keyword">new</span> <span class="type">char</span>[size];</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> array;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span>* buf = <span class="built_in">createArray</span>(<span class="number">0</span>);</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>编译期间不会报错，运行期间会报错的。</strong></p><p><strong>静态断言</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;cassert&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 静态断言：编译期间判断.</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">static_assert</span>(<span class="built_in">sizeof</span>(<span class="type">char</span>*) == <span class="number">8</span>, <span class="string">&quot;当前不是64位机器&quot;</span>);</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>编译期间进行常量表达式的检查。</strong></p><h2 id="1-7-noexcept"><a href="#1-7-noexcept" class="headerlink" title="1.7 noexcept"></a>1.7 noexcept</h2><p><strong>异常</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">MyExcept</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">MyExcept</span>(string str)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">msg</span>(str)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">string msg;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//void func() throw(int, double, MyExcept) // 异常类型限定</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//void func() throw() // 不允许抛出异常</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//void func() noexcept // 不允许抛出异常</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">try</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">//throw 1;</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">throw</span> <span class="built_in">MyExcept</span>(<span class="string">&quot;string exception !&quot;</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="built_in">catch</span> (<span class="type">int</span> e) <span class="comment">// 内置类型异常</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;throw value : &quot;</span> &lt;&lt; e &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="built_in">catch</span> (MyExcept e) <span class="comment">// 自定义类型的异常</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;MyException : &quot;</span> &lt;&lt; e.msg &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>();</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;hello world&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>noexcept</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">MyExcept</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">MyExcept</span>(string str)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">msg</span>(str)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">string msg;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span> <span class="title">noexcept</span><span class="params">(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">char</span>*) == <span class="number">4</span>)</span> <span class="comment">// 32抛出</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">throw</span> <span class="built_in">MyExcept</span>(<span class="string">&quot;string exception !&quot;</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">try</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>();</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="built_in">catch</span> (MyExcept e)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; e.msg &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>noexcept不允许函数抛出异常的。 noexcept后面可以根常量表达式，用来控制函数是否抛出异常的。</strong></p><h2 id="1-8-数值转换成字符串"><a href="#1-8-数值转换成字符串" class="headerlink" title="1.8 数值转换成字符串"></a>1.8 数值转换成字符串</h2><p><strong>to_string函数重载</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num1 = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span> num2 = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="type">long</span> num3 = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> num4 = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="type">long</span> <span class="type">long</span> num5 = <span class="number">5</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> num6 = <span class="number">6</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="type">float</span> num7 = <span class="number">7.0f</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">double</span> num8 = <span class="number">2.3</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">long</span> <span class="type">double</span> num9 = <span class="number">4.5L</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">string str1 = <span class="built_in">to_string</span>(num1);</span><br><span class="line">string str2 = <span class="built_in">to_string</span>(num2);</span><br><span class="line">string str3 = <span class="built_in">to_string</span>(num3);</span><br><span class="line">string str4 = <span class="built_in">to_string</span>(num4);</span><br><span class="line">string str5 = <span class="built_in">to_string</span>(num5);</span><br><span class="line">string str6 = <span class="built_in">to_string</span>(num6);</span><br><span class="line">string str7 = <span class="built_in">to_string</span>(num7);</span><br><span class="line">string str8 = <span class="built_in">to_string</span>(num8);</span><br><span class="line">string str9 = <span class="built_in">to_string</span>(num9);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str1 : &quot;</span> &lt;&lt; str1 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str2 : &quot;</span> &lt;&lt; str2 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str3 : &quot;</span> &lt;&lt; str3 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str4 : &quot;</span> &lt;&lt; str4 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str5 : &quot;</span> &lt;&lt; str5 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str6 : &quot;</span> &lt;&lt; str6 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str7 : &quot;</span> &lt;&lt; str7 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str8 : &quot;</span> &lt;&lt; str8 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;str9 : &quot;</span> &lt;&lt; str9 &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>运行结果</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">str1 : 1</span><br><span class="line">str2 : 2</span><br><span class="line">str3 : 3</span><br><span class="line">str4 : 4</span><br><span class="line">str5 : 5</span><br><span class="line">str6 : 6</span><br><span class="line">str7 : 7.000000</span><br><span class="line">str8 : 2.300000</span><br><span class="line">str9 : 4.500000</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>一共九个函数重载。int, long, long long, float, double, long double</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdexcept&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iomanip&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1. 整数转换</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> i = <span class="built_in">stoi</span>(<span class="string">&quot;123&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">long</span> l = <span class="built_in">stol</span>(<span class="string">&quot;1234567890&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> ll = <span class="built_in">stoll</span>(<span class="string">&quot;1234567890123456789&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> ul = <span class="built_in">stoul</span>(<span class="string">&quot;4000000000&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">unsigned</span> <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> ull = <span class="built_in">stoull</span>(<span class="string">&quot;18446744073709551615&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;i   = &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;l   = &quot;</span> &lt;&lt; l &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ll  = &quot;</span> &lt;&lt; ll &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ul  = &quot;</span> &lt;&lt; ul &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ull = &quot;</span> &lt;&lt; ull &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2. 使用 pos 查看转换停在哪里</span></span><br><span class="line">    string s = <span class="string">&quot;123abc&quot;</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">size_t</span> pos = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> n = <span class="built_in">stoi</span>(s, &amp;pos);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;n = &quot;</span> &lt;&lt; n &lt;&lt; <span class="string">&quot;, pos = &quot;</span> &lt;&lt; pos</span><br><span class="line">         &lt;&lt; <span class="string">&quot;, rest = &quot;</span> &lt;&lt; s.<span class="built_in">substr</span>(pos) &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 3. 指定进制：16 进制、2 进制、自动识别</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">stoi</span>(<span class="string">&quot;ff&quot;</span>, <span class="literal">nullptr</span>, <span class="number">16</span>) &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;    <span class="comment">// 255</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">stoi</span>(<span class="string">&quot;1010&quot;</span>, <span class="literal">nullptr</span>, <span class="number">2</span>) &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;   <span class="comment">// 10</span></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">stoi</span>(<span class="string">&quot;0x1A&quot;</span>, <span class="literal">nullptr</span>, <span class="number">0</span>) &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;   <span class="comment">// 26</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 4. 浮点转换</span></span><br><span class="line">    <span class="type">float</span> f = <span class="built_in">stof</span>(<span class="string">&quot;3.14&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">double</span> d = <span class="built_in">stod</span>(<span class="string">&quot;3.1415926535&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="type">long</span> <span class="type">double</span> ld = <span class="built_in">stold</span>(<span class="string">&quot;3.14159265358979323846&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="built_in">setprecision</span>(<span class="number">20</span>);</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;f  = &quot;</span> &lt;&lt; f &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;d  = &quot;</span> &lt;&lt; d &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ld = &quot;</span> &lt;&lt; ld &lt;&lt; <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>一共八个，int, long, long long, float ,double, long double 。 字符串，错误位置，进制</strong></p><h2 id="2-1-auto"><a href="#2-1-auto" class="headerlink" title="2.1 auto"></a>2.1 auto</h2><p><strong>基本的使用方法</strong></p><p><strong>使用：auto 变量名 &#x3D; 变量</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> num&#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 引用类型</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>&amp; p1 = num;                 <span class="comment">// int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; p2 = num;           <span class="comment">// const int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">int</span>&amp; p3 = num;        <span class="comment">// volatile int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; p4 = num;  <span class="comment">// const volatile int&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 指针类型</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>* ptr1 = &amp;num;                  <span class="comment">// int*</span></span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr2 = &amp;num;            <span class="comment">// const int*        （底层 const）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">int</span>* ptr3 = &amp;num;         <span class="comment">// volatile int*     （底层 volatile）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr4 = &amp;num;   <span class="comment">// const volatile int*（底层 const volatile）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// auto 推导（按值，丢弃顶层 cv，引用被去除）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_p1 = p1;   <span class="comment">// int        （p1 是 int&amp;，auto 去引用得 int）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_p2 = p2;   <span class="comment">// int        （const 被丢弃，因为顶层 const）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_p3 = p3;   <span class="comment">// int        （volatile 被丢弃）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_p4 = p4;   <span class="comment">// int        （const volatile 都被丢弃）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// auto&amp; 推导（保留引用绑定对象的 cv）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>&amp; ref_p12 = p1;   <span class="comment">// int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>&amp; ref_p22 = p2;   <span class="comment">// const int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>&amp; ref_p32 = p3;   <span class="comment">// volatile int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>&amp; ref_p42 = p4;   <span class="comment">// const volatile int&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_ptr1 = ptr1;   <span class="comment">// int*              （拷贝指针，值本身）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_ptr4 = ptr2;   <span class="comment">// const int*        （底层 const 保留）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_ptr3 = ptr3;   <span class="comment">// volatile int*     （底层 volatile 保留）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ref_ptr44 = ptr4;  <span class="comment">// const volatile int*（底层 cv 保留）</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// auto* 推导（显式要求指针，推导所指类型，保留底层 cv）</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>* ref_ptr12 = ptr1;   <span class="comment">// int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>* ref_ptr22 = ptr2;   <span class="comment">// const int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>* ref_ptr32 = ptr3;   <span class="comment">// volatile int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span>* ref_ptr42 = ptr4;   <span class="comment">// const volatile int*</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>只有指针和引用  变量的const和volatil会被保留的</strong></p><p><strong>限制</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdexcept&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iomanip&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// void func(auto a, auto b); 函数参数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类的非静态成员属性</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 定义数组</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 模板类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>应用场景</strong></p><p><strong>STL遍历时候的迭代器</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">printMap</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    map&lt;<span class="type">int</span>, string&gt; m;</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;two&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;three&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">4</span>, <span class="string">&quot;four&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">5</span>, <span class="string">&quot;five&quot;</span>));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//map&lt;int, string&gt;::iterator it = m.begin();</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> it = m.<span class="built_in">begin</span>();</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span> (it != m.<span class="built_in">end</span>())</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; it-&gt;first &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; it-&gt;second &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        ++it;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">printVector</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">char</span>&gt; v&#123; <span class="string">&#x27;v&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;e&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;c&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;t&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;o&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;r&#x27;</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="keyword">auto</span> it = v.<span class="built_in">begin</span>(); it != v.<span class="built_in">end</span>(); ++it)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; *it &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printMap</span>();</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printVector</span>();</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>模板函数的推导</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base1</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">int</span> <span class="title">get</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base2</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">static</span> string <span class="title">get</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="string">&quot;hello world&quot;</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">auto</span> ret = T::<span class="built_in">get</span>();</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ret : &quot;</span> &lt;&lt; ret &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>&lt;Base1&gt;();</span><br><span class="line">    <span class="built_in">func</span>&lt;Base2&gt;();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="2-2-decltype"><a href="#2-2-decltype" class="headerlink" title="2.2 decltype"></a>2.2 decltype</h2><p><strong>基本使用</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> num&#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>&amp; p1 = num;                 <span class="comment">// int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; p2 = num;           <span class="comment">// const int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">int</span>&amp; p3 = num;        <span class="comment">// volatile int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; p4 = num;  <span class="comment">// const volatile int&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>* ptr1 = &amp;num;                  <span class="comment">// int*</span></span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr2 = &amp;num;            <span class="comment">// const int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">int</span>* ptr3 = &amp;num;         <span class="comment">// volatile int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">volatile</span> <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>* ptr4 = &amp;num;   <span class="comment">// const volatile int*</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ===== decltype(变量名)：得到声明类型，保留引用和 cv =====</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(p1) d_p1 = p1;   <span class="comment">// int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(p2) d_p2 = p2;   <span class="comment">// const int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(p3) d_p3 = p3;   <span class="comment">// volatile int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(p4) d_p4 = p4;   <span class="comment">// const volatile int&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ===== decltype(变量名) 对指针：得到指针类型本身（含底层 cv）=====</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(ptr1) d_ptr1 = ptr1;   <span class="comment">// int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(ptr2) d_ptr2 = ptr2;   <span class="comment">// const int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(ptr3) d_ptr3 = ptr3;   <span class="comment">// volatile int*</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(ptr4) d_ptr4 = ptr4;   <span class="comment">// const volatile int*</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ===== decltype((expr))：加括号，左值表达式 → 引用类型 =====</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((p1)) e_p1 = p1;   <span class="comment">// int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((p2)) e_p2 = p2;   <span class="comment">// const int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((p3)) e_p3 = p3;   <span class="comment">// volatile int&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((p4)) e_p4 = p4;   <span class="comment">// const volatile int&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 对指针加括号：ptr 本身是左值 → 得到指针的引用</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((ptr1)) e_ptr1 = ptr1;   <span class="comment">// int*&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((ptr2)) e_ptr2 = ptr2;   <span class="comment">// const int*&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((ptr3)) e_ptr3 = ptr3;   <span class="comment">// volatile int*&amp;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((ptr4)) e_ptr4 = ptr4;   <span class="comment">// const volatile int*&amp;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// ===== 对比：若用 decltype 配合 auto 原代码中的按值拷贝 =====</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// auto ref_p2 = p2;        → int</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// decltype(p2)             → const int&amp;   （完全不同！）</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 想要&quot;按值&quot;效果需去掉引用：std::remove_reference_t&lt;decltype(p2)&gt;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a;</span><br><span class="line">    string str;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// decltype (表达式) ：根据表达式推导出类型，不会计算表达式的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(a) b = <span class="number">99</span>;    <span class="comment">// int b</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(a + <span class="number">3.14</span>) c = <span class="number">55.3</span>; <span class="comment">// double c</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(a + b * c) d = <span class="number">1.12</span>; <span class="comment">// double d</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> num = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; numm2 = num;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(num) num3 = <span class="number">55</span>;  <span class="comment">// int num3;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(numm2) num4 = num; <span class="comment">// const int num4;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(Test::a) num6 = <span class="number">555</span>;  <span class="comment">// int num6</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(Test::str) str = <span class="string">&quot;licher&quot;</span>; <span class="comment">// string str</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>decltype(表达式） 变量名 &#x3D; 初始值 。</strong></p><p><strong>函数返回值的使用</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// decltype (表达式) ：根据表达式推导出类型，不会计算表达式的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数返回值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">func_int</span><span class="params">()</span></span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span>&amp; <span class="title">func_int_r</span><span class="params">()</span></span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span>&amp;&amp; <span class="title">func_int_rr</span><span class="params">()</span></span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> <span class="title">func_const_int</span><span class="params">()</span> </span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; <span class="title">func_const_int_r</span><span class="params">()</span> </span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp;&amp; <span class="title">func_const_int_rr</span><span class="params">()</span></span>&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_int</span>()) a = <span class="number">22</span>; <span class="comment">// int a;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_int_r</span>()) b = a; <span class="comment">// int&amp; a;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_int_rr</span>()) b = <span class="number">33</span>; <span class="comment">// int&amp;&amp; a;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 字面量：纯右值</span></span><br><span class="line"> <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_const_int</span>()) c = <span class="number">22</span>; <span class="comment">// 纯粹的右值，直接去掉const， 就是 int c = 22;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_const_int_r</span>()) d = a; <span class="comment">// const int&amp; d = a;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">func_const_int_rr</span>()) e = <span class="number">22</span>; <span class="comment">// cons int&amp;&amp; e = 22;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>纯右值，字面量的时候就是一个常量。 去掉const</strong></p><p><strong>被（）包围的时候或者是一个左值， decltype推导的时候是引用， 不能去掉 const和volatile限定符。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// decltype (表达式) ：根据表达式推导出类型，不会计算表达式的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值被括号包围，const和volatile不能去掉</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a;</span><br><span class="line">    string str;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">static</span> <span class="type">int</span> b = <span class="number">22</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> Test test;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(test.a) a = <span class="number">22</span>; <span class="comment">// int a = 22;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(test.b) b = <span class="number">22</span>; <span class="comment">// const int b = 22;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// const int&amp; a2 = a;</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>((test.a)) a2 = a; <span class="comment">// 带上const因为定义的时候，是const对象。c</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> n = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> m = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(n + m) c = <span class="number">0</span>; <span class="comment">// 纯右值，字面量， int c = 0;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(n = n + m) d = n; <span class="comment">// 左值 int&amp; d = n;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>decltype的应用</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// decltype (表达式) ：根据表达式推导出类型，不会计算表达式的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值被括号包围，const和volatile不能去掉</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 泛型编程：遍历容器</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Container</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(T&amp; t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span> (_it = t.<span class="built_in">begin</span>(); _it != t.<span class="built_in">end</span>(); ++_it)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;value:&quot;</span> &lt;&lt; *_it &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">    <span class="keyword">decltype</span>(<span class="built_in">T</span>().<span class="built_in">begin</span>()) _it; <span class="comment">// 得到迭代器的类型</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    list&lt;<span class="type">int</span>&gt; ls&#123; <span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>,<span class="number">8</span>, &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    Container&lt;list&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; c;</span><br><span class="line">    c.<span class="built_in">print</span>(ls);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    Container&lt;<span class="type">const</span> list&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; c1;</span><br><span class="line">    c<span class="number">1.</span><span class="built_in">print</span>(ls);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>推导出迭代器的类型</strong></p><p><strong>返回值类型后置</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// decltype (表达式) ：根据表达式推导出类型，不会计算表达式的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值被括号包围，const和volatile不能去掉</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// **返回值类型后置**</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T, <span class="keyword">class</span> U&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">auto</span> <span class="title">add</span><span class="params">(T t, U u)</span> -&gt; <span class="title">decltype</span><span class="params">(t + u)</span>  <span class="comment">// auto推导的是decltype(t+u);</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> t + u;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ret1 :&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">add</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">22.5</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;ret2 :&quot;</span> &lt;&lt; <span class="built_in">add</span>&lt;<span class="type">int</span>, <span class="type">double</span>&gt;(<span class="number">1</span>, <span class="number">22.5</span>) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="2-3范围for"><a href="#2-3范围for" class="headerlink" title="2.3范围for"></a>2.3范围for</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; v&#123; <span class="number">1</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>, <span class="number">5</span>, <span class="number">6</span>, <span class="number">7</span>,<span class="number">6</span> &#125;;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp; e : v)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;e : &quot;</span> &lt;&lt; e &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>小细节</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;vector&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    map&lt;<span class="type">int</span>, string&gt; m;</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;two&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;three&quot;</span>));</span><br><span class="line">    m.<span class="built_in">insert</span>(<span class="built_in">make_pair</span>(<span class="number">4</span>, <span class="string">&quot;four&quot;</span>));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="keyword">auto</span>&amp; e : m) <span class="comment">// 这是一个对象</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; e.first &lt;&lt; <span class="string">&quot;:&quot;</span> &lt;&lt; e.second &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="keyword">auto</span> it = m.<span class="built_in">begin</span>(); it != m.<span class="built_in">end</span>(); ++it) <span class="comment">// 这是迭代器，类似指针。</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; it-&gt;first &lt;&lt; <span class="string">&quot;:&quot;</span> &lt;&lt; it-&gt;second &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>set默认只读的。</strong></p><h2 id="2-4-nullptr"><a href="#2-4-nullptr" class="headerlink" title="2.4 nullptr"></a>2.4 nullptr</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">char</span>* p)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;func(char*)&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> p)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;func(int p)&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(<span class="literal">NULL</span>); <span class="comment">// #define NULL 0</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(<span class="number">0</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">char</span>* p1 = <span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span>* p2 = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(p1);</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(p2);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">void</span>* ptr1 = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">// int* ptr2 = ptr1; void*不能够隐士的转换为int*</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* ptr2 = (<span class="type">int</span>*)ptr1; <span class="comment">// 需要显示的转换</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="comment">// 自动转换为任意类型的指针</span></span><br><span class="line">    <span class="type">void</span>* ptr3 = <span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">double</span>* ptr3 = <span class="literal">nullptr</span>; </span><br><span class="line">    <span class="type">char</span>* ptr3 = <span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>C++的NULL就是定义的宏：0。</strong></p><p><strong>nullptr  c++的万能指针。初始化的时候可以定义为任何类型的指针。</strong></p><h2 id="2-5-Lambda函数"><a href="#2-5-Lambda函数" class="headerlink" title="2.5 Lambda函数"></a>2.5 Lambda函数</h2><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">// [capture] (params) opt-&gt;ret(body;&#125;;</span><br><span class="line">[]：不捕捉任何变量</span><br><span class="line">[&amp;]:引用的方式捕捉</span><br><span class="line">[=]:捕获变量，作为副本在函数中使用。值拷贝</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">没有参数，可以省略</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">opt选项：mutable， exception</span><br><span class="line">mutable:修改拷贝的临时对象</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 匿名函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// [capture] (params) opt-&gt;ret(body;&#125;;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> b = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">[=, &amp;x]()<span class="keyword">mutable</span> </span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> c = a;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> d = b;</span><br><span class="line">b++;  <span class="comment">// 修改的临时对象，加了mutable</span></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;b : &quot;</span> &lt;&lt; b &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;(); <span class="comment">// 后面添加()就是调用匿名函数的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;b : &quot;</span> &lt;&lt; b &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>lambda本身：仿函数。</strong></p><p><strong>捕获列表就是给匿名对象增加属性， mutable就是去掉函数的const。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 匿名函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// [capture] (params) opt-&gt;ret(body;&#125;;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> b = <span class="number">20</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> ptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数指针</span></span><br><span class="line">ptr p1 = [](<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="built_in">p1</span>(<span class="number">22</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数包装器</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span> x)&gt; f1 = [=](<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt;  x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="built_in">f1</span>(<span class="number">33</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 绑定器</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span> x)&gt; f2 = <span class="built_in">bind</span>([=](<span class="type">int</span> x)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;, placeholders::_1);</span><br><span class="line"><span class="built_in">f2</span>(<span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>);</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-1-constexpr"><a href="#3-1-constexpr" class="headerlink" title="3.1 constexpr"></a>3.1 constexpr</h2><p><strong>constexpr修饰常量数据</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// constexpr：常量表达式，函数的返回值是常量。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> a = <span class="number">20</span>;   <span class="comment">// 只读</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr[a] = &#123; <span class="number">0</span> &#125;; <span class="comment">// 常量</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">T</span> &#123; <span class="type">int</span> a; &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 常量表达式：编译期间就知道了。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 非常量表达式：程序运行期间才知道的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 编译器怎么知道常量表达式：constexpr.</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> i = <span class="number">1314</span>;  <span class="comment">// 常量表达式</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span> j = i + <span class="number">1</span>; <span class="comment">// 常量表达式</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 编译期间我们就知道了结果</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> t1 = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> t2 = t1 + <span class="number">33</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 常量结构体，类对象.创建对象的时候用constexpr.</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T t1&#123; <span class="number">222</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> T t2&#123; <span class="number">333</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>constexpr修饰函数</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 修饰函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.函数返回的时候常量表达式。</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;  </span><br><span class="line"><span class="comment">// return 变量不符合的。</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.声明，定义，调用。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.整个函数只能出现常量表达式语句。using,typedef,static_assert return除外。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>修饰模板函数。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 修饰函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.函数返回的时候常量表达式。</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;  </span><br><span class="line"><span class="comment">// return 变量不符合的。</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.声明，定义，调用。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.整个函数只能出现常量表达式语句。using,typedef,static_assert return除外。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 模板函数根据实际情况进行判断的。</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">Person</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* name;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> age;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> T <span class="title">display</span><span class="params">(T t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> t;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 普通函数</span></span><br><span class="line">Person p&#123; <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>, <span class="number">22</span> &#125;;</span><br><span class="line">Person p1 = <span class="built_in">display</span>&lt;Person&gt;(p);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 常量表达式</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="type">int</span>  ret = <span class="built_in">display</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">22</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> Person p3&#123; <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>, <span class="number">22</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">constexpr</span> Person p4 = <span class="built_in">display</span>&lt;Person&gt;(p3);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>修饰构造函数，构造函数必须是空的。只能写初始化列表里面的。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">T</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> <span class="title">T</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">int</span> b, <span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* p)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">:_a(a)</span></span><br><span class="line"><span class="function">,_b(b)</span></span><br><span class="line"><span class="function">,_p(p)</span></span><br><span class="line"><span class="function">&#123;</span> &#125;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _a;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _b;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">char</span>* _p;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// t就是一个常量对象的。</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">constexpr</span> T <span class="title">t</span><span class="params">(<span class="number">22</span>, <span class="number">33</span>, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span>  <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>constexpr关键字就是为了能够在编译期间判断常量的值，减少在运行期间的判断。提高效率。</strong></p><h2 id="3-2-using"><a href="#3-2-using" class="headerlink" title="3.2 using"></a>3.2 using</h2><p><strong>基本变量和函数指针。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; <span class="comment">// 最常用的using</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// using使用命名空间的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// using使用隐藏的函数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 定义类型的别名，类型的别名</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">typedef</span> <span class="title">int</span><span class="params">(*func_ptr1)</span><span class="params">(<span class="type">int</span>, string)</span></span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> func_ptr2 = <span class="built_in">int</span>(*)(<span class="type">int</span>, string);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, string b)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a : &quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;b : &quot;</span> &lt;&lt; b &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 变量</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">typedef</span> <span class="type">int</span> t;</span><br><span class="line">t a = <span class="number">10</span>;  <span class="comment">// 都是int</span></span><br><span class="line">t b = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> t2 = <span class="type">int</span>;</span><br><span class="line">t2 a1 = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">t2 b1 = <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 函数</span></span><br><span class="line">func_ptr1 f1 = func;</span><br><span class="line">func_ptr2 f2 = func;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">f1</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;lic1&quot;</span>);</span><br><span class="line"><span class="built_in">f2</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 先解引用</span></span><br><span class="line">(*f1)(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;lic3&quot;</span>);</span><br><span class="line">(*f2)(<span class="number">4</span>, <span class="string">&quot;lic4&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>**模板使用 using **</p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;map&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; <span class="comment">// 最常用的using</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 模板定义别名</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// map int-int, int-double, int-string</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 麻烦</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">MyMap</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">typedef</span> map&lt;<span class="type">int</span>, T&gt; mapType;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> <span class="title class_">T</span>&gt;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> MMap = map&lt;<span class="type">int</span>, T&gt;; <span class="comment">// 清爽</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// typedef</span></span><br><span class="line">MyMap&lt;<span class="type">int</span>&gt;::mapType m1&#123; &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">1</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>, <span class="number">2</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>,<span class="number">3</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">MyMap&lt;<span class="type">double</span>&gt;::mapType m2&#123; &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">1.1</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>,<span class="number">2.2</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>,<span class="number">3.3</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">MyMap&lt;std::string&gt;::mapType m3&#123; &#123;<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;two&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;three&quot;</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// using</span></span><br><span class="line">MMap&lt;<span class="type">int</span>&gt; m4&#123; &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">1</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>, <span class="number">2</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>,<span class="number">3</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">MMap&lt;<span class="type">double</span>&gt; m5&#123; &#123;<span class="number">1</span>,<span class="number">1.1</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>,<span class="number">2.2</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>,<span class="number">3.3</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">MMap&lt;std::string&gt; m6&#123; &#123;<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;one&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;two&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;three&quot;</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-3-委托构造"><a href="#3-3-委托构造" class="headerlink" title="3.3 委托构造"></a>3.3 委托构造</h2><p><strong>构造函数调用构造函数。不要形成闭环。尽量写在初始化列表里面。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Test</span>()&#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="built_in">Test</span>(<span class="type">int</span> max)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_max = max &gt; <span class="number">0</span> ? max : <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Test</span>(<span class="type">int</span> max, <span class="type">int</span> min)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_max = max &gt; <span class="number">0</span> ? max : <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">_min = min &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; min &lt; max ? min : <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Test</span>(<span class="type">int</span> max, <span class="type">int</span> min, <span class="type">int</span> mid)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_max = max &gt; <span class="number">0</span> ? max : <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">_min = min &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; min &lt; max ? min : <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">_mid = mid &lt; max &amp;&amp; mid &gt; min ? mid : <span class="number">50</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _max;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _min;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _mid;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 委托构造:构造函数调用构造函数。在初始化列表里面调用自己的构造函数。</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test2</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Test2</span>() &#123;&#125;</span><br><span class="line"><span class="built_in">Test2</span>(<span class="type">int</span> max)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_max = max &gt; <span class="number">0</span> ? max : <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Test2</span>(<span class="type">int</span> max, <span class="type">int</span> min)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">Test2</span>(max)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_min = min &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; min &lt; max ? min : <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Test2</span>(<span class="type">int</span> max, <span class="type">int</span> min, <span class="type">int</span> mid)</span><br><span class="line">:<span class="built_in">Test2</span>(max, min)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">_mid = mid &lt; max &amp;&amp; mid &gt; min ? mid : <span class="number">50</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _max;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _min;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _mid;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>构造函数调用构造函数。</strong></p><h2 id="3-4-继承构造函数"><a href="#3-4-继承构造函数" class="headerlink" title="3.4 继承构造函数"></a>3.4 继承构造函数</h2><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Base</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>(<span class="type">int</span> i)</span><br><span class="line">:_i(i)</span><br><span class="line">&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>(<span class="type">int</span> i, <span class="type">int</span> j)</span><br><span class="line">:_i(i)</span><br><span class="line">,_j(j)</span><br><span class="line">&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Base</span>(<span class="type">int</span> i, <span class="type">int</span> j, <span class="type">int</span> k)</span><br><span class="line">:_i(i)</span><br><span class="line">,_j(j)</span><br><span class="line">,_k(k)</span><br><span class="line">&#123;&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> i)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;func(int i)&quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;i &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(<span class="type">int</span> i, string str)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;func(int i, string str) &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;i : &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; <span class="string">&quot;str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _i;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _j;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _k;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Child</span> : <span class="keyword">public</span> Base</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> Base::Base; <span class="comment">// 使用基类的构造函数。</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> Base::func; <span class="comment">// </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;func()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Child c&#123; <span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;_i : &quot;</span> &lt;&lt; c._i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;_j : &quot;</span> &lt;&lt; c._j &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;_k : &quot;</span> &lt;&lt; c._k &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">c.<span class="built_in">func</span>(<span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">c.<span class="built_in">func</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;lic&quot;</span>);</span><br><span class="line">c.<span class="built_in">func</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>继承基类的构造函数</strong></p><p><strong>继承基类的隐藏函数，或者隐藏属性。</strong></p><h2 id="3-5-初始化列表"><a href="#3-5-初始化列表" class="headerlink" title="3.5 初始化列表"></a>3.5 初始化列表</h2><p><strong>统一初始化 {}</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 初始化列表，统一初始化。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Person</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">Person</span>(<span class="type">int</span> age)</span><br><span class="line">:_age(age)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">Person</span>(<span class="type">int</span> age, string name)</span><br><span class="line">:_age(age)</span><br><span class="line">,_name(name)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _age;</span><br><span class="line">string _name;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 对象</span></span><br><span class="line"><span class="function">Person <span class="title">p1</span><span class="params">(<span class="number">22</span>)</span></span>;  <span class="comment">// 调用构造函数</span></span><br><span class="line">Person p2 = <span class="number">33</span>; <span class="comment">// 隐士类型转换</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">Person p3&#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line">Person p4 =&#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 基本类型的初始化</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a1&#123; <span class="number">10</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a2=&#123; <span class="number">10</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch1&#123; <span class="number">2</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">char</span> ch2=&#123; <span class="number">2</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 初始化数组</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr1[]&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr2[]=&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 堆内存 new出来的堆空间</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* p1 = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">44</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* p2 = <span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>[<span class="number">3</span>]&#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>聚合体类型</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// T1不是聚合体，受保护的成员属性</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">T1</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x;</span><br><span class="line"><span class="type">long</span> y;</span><br><span class="line"><span class="keyword">protected</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> z;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// T2是聚合体，静态属性属于整个类，不需要初始化列表进行初始化的</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">T2</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x;</span><br><span class="line"><span class="type">long</span> y;</span><br><span class="line"><span class="keyword">protected</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">int</span> z;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">struct</span> <span class="title class_">T3</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> arr[<span class="number">3</span>]&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> c;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> T2::z = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 聚合体类型，直接初始化。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.数组</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x1[]&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span> &#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x2[]=&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span> &#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.类</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.无自定义的构造函数 2.无私有或保护的非静态数据成员。3无基类和虚函数。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//T1 t&#123; 1,2,3 &#125;;  error</span></span><br><span class="line">T2 t&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>&#125;;  <span class="comment">// 正确的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">T3 t3&#123; <span class="number">4</span>, &#123;<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>&#125;, <span class="number">7</span> &#125;; <span class="comment">// c++14支持了。对象里面有=或者&#123;&#125;初始化过的数据。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>initializer_list</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;initializer_list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(initializer_list&lt;<span class="type">int</span>&gt; ls)</span> <span class="comment">// 一般作为函数的参数</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">initializer_list&lt;<span class="type">int</span>&gt;::iterator it = ls.<span class="built_in">begin</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span> (it != ls.<span class="built_in">end</span>())</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; *it &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">++it;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">func</span><span class="params">(initializer_list&lt;<span class="type">char</span>&gt;&amp; ls)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">initializer_list&lt;<span class="type">char</span>&gt;::iterator it = ls.<span class="built_in">begin</span>();</span><br><span class="line"><span class="keyword">while</span> (it != ls.<span class="built_in">end</span>())</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; *it &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span>;</span><br><span class="line">++it;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(&#123; <span class="number">1</span>,<span class="number">2</span>,<span class="number">3</span>,<span class="number">4</span>,<span class="number">5</span>,<span class="number">6</span>,<span class="number">7</span>,<span class="number">8</span>,<span class="number">9</span>,<span class="number">10</span> &#125;);    <span class="comment">// &#123;&#125;接收任意多个类型一样的参数</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">func</span>(&#123; <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;b&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;c&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;d&#x27;</span>, <span class="string">&#x27;e&#x27;</span> &#125;); <span class="comment">// &#123;&#125; 整体算一个参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-7-可调用对象"><a href="#3-7-可调用对象" class="headerlink" title="3.7 可调用对象"></a>3.7 可调用对象</h2><p><strong>类似函数指针一样，直接对象，然后就是需要的参数。</strong></p><h3 id="3-7-1-可调用对象"><a href="#3-7-1-可调用对象" class="headerlink" title="3.7.1 可调用对象"></a>3.7.1 可调用对象</h3><p><strong>1.函数指针</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.函数指针</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span> num, <span class="type">const</span> string&amp; name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;num : &quot;</span> &lt;&lt; num &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;name : &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;); <span class="comment">// 函数指针类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">funcptr p = print;</span><br><span class="line"><span class="built_in">p</span>(<span class="number">10</span>, <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>); <span class="comment">// 函数指针</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>2.仿函数</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">// 重载 operator()</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">const</span> string&amp; msg)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;msg : &quot;</span> &lt;&lt; msg &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Test t;</span><br><span class="line"><span class="built_in">t</span>(<span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>); <span class="comment">// 仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>3将类对象转换为函数指针</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;); <span class="comment">// 函数指针类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类对象转换为函数指针。</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">operator</span> <span class="title">funcptr</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> world;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">world</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 类</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.类的函数指针或者类成员的指针</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">Test tt;</span><br><span class="line"><span class="built_in">tt</span>(<span class="number">18</span>, <span class="string">&quot;lichermionex&quot;</span>); <span class="comment">// 类对象转换为函数指针</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>4.类的函数指针或者类成员的指针</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;); <span class="comment">// 函数指针类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">hello</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 对象</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">world</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 类</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _id;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.类的函数指针或者类成员的指针</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 类的函数指针</span></span><br><span class="line">funcptr f = Test::world; <span class="comment">// 静态方法，没有this指针、</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="comment">// 类非静态方法，需要指明作用域指针类型。</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> fptr = <span class="built_in">void</span>(Test::*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;);</span><br><span class="line">fptr f1 = &amp;Test::hello;</span><br><span class="line">    Test ttt;</span><br><span class="line">(ttt.*f1)(<span class="number">22</span>, <span class="string">&quot;licher&quot;</span>);  <span class="comment">// 调用的时候，主需要先解引用，然后再调用。</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="comment">// 类的成员指针(变量)，需要指针指针类型的作用域</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> ptr1 = <span class="type">int</span> Test::*;</span><br><span class="line">ptr1 pt = &amp;Test::_id;</span><br><span class="line">ttt.*pt = <span class="number">555</span>; <span class="comment">// 属性</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>总结</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcPtr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;);</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcPtr1 = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, <span class="type">const</span> string&amp; str)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, <span class="type">const</span> string&amp; str)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">hello</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, <span class="type">const</span> string&amp; str)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">world</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, <span class="type">const</span> string&amp; str)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;str : &quot;</span> &lt;&lt; str &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">print_int</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;print x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="keyword">operator</span> <span class="title">funcPtr1</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> print_int;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;   </span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.函数指针</span></span><br><span class="line">    funcPtr ptr1 = print;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">print</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;lic1&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.仿函数，属于某个对象，需要创建对象的</span></span><br><span class="line">    test t;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">t</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.类的静态函数，属于整个类，不需要创建对象的</span></span><br><span class="line">    funcPtr ptr2 = test::hello;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">ptr2</span>(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;lic3&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.类的非静态函数，属于某个</span></span><br><span class="line">    test ttt;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">using</span> fptr = <span class="built_in">void</span>(test::*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;);</span><br><span class="line">    fptr ptr3 = &amp;test::world;</span><br><span class="line">    (ttt.*ptr3)(<span class="number">4</span>, <span class="string">&quot;lic4&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 5.类对象返回函数指针的。</span></span><br><span class="line">    <span class="built_in">ttt</span>(<span class="number">555</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="3-7-2函数包装器"><a href="#3-7-2函数包装器" class="headerlink" title="3.7.2函数包装器"></a>3.7.2函数包装器</h3><p><strong>std::function&lt;返回值(参数列表)&gt;  diy_name &#x3D; 可调用对象。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.函数指针</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span> num, <span class="type">const</span> string&amp; name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;num : &quot;</span> &lt;&lt; num &lt;&lt; <span class="string">&quot; : &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;name : &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;); <span class="comment">// 函数指针类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.仿函数，重载了operator()</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">// 重载</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">operator</span><span class="params">()</span><span class="params">(<span class="type">const</span> string&amp; msg)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;msg : &quot;</span> &lt;&lt; msg &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类对象转换为函数指针。</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">operator</span> <span class="title">funcptr</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> world;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">hello</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 对象</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">world</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 类</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _id;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.类的函数指针或者类成员的指针</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.普通函数</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;)&gt; f1 = print;</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(<span class="number">1</span>, <span class="string">&quot;lic1&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.类的静态函数</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;)&gt; f2 = Test::world;  <span class="comment">// 注意指定作用域</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">f2</span>(<span class="number">2</span>, <span class="string">&quot;lic2&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.仿函数</span></span><br><span class="line">Test t1;</span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">const</span> string&amp;)&gt; f3 = t1;</span><br><span class="line"><span class="built_in">f3</span>(<span class="string">&quot;lic333&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.转换为函数指针的对象</span></span><br><span class="line">Test t2;</span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;)&gt; f4 = t2;</span><br><span class="line"><span class="built_in">f4</span>(<span class="number">4</span>, <span class="string">&quot;lic4444&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>基本演示</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">A</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">A</span>(<span class="type">const</span> function&lt;<span class="built_in">void</span>(<span class="type">int</span>, string)&gt;&amp; callback)</span><br><span class="line">:_callback(callback)</span><br><span class="line">&#123; &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">notify</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, string name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">_callback(id, name);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">private</span>:</span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, string)&gt; _callback;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span> id, string name)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;id : &quot;</span> &lt;&lt; id &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;string : &quot;</span> &lt;&lt; name &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> funcptr = <span class="built_in">void</span>(*)(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;); <span class="comment">// 函数指针类型</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.仿函数，重载了operator()</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">static</span> <span class="type">void</span> <span class="title">world</span><span class="params">(<span class="type">int</span> a, <span class="type">const</span> string&amp; s)</span> <span class="comment">// 类</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;a:&quot;</span> &lt;&lt; a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;s:&quot;</span> &lt;&lt; s &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">operator</span> <span class="title">funcptr</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> world;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _id;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">//function&lt;void(int, string)&gt; f = print;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//A a(f);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 基本函数</span></span><br><span class="line"><span class="function">A <span class="title">a</span><span class="params">(print)</span></span>;</span><br><span class="line">a.<span class="built_in">notify</span>(<span class="number">11</span>, <span class="string">&quot;lic11&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="function">A <span class="title">b</span><span class="params">(Test::world)</span></span>;</span><br><span class="line">b.<span class="built_in">notify</span>(<span class="number">22</span>, <span class="string">&quot;lic22&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 包装为函数指针的对象</span></span><br><span class="line">Test tb;</span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">const</span> string&amp;)&gt; f4 = tb;</span><br><span class="line"><span class="function">A <span class="title">c</span><span class="params">(tb)</span></span>;</span><br><span class="line">c.<span class="built_in">notify</span>(<span class="number">3</span>, <span class="string">&quot;lic33&quot;</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="3-7-3-绑定器"><a href="#3-7-3-绑定器" class="headerlink" title="3.7.3 绑定器"></a>3.7.3 绑定器</h3><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.将函数和参数绑定在一起，形成仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.简化函数参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(可调用对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(类函数、成员地址， 对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// placeholders::_1函数第一个参数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// placeholders是后面参数的顺序</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">output</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;y : &quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, <span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>)();  <span class="comment">// 1,2</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, placeholders::_1, <span class="number">2</span>)(<span class="number">1111</span>); <span class="comment">// 1111 2</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, <span class="number">2</span>, placeholders::_1)(<span class="number">1111</span>); <span class="comment">// 2 1111</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, <span class="number">2</span>, placeholders::_2)(<span class="number">10</span>, <span class="number">10</span>); <span class="comment">// 2 10</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, placeholders::_1, placeholders::_2)(<span class="number">10</span>, <span class="number">11</span>); <span class="comment">// 10 11 </span></span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(output, placeholders::_2, placeholders::_1)(<span class="number">10</span>, <span class="number">11</span>); <span class="comment">// 11 10</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>直接结果</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">x : 1</span><br><span class="line">y : 2</span><br><span class="line">x : 1111</span><br><span class="line">y : 2</span><br><span class="line">x : 2</span><br><span class="line">y : 1111</span><br><span class="line">x : 2</span><br><span class="line">y : 10</span><br><span class="line">x : 10</span><br><span class="line">y : 11</span><br><span class="line">x : 11</span><br><span class="line">y : 10</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>测试代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.将函数和参数绑定在一起，形成仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.简化函数参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(可调用对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(类函数、成员地址， 对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// placeholders::_1函数第一个参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">testFunc</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y, <span class="type">const</span> function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">int</span>)&gt; &amp; f)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">if</span> (x % <span class="number">2</span> == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">f</span>(x, y);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">output</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; <span class="string">&quot; &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;y : &quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; <span class="string">&quot;  &quot;</span> &lt;&lt; <span class="string">&quot;x + y : &quot;</span> &lt;&lt; (x + y) &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">10</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> f1 = <span class="built_in">bind</span>(output, i + <span class="number">100</span>, i + <span class="number">200</span>); <span class="comment">// 这里的参数已经固定了的</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">testFunc</span>(i, i, f1);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> f2 = <span class="built_in">bind</span>(output, placeholders::_1, placeholders::_2);</span><br><span class="line"><span class="built_in">testFunc</span>(i, i, f2);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>绑定类的成员函数和成员属性</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.将函数和参数绑定在一起，形成仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.简化函数参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(可调用对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(类函数、成员地址， 对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// placeholders::_1函数第一个参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">output</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; <span class="string">&quot; y : &quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _number = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 成员函数绑定,成员函数属于对象，需要创建对象的示例。</span></span><br><span class="line">Test t;</span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::output, &amp;t, <span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>)();</span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::output, &amp;t, <span class="number">1</span>, placeholders::_2)(<span class="number">777</span>,<span class="number">888</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类的成员变量,</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> f = <span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::_number, &amp;t);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">f</span>() = <span class="number">777</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="built_in">f</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>类的属性和方法属于实例化的对象，需要创建实例化的对象后 在继续进行绑定。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;functional&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std; </span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.将函数和参数绑定在一起，形成仿函数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.简化函数参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(可调用对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// auto f = std::bind(类函数、成员地址， 对象， 参数或者占位符)</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// placeholders::_1函数第一个参数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">output</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;x : &quot;</span> &lt;&lt; x &lt;&lt; <span class="string">&quot; y : &quot;</span> &lt;&lt; y &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> _number = <span class="number">100</span>;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 成员函数绑定,成员函数属于对象，需要创建对象的示例。</span></span><br><span class="line">Test t;</span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::output, &amp;t, <span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>)();</span><br><span class="line"><span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::output, &amp;t, <span class="number">1</span>, placeholders::_2)(<span class="number">777</span>,<span class="number">888</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 类的成员变量,</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span> f = <span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::_number, &amp;t);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="built_in">f</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">f</span>() = <span class="number">777</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="built_in">f</span>() &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 包装一下方法</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">void</span>(<span class="type">int</span>, <span class="type">int</span>)&gt; ff = <span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::output, &amp;t, <span class="number">520</span>, placeholders::_2);</span><br><span class="line"><span class="built_in">ff</span>(<span class="number">0</span>, <span class="number">1314</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 包装一下属性</span></span><br><span class="line">function&lt;<span class="type">int</span>&amp;(<span class="type">void</span>)&gt; fff = <span class="built_in">bind</span>(&amp;Test::_number, &amp;t);</span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-8-右值引用"><a href="#3-8-右值引用" class="headerlink" title="3.8 右值引用"></a>3.8 右值引用</h2><p><strong>左值：loactor value。可以定位的值</strong></p><p><strong>右值：read value。只读值</strong></p><p><strong>左值：空间</strong></p><p><strong>右值：数据</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// lvalue:loactor value,左值:定位值</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// rvalue:read value    有值:只读值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值引用，右值引用</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 左值引用</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>&amp; refa = a;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 右值</span></span><br><span class="line"><span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"><span class="string">&#x27;a&#x27;</span>;</span><br><span class="line"><span class="string">&quot;abcd&quot;</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="comment">// 右值引用</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>&amp;&amp; c = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="comment">// 常量左值引用</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; d = a;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; d2 = c;  <span class="comment">// 常量右值引用</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; d3 = <span class="number">44</span>;  <span class="comment">// 这里会有隐式类型转换</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line"><span class="comment">// 常量右值引用</span></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp;&amp; f = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">test</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">:_a(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; <span class="number">22</span> &#125;)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; &amp;_a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 拷贝构造：防止浅拷贝，实现深拷贝</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(<span class="type">const</span> test&amp; t)</span><br><span class="line">:_a(<span class="keyword">new</span> <span class="type">int</span>&#123; *t._a &#125;)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; &amp;_a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;test(const test&amp; t)&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 移动构造就是为了实现浅拷贝(有指针存在的话)。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 复用这个临时对象的资源。</span></span><br><span class="line"><span class="built_in">test</span>(test&amp;&amp; t)</span><br><span class="line">:_a(t._a)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">t._a = <span class="literal">nullptr</span>;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot; test(test&amp;&amp; t)&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; &amp;_a &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">~<span class="built_in">test</span>()</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;~test()&quot;</span> &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line"><span class="keyword">delete</span> _a;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* _a;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function">test <span class="title">getobj</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">test t;  <span class="comment">// 这里构造函数一次</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> t;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 右值引用：延长右值的生命周期。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 得到一个临时对象，</span></span><br><span class="line">test t = <span class="built_in">getobj</span>(); <span class="comment">// 这里一般拷贝构造一次。 但是存在移动构造，会调用拷贝构造。</span></span><br><span class="line">test&amp;&amp; t1 = <span class="built_in">getobj</span>(); <span class="comment">// 临时对象，才会进行移动构造的调用</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>主要是延长将亡值的声明周期，实现浅拷贝。</strong></p><p><strong>&amp;&amp; 的特性</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// &amp;&amp;特性</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.通过右值推导：T&amp;&amp; 或者 auto&amp;&amp; 得到的是右值引用</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">f</span><span class="params">(T&amp;&amp; param)</span></span>; <span class="comment">// 需要推导</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">f1</span><span class="params">(<span class="type">const</span> T&amp;&amp; param)</span></span>; <span class="comment">// 都是右值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">f</span>(<span class="number">10</span>); <span class="comment">// 右值</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x = <span class="number">10</span>; </span><br><span class="line"><span class="built_in">f</span>(x); <span class="comment">// 左值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">f1</span>(<span class="number">55</span>); <span class="comment">// f1一直都是右值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> x = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> y = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; v1 = x; <span class="comment">// 左值</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; v2 = <span class="number">222</span>; <span class="comment">// 右值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//decltype(x) &amp;&amp; v3 = y; // error 右值引用赋了左值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>&amp;&amp; a1 = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; bb = a1; <span class="comment">// 左值引用 int&amp; b = a;</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; cc = <span class="number">66</span>;  <span class="comment">// 右值引用 int&amp;&amp; cc = 66;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> a2 = <span class="number">5</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span>&amp; a3 = a2;</span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; ccc = a3; <span class="comment">// 左值引用 int&amp; ccc = a3;</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; ccc1 = a2; <span class="comment">// 左值引用 int&amp; ccc1 = a3;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp; s1 = <span class="number">1000</span>;</span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="type">int</span>&amp;&amp; s2 = <span class="number">1000</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; dd = s1;  <span class="comment">// const int&amp; dd = s1;</span></span><br><span class="line"><span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; ee = s2;  <span class="comment">// const int&amp; ee = s2;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">const</span> <span class="keyword">auto</span>&amp;&amp; xxx = <span class="number">5</span>; <span class="comment">// const int&amp;&amp; x = 5;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>通过右值推导 T&amp;&amp; 或者 auto&amp;&amp; 得到的是一个右值引用类型。 右值是具体的右值，不是变量。</strong></p><p> <strong>const T&amp;&amp; 就是一个右值类型，不需要推导了的。</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span>&amp; i)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;left : &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(<span class="type">int</span>&amp;&amp; i)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;right : &quot;</span> &lt;&lt; i &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">forward</span><span class="params">(<span class="type">int</span>&amp;&amp; k)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(k);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> i = <span class="number">55</span>;</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(i);</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(<span class="number">44</span>);</span><br><span class="line">forward(<span class="number">444</span>); <span class="comment">// 这里是左值，在传递的时候。右值在传递的时候变成左值。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>move</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// move:左值转换为右值。 所有权的转换。</span></span><br><span class="line">list&lt;string&gt; ls&#123; &#123;<span class="string">&quot;lic1&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="string">&quot;lic2&quot;</span>&#125;, &#123;<span class="string">&quot;lic3&quot;</span>&#125; &#125;;</span><br><span class="line">list&lt;string&gt; ls2 = <span class="built_in">move</span>(ls);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>完美转发</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;iostream&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;list&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;string&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="keyword">using</span> <span class="keyword">namespace</span> std;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(T&amp; t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;left value : &quot;</span> &lt;&lt; t &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">print</span><span class="params">(T&amp;&amp; t)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">cout &lt;&lt; <span class="string">&quot;right value : &quot;</span> &lt;&lt; t &lt;&lt; endl;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="keyword">template</span>&lt;<span class="keyword">class</span> T&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">testforward</span><span class="params">(T&amp;&amp; v)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(v);</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(<span class="built_in">move</span>(v));</span><br><span class="line"><span class="built_in">print</span>(forward&lt;T&gt;(v));</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">main</span><span class="params">()</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 当T为左值引用类型时 t将被转换为T类型的左值</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 当T不是左值引用类型时 t将被转换为T类型的右值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="built_in">testforward</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt;(<span class="number">520</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> num = <span class="number">44</span>;</span><br><span class="line"><span class="built_in">testforward</span>(num);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/09/15/C++11/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/09/15/C++11/"/>
    <published>2026-09-15T02:10:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="1-1字符串原始字面量"><a href="#1-1字符串原始字面量" class="headerlink" title="1.1字符串原始字面量"></a>1.1字符串原始字面量</h2><p><strong>为了解决字符的转义和续行。 语法： “tag()ta]]>
    </summary>
    <title>C++ 11</title>
    <updated>2026-09-15T02:10:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="力扣" scheme="https://licee.top/categories/leetcode/"/>
    <category term="二分" scheme="https://licee.top/tags/%E4%BA%8C%E5%88%86/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="704-二分查找"><a href="#704-二分查找" class="headerlink" title="704.二分查找"></a>704.二分查找</h2><p>给定一个 <code>n</code> 个元素有序的（升序）整型数组 <code>nums</code> 和一个目标值 <code>target</code> ，写一个函数搜索 <code>nums</code> 中的 <code>target</code>，如果 <code>target</code> 存在返回下标，否则返回 <code>-1</code>。</p><p>你必须编写一个具有 <code>O(log n)</code> 时间复杂度的算法。<br><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [-1,0,3,5,9,12], target = 9</span><br><span class="line">输出: 4</span><br><span class="line">解释: 9 出现在 nums 中并且下标为 4</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [-1,0,3,5,9,12], target = 2</span><br><span class="line">输出: -1</span><br><span class="line">解释: 2 不存在 nums 中因此返回 -1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ol><li>你可以假设 <code>nums</code> 中的所有元素是不重复的。</li><li><code>n</code> 将在 <code>[1, 10000]</code>之间。</li><li><code>nums</code> 的每个元素都将在 <code>[-9999, 9999]</code>之间。</li></ol><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">search</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = nums.<span class="built_in">size</span>() - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> mid = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 相等的时候也需要进行判断的。</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(left &lt;= right)</span><br><span class="line">        &#123;   </span><br><span class="line">            <span class="comment">// 防止溢出的</span></span><br><span class="line">            mid = left + (right - left + <span class="number">1</span>) / <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[mid] &gt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right =  mid - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(nums[mid] &lt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left = mid + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">return</span> mid;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="34-在排序数组中查找元素的第一个和最后一个位置"><a href="#34-在排序数组中查找元素的第一个和最后一个位置" class="headerlink" title="34.在排序数组中查找元素的第一个和最后一个位置"></a>34.在排序数组中查找元素的第一个和最后一个位置</h2><p>给你一个按照非递减顺序排列的整数数组 <code>nums</code>，和一个目标值 <code>target</code>。请你找出给定目标值在数组中的开始位置和结束位置。</p><p>如果数组中不存在目标值 <code>target</code>，返回 <code>[-1, -1]</code>。</p><p>你必须设计并实现时间复杂度为 <code>O(log n)</code> 的算法解决此问题。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [5,7,7,8,8,10], target = 8</span><br><span class="line">输出：[3,4]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [5,7,7,8,8,10], target = 6</span><br><span class="line">输出：[-1,-1]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [], target = 0</span><br><span class="line">输出：[-1,-1]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>0 &lt;= nums.length &lt;= 105</code></li><li><code>-109 &lt;= nums[i] &lt;= 109</code></li><li><code>nums</code> 是一个非递减数组</li><li><code>-109 &lt;= target &lt;= 109</code></li></ul><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">findLeft</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = nums.<span class="built_in">size</span>() - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ans = <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span> (left &lt;= right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> mid = left + (right - left) / <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span> (nums[mid] &gt;= target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span> (nums[mid] == target)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    ans = mid; <span class="comment">// 先记录一个区间的断点信息</span></span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                right = mid - <span class="number">1</span>; <span class="comment">// 这里不一定是最右边的区间的</span></span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left = mid + <span class="number">1</span>; <span class="comment">// </span></span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ans;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">findRight</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = nums.<span class="built_in">size</span>() - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ans = <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span> (left &lt;= right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> mid = left + (right - left) / <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span> (nums[mid] &lt;= target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span> (nums[mid] == target)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    ans = mid;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                left = mid + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right = mid - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ans;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">searchRange</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> leftIndex = <span class="built_in">findLeft</span>(nums, target);</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> rightIndex = <span class="built_in">findRight</span>(nums, target);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> &#123;leftIndex, rightIndex&#125;;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="69-x的平方根"><a href="#69-x的平方根" class="headerlink" title="69.x的平方根"></a>69.x的平方根</h2><p>给你一个非负整数 <code>x</code> ，计算并返回 <code>x</code> 的 <strong>算术平方根</strong> 。</p><p>由于返回类型是整数，结果只保留 <strong>整数部分</strong> ，小数部分将被 <strong>舍去 。</strong></p><p>**注意：**不允许使用任何内置指数函数和算符，例如 <code>pow(x, 0.5)</code> 或者 <code>x ** 0.5</code> 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：x = 4</span><br><span class="line">输出：2</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：x = 8</span><br><span class="line">输出：2</span><br><span class="line">解释：8 的算术平方根是 2.82842..., 由于返回类型是整数，小数部分将被舍去。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>0 &lt;= x &lt;= 231 - 1</code></li></ul><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">mySqrt</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(x &lt; <span class="number">1</span>) </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = x;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> <span class="type">int</span>  mid = left + (right - left + <span class="number">1</span>) / <span class="number">2</span>; <span class="comment">// 防止溢出了</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(mid * mid &lt;= x)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left = mid;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right = mid - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> left;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>35.搜索插入位置</strong></p><p>给定一个排序数组和一个目标值，在数组中找到目标值，并返回其索引。如果目标值不存在于数组中，返回它将会被按顺序插入的位置。</p><p>请必须使用时间复杂度为 <code>O(log n)</code> 的算法。</p><p><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [1,3,5,6], target = 5</span><br><span class="line">输出: 2</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [1,3,5,6], target = 2</span><br><span class="line">输出: 1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [1,3,5,6], target = 7</span><br><span class="line">输出: 4</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示:</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 104</code></li><li><code>-104 &lt;= nums[i] &lt;= 104</code></li><li><code>nums</code> 为 <strong>无重复元素</strong> 的 <strong>升序</strong> 排列数组</li><li><code>-104 &lt;= target &lt;= 104</code></li></ul><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">searchInsert</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = nums.<span class="built_in">size</span>() - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> mid = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right) </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> mid = left + (right - left) / <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[mid] &lt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left = mid + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right = mid;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;   </span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(nums[left] &lt; target) </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> left + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> left;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E4%BA%8C%E5%88%86/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E4%BA%8C%E5%88%86/"/>
    <published>2026-08-24T09:07:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="704-二分查找"><a href="#704-二分查找" class="headerlink" title="704.二分查找"></a>704.二分查找</h2><p>给定一个 <code>n</code> 个元素有序的（升序）整型数组 <code>nums<]]>
    </summary>
    <title>二分</title>
    <updated>2026-08-24T09:07:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="力扣" scheme="https://licee.top/categories/leetcode/"/>
    <category term="动态规划算法" scheme="https://licee.top/tags/%E5%8A%A8%E6%80%81%E8%A7%84%E5%88%92%E7%AE%97%E6%B3%95/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="1137-第-N个泰波那契数"><a href="#1137-第-N个泰波那契数" class="headerlink" title="1137.第 N个泰波那契数"></a>1137.第 N个泰波那契数</h2><p>泰波那契序列 Tn 定义如下： </p><p>T0 &#x3D; 0, T1 &#x3D; 1, T2 &#x3D; 1, 且在 n &gt;&#x3D; 0 的条件下 Tn+3 &#x3D; Tn + Tn+1 + Tn+2</p><p>给你整数 <code>n</code>，请返回第 n 个泰波那契数 Tn 的值。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 4</span><br><span class="line">输出：4</span><br><span class="line">解释：</span><br><span class="line">T_3 = 0 + 1 + 1 = 2</span><br><span class="line">T_4 = 1 + 1 + 2 = 4</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 25</span><br><span class="line">输出：1389537</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>0 &lt;= n &lt;= 37</code></li><li>答案保证是一个 32 位整数，即 <code>answer &lt;= 2^31 - 1</code>。</li></ul><p><strong>c语言版本</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">tribonacci</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// T3 = T0 + T1 + T2; </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// T4 = T1 + T2 + T3; </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// T5 = T2 + T3 + T4; </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.状态表示，dp表。状态表示：dp表里面值的含义</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//   怎么来？ 1题目要求 2经验 + 题目要求 3分析问题发现重复子问题</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.状态转移方程 dp[i]等于什么？ 公式</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.初始化：保证填表不越界。(T1, T2, T3已经指定了的)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.填表的顺序。从左往右。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 5.返回值。题目要求 + 状态表示。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.dp表</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.初始化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.填表</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.返回值</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 处理边界情况的</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n &lt; <span class="number">0</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;   <span class="comment">// 或根据需求定义</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">0</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">1</span> || n == <span class="number">2</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int* dp = (int*)malloc(sizeof(int) * (n + 1));</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// dp[0] = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// dp[1] = 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// dp[2] = 1;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 3; i &lt;= n; ++i)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     dp[i] = dp[i - 1] + dp[i - 2] + dp[i - 3];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// return dp[n];</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 滚动数组，优化空间。</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> b = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> c = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> d = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">3</span>; i &lt;= n; ++i)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        d = a + b + c;</span><br><span class="line">        a = b;</span><br><span class="line">        b = c;</span><br><span class="line">        c = d;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> d;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++版本</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="class"><span class="keyword">class</span> <span class="title">Solution</span> </span></span><br><span class="line"><span class="class">&#123;</span></span><br><span class="line">public:</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> <span class="title function_">tribonacci</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span> </span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.初始化的条件</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(n == <span class="number">0</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(n == <span class="number">1</span> || n == <span class="number">2</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.dp表和dp表的初始化</span></span><br><span class="line">        <span class="built_in">vector</span>&lt;<span class="type">int</span>&gt; v;</span><br><span class="line">        v.reserve(n + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">        v[<span class="number">0</span>]  = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        v[<span class="number">1</span>]  = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        v[<span class="number">2</span>]  = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="comment">// 3.dp公式</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">3</span>; i &lt;= n; ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            v[i] = v[i<span class="number">-1</span>] + v[i<span class="number">-2</span>] + v[i<span class="number">-3</span>];</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> v[n];</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="面试题-08-01-三步问题"><a href="#面试题-08-01-三步问题" class="headerlink" title="面试题 08.01.三步问题"></a>面试题 08.01.三步问题</h2><p>三步问题。有个小孩正在上楼梯，楼梯有 n 阶台阶，小孩一次可以上 1 阶、2 阶或 3 阶。实现一种方法，计算小孩有多少种上楼梯的方式。结果可能很大，你需要对结果模 1000000007。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 3 </span><br><span class="line">输出：4</span><br><span class="line">说明：有四种走法</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 5</span><br><span class="line">输出：13</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示:</strong></p><ol><li>n 范围在[1, 1000000]之间</li></ol><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">waysToStep</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span> mod = <span class="number">1000000007</span>;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 0 1 2 3 4</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 0-1:0-1    1 </span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 0-2:0-1,1-2; 0-2   </span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 0-3:0-1,1-2,2-3;0-1,1-3;0-2,2-3;0-3.  4</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 0 1 2 3 4</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//   1 2 3 </span></span><br><span class="line"><span class="comment">//   4 2 1</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// dp[i] = dp[i-1] + dp[i-2] + dp[i-3]</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.初始化</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// dp1,dp2,dp3</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//  1  2   4</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(n == <span class="number">1</span> || n == <span class="number">2</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> n;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(n == <span class="number">3</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.创建dp表</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 2.初始化</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>* p = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>) * (n + <span class="number">1</span>));</span><br><span class="line">    p[<span class="number">1</span>] = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    p[<span class="number">2</span>] = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    p[<span class="number">3</span>] = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 3.填表</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">4</span>; i &lt;= n; ++i)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> sum = (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>) p[i<span class="number">-1</span>] + p[i<span class="number">-2</span>] + p[i<span class="number">-3</span>];</span><br><span class="line">        p[i] = (<span class="type">int</span>)(sum % mod);</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 4.返回值</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> result = p[n];</span><br><span class="line">    <span class="built_in">free</span>(p);   <span class="comment">// 千万别忘！</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> result;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">waysToStep</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"> </span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">const</span> <span class="type">int</span> mod = <span class="number">1000000007</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">0</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;   <span class="comment">// 根据题意可选</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">1</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">2</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (n == <span class="number">3</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">dp</span><span class="params">(n + <span class="number">1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line">    dp[<span class="number">1</span>] = <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    dp[<span class="number">2</span>] = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    dp[<span class="number">3</span>] = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">4</span>; i &lt;= n; ++i) </span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 使用 long long 防止中间运算溢出</span></span><br><span class="line">        <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> sum = (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)dp[i<span class="number">-1</span>] + dp[i<span class="number">-2</span>] + dp[i<span class="number">-3</span>];</span><br><span class="line">        dp[i] = sum % mod;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> dp[n];</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="746-使用最小花费爬楼梯"><a href="#746-使用最小花费爬楼梯" class="headerlink" title="746.使用最小花费爬楼梯"></a>746.使用最小花费爬楼梯</h2><p><strong>给你一个整数数组 <code>cost</code> ，其中 <code>cost[i]</code> 是从楼梯第 <code>i</code> 个台阶向上爬需要支付的费用。一旦你支付此费用，即可选择向上爬一个或者两个台阶。</strong></p><p><strong>你可以选择从下标为 <code>0</code> 或下标为 <code>1</code> 的台阶开始爬楼梯。</strong></p><p><strong>请你计算并返回达到楼梯顶部的最低花费。</strong></p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：cost = [10,15,20]</span><br><span class="line">输出：15</span><br><span class="line">解释：你将从下标为 1 的台阶开始。</span><br><span class="line">- 支付 15 ，向上爬两个台阶，到达楼梯顶部。</span><br><span class="line">总花费为 15 。(楼顶，数组之外的)</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：cost = [1,100,1,1,1,100,1,1,100,1]</span><br><span class="line">输出：6</span><br><span class="line">解释：你将从下标为 0 的台阶开始。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬两个台阶，到达下标为 2 的台阶。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬两个台阶，到达下标为 4 的台阶。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬两个台阶，到达下标为 6 的台阶。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬一个台阶，到达下标为 7 的台阶。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬两个台阶，到达下标为 9 的台阶。</span><br><span class="line">- 支付 1 ，向上爬一个台阶，到达楼梯顶部。</span><br><span class="line">总花费为 6 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>2 &lt;= cost.length &lt;= 1000</code></li><li><code>0 &lt;= cost[i] &lt;= 999</code></li></ul><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">minCostClimbingStairs</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; cost)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.状态表示</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//    经验+题目要求。i位置结尾 + 题目要求。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//    到底i位置了。---》到底0....n位置最小的花费。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.状态转移方程</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//    用之前或者之后的状态，推导出dp[i]的值。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//    根据最近的一步u，划分问题。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//      dp[i]---d[i-1] </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//      dp[i]---d[i-2]</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//      1 2 3</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//        i-1</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//      i-2</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 3.初始化</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//   填表的时候不越界的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 4.填表</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//   从左往右</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 5.返回值</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// dp[n]</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// [10, 15, 20] 楼顶位置。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//  0 1   2 3 4 5   6 7 8   9</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// [1,100,1,1,1,100,1,1,100,1] 楼顶的位置</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//        1</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//   1 </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//      100</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// dp[0]花费0</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// dp[1]花费0</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 方法1</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = cost.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;int&gt; dp(n + 1); // 起始位置，0,1,的费用都是零，然后跳到2。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 2; i &lt;= n; ++i)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     dp[i] = min(dp[i-1] + cost[i-1], dp[i-2] + cost[i-2]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return dp[n];</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// 方法2</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.i位置为起点。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="91-解码方法"><a href="#91-解码方法" class="headerlink" title="91.解码方法"></a>91.解码方法</h2><p>一条包含字母 <code>A-Z</code> 的消息通过以下映射进行了 <strong>编码</strong> ：</p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">&quot;1&quot; -&gt; &#x27;A&#x27; &quot;2&quot; -&gt; &#x27;B&#x27; ... &quot;25&quot; -&gt; &#x27;Y&#x27; &quot;26&quot; -&gt; &#x27;Z&#x27;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>然而，在 <strong>解码</strong> 已编码的消息时，你意识到有许多不同的方式来解码，因为有些编码被包含在其它编码当中（<code>&quot;2&quot;</code> 和 <code>&quot;5&quot;</code> 与 <code>&quot;25&quot;</code>）。</p><p>例如，<code>&quot;11106&quot;</code> 可以映射为：</p><ul><li><code>&quot;AAJF&quot;</code> ，将消息分组为 <code>(1, 1, 10, 6)</code></li><li><code>&quot;KJF&quot;</code> ，将消息分组为 <code>(11, 10, 6)</code></li><li>消息不能分组为 <code>(1, 11, 06)</code> ，因为 <code>&quot;06&quot;</code> 不是一个合法编码（只有 “6” 是合法的）。</li></ul><p>注意，可能存在无法解码的字符串。</p><p>给你一个只含数字的 <strong>非空</strong> 字符串 <code>s</code> ，请计算并返回 <strong>解码</strong> 方法的 <strong>总数</strong> 。如果没有合法的方式解码整个字符串，返回 <code>0</code>。</p><p>题目数据保证答案肯定是一个 <strong>32 位</strong> 的整数。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;12&quot;</span><br><span class="line">输出：2</span><br><span class="line">解释：它可以解码为 &quot;AB&quot;（1 2）或者 &quot;L&quot;（12）。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;226&quot;</span><br><span class="line">输出：3</span><br><span class="line">解释：它可以解码为 &quot;BZ&quot; (2 26), &quot;VF&quot; (22 6), 或者 &quot;BBF&quot; (2 2 6) 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;06&quot;</span><br><span class="line">输出：0</span><br><span class="line">解释：&quot;06&quot; 无法映射到 &quot;F&quot; ，因为存在前导零（&quot;6&quot; 和 &quot;06&quot; 并不等价）。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= s.length &lt;= 100</code></li><li><code>s</code> 只包含数字，并且可能包含前导零。</li></ul><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">numDecodings</span><span class="params">(string s)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1-A</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 26-Z</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.经验+题目要求</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//   i位置结尾。 s[i]和s[i-1]解码。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// s[i] 1-9     成功</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// s[i-1] 10-26 成功</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// dp[0]和dp[1]初始化</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 从左往右</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 返回值dp[i]的值</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> n = s.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">dp</span><span class="params">(n)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        dp[<span class="number">0</span>] = (s[<span class="number">0</span>] != <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>);</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(n == <span class="number">1</span>) <span class="keyword">return</span> dp[<span class="number">0</span>];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(s[<span class="number">0</span>] != <span class="string">&#x27;0&#x27;</span> &amp;&amp; s[<span class="number">1</span>] != <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>) dp[<span class="number">1</span>] += <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> t = (s[<span class="number">0</span>] - <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>) * <span class="number">10</span> + s[<span class="number">1</span>] - <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(t &gt;= <span class="number">10</span> &amp;&amp; t &lt;= <span class="number">26</span>) dp[<span class="number">1</span>] += <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">2</span>; i &lt; n;  ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(s[i] != <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>) dp[i] += dp[i<span class="number">-1</span>];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> t = (s[i<span class="number">-1</span>] - <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>) * <span class="number">10</span> + s[i] - <span class="string">&#x27;0&#x27;</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(t &gt;= <span class="number">10</span> &amp;&amp; t &lt;= <span class="number">26</span>) dp[i] += dp[i - <span class="number">2</span>];</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> dp[n - <span class="number">1</span>];</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="62-不同路径"><a href="#62-不同路径" class="headerlink" title="62.不同路径"></a>62.不同路径</h2><p><strong>一个机器人位于一个 <code>m x n</code> 网格的左上角 （起始点在下图中标记为 “Start” ）。</strong></p><p><strong>机器人每次只能向下或者向右移动一步。机器人试图达到网格的右下角（在下图中标记为 “Finish” ）。</strong></p><p><strong>问总共有多少条不同的路径？</strong></p><p><strong>示例 1：</strong></p><p><img src="/../picture/image-20260830102814008.png" alt="image-20260830102814008"></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：m = 3, n = 7</span><br><span class="line">输出：28</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：m = 3, n = 2</span><br><span class="line">输出：3</span><br><span class="line">解释：</span><br><span class="line">从左上角开始，总共有 3 条路径可以到达右下角。</span><br><span class="line">1. 向右 -&gt; 向下 -&gt; 向下</span><br><span class="line">2. 向下 -&gt; 向下 -&gt; 向右</span><br><span class="line">3. 向下 -&gt; 向右 -&gt; 向下</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：m = 7, n = 3</span><br><span class="line">输出：28</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 4：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：m = 3, n = 3</span><br><span class="line">输出：6</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= m, n &lt;= 100</code></li><li>题目数据保证答案小于等于 <code>2 * 109</code></li></ul><p><strong>C++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"></span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E5%8A%A8%E6%80%81%E8%A7%84%E5%88%92%E7%AE%97%E6%B3%95/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E5%8A%A8%E6%80%81%E8%A7%84%E5%88%92%E7%AE%97%E6%B3%95/"/>
    <published>2026-08-24T09:07:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="1137-第-N个泰波那契数"><a href="#1137-第-N个泰波那契数" class="headerlink" title="1137.第 N个泰波那契数"></a>1137.第 N个泰波那契数</h2><p>泰波那契序列 Tn 定义如下： </p>
<]]>
    </summary>
    <title>动态规划算法</title>
    <updated>2026-08-24T09:07:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="力扣" scheme="https://licee.top/categories/leetcode/"/>
    <category term="双指针算法" scheme="https://licee.top/tags/%E5%8F%8C%E6%8C%87%E9%92%88%E7%AE%97%E6%B3%95/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="283-移动零"><a href="#283-移动零" class="headerlink" title="283.移动零"></a>283.移动零</h2><p>给定一个数组 <code>nums</code>，编写一个函数将所有 <code>0</code> 移动到数组的末尾，同时保持非零元素的相对顺序。</p><p><strong>请注意</strong> ，必须在不复制数组的情况下原地对数组进行操作。</p><p><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [0,1,0,3,12]</span><br><span class="line">输出: [1,3,12,0,0]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [0]</span><br><span class="line">输出: [0]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示</strong>:</p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 104</code></li><li><code>-231 &lt;= nums[i] &lt;= 231 - 1</code></li></ul><p>**进阶：**你能尽量减少完成的操作次数吗？</p><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">moveZeroes</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize)</span></span><br><span class="line"> &#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> slow = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; numsSize; ++i)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(nums[i] != <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> temp = nums[slow];</span><br><span class="line">            nums[slow] = nums[i];</span><br><span class="line">            nums[i] = temp;</span><br><span class="line">            slow++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize; ++i)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 1)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int temp = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[i] = nums[slow];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[slow] = temp;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         slow++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize; ++i) // 遇到零元素，不处理的。快指针++</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)   // 遇到非零元素的，</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int temp = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[i] = nums[slow];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[slow] = temp;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         slow++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int index = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize; ++i)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[index++] = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int slow = index; slow &lt; numsSize; ++slow)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     nums[slow] = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[slow++] = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(slow; slow &lt; numsSize; slow++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     nums[slow] = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow  = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for (int i = 0; i &lt; numsSize; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[slow++] = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(slow; slow &lt; numsSize; slow++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     nums[slow] = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow =  0; // 这里等着非零的数字交换过来的。</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int temp = nums[slow];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[slow] = nums[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         nums[i] = temp;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         slow++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">moveZeroes</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">//1.双指针算法(数组里面用数组下标来的)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//1.一个指针遍历数组，一个指针记录处理的数据</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// size_t index = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; nums.size(); i++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         swap(nums[index++], nums[i]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// size_t index = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; nums.size(); ++i)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[i] != 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         nums[index++] = nums[i];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(size_t i = index; i &lt; nums.size(); ++i)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     nums[i] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">size_t</span> index = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; nums.<span class="built_in">size</span>(); ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[i] != <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="built_in">swap</span>(nums[index++], nums[i]);</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1089-复写零"><a href="#1089-复写零" class="headerlink" title="1089.复写零"></a>1089.复写零</h2><p>给你一个长度固定的整数数组 <code>arr</code> ，请你将该数组中出现的每个零都复写一遍，并将其余的元素向右平移。</p><p>注意：请不要在超过该数组长度的位置写入元素。请对输入的数组 <strong>就地</strong> 进行上述修改，不要从函数返回任何东西。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：arr = [1,0,2,3,0,4,5,0]</span><br><span class="line">输出：[1,0,0,2,3,0,0,4]</span><br><span class="line">解释：调用函数后，输入的数组将被修改为：[1,0,0,2,3,0,0,4]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：arr = [1,2,3]</span><br><span class="line">输出：[1,2,3]</span><br><span class="line">解释：调用函数后，输入的数组将被修改为：[1,2,3]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= arr.length &lt;= 104</code></li><li><code>0 &lt;= arr[i] &lt;= 9</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">duplicateZeros</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* arr, <span class="type">int</span> arrSize)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="comment">// 1.根据数组元素，0加2，非零加+找到需要复写的元素。</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> cur = <span class="number">0</span>; <span class="comment">// 计数器</span></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>;   <span class="comment">// 复写的位置</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(cur &lt; arrSize)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(arr[i] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cur += <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cur += <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// 细节这里是++了，然后才去判断的，</span></span><br><span class="line">        i++;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 这里减1才是正确复写的位置。</span></span><br><span class="line">    i--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> index = arrSize - <span class="number">1</span>; <span class="comment">// 数组下标识从零开始的。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(cur &gt; arrSize)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        arr[index--] = <span class="number">0</span>; <span class="comment">// 这种情况，最后一个元素一定是零的。这里减减，下次循环可以直接拿来用，然后在减减。</span></span><br><span class="line">        i--;              <span class="comment">// 跳过最后一个复写的元素</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 全部开始复写了</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(i &gt;= <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// i慢指针等于0的时候，index移动两次 </span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(arr[i] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            arr[index--] = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">            arr[index--] = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            arr[index--] = arr[i]; <span class="comment">// i慢指针等于非零的时候，index移动两次了</span></span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        i--;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int cur = 0;  </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int i = 0;</span></span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(cur &lt; arrSize)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(arr[i] == 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         cur += 2;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         cur += 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     i++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// i--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int index = arrSize-1;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// if(cur &gt; arrSize)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(i &gt;= 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(arr[i] == 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         arr[index--]=0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         arr[index--]=0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         arr[index--] = arr[i];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br><span class="line">115</span><br><span class="line">116</span><br><span class="line">117</span><br><span class="line">118</span><br><span class="line">119</span><br><span class="line">120</span><br><span class="line">121</span><br><span class="line">122</span><br><span class="line">123</span><br><span class="line">124</span><br><span class="line">125</span><br><span class="line">126</span><br><span class="line">127</span><br><span class="line">128</span><br><span class="line">129</span><br><span class="line">130</span><br><span class="line">131</span><br><span class="line">132</span><br><span class="line">133</span><br><span class="line">134</span><br><span class="line">135</span><br><span class="line">136</span><br><span class="line">137</span><br><span class="line">138</span><br><span class="line">139</span><br><span class="line">140</span><br><span class="line">141</span><br><span class="line">142</span><br><span class="line">143</span><br><span class="line">144</span><br><span class="line">145</span><br><span class="line">146</span><br><span class="line">147</span><br><span class="line">148</span><br><span class="line">149</span><br><span class="line">150</span><br><span class="line">151</span><br><span class="line">152</span><br><span class="line">153</span><br><span class="line">154</span><br><span class="line">155</span><br><span class="line">156</span><br><span class="line">157</span><br><span class="line">158</span><br><span class="line">159</span><br><span class="line">160</span><br><span class="line">161</span><br><span class="line">162</span><br><span class="line">163</span><br><span class="line">164</span><br><span class="line">165</span><br><span class="line">166</span><br><span class="line">167</span><br><span class="line">168</span><br><span class="line">169</span><br><span class="line">170</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">void</span> <span class="title">duplicateZeros</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; arr)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.sz数组的大小，i需要开始复写的位置，cur记录个数</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> sz = arr.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> cur = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.复写的元素大于数组的个数结束</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(cur &lt; sz)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(arr[i] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cur += <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                cur += <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            i++;  <span class="comment">// 这里++了才出去了的</span></span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 这里--还原需要复写的位置</span></span><br><span class="line">        i--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 3.最后一个复写的元素是零，超出了范围的</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> index = sz - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(cur &gt; sz)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            arr[index--] = <span class="number">0</span>; <span class="comment">// 最后一个位置复写零</span></span><br><span class="line">            i--; <span class="comment">// 复写元素往前移动</span></span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(i &gt;= <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(arr[i] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                arr[index--] = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">                arr[index--] = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                arr[index--] = arr[i];</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            i--;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//1.找到最后一个复写的数字，从后面往前面复写</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//2.处理两种情况，复写的长度大于和等于给定的数组</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//3.开始复写</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sz = arr.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int i = 0;       // 记录开始复写的元素</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int cur = 0;      // 记录复写的</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(cur &lt; sz)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(arr[i] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         cur += 2;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         cur += 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// i--; // 里面已经大于了，但是也是i++了一次的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int index = sz - 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if(cur &gt; sz)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(i &gt; 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(arr[i] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = arr[i];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sz = arr.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int cur = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int i = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(cur &lt; sz)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(arr[i]  == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         cur += 2;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         cur += 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int index = sz-1;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// if(cur &gt; sz)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(i &gt;= 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(arr[i] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = arr[i];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = arr.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int cur = 0;  // 判断满了没得</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int i = 0;   // 需要复写的最后一个元素。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 1. 找到最后一个会被处理的元素</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while (cur &lt; n) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if (arr[i] == 0) cur += 2;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else cur += 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// i--;                // 最后一个有效原数组元素</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int index = n - 1;  // 实际写入位置</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 2. 处理“多出来的 0”</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if (cur &gt; n) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;      // 说明最后是 0，只能写一个</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     arr[index] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     index--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 3. 从后往前写</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while (i &gt;= 0) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if (arr[i] == 0) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125; </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         arr[index--] = arr[i];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br><span class="line"></span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="202-快乐数"><a href="#202-快乐数" class="headerlink" title="202.快乐数"></a>202.快乐数</h2><p>编写一个算法来判断一个数 <code>n</code> 是不是快乐数。</p><p><strong>「快乐数」</strong> 定义为：</p><ul><li>对于一个正整数，每一次将该数替换为它每个位置上的数字的平方和。</li><li>然后重复这个过程直到这个数变为 1，也可能是 <strong>无限循环</strong> 但始终变不到 1。</li><li>如果这个过程 <strong>结果为</strong> 1，那么这个数就是快乐数。</li></ul><p>如果 <code>n</code> 是 <em>快乐数</em> 就返回 <code>true</code> ；不是，则返回 <code>false</code> 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 19</span><br><span class="line">输出：true</span><br><span class="line">解释：</span><br><span class="line">12 + 92 = 82</span><br><span class="line">82 + 22 = 68</span><br><span class="line">62 + 82 = 100</span><br><span class="line">12 + 02 + 02 = 1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：n = 2</span><br><span class="line">输出：false</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= n &lt;= 231 - 1</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// int bitSum(int n)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     int sum = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     while(n &gt; 0)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         int t = n % 10;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         sum += t * t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         n /= 10;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     return sum;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// 计算每一位的的和</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">bitSum</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(n)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> t = n % <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">        sum +=  t*t;</span><br><span class="line">        n /= <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> sum;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">bool</span> <span class="title function_">isHappy</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">//抽屉原理</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int slow = n;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int fast = bitSum(n);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(slow != fast)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     slow = bitSum(slow);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     fast = bitSum(bitSum(fast));</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> slow = n;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> fast = bitSum(n); <span class="comment">// 快指针先走一步</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(slow != fast)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        slow = bitSum(slow); <span class="comment">// 慢指针一步一步走</span></span><br><span class="line">        fast = bitSum(bitSum(fast)); <span class="comment">// 快指针两步两步走</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> fast == <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line"><span class="comment">//     bool isHappy(int n) </span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#123;   </span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line"><span class="comment">//         int slow = n;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         int fast = bitSum(n);</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         while(slow != fast)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             slow = bitSum(slow);</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             fast = bitSum(bitSum(fast));</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//         return fast == 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// private:</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     int bitSum(int n)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         int sum = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         while(n &gt; 0)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             int t = n % 10; // 取0-9;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             sum += t * t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             n /= 10;        // 删除一位 </span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         return sum;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// bool isHappy(int n)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     int slow = n;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     int fast = bitSum(n);</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     while(slow != fast)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         slow = bitSum(slow);</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         fast = bitSum(bitSum(fast));</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     return fast == 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">// private:</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     int bitSum(int n)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         int sum = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         while(n)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             int t = n % 10;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             sum += t * t;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//             n /= 10;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//         return sum;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">bitSum</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(n)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> t = n % <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">        sum += t * t;</span><br><span class="line">        n /= <span class="number">10</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> sum;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="function"><span class="type">bool</span> <span class="title">isHappy</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function"></span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> slow = n;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> fast = <span class="built_in">bitSum</span>(n);</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(slow != fast)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        slow = <span class="built_in">bitSum</span>(slow);</span><br><span class="line">        fast = <span class="built_in">bitSum</span>(<span class="built_in">bitSum</span>(fast));</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> fast == <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="11-盛最多水的容器"><a href="#11-盛最多水的容器" class="headerlink" title="11.盛最多水的容器"></a>11.盛最多水的容器</h2><p>给定一个长度为 <code>n</code> 的整数数组 <code>height</code> 。有 <code>n</code> 条垂线，第 <code>i</code> 条线的两个端点是 <code>(i, 0)</code> 和 <code>(i, height[i])</code> 。</p><p>找出其中的两条线，使得它们与 <code>x</code> 轴共同构成的容器可以容纳最多的水。</p><p>返回容器可以储存的最大水量。</p><p>**说明：**你不能倾斜容器。</p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：[1,8,6,2,5,4,8,3,7]</span><br><span class="line">输出：49 </span><br><span class="line">解释：图中垂直线代表输入数组 [1,8,6,2,5,4,8,3,7]。在此情况下，容器能够容纳水（表示为蓝色部分）的最大值为 49。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：height = [1,1]</span><br><span class="line">输出：1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>n == height.length</code></li><li><code>2 &lt;= n &lt;= 105</code></li><li><code>0 &lt;= height[i] &lt;= 104</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">maxArea</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* height, <span class="type">int</span> heightSize)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int right = heightSize - 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int v = (height[left] &lt; height[right] ? height[left] : height[right]) * (right - left); </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     ret = ret &gt; v ? ret : v;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(height[left] &lt; height[right]) left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     else right--; </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = heightSize <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> max = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// 他们两个不想相等，之间就存在体积的。</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.计算体积</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> v =(height[left] &lt; height[right] ? height[left] : height[right]) * (right - left);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.更新体积</span></span><br><span class="line">        max = max &gt; v ? max : v;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 3.注意算一次，就扔掉一个小的</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(height[left] &lt; height[right])</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            left++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            right--;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> max;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">maxArea</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; height)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 暴力枚举</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 双层for循环</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 暴力枚举2</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//1.研究小区间</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//6 2 5 4</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int letf = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int right = height.size()-1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int ret = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     while(letf &lt; right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int v = min(height[letf], height[right])*(right - letf);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         ret = max(ret, v);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(height[letf] &lt; height[right]) letf++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         else right--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     return ret;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = height.<span class="built_in">size</span>() - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> v = <span class="built_in">min</span>(height[left], height[right])*(right - left);</span><br><span class="line">        ret = <span class="built_in">max</span>(ret, v);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(height[left] &lt; height[right])</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            left++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            right--;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="611-有效三角形的个数"><a href="#611-有效三角形的个数" class="headerlink" title="611.有效三角形的个数"></a>611.有效三角形的个数</h2><p>给定一个包含非负整数的数组 <code>nums</code> ，返回其中可以组成三角形三条边的三元组个数。</p><p><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [2,2,3,4]</span><br><span class="line">输出: 3</span><br><span class="line">解释:有效的组合是: </span><br><span class="line">2,3,4 (使用第一个 2)</span><br><span class="line">2,3,4 (使用第二个 2)</span><br><span class="line">2,2,3</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: nums = [4,2,3,4]</span><br><span class="line">输出: 4</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示:</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 1000</code></li><li><code>0 &lt;= nums[i] &lt;= 1000</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">cmp</span><span class="params">(<span class="type">const</span> <span class="type">void</span>*a, <span class="type">const</span> <span class="type">void</span>*b)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> *(<span class="type">int</span>*)a - *(<span class="type">int</span>*)b;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">triangleNumber</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//1.排序</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//2.a&lt;b&lt;c 只有a + b &gt; c就行</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//3.利用升序，减少计算就行了。</span></span><br><span class="line">    qsort(nums, numsSize, <span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>), cmp);</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = numsSize - <span class="number">1</span>; i &gt;= <span class="number">2</span>; i--)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = i - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[left] + nums[right] &gt; nums[i])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                ret += right - left;</span><br><span class="line">                right--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize - 1; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">    <span class="comment">//     for(int j = 0; j &lt; numsSize - 1 - i; j++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(nums[j] &gt; nums[j + 1])</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             int temp = nums[j];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             nums[j] = nums[j+1];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             nums[j+1] = temp;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = numsSize - 1; i &gt;=2; i--)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int right = i-1;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">    <span class="comment">//     while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(nums[left] + nums[right] &gt; nums[i])</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             ret += right-left;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         else </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">triangleNumber</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.排序</span></span><br><span class="line">        <span class="built_in">sort</span>(nums.<span class="built_in">begin</span>(), nums.<span class="built_in">end</span>());</span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> n = nums.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.确定外层循环</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = n - <span class="number">1</span>; i &gt;= <span class="number">2</span>; --i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> right = i - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(nums[left] + nums[right] &gt; nums[i])</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    ret += right - left;</span><br><span class="line">                    right--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    left++;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 1.先进行排序的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int ret = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int n = nums.size();</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 2.需要遍历整个数组的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        for(int i = n - 1; i &gt;= 2; i--) // </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 3.left指针和right指针。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            int left = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            int right = i - 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 4.left&lt;right之间就存在数字</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                //5.1,5.2的判断都是根据单调性的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                // 5.1当区间的数，已经大于了max,此时应该减少数组，所以right--</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                if(nums[left] + nums[right] &gt; nums[i])</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    ret += right - left;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    right--;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                // 5.2当区间的数，已经小雨了max,此时应该增大数组，所以left++</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                else </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        //6返回结果即可</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        return ret;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 任意 a + b &gt; c;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 这里可以计算重复的</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// a&lt;=b&lt;=c -- 这里只需要判断 a+b&gt;c。c无论加上a,b都是大的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 优化先对数据进行排序</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            for(i = 0; i &lt; n; i++)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                for(j = 0; j &lt; n; j++)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    for(k = 0; k &lt; n; k++)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                        check(i, j k)     3 * n3  nlogn + n3</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            0   1  2  3  4  5   6</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            [2, 2, 3, 4, 5, 9, 10]</span></span><br><span class="line"><span class="comment">             2+9 &gt; 10 已经大于10现在只需要 right--; right-left种方法</span></span><br><span class="line"><span class="comment">             2+5 &lt; 10 已经小于10现在只需要 left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">             letf==right时 10--。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        1.固定最大的数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        2.最大数左边区间，双指针计算</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        3.</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0; </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = n - 1; i &gt;= 2; i--)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 双指针统计</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int right = i - 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(nums[right] + nums[left] &gt; nums[i])</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             ret += right - left;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="LCR179-查找总价格为目标值的两个商品"><a href="#LCR179-查找总价格为目标值的两个商品" class="headerlink" title="LCR179.查找总价格为目标值的两个商品"></a>LCR179.查找总价格为目标值的两个商品</h2><p>购物车内的商品价格按照升序记录于数组 <code>price</code>。请在购物车中找到两个商品的价格总和刚好是 <code>target</code>。若存在多种情况，返回任一结果即可。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：price = [3, 9, 12, 15], target = 18</span><br><span class="line">输出：[3,15] 或者 [15,3]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：price = [8, 21, 27, 34, 52, 66], target = 61</span><br><span class="line">输出：[27,34] 或者 [34,27]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= price.length &lt;= 10^5</code></li><li><code>1 &lt;= price[i] &lt;= 10^6</code></li><li><code>1 &lt;= target &lt;= 2*10^6</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="comment">/**</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * Note: The returned array must be malloced, assume caller calls free().</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> */</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>* <span class="title function_">twoSum</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* price, <span class="type">int</span> priceSize, <span class="type">int</span> target, <span class="type">int</span>* returnSize)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 升序很关键的</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// *returnSize = 2;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int* ret = (int*)malloc(sizeof(int)*2);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int right = priceSize - 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(price[left] + price[right] &gt; target)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         right--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     else if(price[left] + price[right] &lt; target)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         ret[0] = price[left];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         ret[1] = price[right];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         break;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    *returnSize = <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>* ret = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>) * <span class="number">2</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = priceSize - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(price[left] + price[right] &gt; target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            right--;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(price[left] + price[right] &lt; target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            left++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            ret[<span class="number">0</span>] = price[left];</span><br><span class="line">            ret[<span class="number">1</span>] = price[right];</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">twoSum</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; price, <span class="type">int</span> target)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 1.找到左右指针</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> sz = price.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = sz - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; v;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// 2.左指针&lt;右指针 中间一定有数据的</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">        &#123;   </span><br><span class="line">            <span class="comment">// 根据单调性，大了，需要减小，right--</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(price[left] + price[right] &gt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="comment">// 根据单调性，小了，需要增大，left++</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(price[left]  + price[right] &lt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                left++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="comment">// 找到了，</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                v.<span class="built_in">push_back</span>(price[left]);</span><br><span class="line">                v.<span class="built_in">push_back</span>(price[right]);</span><br><span class="line">                <span class="comment">// 注意，注意，否则死循环的。需要break;</span></span><br><span class="line">                <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> v;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sz = price.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = sz - 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;int&gt; v;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(left != right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(price[left] + price[right] &gt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         right--;  // 右边到左边递减</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else if(price[left] + price[right] &lt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         left++; //  左边到右边递增</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         v.push_back(price[left]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         v.push_back(price[right]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         break;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return v;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;int&gt; v;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sz = price.size();  </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i  = 0; i &lt; sz - 1; i++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     for(int j = i + 1; j &lt; sz; j++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(price[i] + price[j] == target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             v.push_back(price[i]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             v.push_back(price[j]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             break;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return v;</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="15-三数之和"><a href="#15-三数之和" class="headerlink" title="15.三数之和"></a>15.三数之和</h2><p>给你一个整数数组 <code>nums</code> ，判断是否存在三元组 <code>[nums[i], nums[j], nums[k]]</code> 满足 <code>i != j</code>、<code>i != k</code> 且 <code>j != k</code> ，同时还满足 <code>nums[i] + nums[j] + nums[k] == 0</code> 。请你返回所有和为 <code>0</code> 且不重复的三元组。</p><p>**注意：**答案中不可以包含重复的三元组。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [-1,0,1,2,-1,-4]</span><br><span class="line">输出：[[-1,-1,2],[-1,0,1]]</span><br><span class="line">解释：</span><br><span class="line">nums[0] + nums[1] + nums[2] = (-1) + 0 + 1 = 0 。</span><br><span class="line">nums[1] + nums[2] + nums[4] = 0 + 1 + (-1) = 0 。</span><br><span class="line">nums[0] + nums[3] + nums[4] = (-1) + 2 + (-1) = 0 。</span><br><span class="line">不同的三元组是 [-1,0,1] 和 [-1,-1,2] 。</span><br><span class="line">注意，输出的顺序和三元组的顺序并不重要。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [0,1,1]</span><br><span class="line">输出：[]</span><br><span class="line">解释：唯一可能的三元组和不为 0 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [0,0,0]</span><br><span class="line">输出：[[0,0,0]]</span><br><span class="line">解释：唯一可能的三元组和为 0 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>3 &lt;= nums.length &lt;= 3000</code></li><li><code>-105 &lt;= nums[i] &lt;= 105</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="comment">/**</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * Return an array of arrays of size *returnSize.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * The sizes of the arrays are returned as *returnColumnSizes array.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * Note: Both returned array and *columnSizes array must be malloced, assume caller calls free().</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> */</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>** <span class="title function_">threeSum</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize, <span class="type">int</span>* returnSize, <span class="type">int</span>** returnColumnSizes)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; numsSize - 1; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     for(int j = 0; i &lt; numsSize - 1 - i; j++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(nums[j] &gt; nums[j + 1])</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             int temp = nums[j];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             nums[j] = nums[j +1];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             nums[j + 1] = temp;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    *returnSize = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(numsSize &lt; <span class="number">3</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> <span class="title function_">cmp</span><span class="params">(<span class="type">const</span> <span class="type">void</span>* a, <span class="type">const</span> <span class="type">void</span>* b)</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> *(<span class="type">int</span>*)a - *(<span class="type">int</span>*)b;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    qsort(nums, numsSize, <span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>),  cmp);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> capacity = numsSize*numsSize;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>** result = (<span class="type">int</span>**)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>*) * capacity);         <span class="comment">// 定义一个 capacity*capacity的数组，里面存放指针。</span></span><br><span class="line">    *returnColumnSizes = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>*) * capacity);    <span class="comment">// </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; numsSize - <span class="number">2</span>; i++)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(nums[i] &gt; <span class="number">0</span>) <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(i &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; nums[i] == nums[i<span class="number">-1</span>]) <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> letf = i + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = numsSize - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(letf &lt; right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> sum = nums[i] + nums[letf] + nums[right]; <span class="comment">// 注意溢出</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(sum == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                result[*returnSize] = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>)*<span class="number">3</span>);</span><br><span class="line">                result[*returnSize][<span class="number">0</span>] = nums[i];</span><br><span class="line">                result[*returnSize][<span class="number">1</span>] = nums[letf];</span><br><span class="line">                result[*returnSize][<span class="number">2</span>] = nums[right];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="comment">// 记录这一行的列数 (固定是3)</span></span><br><span class="line">                (*returnColumnSizes)[*returnSize] = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line">                </span><br><span class="line">                <span class="comment">// 结果总数 +1</span></span><br><span class="line">                (*returnSize)++;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="keyword">while</span>(letf &lt; right &amp;&amp; nums[letf]  ==  nums[letf   + <span class="number">1</span>]) letf++;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">while</span>(letf &lt; right &amp;&amp; nums[right] ==  nums[right] - <span class="number">1</span>) right--;</span><br><span class="line">                letf++;</span><br><span class="line">                right--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(sum &lt; <span class="number">0</span>) </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                letf++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                right--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> result;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br><span class="line">115</span><br><span class="line">116</span><br><span class="line">117</span><br><span class="line">118</span><br><span class="line">119</span><br><span class="line">120</span><br><span class="line">121</span><br><span class="line">122</span><br><span class="line">123</span><br><span class="line">124</span><br><span class="line">125</span><br><span class="line">126</span><br><span class="line">127</span><br><span class="line">128</span><br><span class="line">129</span><br><span class="line">130</span><br><span class="line">131</span><br><span class="line">132</span><br><span class="line">133</span><br><span class="line">134</span><br><span class="line">135</span><br><span class="line">136</span><br><span class="line">137</span><br><span class="line">138</span><br><span class="line">139</span><br><span class="line">140</span><br><span class="line">141</span><br><span class="line">142</span><br><span class="line">143</span><br><span class="line">144</span><br><span class="line">145</span><br><span class="line">146</span><br><span class="line">147</span><br><span class="line">148</span><br><span class="line">149</span><br><span class="line">150</span><br><span class="line">151</span><br><span class="line">152</span><br><span class="line">153</span><br><span class="line">154</span><br><span class="line">155</span><br><span class="line">156</span><br><span class="line">157</span><br><span class="line">158</span><br><span class="line">159</span><br><span class="line">160</span><br><span class="line">161</span><br><span class="line">162</span><br><span class="line">163</span><br><span class="line">164</span><br><span class="line">165</span><br><span class="line">166</span><br><span class="line">167</span><br><span class="line">168</span><br><span class="line">169</span><br><span class="line">170</span><br><span class="line">171</span><br><span class="line">172</span><br><span class="line">173</span><br><span class="line">174</span><br><span class="line">175</span><br><span class="line">176</span><br><span class="line">177</span><br><span class="line">178</span><br><span class="line">179</span><br><span class="line">180</span><br><span class="line">181</span><br><span class="line">182</span><br><span class="line">183</span><br><span class="line">184</span><br><span class="line">185</span><br><span class="line">186</span><br><span class="line">187</span><br><span class="line">188</span><br><span class="line">189</span><br><span class="line">190</span><br><span class="line">191</span><br><span class="line">192</span><br><span class="line">193</span><br><span class="line">194</span><br><span class="line">195</span><br><span class="line">196</span><br><span class="line">197</span><br><span class="line">198</span><br><span class="line">199</span><br><span class="line">200</span><br><span class="line">201</span><br><span class="line">202</span><br><span class="line">203</span><br><span class="line">204</span><br><span class="line">205</span><br><span class="line">206</span><br><span class="line">207</span><br><span class="line">208</span><br><span class="line">209</span><br><span class="line">210</span><br><span class="line">211</span><br><span class="line">212</span><br><span class="line">213</span><br><span class="line">214</span><br><span class="line">215</span><br><span class="line">216</span><br><span class="line">217</span><br><span class="line">218</span><br><span class="line">219</span><br><span class="line">220</span><br><span class="line">221</span><br><span class="line">222</span><br><span class="line">223</span><br><span class="line">224</span><br><span class="line">225</span><br><span class="line">226</span><br><span class="line">227</span><br><span class="line">228</span><br><span class="line">229</span><br><span class="line">230</span><br><span class="line">231</span><br><span class="line">232</span><br><span class="line">233</span><br><span class="line">234</span><br><span class="line">235</span><br><span class="line">236</span><br><span class="line">237</span><br><span class="line">238</span><br><span class="line">239</span><br><span class="line">240</span><br><span class="line">241</span><br><span class="line">242</span><br><span class="line">243</span><br><span class="line">244</span><br><span class="line">245</span><br><span class="line">246</span><br><span class="line">247</span><br><span class="line">248</span><br><span class="line">249</span><br><span class="line">250</span><br><span class="line">251</span><br><span class="line">252</span><br><span class="line">253</span><br><span class="line">254</span><br><span class="line">255</span><br><span class="line">256</span><br><span class="line">257</span><br><span class="line">258</span><br><span class="line">259</span><br><span class="line">260</span><br><span class="line">261</span><br><span class="line">262</span><br><span class="line">263</span><br><span class="line">264</span><br><span class="line">265</span><br><span class="line">266</span><br><span class="line">267</span><br><span class="line">268</span><br><span class="line">269</span><br><span class="line">270</span><br><span class="line">271</span><br><span class="line">272</span><br><span class="line">273</span><br><span class="line">274</span><br><span class="line">275</span><br><span class="line">276</span><br><span class="line">277</span><br><span class="line">278</span><br><span class="line">279</span><br><span class="line">280</span><br><span class="line">281</span><br><span class="line">282</span><br><span class="line">283</span><br><span class="line">284</span><br><span class="line">285</span><br><span class="line">286</span><br><span class="line">287</span><br><span class="line">288</span><br><span class="line">289</span><br><span class="line">290</span><br><span class="line">291</span><br><span class="line">292</span><br><span class="line">293</span><br><span class="line">294</span><br><span class="line">295</span><br><span class="line">296</span><br><span class="line">297</span><br><span class="line">298</span><br><span class="line">299</span><br><span class="line">300</span><br><span class="line">301</span><br><span class="line">302</span><br><span class="line">303</span><br><span class="line">304</span><br><span class="line">305</span><br><span class="line">306</span><br><span class="line">307</span><br><span class="line">308</span><br><span class="line">309</span><br><span class="line">310</span><br><span class="line">311</span><br><span class="line">312</span><br><span class="line">313</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    vector&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; <span class="built_in">threeSum</span>(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums) </span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> size = nums.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="built_in">sort</span>(nums.<span class="built_in">begin</span>(), nums.<span class="built_in">end</span>());</span><br><span class="line">        vector&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(size &lt; <span class="number">3</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; size - <span class="number">2</span>; ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[i] &gt; <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(i &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; nums[i] == nums[i - <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> left = i + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> right = size - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="type">int</span> sum = nums[left] + nums[right] + nums[i];</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(sum &gt; <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    right--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>(sum &lt; <span class="number">0</span>) </span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    left++;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    ret.<span class="built_in">push_back</span>(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    left++;</span><br><span class="line">                    right--;</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">while</span>(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left - <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        left++;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    <span class="keyword">while</span>(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right + <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        right--;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int n = nums.size();</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        //1.排序</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 特殊情况，没有三个数直接返回的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        if(nums.size() &lt; 3)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            return ret;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 2.固定第一个数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        for(int i = 0; i &lt; n - 2; ++i)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#123;   </span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 最小的数大于零，直接退出</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            if(nums[i] &gt; 0)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                break;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#125; </span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 3.去重固定的第一个数，第一次不需要进程去重的。后面才需要的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            if(i &gt; 0 &amp;&amp; nums[i] == nums[i - 1])</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                continue;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 1.双指针的left和right;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            int left = i + 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            int right = n - 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                int sum = nums[i] + nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                if(sum &gt; 0)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    right--;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                else if(sum &lt; 0)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                else </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    ret.push_back(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    // 1. 已经满足了，所以双指针都需要移动的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    right--;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    // 2.开始去重了</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    // 2.1去重的关键，left&lt;right. </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    // 2.2 nums[left] == nums[left-1], 目前的数==前面的一个数</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    while(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left-1])</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                        left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    while(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right + 1])</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                        right--;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    // 3.完成去重的时候。 nums[left]和nums[right]都不相等了的</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        return ret;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 1.排序</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 2.双指针算法</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; n; ) // 固定第一个数</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[i] &gt; 0) break; // 最小的i都大于零，直接退出就行了的</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int target = -nums[i];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int left = i + 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int right = n - 1;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         int sum = nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(sum &gt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else if(sum &lt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//              ret.push_back(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             // 去重的left和right;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left-1])</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right+1])</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         // 去重right;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         while(i &lt; n &amp;&amp; nums[i] == nums[i-1])</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">          </span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if (n &lt; 3) return ret ;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; n - 2; i++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[i] &gt; 0) break; // 已经是排序的了，最小的都大于零，其它的也大于零了。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int left = i + 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int right = n - 1;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(i &gt; 0 &amp;&amp; nums[i] == nums[i-1]) continue; // 第一次不用重复，后面得才开始去重。num[i] num[i-1]判断已经走过的数字</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         int sum = nums[i] + nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(sum &gt; 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else if(sum &lt; 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             ret.push_back(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left + 1]) left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right - 1]) right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//1.暴力解法，暴力枚举。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//2. 如何去重？</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.先排序，枚举，set去重</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.排序，双指针或者二分法，</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 找到一种结果之后，跳过重复的元素。 left right 和i</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 需要两个地方去重 </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; n; )</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[i] &gt; 0) break;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int left = i + 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int right = n - 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     int target = -nums[i];</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         int sum = nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(sum &gt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123; </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else if(sum &lt; target) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             ret.push_back(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             right--;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left-1]) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             while(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right+1]) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(i &lt; n &amp;&amp; nums[i] == nums[i-1]) i++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     for(int i = 0; i &lt; n - 2; i++)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(nums[i] &gt; 0) break;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(i &gt; 0 &amp;&amp; nums[i] == nums[i-1]) continue; // 第一次外面的去重了</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int left = i + 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         int right = n - 1;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             int sum = nums[i] + nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             if(sum ==  0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 ret.push_back(&#123;nums[i], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 while (left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left + 1]) left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 while (left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right - 1]) right--;</span></span><br><span class="line">                    </span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             else if(sum &lt;  0) </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             else </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     return ret;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="18-四数之和"><a href="#18-四数之和" class="headerlink" title="18.四数之和"></a>18.四数之和</h2><p>给你一个由 <code>n</code> 个整数组成的数组 <code>nums</code> ，和一个目标值 <code>target</code> 。请你找出并返回满足下述全部条件且<strong>不重复</strong>的四元组 <code>[nums[a], nums[b], nums[c], nums[d]]</code> （若两个四元组元素一一对应，则认为两个四元组重复）：</p><ul><li><code>0 &lt;= a, b, c, d &lt; n</code></li><li><code>a</code>、<code>b</code>、<code>c</code> 和 <code>d</code> <strong>互不相同</strong></li><li><code>nums[a] + nums[b] + nums[c] + nums[d] == target</code></li></ul><p>你可以按 <strong>任意顺序</strong> 返回答案 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [1,0,-1,0,-2,2], target = 0</span><br><span class="line">输出：[[-2,-1,1,2],[-2,0,0,2],[-1,0,0,1]]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [2,2,2,2,2], target = 8</span><br><span class="line">输出：[[2,2,2,2]]</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 200</code></li><li><code>-109 &lt;= nums[i] &lt;= 109</code></li><li><code>-109 &lt;= target &lt;= 109</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br><span class="line">115</span><br><span class="line">116</span><br><span class="line">117</span><br><span class="line">118</span><br><span class="line">119</span><br><span class="line">120</span><br><span class="line">121</span><br><span class="line">122</span><br><span class="line">123</span><br><span class="line">124</span><br><span class="line">125</span><br><span class="line">126</span><br><span class="line">127</span><br><span class="line">128</span><br><span class="line">129</span><br><span class="line">130</span><br><span class="line">131</span><br><span class="line">132</span><br><span class="line">133</span><br><span class="line">134</span><br><span class="line">135</span><br><span class="line">136</span><br><span class="line">137</span><br><span class="line">138</span><br><span class="line">139</span><br><span class="line">140</span><br><span class="line">141</span><br><span class="line">142</span><br><span class="line">143</span><br><span class="line">144</span><br><span class="line">145</span><br><span class="line">146</span><br><span class="line">147</span><br><span class="line">148</span><br><span class="line">149</span><br><span class="line">150</span><br><span class="line">151</span><br><span class="line">152</span><br><span class="line">153</span><br><span class="line">154</span><br><span class="line">155</span><br><span class="line">156</span><br><span class="line">157</span><br><span class="line">158</span><br><span class="line">159</span><br><span class="line">160</span><br><span class="line">161</span><br><span class="line">162</span><br><span class="line">163</span><br><span class="line">164</span><br><span class="line">165</span><br><span class="line">166</span><br><span class="line">167</span><br><span class="line">168</span><br><span class="line">169</span><br><span class="line">170</span><br><span class="line">171</span><br><span class="line">172</span><br><span class="line">173</span><br><span class="line">174</span><br><span class="line">175</span><br><span class="line">176</span><br><span class="line">177</span><br><span class="line">178</span><br><span class="line">179</span><br><span class="line">180</span><br><span class="line">181</span><br><span class="line">182</span><br><span class="line">183</span><br><span class="line">184</span><br><span class="line">185</span><br><span class="line">186</span><br><span class="line">187</span><br><span class="line">188</span><br><span class="line">189</span><br><span class="line">190</span><br><span class="line">191</span><br><span class="line">192</span><br><span class="line">193</span><br><span class="line">194</span><br><span class="line">195</span><br><span class="line">196</span><br><span class="line">197</span><br><span class="line">198</span><br><span class="line">199</span><br><span class="line">200</span><br><span class="line">201</span><br><span class="line">202</span><br><span class="line">203</span><br><span class="line">204</span><br><span class="line">205</span><br><span class="line">206</span><br><span class="line">207</span><br><span class="line">208</span><br><span class="line">209</span><br><span class="line">210</span><br><span class="line">211</span><br><span class="line">212</span><br><span class="line">213</span><br><span class="line">214</span><br><span class="line">215</span><br><span class="line">216</span><br><span class="line">217</span><br><span class="line">218</span><br><span class="line">219</span><br><span class="line">220</span><br><span class="line">221</span><br><span class="line">222</span><br><span class="line">223</span><br><span class="line">224</span><br><span class="line">225</span><br><span class="line">226</span><br><span class="line">227</span><br><span class="line">228</span><br><span class="line">229</span><br><span class="line">230</span><br><span class="line">231</span><br><span class="line">232</span><br><span class="line">233</span><br><span class="line">234</span><br><span class="line">235</span><br><span class="line">236</span><br><span class="line">237</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdlib.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">static</span> <span class="type">int</span> <span class="title function_">cmpInt</span><span class="params">(<span class="type">const</span> <span class="type">void</span>* a, <span class="type">const</span> <span class="type">void</span>* b)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> x = *(<span class="type">const</span> <span class="type">int</span>*)a;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> y = *(<span class="type">const</span> <span class="type">int</span>*)b;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (x &lt; y)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (x &gt; y)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">/**</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * Return an array of arrays of size *returnSize.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * The sizes of the arrays are returned as *returnColumnSizes array.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> *</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * Both returned array and *returnColumnSizes must be malloced.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> * The caller is responsible for freeing them.</span></span><br><span class="line"><span class="comment"> */</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span>** <span class="title function_">fourSum</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums,</span></span><br><span class="line"><span class="params">              <span class="type">int</span> numsSize,</span></span><br><span class="line"><span class="params">              <span class="type">int</span> target,</span></span><br><span class="line"><span class="params">              <span class="type">int</span>* returnSize,</span></span><br><span class="line"><span class="params">              <span class="type">int</span>** returnColumnSizes)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    *returnSize = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    *returnColumnSizes = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (nums == <span class="literal">NULL</span> || numsSize &lt; <span class="number">4</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">/* 双指针和去重的前提是数组有序 */</span></span><br><span class="line">    qsort(nums, numsSize, <span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>), cmpInt);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> capacity = <span class="number">16</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span>** result = (<span class="type">int</span>**)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>*) * capacity);</span><br><span class="line">    *returnColumnSizes = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>) * capacity);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (result == <span class="literal">NULL</span> || *returnColumnSizes == <span class="literal">NULL</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="built_in">free</span>(result);</span><br><span class="line">        <span class="built_in">free</span>(*returnColumnSizes);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        *returnColumnSizes = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; numsSize - <span class="number">3</span>; ++i)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">/* i 去重 */</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (i &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; nums[i] == nums[i - <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         * 剪枝：</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         * 当前 i 对应的最小四数和已经大于 target，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         * 后面的 nums[i] 更大，可以直接结束。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         */</span></span><br><span class="line">        <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> minSum =</span><br><span class="line">            (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)nums[i] +</span><br><span class="line">            nums[i + <span class="number">1</span>] +</span><br><span class="line">            nums[i + <span class="number">2</span>] +</span><br><span class="line">            nums[i + <span class="number">3</span>];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (minSum &gt; target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         * 当前 i 对应的最大四数和仍然小于 target，</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         * 说明当前 i 太小，继续枚举下一个 i。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         */</span></span><br><span class="line">        <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> maxSum =</span><br><span class="line">            (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)nums[i] +</span><br><span class="line">            nums[numsSize - <span class="number">1</span>] +</span><br><span class="line">            nums[numsSize - <span class="number">2</span>] +</span><br><span class="line">            nums[numsSize - <span class="number">3</span>];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (maxSum &lt; target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> j = i + <span class="number">1</span>; j &lt; numsSize - <span class="number">2</span>; ++j)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="comment">/* j 去重 */</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span> (j &gt; i + <span class="number">1</span> &amp;&amp; nums[j] == nums[j - <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> left = j + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> right = numsSize - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span> (left &lt; right)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> sum =</span><br><span class="line">                    (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)nums[i] +</span><br><span class="line">                    nums[j] +</span><br><span class="line">                    nums[left] +</span><br><span class="line">                    nums[right];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span> (sum == (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)target)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                     * 当前容量不够时扩容。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                     */</span></span><br><span class="line">                    <span class="keyword">if</span> (*returnSize == capacity)</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        <span class="type">int</span> newCapacity = capacity * <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="type">int</span>** newResult = (<span class="type">int</span>**)<span class="built_in">realloc</span>(</span><br><span class="line">                            result,</span><br><span class="line">                            <span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>*) * newCapacity);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="type">int</span>* newColumnSizes = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">realloc</span>(</span><br><span class="line">                            *returnColumnSizes,</span><br><span class="line">                            <span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>) * newCapacity);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="keyword">if</span> (newResult == <span class="literal">NULL</span> || newColumnSizes == <span class="literal">NULL</span>)</span><br><span class="line">                        &#123;</span><br><span class="line">                            <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                             * LeetCode 一般不要求处理分配失败。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                             * 这里进行基本清理。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                             */</span></span><br><span class="line">                            <span class="keyword">if</span> (newResult != <span class="literal">NULL</span>)</span><br><span class="line">                            &#123;</span><br><span class="line">                                result = newResult;</span><br><span class="line">                            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                            <span class="keyword">if</span> (newColumnSizes != <span class="literal">NULL</span>)</span><br><span class="line">                            &#123;</span><br><span class="line">                                *returnColumnSizes = newColumnSizes;</span><br><span class="line">                            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                            <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> k = <span class="number">0</span>; k &lt; *returnSize; ++k)</span><br><span class="line">                            &#123;</span><br><span class="line">                                <span class="built_in">free</span>(result[k]);</span><br><span class="line">                            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                            <span class="built_in">free</span>(result);</span><br><span class="line">                            <span class="built_in">free</span>(*returnColumnSizes);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                            *returnSize = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">                            *returnColumnSizes = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                            <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">                        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        result = newResult;</span><br><span class="line">                        *returnColumnSizes = newColumnSizes;</span><br><span class="line">                        capacity = newCapacity;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    <span class="type">int</span>* row = (<span class="type">int</span>*)<span class="built_in">malloc</span>(<span class="keyword">sizeof</span>(<span class="type">int</span>) * <span class="number">4</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    <span class="keyword">if</span> (row == <span class="literal">NULL</span>)</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> k = <span class="number">0</span>; k &lt; *returnSize; ++k)</span><br><span class="line">                        &#123;</span><br><span class="line">                            <span class="built_in">free</span>(result[k]);</span><br><span class="line">                        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="built_in">free</span>(result);</span><br><span class="line">                        <span class="built_in">free</span>(*returnColumnSizes);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        *returnSize = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">                        *returnColumnSizes = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    row[<span class="number">0</span>] = nums[i];</span><br><span class="line">                    row[<span class="number">1</span>] = nums[j];</span><br><span class="line">                    row[<span class="number">2</span>] = nums[left];</span><br><span class="line">                    row[<span class="number">3</span>] = nums[right];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    result[*returnSize] = row;</span><br><span class="line">                    (*returnColumnSizes)[*returnSize] = <span class="number">4</span>;</span><br><span class="line">                    (*returnSize)++;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    left++;</span><br><span class="line">                    right--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    <span class="comment">/* left 去重 */</span></span><br><span class="line">                    <span class="keyword">while</span> (left &lt; right &amp;&amp;</span><br><span class="line">                           nums[left] == nums[left - <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        left++;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    <span class="comment">/* right 去重 */</span></span><br><span class="line">                    <span class="keyword">while</span> (left &lt; right &amp;&amp;</span><br><span class="line">                           nums[right] == nums[right + <span class="number">1</span>])</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        right--;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span> (sum &lt; (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)target)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    left++;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    right--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">     * 没有找到结果时，释放预先申请的空间。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">     */</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (*returnSize == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="built_in">free</span>(result);</span><br><span class="line">        <span class="built_in">free</span>(*returnColumnSizes);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        *returnColumnSizes = <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">NULL</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> result;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    vector&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; <span class="built_in">fourSum</span>(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> target) </span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        vector&lt;vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&gt; ret;</span><br><span class="line">        <span class="built_in">sort</span>(nums.<span class="built_in">begin</span>(), nums.<span class="built_in">end</span>());</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> n = nums.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (n &lt; <span class="number">4</span>) <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; n - <span class="number">3</span>; ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="comment">// 1.跳过第一个数</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(i &gt; <span class="number">0</span> &amp;&amp; nums[i] == nums[i<span class="number">-1</span>])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> j = i + <span class="number">1</span>; j &lt; n - <span class="number">2</span>; ++j)</span><br><span class="line">            &#123;   </span><br><span class="line">                <span class="comment">// 2.跳过第二个数。</span></span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(j &gt; i + <span class="number">1</span> &amp;&amp; nums[j] == nums[j<span class="number">-1</span>])</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="type">int</span> left = j + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">                <span class="type">int</span> right = n - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">while</span>(left &lt; right)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    <span class="type">long</span> <span class="type">long</span> sum = (<span class="type">long</span> <span class="type">long</span>)nums[i] + nums[j] + nums[left] + nums[right];</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">if</span>(sum == target)</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        ret.<span class="built_in">push_back</span>(&#123;nums[i], nums[j], nums[left], nums[right]&#125;);</span><br><span class="line">                        left++;</span><br><span class="line">                        right--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left<span class="number">-1</span>]) left++;</span><br><span class="line">                        <span class="keyword">while</span>(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right<span class="number">+1</span>]) right--;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span>( sum &gt; target)</span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        right--;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">else</span> </span><br><span class="line">                    &#123;</span><br><span class="line">                        left++;</span><br><span class="line">                    &#125;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;vector&lt;int&gt;&gt; ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// sort(nums.begin(), nums.end());</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// //1. a.固定一个数a, target;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// //2. a []三数之和等于 target-a;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// //3. a b[] 双指针等于 target - a - b;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 不重复，不漏</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // a b [left ...  right]</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if (n &lt; 4) return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; n - 3; i++) // 固定数a</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(i &gt; 0 &amp;&amp; nums[i] == nums[i - 1]) continue;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     for(int j = i + 1; j &lt; n - 2; j++) // 固定数b;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(j &gt; i + 1 &amp;&amp; nums[j] == nums[j - 1])  continue;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         int left = j + 1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         int right = n - 1;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         while(left &lt; right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             long long sum = (long long)nums[i] + nums[j] + nums[left] + nums[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             if(sum == target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 ret.push_back(&#123;nums[i], nums[j], nums[left], nums[right]&#125;);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 while(left &lt; right &amp;&amp; nums[left] == nums[left+1]) left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 while(left &lt; right &amp;&amp; nums[right] == nums[right-1]) right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             else if(sum &gt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 right--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//                 left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E5%8F%8C%E6%8C%87%E9%92%88/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E5%8F%8C%E6%8C%87%E9%92%88/"/>
    <published>2026-08-24T09:07:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="283-移动零"><a href="#283-移动零" class="headerlink" title="283.移动零"></a>283.移动零</h2><p>给定一个数组 <code>nums</code>，编写一个函数将所有 <code>0</code>]]>
    </summary>
    <title>双指针算法</title>
    <updated>2026-08-24T09:07:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="力扣" scheme="https://licee.top/categories/leetcode/"/>
    <category term="滑动窗口" scheme="https://licee.top/tags/%E6%BB%91%E5%8A%A8%E7%AA%97%E5%8F%A3/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h2 id="209-长度最小的子数组"><a href="#209-长度最小的子数组" class="headerlink" title="209.长度最小的子数组"></a>209.长度最小的子数组</h2><p>给定一个含有 <code>n</code> 个正整数的数组和一个正整数 <code>target</code> <strong>。</strong></p><p>找出该数组中满足其总和大于等于 <code>target</code> 的长度最小的 <strong>子数组</strong> <code>[numsl, numsl+1, ..., numsr-1, numsr]</code> ，并返回其长度**。**如果不存在符合条件的子数组，返回 <code>0</code> 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：target = 7, nums = [2,3,1,2,4,3]</span><br><span class="line">输出：2</span><br><span class="line">解释：子数组 [4,3] 是该条件下的长度最小的子数组。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：target = 4, nums = [1,4,4]</span><br><span class="line">输出：1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：target = 11, nums = [1,1,1,1,1,1,1,1]</span><br><span class="line">输出：</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= target &lt;= 109</code></li><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 105</code></li><li><code>1 &lt;= nums[i] &lt;= 104</code></li></ul><p><strong>进阶：</strong></p><ul><li>如果你已经实现 <code>O(n)</code> 时间复杂度的解法, 请尝试设计一个 <code>O(n log(n))</code> 时间复杂度的解法。</li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">minSubArrayLen</span><span class="params">(<span class="type">int</span> target, <span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="comment">// // 1.定义左右窗口和保存的结果</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int ret = INT_MAX;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int sum = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(right &lt; numsSize)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     sum += nums[right];</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     while(sum &gt;= target)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         ret = ret &lt; (right - left + 1) ?  ret : (right - left + 1); // 缩小窗口，可能left++还是大于目标值，所以while循环的</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         sum -= nums[left++];                                        // 左边缩小窗口</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     right++;     // 右边扩大窗口的                                         </span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// return ret == INT_MAX ? 0 : ret ;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret = INT_MAX;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(right &lt; numsSize)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        sum += nums[right];</span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(sum &gt;= target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            ret = ret &lt; (right - left + <span class="number">1</span>) ? ret : (right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">            sum -= nums[left++];</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        right++;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret == INT_MAX ? <span class="number">0</span> : ret;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br><span class="line">115</span><br><span class="line">116</span><br><span class="line">117</span><br><span class="line">118</span><br><span class="line">119</span><br><span class="line">120</span><br><span class="line">121</span><br><span class="line">122</span><br><span class="line">123</span><br><span class="line">124</span><br><span class="line">125</span><br><span class="line">126</span><br><span class="line">127</span><br><span class="line">128</span><br><span class="line">129</span><br><span class="line">130</span><br><span class="line">131</span><br><span class="line">132</span><br><span class="line">133</span><br><span class="line">134</span><br><span class="line">135</span><br><span class="line">136</span><br><span class="line">137</span><br><span class="line">138</span><br><span class="line">139</span><br><span class="line">140</span><br><span class="line">141</span><br><span class="line">142</span><br><span class="line">143</span><br><span class="line">144</span><br><span class="line">145</span><br><span class="line">146</span><br><span class="line">147</span><br><span class="line">148</span><br><span class="line">149</span><br><span class="line">150</span><br><span class="line">151</span><br><span class="line">152</span><br><span class="line">153</span><br><span class="line">154</span><br><span class="line">155</span><br><span class="line">156</span><br><span class="line">157</span><br><span class="line">158</span><br><span class="line">159</span><br><span class="line">160</span><br><span class="line">161</span><br><span class="line">162</span><br><span class="line">163</span><br><span class="line">164</span><br><span class="line">165</span><br><span class="line">166</span><br><span class="line">167</span><br><span class="line">168</span><br><span class="line">169</span><br><span class="line">170</span><br><span class="line">171</span><br><span class="line">172</span><br><span class="line">173</span><br><span class="line">174</span><br><span class="line">175</span><br><span class="line">176</span><br><span class="line">177</span><br><span class="line">178</span><br><span class="line">179</span><br><span class="line">180</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">minSubArrayLen</span><span class="params">(<span class="type">int</span> target, vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.定义窗口的指针。</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ret = INT_MAX; <span class="comment">// 定义很大的值，是为了更新窗口信息的。</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.right到了头，数据遍历完毕了的。</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(right &lt; nums.<span class="built_in">size</span>())</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            sum += nums[right];</span><br><span class="line">            </span><br><span class="line">            <span class="comment">// 3.进窗口，就要判断一次的。</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(sum &gt;= target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="comment">// 4.更新结果的</span></span><br><span class="line">                ret = <span class="built_in">min</span>(ret, right - left + <span class="number">1</span>); </span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="comment">// 5.出窗口，滑动一次的。</span></span><br><span class="line">                sum -= nums[left++];</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            right++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret == INT_MAX ? <span class="number">0</span> : ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            1.暴力枚举</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            2.</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                2.[2,3,1,2,4,3]</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                        right    </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                3. 2 3 1 2 &gt;=7 了</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                 letf</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                           right</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                4. 2 3 1 2 4</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                    letf    321&lt;7</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                4.</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            利用单调性，使用同向双指针算法。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            同向双指针，滑动窗口呢。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            就是利用这个窗口，判断。</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = INT_MAX;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sum = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     sum += nums[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(sum &gt;= target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;   ret = min(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         sum -= nums[left++];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret == INT_MAX ? 0 : ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 最短的子数组，并且是连续的数组。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 滑动窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.暴力算法</span></span><br><span class="line">           <span class="comment">// [2,3,1,2,4,3]</span></span><br><span class="line">           <span class="comment">// target = 7</span></span><br><span class="line">           <span class="comment">// 暴力枚举全部的数</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">           <span class="comment">//[2 3 1 4]</span></span><br><span class="line">           <span class="comment">// l     r &gt;= target;</span></span><br><span class="line">           <span class="comment">//   l   r</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 利用单调性，同向双指针,滑动窗口。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 怎么用呢？</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.left = 0; right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.进入窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 3.判断 </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//   出窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            r</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            2 3 1 2 4 3</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            l</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            1.l = 0; r  = 0; sum = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            2.进入窗口 sum = 2</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            3.进 sum = 5;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            4.进 sum = 6;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            5.进 sum = 8;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                出，更新sum(这里是这道题更新结果。)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                len = r-l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                sum = 6;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                l++(3)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            6.进  sum = 10;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                len = r - l;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                sum = 7;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                l++;(1)</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                二次判断</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                len = r - l;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                sum = 6;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                l++;l=(2)</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            7.进</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            为什么是对的？</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            单调性：</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                  r</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            2 3 1 2  4 3</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            l</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            l+r&gt;=target，已经没有必要枚举后面的了的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 时间复杂度2N；N</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sum = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = INT_MAX;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int left = 0, right = 0; right &lt; n; right++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     sum += nums[right]; // 进入窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(sum &gt;= target) // 判断</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         ret = min(ret, right-left+1); // 跟新结果</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         sum -= nums[left++];   // 滚出窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret  == INT_MAX ? 0 : ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">#include &lt;vector&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">#include &lt;algorithm&gt;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">#include &lt;climits&gt; // 用于 INT_MAX</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">using namespace std;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">class Solution &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">public:</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    int minSubArrayLen(int target, vector&lt;int&gt;&amp; nums) &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int n = nums.size();</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        if (n == 0) return 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int left = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int right = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int sum = 0;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        int minLen = INT_MAX; // 初始化为最大整数，方便后面取最小值</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 移动 right 指针扩大窗口</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        while (right &lt; n) &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            sum += nums[right];</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 当窗口内的和满足条件时，尝试缩小窗口</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            while (sum &gt;= target) &#123;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                // 更新最小长度</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                int currentLen = right - left + 1;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                minLen = min(minLen, currentLen);</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">                // 缩小窗口：减去左边的值，左指针右移</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                sum -= nums[left];</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                left++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            </span></span><br><span class="line"><span class="comment">            // 继续扩大窗口</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            right++;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 如果 minLen 还是 INT_MAX，说明没找到满足条件的子数组，返回 0</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        return (minLen == INT_MAX) ? 0 : minLen;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    &#125;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">&#125;;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">*/</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="3-无重复字符的最长子串"><a href="#3-无重复字符的最长子串" class="headerlink" title="3.无重复字符的最长子串"></a>3.无重复字符的最长子串</h2><p>给定一个字符串 <code>s</code> ，请你找出其中不含有重复字符的 <strong>最长 子串</strong> 的长度。</p><p><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;abcabcbb&quot;</span><br><span class="line">输出: 3 </span><br><span class="line">解释: 因为无重复字符的最长子串是 &quot;abc&quot;，所以其长度为 3。注意 &quot;bca&quot; 和 &quot;cab&quot; 也是正确答案。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;bbbbb&quot;</span><br><span class="line">输出: 1</span><br><span class="line">解释: 因为无重复字符的最长子串是 &quot;b&quot;，所以其长度为 1。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;pwwkew&quot;</span><br><span class="line">输出: 3</span><br><span class="line">解释: 因为无重复字符的最长子串是 &quot;wke&quot;，所以其长度为 3。</span><br><span class="line">     请注意，你的答案必须是 子串 的长度，&quot;pwke&quot; 是一个子序列，不是子串。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>0 &lt;= s.length &lt;= 105</code></li><li><code>s</code> 由英文字母、数字、符号和空格组成</li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">lengthOfLongestSubstring</span><span class="params">(<span class="type">char</span>* s)</span> </span><br><span class="line">&#123;       </span><br><span class="line">    <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int  ret = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int hash[128] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// while(s[right] != &#x27;\0&#x27;)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     hash[s[right]]++;          // 记录元素，进入</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     while(hash[s[right]] &gt; 1)  // 证明已经有两个元素是在里面，开始去重</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         hash[s[left++]]--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     ret = ret &gt; (right - left + 1) ? ret : (right - left + 1);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     right++;  // 下一轮</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">         r  </span></span><br><span class="line"><span class="comment">    pwwkew</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    012345</span></span><br><span class="line"><span class="comment">       l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">    */</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret  = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> hash[<span class="number">128</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span>(s[right] != <span class="string">&#x27;\0&#x27;</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        hash[s[right]]++;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(hash[s[right]] &gt; <span class="number">1</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            hash[s[left++]]--;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        ret = ret &gt; (right - left + <span class="number">1</span>) ? ret : (right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">        right++;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br><span class="line">96</span><br><span class="line">97</span><br><span class="line">98</span><br><span class="line">99</span><br><span class="line">100</span><br><span class="line">101</span><br><span class="line">102</span><br><span class="line">103</span><br><span class="line">104</span><br><span class="line">105</span><br><span class="line">106</span><br><span class="line">107</span><br><span class="line">108</span><br><span class="line">109</span><br><span class="line">110</span><br><span class="line">111</span><br><span class="line">112</span><br><span class="line">113</span><br><span class="line">114</span><br><span class="line">115</span><br><span class="line">116</span><br><span class="line">117</span><br><span class="line">118</span><br><span class="line">119</span><br><span class="line">120</span><br><span class="line">121</span><br><span class="line">122</span><br><span class="line">123</span><br><span class="line">124</span><br><span class="line">125</span><br><span class="line">126</span><br><span class="line">127</span><br><span class="line">128</span><br><span class="line">129</span><br><span class="line">130</span><br><span class="line">131</span><br><span class="line">132</span><br><span class="line">133</span><br><span class="line">134</span><br><span class="line">135</span><br><span class="line">136</span><br><span class="line">137</span><br><span class="line">138</span><br><span class="line">139</span><br><span class="line">140</span><br><span class="line">141</span><br><span class="line">142</span><br><span class="line">143</span><br><span class="line">144</span><br><span class="line">145</span><br><span class="line">146</span><br><span class="line">147</span><br><span class="line">148</span><br><span class="line">149</span><br><span class="line">150</span><br><span class="line">151</span><br><span class="line">152</span><br><span class="line">153</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">lengthOfLongestSubstring</span><span class="params">(string s)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">index</span><span class="params">(<span class="number">128</span>, <span class="number">-1</span>)</span></span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> maxLen = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>; right &lt; s.<span class="built_in">size</span>(); ++right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            left = <span class="built_in">max</span>(left, index[s[right]] + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            index[s[right]] = right;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            maxLen = <span class="built_in">max</span>(maxLen, right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> maxLen;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 1.数组模拟哈希表。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int hash[128] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 2.双指针,指针变量</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = s.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 3.进窗口，</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash[s[right]]++; </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 4.出窗口，出现重复了的</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(hash[s[right]] &gt; 1)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         hash[s[left++]]--; // 出窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 5.更新结果</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right -  left + 1);</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++; // 扩大窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 连续不重复的子串 </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// abcabcbb</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*     r  </span></span><br><span class="line"><span class="comment">            abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                r            </span></span><br><span class="line"><span class="comment">            abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">             l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                 r</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">              l  </span></span><br><span class="line"><span class="comment">                  r  </span></span><br><span class="line"><span class="comment">            abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">               a</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = s.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int hash[128] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash[s[right]]++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(hash [s[right]] &gt; 1) // &gt;1 需要有元素，退出窗口。直到这里没有大于1.去重成功了的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         hash[s[left++]]--; // 出窗口  left去重成功，则上面的s[right] &lt; 1的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;            // 下一个元素进入窗口的</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 子串。子数组。都是连续的。  </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 子序列是不连续的。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        abc bca </span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        1.暴力解法</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        abcabcbb</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                r   </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        de a bc a bca</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">                  r   </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        de a bc a bca</span></span><br><span class="line"><span class="comment">             l</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">                   r   </span></span><br><span class="line"><span class="comment">        de a bc a bca</span></span><br><span class="line"><span class="comment">              l</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        // 双指针同一个方向，就是滑动指针。</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        时间复杂度N</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">/*</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        1.left right;</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        2.进----字符进入hash_table right++</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        3.判断 窗口内出现重复字符</span></span><br><span class="line"><span class="comment">            出 让重复的字符划出窗口，hash删除结果</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        4.更新 重复的时候，更新</span></span><br><span class="line"><span class="comment"></span></span><br><span class="line"><span class="comment">        为什么？？ 滑动窗口？这是因为重复了的。</span></span><br><span class="line"><span class="comment">        */</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// int hash[128] = &#123;0&#125;; // 数组模拟hash</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = s.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash[s[right]]++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(hash[s[right]] &gt; 1)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         hash[s[left++]]--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right-left+1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = s.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0, right = 0; </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int count[128] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     char c = s[right];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     count[c]++;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(count[c] &gt; 1)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         count[s[left]]--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1004-最大连续1的个数III"><a href="#1004-最大连续1的个数III" class="headerlink" title="1004.最大连续1的个数III"></a>1004.最大连续1的个数III</h2><p>给定一个二进制数组 <code>nums</code> 和一个整数 <code>k</code>，假设最多可以翻转 <code>k</code> 个 <code>0</code> ，则返回执行操作后 <em>数组中连续 <code>1</code> 的最大个数</em> 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [1,1,1,0,0,0,1,1,1,1,0], K = 2</span><br><span class="line">输出：6</span><br><span class="line">解释：[1,1,1,0,0,1,1,1,1,1,1]</span><br><span class="line">粗体数字从 0 翻转到 1，最长的子数组长度为 6。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [0,0,1,1,0,0,1,1,1,0,1,1,0,0,0,1,1,1,1], K = 3</span><br><span class="line">输出：10</span><br><span class="line">解释：[0,0,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,0,0,0,1,1,1,1]</span><br><span class="line">粗体数字从 0 翻转到 1，最长的子数组长度为 10。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 105</code></li><li><code>nums[i]</code> 不是 0 就是 1</li><li><code>0 &lt;= k &lt;= nums.length</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">longestOnes</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize, <span class="type">int</span> k)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> zeros = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(right; right &lt; numsSize; right++)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(nums[right] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            zeros++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(zeros &gt; k) <span class="comment">// 区间里面大于k个零，我们就开始让一些元素踢出去，然后更新区间的大小</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[left++] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                zeros--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        ret = ret &gt; (right - left + <span class="number">1</span>) ? ret : (right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">    &#125;    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int zeros = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// for(right; right &lt; numsSize; ++right)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     if(nums[right] == 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         zeros++;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     while(zeros &gt; k)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         if(nums[left] == 0)</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//             zeros--;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">     </span><br><span class="line">    <span class="comment">//   ret = ret &gt; (right - left + 1) ? ret : (right - left + 1);</span></span><br><span class="line">    <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">longestOnes</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> k)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.定义双指针 </span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> n = nums.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> count = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(right &lt; n)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="comment">// 2.进入区间，统计一次零的个数</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(nums[right] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                count++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 3.区间的零的个数，大于目标值，出区间的。</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(count &gt; k)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(nums[left++] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    count--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 4.更新结果，然后进区间的。</span></span><br><span class="line">            ret = <span class="built_in">max</span>(ret, right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">            right++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 规划一个区间，区间的零 &lt;=k, 就可以判断成功了。</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int n = nums.size();</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int count = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; n)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 进窗口，</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(nums[right] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         count++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">            </span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 出窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(count &gt; k)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(nums[left++] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             count--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="1658-将x减到0的最小操作数"><a href="#1658-将x减到0的最小操作数" class="headerlink" title="1658.将x减到0的最小操作数"></a>1658.将x减到0的最小操作数</h2><p>给你一个整数数组 <code>nums</code> 和一个整数 <code>x</code> 。每一次操作时，你应当移除数组 <code>nums</code> 最左边或最右边的元素，然后从 <code>x</code> 中减去该元素的值。请注意，需要 <strong>修改</strong> 数组以供接下来的操作使用。</p><p>如果可以将 <code>x</code> <strong>恰好</strong> 减到 <code>0</code> ，返回 <strong>最小操作数</strong> ；否则，返回 <code>-1</code> 。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [1,1,4,2,3], x = 5</span><br><span class="line">输出：2</span><br><span class="line">解释：最佳解决方案是移除后两个元素，将 x 减到 0 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [5,6,7,8,9], x = 4</span><br><span class="line">输出：-1</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：nums = [3,2,20,1,1,3], x = 10</span><br><span class="line">输出：5</span><br><span class="line">解释：最佳解决方案是移除后三个元素和前两个元素（总共 5 次操作），将 x 减到 0 。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= nums.length &lt;= 105</code></li><li><code>1 &lt;= nums[i] &lt;= 104</code></li><li><code>1 &lt;= x &lt;= 109</code></li></ul><p><strong>c代码</strong></p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">minOperations</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* nums, <span class="type">int</span> numsSize, <span class="type">int</span> x)</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; numsSize; ++i)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        sum += nums[i];</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> target = sum - x;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(target &lt; <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(target == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> numsSize;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> cursum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> ret = <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span>(right; right &lt; numsSize; ++right)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        cursum += nums[right];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">while</span>(cursum &gt; target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            cursum -= nums[left++];</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(cursum == target)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            ret = ret &gt; (right - left + <span class="number">1</span>) ? ret : (right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span>(ret == <span class="number">-1</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> numsSize - ret;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br><span class="line">93</span><br><span class="line">94</span><br><span class="line">95</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">minOperations</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; nums, <span class="type">int</span> x)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> sum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="keyword">auto</span> e : nums)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            sum += e;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 要寻找的目标子数组和</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> target = sum - x;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 特殊情况</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(target &lt; <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// target == 0</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 说明必须全部删除</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(target == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> nums.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> curSum = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> maxLen = <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> right = <span class="number">0</span>; right &lt; nums.<span class="built_in">size</span>(); ++right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            curSum += nums[right];</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 窗口过大</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(curSum &gt; target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                curSum -= nums[left];</span><br><span class="line">                ++left;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 找到目标</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(curSum == target)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                maxLen = <span class="built_in">max</span>(maxLen, right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(maxLen == <span class="number">-1</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> nums.<span class="built_in">size</span>() - maxLen;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// int sum = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(auto e : nums)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     sum += e;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int target = sum - x;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if(target &lt; 0) </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     return -1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = -1;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int left = 0, right = 0, tmp = 0; right &lt; nums.size(); right++)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     tmp += nums[right];</span></span><br><span class="line">            </span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(tmp &gt; target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         tmp -= nums[left++];</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(tmp == target)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         ret = max(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// if(ret == -1)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     return ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// else </span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     return nums.size() - ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="904-水果成篮"><a href="#904-水果成篮" class="headerlink" title="904.水果成篮"></a>904.水果成篮</h2><p>你正在探访一家农场，农场从左到右种植了一排果树。这些树用一个整数数组 <code>fruits</code> 表示，其中 <code>fruits[i]</code> 是第 <code>i</code> 棵树上的水果 <strong>种类</strong> 。</p><p>你想要尽可能多地收集水果。然而，农场的主人设定了一些严格的规矩，你必须按照要求采摘水果：</p><ul><li>你只有 <strong>两个</strong> 篮子，并且每个篮子只能装 <strong>单一类型</strong> 的水果。每个篮子能够装的水果总量没有限制。</li><li>你可以选择任意一棵树开始采摘，你必须从 <strong>每棵</strong> 树（包括开始采摘的树）上 <strong>恰好摘一个水果</strong> 。采摘的水果应当符合篮子中的水果类型。每采摘一次，你将会向右移动到下一棵树，并继续采摘。</li><li>一旦你走到某棵树前，但水果不符合篮子的水果类型，那么就必须停止采摘。</li></ul><p>给你一个整数数组 <code>fruits</code> ，返回你可以收集的水果的 <strong>最大</strong> 数目。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：fruits = [1,2,1]</span><br><span class="line">输出：3</span><br><span class="line">解释：可以采摘全部 3 棵树。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：fruits = [0,1,2,2]</span><br><span class="line">输出：3</span><br><span class="line">解释：可以采摘 [1,2,2] 这三棵树。</span><br><span class="line">如果从第一棵树开始采摘，则只能采摘 [0,1] 这两棵树。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：fruits = [1,2,3,2,2]</span><br><span class="line">输出：4</span><br><span class="line">解释：可以采摘 [2,3,2,2] 这四棵树。</span><br><span class="line">如果从第一棵树开始采摘，则只能采摘 [1,2] 这两棵树。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 4：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：fruits = [3,3,3,1,2,1,1,2,3,3,4]</span><br><span class="line">输出：5</span><br><span class="line">解释：可以采摘 [1,2,1,1,2] 这五棵树。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= fruits.length &lt;= 105</code></li><li><code>0 &lt;= fruits[i] &lt; fruits.length</code></li></ul><p><strong>c++代码</strong></p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">int</span> <span class="title">totalFruit</span><span class="params">(vector&lt;<span class="type">int</span>&gt;&amp; fruits)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// int ret = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 1.统计窗口内出现了多少种水果的</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// unordered_map&lt;int, int&gt; hash; </span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// // 2.滑动窗口的区间</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int left = 0, right = 0; right &lt;fruits.size(); ++right)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 3.进窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash[fruits[right]]++; // 1.需要补充的知识。c++课程还没看完的。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     // 4.判读，水果的种类</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     while(hash.size() &gt; 2)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         // 5.出窗口</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         hash[fruits[left]]--;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(hash[fruits[left]] == 0)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             hash.erase(fruits[left]);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     ret = max(ret, right - left + 1);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> ret = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.统计窗口内出现了多少种水果的</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> hash[<span class="number">100001</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.滑动窗口的区间</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>, right = <span class="number">0</span>, kind = <span class="number">0</span>; right &lt;fruits.<span class="built_in">size</span>(); ++right)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="comment">// 维护水果的种类</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(hash[fruits[right]] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                kind++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 3.进窗口</span></span><br><span class="line">            hash[fruits[right]]++; <span class="comment">// 1.需要补充的知识。c++课程还没看完的。</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="comment">// 4.判读，水果的种类</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(kind &gt; <span class="number">2</span>)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="comment">// 5.出窗口</span></span><br><span class="line">                hash[fruits[left]]--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(hash[fruits[left]] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    kind--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                left++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            ret = <span class="built_in">max</span>(ret, right - left + <span class="number">1</span>);</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        </span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="438-找到字符串中所有字母异位词"><a href="#438-找到字符串中所有字母异位词" class="headerlink" title="438.找到字符串中所有字母异位词"></a>438.找到字符串中所有字母异位词</h2><p>给定两个字符串 <code>s</code> 和 <code>p</code>，找到 <code>s</code> 中所有 <code>p</code> 的 <strong>异位词</strong> 的子串，返回这些子串的起始索引。不考虑答案输出的顺序。</p><p><strong>示例 1:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;cbaebabacd&quot;, p = &quot;abc&quot;</span><br><span class="line">输出: [0,6]</span><br><span class="line">解释:</span><br><span class="line">起始索引等于 0 的子串是 &quot;cba&quot;, 它是 &quot;abc&quot; 的异位词。</span><br><span class="line">起始索引等于 6 的子串是 &quot;bac&quot;, 它是 &quot;abc&quot; 的异位词。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p> <strong>示例 2:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;abab&quot;, p = &quot;ab&quot;</span><br><span class="line">输出: [0,1,2]</span><br><span class="line">解释:</span><br><span class="line">起始索引等于 0 的子串是 &quot;ab&quot;, 它是 &quot;ab&quot; 的异位词。</span><br><span class="line">起始索引等于 1 的子串是 &quot;ba&quot;, 它是 &quot;ab&quot; 的异位词。</span><br><span class="line">起始索引等于 2 的子串是 &quot;ab&quot;, 它是 &quot;ab&quot; 的异位词。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示:</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= s.length, p.length &lt;= 3 * 104</code></li><li><code>s</code> 和 <code>p</code> 仅包含小写字母</li></ul><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br><span class="line">70</span><br><span class="line">71</span><br><span class="line">72</span><br><span class="line">73</span><br><span class="line">74</span><br><span class="line">75</span><br><span class="line">76</span><br><span class="line">77</span><br><span class="line">78</span><br><span class="line">79</span><br><span class="line">80</span><br><span class="line">81</span><br><span class="line">82</span><br><span class="line">83</span><br><span class="line">84</span><br><span class="line">85</span><br><span class="line">86</span><br><span class="line">87</span><br><span class="line">88</span><br><span class="line">89</span><br><span class="line">90</span><br><span class="line">91</span><br><span class="line">92</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> </span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function"><span class="type">bool</span> <span class="title">isequla</span><span class="params">(<span class="type">int</span>* p1, <span class="type">int</span>*p2)</span></span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">26</span>; ++i)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(p1[i] == p2[i])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">               <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">return</span> <span class="literal">false</span>;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> <span class="literal">true</span>;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">findAnagrams</span><span class="params">(string s, string p)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// int hash1[26] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int hash2[26] = &#123;0&#125;;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int len = p.size();</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// for(int i = 0; i &lt; len; ++i)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash2[p[i] - &#x27;a&#x27;]++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int left = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// int right = 0;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// vector&lt;int&gt; ret;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// while(right &lt; s.size())</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     hash1[s[right] -&#x27;a&#x27;]++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     if(right - left + 1 == len)</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         if(isequla(hash1, hash2))</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#123;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//             ret.push_back(left);</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         hash1[s[left] - &#x27;a&#x27;]--;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//         left++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     &#125;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">//     right++;</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// &#125;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// return ret;</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="comment">//  ###################</span></span><br><span class="line"><span class="comment">//  维护一个有效字符数变量，不需要进行判断 数组的</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> hash1[<span class="number">26</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;; <span class="comment">// 字符串p的每个字符出现的个数</span></span><br><span class="line">        vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; ret;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="keyword">auto</span> ch : p)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            hash1[ch - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>]++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> m = p.<span class="built_in">size</span>();</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> hash2[<span class="number">26</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;; <span class="comment">// 统计窗口里面</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>, right = <span class="number">0</span>, count =<span class="number">0</span>; right &lt; s.<span class="built_in">size</span>(); right++)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">char</span> in = s[right];</span><br><span class="line">            hash2[in - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>]++;  <span class="comment">// 进窗口</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(hash2[in - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>] &lt;= hash1[in - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>]) <span class="comment">// 维护count</span></span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                count++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(right - left + <span class="number">1</span> &gt; m)</span><br><span class="line">            &#123;   </span><br><span class="line">                <span class="type">char</span> out = s[left++];</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(hash2[out - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>]-- &lt;= hash1[out - <span class="string">&#x27;a&#x27;</span>])</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    count--;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(count == m)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                ret.<span class="built_in">push_back</span>(left);</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="30-串联所有单词的子串"><a href="#30-串联所有单词的子串" class="headerlink" title="30.串联所有单词的子串"></a>30.串联所有单词的子串</h2><p>给定一个字符串 <code>s</code> 和一个字符串数组 <code>words</code><strong>。</strong> <code>words</code> 中所有字符串 <strong>长度相同</strong>。</p><p> <code>s</code> 中的 <strong>串联子串</strong> 是指一个包含 <code>words</code> 中所有字符串以任意顺序排列连接起来的子串。</p><ul><li>例如，如果 <code>words = [&quot;ab&quot;,&quot;cd&quot;,&quot;ef&quot;]</code>， 那么 <code>&quot;abcdef&quot;</code>， <code>&quot;abefcd&quot;</code>，<code>&quot;cdabef&quot;</code>， <code>&quot;cdefab&quot;</code>，<code>&quot;efabcd&quot;</code>， 和 <code>&quot;efcdab&quot;</code> 都是串联子串。 <code>&quot;acdbef&quot;</code> 不是串联子串，因为他不是任何 <code>words</code> 排列的连接。</li></ul><p>返回所有串联子串在 <code>s</code> 中的开始索引。你可以以 <strong>任意顺序</strong> 返回答案。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;barfoothefoobarman&quot;, words = [&quot;foo&quot;,&quot;bar&quot;]</span><br><span class="line">输出：[0,9]</span><br><span class="line">解释：因为 words.length == 2 同时 words[i].length == 3，连接的子字符串的长度必须为 6。</span><br><span class="line">子串 &quot;barfoo&quot; 开始位置是 0。它是 words 中以 [&quot;bar&quot;,&quot;foo&quot;] 顺序排列的连接。</span><br><span class="line">子串 &quot;foobar&quot; 开始位置是 9。它是 words 中以 [&quot;foo&quot;,&quot;bar&quot;] 顺序排列的连接。</span><br><span class="line">输出顺序无关紧要。返回 [9,0] 也是可以的。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;wordgoodgoodgoodbestword&quot;, words = [&quot;word&quot;,&quot;good&quot;,&quot;best&quot;,&quot;word&quot;]</span><br><span class="line">输出：[]</span><br><span class="line">解释：因为 words.length == 4 并且 words[i].length == 4，所以串联子串的长度必须为 16。</span><br><span class="line">s 中没有子串长度为 16 并且等于 words 的任何顺序排列的连接。</span><br><span class="line">所以我们返回一个空数组。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;barfoofoobarthefoobarman&quot;, words = [&quot;bar&quot;,&quot;foo&quot;,&quot;the&quot;]</span><br><span class="line">输出：[6,9,12]</span><br><span class="line">解释：因为 words.length == 3 并且 words[i].length == 3，所以串联子串的长度必须为 9。</span><br><span class="line">子串 &quot;foobarthe&quot; 开始位置是 6。它是 words 中以 [&quot;foo&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;the&quot;] 顺序排列的连接。</span><br><span class="line">子串 &quot;barthefoo&quot; 开始位置是 9。它是 words 中以 [&quot;bar&quot;,&quot;the&quot;,&quot;foo&quot;] 顺序排列的连接。</span><br><span class="line">子串 &quot;thefoobar&quot; 开始位置是 12。它是 words 中以 [&quot;the&quot;,&quot;foo&quot;,&quot;bar&quot;] 顺序排列的连接。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>1 &lt;= s.length &lt;= 104</code></li><li><code>1 &lt;= words.length &lt;= 5000</code></li><li><code>1 &lt;= words[i].length &lt;= 30</code></li><li><code>words[i]</code> 和 <code>s</code> 由小写英文字母组成</li></ul><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; <span class="title">findSubstring</span><span class="params">(string s, vector&lt;string&gt;&amp; words)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        vector&lt;<span class="type">int</span>&gt; ret;</span><br><span class="line">        unordered_map&lt;string, <span class="type">int</span>&gt; hash1; <span class="comment">// 保持words所有单词的频次。   </span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="keyword">auto</span>&amp; s : words)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            hash1[s]++;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> len =words[<span class="number">0</span>].<span class="built_in">size</span>(); <span class="comment">// 一个单词多长</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> m = words.<span class="built_in">size</span>(); <span class="comment">// 多少个单词</span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 执行len次</span></span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; len; i++)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            unordered_map&lt;string, <span class="type">int</span>&gt; hash2;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> left = i, right = i, count = <span class="number">0</span>; right + len &lt;= s.<span class="built_in">size</span>(); right += len)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                string in = s.<span class="built_in">substr</span>(right, len);</span><br><span class="line">                hash2[in]++;</span><br><span class="line">                </span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(hash2[in] &lt;= hash1[in])</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    count++;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(right - left + <span class="number">1</span> &gt; len * m)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    string out = s.<span class="built_in">substr</span>(left, len);</span><br><span class="line">                    <span class="keyword">if</span>(hash2[out] &lt;= hash1[out]) count--;</span><br><span class="line">                    hash2[out]--;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                    left += left;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(count == m)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    ret.<span class="built_in">push_back</span>(left);</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">    </span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> ret;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="76-最小覆盖子串"><a href="#76-最小覆盖子串" class="headerlink" title="76.最小覆盖子串"></a>76.最小覆盖子串</h2><p>给定两个字符串 <code>s</code> 和 <code>t</code>，长度分别是 <code>m</code> 和 <code>n</code>，返回 s 中的 <strong>最短窗口 子串</strong>，使得该子串包含 <code>t</code> 中的每一个字符（<strong>包括重复字符</strong>）。如果没有这样的子串，返回空字符串 <code>&quot;&quot;</code>。</p><p>测试用例保证答案唯一。</p><p><strong>示例 1：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;ADOBECODEBANC&quot;, t = &quot;ABC&quot;</span><br><span class="line">输出：&quot;BANC&quot;</span><br><span class="line">解释：最小覆盖子串 &quot;BANC&quot; 包含来自字符串 t 的 &#x27;A&#x27;、&#x27;B&#x27; 和 &#x27;C&#x27;。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 2：</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入：s = &quot;a&quot;, t = &quot;a&quot;</span><br><span class="line">输出：&quot;a&quot;</span><br><span class="line">解释：整个字符串 s 是最小覆盖子串。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>示例 3:</strong></p><figure class="highlight plaintext"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">输入: s = &quot;a&quot;, t = &quot;aa&quot;</span><br><span class="line">输出: &quot;&quot;</span><br><span class="line">解释: t 中两个字符 &#x27;a&#x27; 均应包含在 s 的子串中，</span><br><span class="line">因此没有符合条件的子字符串，返回空字符串。</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><strong>提示：</strong></p><ul><li><code>m == s.length</code></li><li><code>n == t.length</code></li><li><code>1 &lt;= m, n &lt;= 105</code></li><li><code>s</code> 和 <code>t</code> 由英文字母组成</li></ul><p>**进阶：**你能设计一个在 <code>O(m + n)</code> 时间内解决此问题的算法吗？</p><figure class="highlight c++"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">class</span> <span class="title class_">Solution</span> &#123;</span><br><span class="line"><span class="keyword">public</span>:</span><br><span class="line">    <span class="function">string <span class="title">minWindow</span><span class="params">(string s, string t)</span> </span></span><br><span class="line"><span class="function">    </span>&#123;</span><br><span class="line">        <span class="comment">// 1.都是英文字符，</span></span><br><span class="line">        <span class="comment">// hash1,统计字符串2出现的频率</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> hash1[<span class="number">128</span>]  = &#123;<span class="number">0</span>&#125;;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> kinds = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="keyword">auto</span> e : t)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(hash1[e] == <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">                kinds++; <span class="comment">// 这里就是一种映射</span></span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="comment">// 2.滑动窗口内每个字字符出现的频次</span></span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> hash2[<span class="number">128</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> minlen = INT_MAX, begin = <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">for</span>(<span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>, right = <span class="number">0</span>, count = <span class="number">0</span>; right &lt; s.<span class="built_in">size</span>(); right++)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">char</span> in = s[right];</span><br><span class="line">            hash2[in]++;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">if</span>(hash2[in] == hash1[in])</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                count++;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span>(kinds == count)</span><br><span class="line">            &#123;</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(right - left + <span class="number">1</span> &lt; minlen)</span><br><span class="line">                &#123;</span><br><span class="line">                    minlen = right - left + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">                    begin = left;</span><br><span class="line">                &#125;</span><br><span class="line">                </span><br><span class="line">                <span class="type">char</span> out = s[left++];</span><br><span class="line">                <span class="keyword">if</span>(hash2[out]-- == hash1[out]) </span><br><span class="line">                    count--;</span><br><span class="line">            &#125;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span>(begin == <span class="number">-1</span>) <span class="keyword">return</span> <span class="string">&quot;&quot;</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">return</span> s.<span class="built_in">substr</span>(begin, minlen);</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E6%BB%91%E5%8A%A8%E7%AA%97%E5%8F%A3/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/24/leetcode%E6%BB%91%E5%8A%A8%E7%AA%97%E5%8F%A3/"/>
    <published>2026-08-24T09:07:00.000Z</published>
    <summary>
      <![CDATA[<h2 id="209-长度最小的子数组"><a href="#209-长度最小的子数组" class="headerlink" title="209.长度最小的子数组"></a>209.长度最小的子数组</h2><p>给定一个含有 <code>n</code> 个正整数的数组和]]>
    </summary>
    <title>滑动窗口</title>
    <updated>2026-08-24T09:07:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C 语言" scheme="https://licee.top/categories/c-language/"/>
    <category term="C语言" scheme="https://licee.top/tags/C%E8%AF%AD%E8%A8%80/"/>
    <category term="分支循环" scheme="https://licee.top/tags/%E5%88%86%E6%94%AF%E5%BE%AA%E7%8E%AF/"/>
    <category term="rand" scheme="https://licee.top/tags/rand/"/>
    <category term="猜数字" scheme="https://licee.top/tags/%E7%8C%9C%E6%95%B0%E5%AD%97/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="C语言分支循环进阶：随机数与猜数字游戏"><a href="#C语言分支循环进阶：随机数与猜数字游戏" class="headerlink" title="C语言分支循环进阶：随机数与猜数字游戏"></a>C语言分支循环进阶：随机数与猜数字游戏</h1><h2 id="1-项目目标"><a href="#1-项目目标" class="headerlink" title="1. 项目目标"></a>1. 项目目标</h2><p>程序随机生成一个 <code>1~100</code> 的整数，玩家反复输入猜测值。程序根据输入提示“猜大了”或“猜小了”，直到猜中为止。</p><p>这个小游戏综合使用：</p><ul><li><code>if/else</code> 条件判断；</li><li><code>while</code>、<code>do...while</code> 循环；</li><li><code>switch</code> 菜单分支；</li><li><code>rand</code>、<code>srand</code> 和 <code>time</code>；</li><li>函数拆分与输入校验。</li></ul><h2 id="2-随机数函数"><a href="#2-随机数函数" class="headerlink" title="2. 随机数函数"></a>2. 随机数函数</h2><h3 id="2-1-rand"><a href="#2-1-rand" class="headerlink" title="2.1 rand"></a>2.1 rand</h3><p><code>rand()</code> 声明在 <code>&lt;stdlib.h&gt;</code> 中，返回 <code>0~RAND_MAX</code> 范围内的伪随机整数。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdio.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdlib.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">main</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%d\n&quot;</span>, rand());</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>伪随机数由算法计算得到。如果不设置随机种子，程序每次启动往往会产生相同序列。</p><h3 id="2-2-srand-与-time"><a href="#2-2-srand-与-time" class="headerlink" title="2.2 srand 与 time"></a>2.2 srand 与 time</h3><p><code>srand()</code> 用来设置随机种子，通常把不断变化的时间戳作为种子：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdlib.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;time.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line">srand((<span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span>)time(<span class="literal">NULL</span>));</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>注意：<code>srand</code> 在程序启动时调用一次即可，不要每生成一个随机数就重新设置种子。</p><h3 id="2-3-控制随机数范围"><a href="#2-3-控制随机数范围" class="headerlink" title="2.3 控制随机数范围"></a>2.3 控制随机数范围</h3><p>生成 <code>1~100</code>：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> value = rand() % <span class="number">100</span> + <span class="number">1</span>;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>生成 <code>[min, max]</code>：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> value = rand() % (max - min + <span class="number">1</span>) + min;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>这种取模方法适合小游戏，但并非严格均匀分布，不应直接用于密码学或安全场景。</p><h2 id="3-完整实现"><a href="#3-完整实现" class="headerlink" title="3. 完整实现"></a>3. 完整实现</h2><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br><span class="line">18</span><br><span class="line">19</span><br><span class="line">20</span><br><span class="line">21</span><br><span class="line">22</span><br><span class="line">23</span><br><span class="line">24</span><br><span class="line">25</span><br><span class="line">26</span><br><span class="line">27</span><br><span class="line">28</span><br><span class="line">29</span><br><span class="line">30</span><br><span class="line">31</span><br><span class="line">32</span><br><span class="line">33</span><br><span class="line">34</span><br><span class="line">35</span><br><span class="line">36</span><br><span class="line">37</span><br><span class="line">38</span><br><span class="line">39</span><br><span class="line">40</span><br><span class="line">41</span><br><span class="line">42</span><br><span class="line">43</span><br><span class="line">44</span><br><span class="line">45</span><br><span class="line">46</span><br><span class="line">47</span><br><span class="line">48</span><br><span class="line">49</span><br><span class="line">50</span><br><span class="line">51</span><br><span class="line">52</span><br><span class="line">53</span><br><span class="line">54</span><br><span class="line">55</span><br><span class="line">56</span><br><span class="line">57</span><br><span class="line">58</span><br><span class="line">59</span><br><span class="line">60</span><br><span class="line">61</span><br><span class="line">62</span><br><span class="line">63</span><br><span class="line">64</span><br><span class="line">65</span><br><span class="line">66</span><br><span class="line">67</span><br><span class="line">68</span><br><span class="line">69</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdio.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdlib.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;time.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">menu</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;************************\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;****  1. play       ****\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;****  0. exit       ****\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;************************\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">game</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> target = rand() % <span class="number">100</span> + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> guess = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span> (<span class="number">1</span>)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;请输入1~100之间的数字：&quot;</span>);</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (<span class="built_in">scanf</span>(<span class="string">&quot;%d&quot;</span>, &amp;guess) != <span class="number">1</span>)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="type">int</span> ch;</span><br><span class="line">            <span class="keyword">while</span> ((ch = getchar()) != <span class="string">&#x27;\n&#x27;</span> &amp;&amp; ch != EOF)</span><br><span class="line">                ;</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;输入无效，请输入整数。\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">            <span class="keyword">continue</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (guess &gt; target)</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;猜大了。\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span> (guess &lt; target)</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;猜小了。\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;恭喜，猜对了！\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">main</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> input = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    srand((<span class="type">unsigned</span> <span class="type">int</span>)time(<span class="literal">NULL</span>));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">do</span></span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        menu();</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;请选择：&quot;</span>);</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (<span class="built_in">scanf</span>(<span class="string">&quot;%d&quot;</span>, &amp;input) != <span class="number">1</span>)</span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">        <span class="keyword">switch</span> (input)</span><br><span class="line">        &#123;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">case</span> <span class="number">1</span>:</span><br><span class="line">            game();</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">case</span> <span class="number">0</span>:</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;退出游戏。\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">default</span>:</span><br><span class="line">            <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;选择错误，请重新输入。\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">            <span class="keyword">break</span>;</span><br><span class="line">        &#125;</span><br><span class="line">    &#125; <span class="keyword">while</span> (input != <span class="number">0</span>);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="4-易错点"><a href="#4-易错点" class="headerlink" title="4. 易错点"></a>4. 易错点</h2><ol><li>忘记包含 <code>&lt;stdlib.h&gt;</code> 或 <code>&lt;time.h&gt;</code>。</li><li>在循环内部反复调用 <code>srand(time(NULL))</code>，短时间内种子相同。</li><li>写成 <code>rand() % 100</code>，其范围其实是 <code>0~99</code>。</li><li><code>scanf</code> 输入失败后不清理输入缓冲区，导致死循环。</li><li>把菜单循环写成 <code>while (input)</code>，初始值处理不当。</li></ol><h2 id="5-总结"><a href="#5-总结" class="headerlink" title="5. 总结"></a>5. 总结</h2><p>猜数字项目的重点不在随机算法本身，而在于把条件、循环、菜单和函数组织成一个完整程序。掌握这一结构后，可进一步增加次数限制、难度选择、历史最好成绩等功能。</p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8004-%E5%88%86%E6%94%AF%E5%BE%AA%E7%8E%AF%E4%B8%8E%E7%8C%9C%E6%95%B0%E5%AD%97%E6%B8%B8%E6%88%8F/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8004-%E5%88%86%E6%94%AF%E5%BE%AA%E7%8E%AF%E4%B8%8E%E7%8C%9C%E6%95%B0%E5%AD%97%E6%B8%B8%E6%88%8F/"/>
    <published>2026-08-21T16:00:00.000Z</published>
    <summary>通过猜数字游戏掌握随机数生成、菜单循环、输入判断与程序模块化。</summary>
    <title>C语言分支循环进阶：随机数与猜数字游戏</title>
    <updated>2026-08-21T16:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C 语言" scheme="https://licee.top/categories/c-language/"/>
    <category term="C语言" scheme="https://licee.top/tags/C%E8%AF%AD%E8%A8%80/"/>
    <category term="数组" scheme="https://licee.top/tags/%E6%95%B0%E7%BB%84/"/>
    <category term="二维数组" scheme="https://licee.top/tags/%E4%BA%8C%E7%BB%B4%E6%95%B0%E7%BB%84/"/>
    <category term="sizeof" scheme="https://licee.top/tags/sizeof/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="C语言数组详解：一维数组、二维数组与内存布局"><a href="#C语言数组详解：一维数组、二维数组与内存布局" class="headerlink" title="C语言数组详解：一维数组、二维数组与内存布局"></a>C语言数组详解：一维数组、二维数组与内存布局</h1><h2 id="1-数组是什么"><a href="#1-数组是什么" class="headerlink" title="1. 数组是什么"></a>1. 数组是什么</h2><p>数组是一组类型相同、在内存中连续存放的数据。数组中的每个元素通过下标访问，下标从 <code>0</code> 开始。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> scores[<span class="number">5</span>] = &#123;<span class="number">90</span>, <span class="number">85</span>, <span class="number">76</span>, <span class="number">93</span>, <span class="number">88</span>&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>数组共有 5 个 <code>int</code> 元素，有效下标为 <code>0~4</code>。</p><h2 id="2-一维数组"><a href="#2-一维数组" class="headerlink" title="2. 一维数组"></a>2. 一维数组</h2><h3 id="2-1-创建与初始化"><a href="#2-1-创建与初始化" class="headerlink" title="2.1 创建与初始化"></a>2.1 创建与初始化</h3><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> a[<span class="number">5</span>];                       <span class="comment">// 未初始化，局部数组内容不确定</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> b[<span class="number">5</span>] = &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>, <span class="number">5</span>&#125;;   <span class="comment">// 完全初始化</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> c[<span class="number">5</span>] = &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>&#125;;             <span class="comment">// 其余元素初始化为0</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> d[<span class="number">5</span>] = &#123;<span class="number">0</span>&#125;;                <span class="comment">// 全部初始化为0</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> e[] = &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>&#125;;           <span class="comment">// 编译器推导长度为3</span></span><br></pre></td></tr></table></figure><p>数组长度必须足以容纳初始化数据，不能访问超出范围的元素。</p><h3 id="2-2-遍历数组"><a href="#2-2-遍历数组" class="headerlink" title="2.2 遍历数组"></a>2.2 遍历数组</h3><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdio.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">main</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> arr[] = &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>, <span class="number">5</span>&#125;;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> count = (<span class="type">int</span>)(<span class="keyword">sizeof</span>(arr) / <span class="keyword">sizeof</span>(arr[<span class="number">0</span>]));</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; count; ++i)</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;arr[%d] = %d\n&quot;</span>, i, arr[i]);</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p><code>sizeof(arr)</code> 是整个数组所占字节数，<code>sizeof(arr[0])</code> 是一个元素的字节数。</p><h3 id="2-3-连续存储"><a href="#2-3-连续存储" class="headerlink" title="2.3 连续存储"></a>2.3 连续存储</h3><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> arr[<span class="number">3</span>] = &#123;<span class="number">10</span>, <span class="number">20</span>, <span class="number">30</span>&#125;;</span><br><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">3</span>; ++i)</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%p\n&quot;</span>, (<span class="type">void</span>*)&amp;arr[i]);</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>相邻地址之差通常为 <code>sizeof(int)</code>。连续存储使按下标访问的时间复杂度为 <code>O(1)</code>。</p><h2 id="3-二维数组"><a href="#3-二维数组" class="headerlink" title="3. 二维数组"></a>3. 二维数组</h2><p>二维数组可以理解为“由多个一维数组组成的数组”。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> matrix[<span class="number">3</span>][<span class="number">4</span>] = &#123;</span><br><span class="line">    &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>&#125;,</span><br><span class="line">    &#123;<span class="number">5</span>, <span class="number">6</span>, <span class="number">7</span>, <span class="number">8</span>&#125;,</span><br><span class="line">    &#123;<span class="number">9</span>, <span class="number">10</span>, <span class="number">11</span>, <span class="number">12</span>&#125;</span><br><span class="line">&#125;;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="3-1-常见初始化方式"><a href="#3-1-常见初始化方式" class="headerlink" title="3.1 常见初始化方式"></a>3.1 常见初始化方式</h3><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> a[<span class="number">2</span>][<span class="number">3</span>] = &#123;&#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>&#125;, &#123;<span class="number">4</span>, <span class="number">5</span>, <span class="number">6</span>&#125;&#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> b[<span class="number">2</span>][<span class="number">3</span>] = &#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>, <span class="number">4</span>&#125;;</span><br><span class="line"><span class="type">int</span> c[][<span class="number">3</span>] = &#123;&#123;<span class="number">1</span>, <span class="number">2</span>, <span class="number">3</span>&#125;, &#123;<span class="number">4</span>, <span class="number">5</span>, <span class="number">6</span>&#125;&#125;; <span class="comment">// 行数可省略，列数不能省略</span></span><br></pre></td></tr></table></figure><h3 id="3-2-遍历二维数组"><a href="#3-2-遍历二维数组" class="headerlink" title="3.2 遍历二维数组"></a>3.2 遍历二维数组</h3><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; <span class="number">3</span>; ++i)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> j = <span class="number">0</span>; j &lt; <span class="number">4</span>; ++j)</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%3d&quot;</span>, matrix[i][j]);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;\n&quot;</span>);</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>C语言中的二维数组按照“行优先”连续存储：先保存第0行，再保存第1行。</p><h2 id="4-C99变长数组"><a href="#4-C99变长数组" class="headerlink" title="4. C99变长数组"></a>4. C99变长数组</h2><p>C99允许数组长度在运行时确定：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">print_array</span><span class="params">(<span class="type">int</span> n, <span class="type">int</span> arr[n])</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; n; ++i)</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%d &quot;</span>, arr[i]);</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>变长数组并非所有编译器都完整支持。例如部分 Visual Studio C 编译环境不支持，应根据编译器选择使用。</p><h2 id="5-数组练习：二分查找"><a href="#5-数组练习：二分查找" class="headerlink" title="5. 数组练习：二分查找"></a>5. 数组练习：二分查找</h2><p>二分查找要求数组有序，每次排除一半区间，时间复杂度为 <code>O(log n)</code>。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br><span class="line">13</span><br><span class="line">14</span><br><span class="line">15</span><br><span class="line">16</span><br><span class="line">17</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">binary_search</span><span class="params">(<span class="type">const</span> <span class="type">int</span> arr[], <span class="type">int</span> size, <span class="type">int</span> target)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> left = <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> right = size - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line">    <span class="keyword">while</span> (left &lt;= right)</span><br><span class="line">    &#123;</span><br><span class="line">        <span class="type">int</span> mid = left + (right - left) / <span class="number">2</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">if</span> (arr[mid] &lt; target)</span><br><span class="line">            left = mid + <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span> <span class="keyword">if</span> (arr[mid] &gt; target)</span><br><span class="line">            right = mid - <span class="number">1</span>;</span><br><span class="line">        <span class="keyword">else</span></span><br><span class="line">            <span class="keyword">return</span> mid;</span><br><span class="line">    &#125;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">-1</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="6-易错点"><a href="#6-易错点" class="headerlink" title="6. 易错点"></a>6. 易错点</h2><ul><li>数组下标越界属于未定义行为；</li><li>局部数组未初始化时不能假设元素为0；</li><li>数组作为函数参数后会退化为指针，函数内部不能再用 <code>sizeof</code> 求原数组长度；</li><li>二维数组传参时必须让编译器知道列数；</li><li><code>memset(arr, 1, sizeof(arr))</code> 是逐字节写入，不会把每个 <code>int</code> 设置为1。</li></ul><h2 id="7-总结"><a href="#7-总结" class="headerlink" title="7. 总结"></a>7. 总结</h2><p>数组的核心是“同类型、连续存储、固定长度”。理解数组的内存布局，是后续学习指针、字符串、排序和动态内存管理的基础。</p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8005-%E6%95%B0%E7%BB%84%E8%AF%A6%E8%A7%A3/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8005-%E6%95%B0%E7%BB%84%E8%AF%A6%E8%A7%A3/"/>
    <published>2026-08-21T16:00:00.000Z</published>
    <summary>系统理解C语言数组的创建、初始化、遍历、内存布局和常见应用。</summary>
    <title>C语言数组详解：一维数组、二维数组与内存布局</title>
    <updated>2026-08-21T16:00:00.000Z</updated>
  </entry>
  <entry>
    <author>
      <name>Lichermione</name>
    </author>
    <category term="C 语言" scheme="https://licee.top/categories/c-language/"/>
    <category term="C语言" scheme="https://licee.top/tags/C%E8%AF%AD%E8%A8%80/"/>
    <category term="函数" scheme="https://licee.top/tags/%E5%87%BD%E6%95%B0/"/>
    <category term="参数" scheme="https://licee.top/tags/%E5%8F%82%E6%95%B0/"/>
    <category term="return" scheme="https://licee.top/tags/return/"/>
    <content>
      <![CDATA[<h1 id="C语言函数详解：参数、返回值、声明与调用"><a href="#C语言函数详解：参数、返回值、声明与调用" class="headerlink" title="C语言函数详解：参数、返回值、声明与调用"></a>C语言函数详解：参数、返回值、声明与调用</h1><h2 id="1-为什么需要函数"><a href="#1-为什么需要函数" class="headerlink" title="1. 为什么需要函数"></a>1. 为什么需要函数</h2><p>函数将一段具有独立功能的代码封装起来，可以降低重复、拆分复杂问题并提高可读性。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line">返回值类型 函数名(参数列表)</span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    函数体;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="2-库函数"><a href="#2-库函数" class="headerlink" title="2. 库函数"></a>2. 库函数</h2><p>C标准库提供了大量通用函数：</p><table><thead><tr><th>头文件</th><th>常用函数</th><th>作用</th></tr></thead><tbody><tr><td><code>&lt;stdio.h&gt;</code></td><td><code>printf</code>、<code>scanf</code></td><td>输入输出</td></tr><tr><td><code>&lt;string.h&gt;</code></td><td><code>strlen</code>、<code>strcpy</code></td><td>字符串处理</td></tr><tr><td><code>&lt;math.h&gt;</code></td><td><code>sqrt</code>、<code>pow</code></td><td>数学运算</td></tr><tr><td><code>&lt;stdlib.h&gt;</code></td><td><code>rand</code>、<code>malloc</code></td><td>通用工具与内存管理</td></tr></tbody></table><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;math.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&lt;stdio.h&gt;</span></span></span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">main</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">double</span> result = <span class="built_in">sqrt</span>(<span class="number">16.0</span>);</span><br><span class="line">    <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%.2f\n&quot;</span>, result);</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>使用库函数时要包含正确头文件，并了解参数、返回值和错误约定。</p><h2 id="3-自定义函数"><a href="#3-自定义函数" class="headerlink" title="3. 自定义函数"></a>3. 自定义函数</h2><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">max_value</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x &gt; y ? x : y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><ul><li><code>int</code>：返回值类型；</li><li><code>max_value</code>：函数名；</li><li><code>x</code>、<code>y</code>：形式参数；</li><li><code>return</code>：结束函数并返回结果。</li></ul><h2 id="4-形参与实参"><a href="#4-形参与实参" class="headerlink" title="4. 形参与实参"></a>4. 形参与实参</h2><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br><span class="line">7</span><br><span class="line">8</span><br><span class="line">9</span><br><span class="line">10</span><br><span class="line">11</span><br><span class="line">12</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span> <span class="comment">// x、y是形参</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br><span class="line"></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">main</span><span class="params">(<span class="type">void</span>)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> a = <span class="number">3</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> b = <span class="number">5</span>;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> sum = add(a, b); <span class="comment">// a、b是实参</span></span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> <span class="number">0</span>;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>C语言默认按值传递。调用函数时会把实参的值复制给形参，修改形参不会直接修改实参。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">swap_wrong</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> tmp = x;</span><br><span class="line">    x = y;</span><br><span class="line">    y = tmp;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>如果需要修改调用者的数据，应传入地址：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">swap</span><span class="params">(<span class="type">int</span> *x, <span class="type">int</span> *y)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="type">int</span> tmp = *x;</span><br><span class="line">    *x = *y;</span><br><span class="line">    *y = tmp;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><h2 id="5-return语句"><a href="#5-return语句" class="headerlink" title="5. return语句"></a>5. return语句</h2><p><code>return</code> 有两个作用：结束当前函数；把结果返回给调用者。</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">absolute</span><span class="params">(<span class="type">int</span> value)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">if</span> (value &lt; <span class="number">0</span>)</span><br><span class="line">        <span class="keyword">return</span> -value;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> value;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>返回值类型是 <code>void</code> 的函数可以使用 <code>return;</code> 提前结束，但不能返回具体值。</p><h2 id="6-数组作为函数参数"><a href="#6-数组作为函数参数" class="headerlink" title="6. 数组作为函数参数"></a>6. 数组作为函数参数</h2><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="type">void</span> <span class="title function_">print_array</span><span class="params">(<span class="type">const</span> <span class="type">int</span> arr[], <span class="type">int</span> size)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">for</span> (<span class="type">int</span> i = <span class="number">0</span>; i &lt; size; ++i)</span><br><span class="line">        <span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%d &quot;</span>, arr[i]);</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>形参中的 <code>int arr[]</code> 本质上等价于 <code>int *arr</code>。因此数组长度一般需要额外传入。</p><h2 id="7-嵌套调用与链式访问"><a href="#7-嵌套调用与链式访问" class="headerlink" title="7. 嵌套调用与链式访问"></a>7. 嵌套调用与链式访问</h2><p>函数可以调用其他函数：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="built_in">printf</span>(<span class="string">&quot;%d\n&quot;</span>, add(<span class="number">2</span>, max_value(<span class="number">3</span>, <span class="number">5</span>)));</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>链式访问是把一个函数的返回值直接作为另一个函数的参数。前提是返回值类型与目标参数类型匹配。</p><h2 id="8-声明与定义"><a href="#8-声明与定义" class="headerlink" title="8. 声明与定义"></a>8. 声明与定义</h2><p>函数在调用前需要让编译器知道其签名：</p><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="comment">// add.h</span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">ifndef</span> ADD_H</span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">define</span> ADD_H</span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span>;</span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">endif</span></span></span><br></pre></td></tr></table></figure><figure class="highlight c"><table><tr><td class="gutter"><pre><span class="line">1</span><br><span class="line">2</span><br><span class="line">3</span><br><span class="line">4</span><br><span class="line">5</span><br><span class="line">6</span><br></pre></td><td class="code"><pre><span class="line"><span class="comment">// add.c</span></span><br><span class="line"><span class="meta">#<span class="keyword">include</span> <span class="string">&quot;add.h&quot;</span></span></span><br><span class="line"><span class="type">int</span> <span class="title function_">add</span><span class="params">(<span class="type">int</span> x, <span class="type">int</span> y)</span></span><br><span class="line">&#123;</span><br><span class="line">    <span class="keyword">return</span> x + y;</span><br><span class="line">&#125;</span><br></pre></td></tr></table></figure><p>声明描述“函数如何使用”，定义提供“函数如何实现”。大型项目通常把声明放在 <code>.h</code>，实现放在 <code>.c</code>。</p><h2 id="9-易错点"><a href="#9-易错点" class="headerlink" title="9. 易错点"></a>9. 易错点</h2><ul><li>函数声明与定义的参数或返回类型不一致；</li><li>非 <code>void</code> 函数遗漏返回值；</li><li>误以为按值传递可以修改实参；</li><li>在被调函数中使用 <code>sizeof(arr)</code> 求原数组元素个数；</li><li>头文件被重复包含而没有使用 include guard。</li></ul><h2 id="10-总结"><a href="#10-总结" class="headerlink" title="10. 总结"></a>10. 总结</h2><p>函数是C语言实现模块化的基本工具。重点不是记住语法，而是明确输入、输出、职责与边界，让每个函数只解决一个清晰的问题。</p>]]>
    </content>
    <id>https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8006-%E5%87%BD%E6%95%B0%E8%AF%A6%E8%A7%A3/</id>
    <link href="https://licee.top/2026/08/22/C%E8%AF%AD%E8%A8%8006-%E5%87%BD%E6%95%B0%E8%AF%A6%E8%A7%A3/"/>
    <published>2026-08-21T16:00:00.000Z</published>
    <summary>从库函数到自定义函数，理解形参与实参、数组传参、声明定义和调用过程。</summary>
    <title>C语言函数详解：参数、返回值、声明与调用</title>
    <updated>2026-08-21T16:00:00.000Z</updated>
  </entry>
</feed>
